Erdi Aroko Hiriak by Urko Trebiño Lindemann

1.- Hirien Hazkundearen Arrazoiak (62. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-03 07:41:44 UTC

Hirien hazkundea Gehienbat hurrengo hiru arrazoiengatik gertatu zen,

1.- Nekazaritzaren hazkuntza

2.- Biztanleriaren hazkuntza

3.- Merkataritzaren hazkuntza

1.1.- Nekazaritzaren hazkuntza (62. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-03 07:59:14 UTC

XI. eta XIV. mendeen artean klima apur bat hobetu zenez nekazaritza garatu egin zen. Gainera lana errazteko eta azkartzeko tresna eta teknika berriak asmatu zituzten. Adibidez:

1.- Nekazaritza-tresnak, belarridun goldea eta bestelako tresnak asmatu zituztenez lurraren emankortasuna areagotu egin zen.

2.- Laborantza metodo berriak, Hiru urteko txandaketa sortu zen, gainera, udaberriko eta neguko zerealak bereizten hasi ziren.

3.- Haize eta ur errotak, Aintzinarotik ezagutzen ziren eta alea ehortzen zuten.

Honi esker produktibitatea areagotu zen. hau da, elikagaien ekoizpena handitu zenez jende gutxiago behar zen lanerako, gainera produktuen kalitatea hobetu egin zen.

1.2.- Biztanleriaren hazkundea (62. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-03 08:09:35 UTC

Biztanleria hobeto elikatuta zegoenez gaixotasunen aurkako erresistentzia areagotu egin zen eta biztanleria asko handitu zen. Europako biztanleria 30 milioi handitu zen XII. eta XIV. mendeen artean.

Biztanleria handitu zenez jende asko hasi zen lanean eta lurrak lantzen hasi ziren, lan aukeren hondorioz feudoetan bizi ziren nekazari asko hirietara joan ziren.

1.3.- Nekazaritza soberakinen azkundea (62. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-09 09:37:46 UTC

Produktibitatea hobetzeari esker jendeak produktuak soberan zituen eta truke hobeak egiten zituzten, nekazariak hirietara emigratu ziren eta biztanleria aberatsagoa egin zen.

2. Merkataritza (64. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-09 09:48:38 UTC

2.1.- Berrikuntzak

2.2.- Merkatarita motak

2.3.- Ibilbideak

2.4.- Kontzeptuak

2.1.- Berrikuntzak (64. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-09 09:53:38 UTC

Berrikuntzak garraioan: Lepokoak eta ferrak hobetu zituzten eta gurdiak azkarrago zihoazen, itsasontziak ere hobetu zituzten. Korasta-lema eta popa-lema sortu zituzten.

Merkataritza-berrikuntzak: Diru geihago zegoen eta merkataritza teknikak hobetu egin ziren, salerosketak errazago egiten ziren.

2.2.- Merkataritza motak (64. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-09 09:57:16 UTC

Hiru merkataritza mota zeuden.

Gertukoa, herrian bertan edo herri batetik bestera.

Ertaina, herrietatik hirietara gainera azokak egiten zituzten.

Urrunekoa, Itsaso bidez egiten zen normalean eta beste herrialdeetara joaten zen.

2.3.- Ibilbideak (64. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-10 07:43:56 UTC

Bi ibillbide mota daude:

Lehorrekoak: Garraiatzeko moduak hobetu egin zirenez errazagoa zen produktu kantitate handiak eramatea. Batzuetan europa osoa zaharkatzen zuten.

Itsas ibilbideak: Segurua zen itsasoan ibiltzea. Gainera kantitate handiak garraiatu ahal ziren. Ozeano atlantikotik eta mediterraneotik ibiltzen ziren.

2.4.- Kontzeptuak (65. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-10 07:54:58 UTC

Merkataritzaren gorakadaren eraginez kontzeptu berriak sortu ziren. Diru trukatzaileak, kanbio-letrak, merkataritza maileguak.

3. Hirien zatiak eta gizartea (66-68. orrialdeak)

urkotrebi — 2023-11-10 08:10:05 UTC

1.- Hirien zatiak

2.- Gizartea

3.1.- Hirien zatiak (66. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-14 08:44:54 UTC

3.1.1.- Komunikazio bideetatik gertu kokatzen ziren, biztanleen beharrak asetzeko ezaugarriak zituen lur batean kokatzen ziren. Lur emankorra, ur ugari, zura ugari, harriak...

3.1.2.- Harresiak hiri nukleoa inguratu eta babeztu egiten zuen harrezi barruan plaza, katedrala, udaletxea, lonja eta bezte gauza asko zeuden. Harresitik kanpo errebalak zeuden.

3.1.3.- Kaleak eztuak eta bihurriak ziren, zikinak zeuden. higiene faltarengatik gaixotasun asko zeuden. Kaleak ausoka banatzen ziren.

3.1.4.- Kaleak erligioaren arabera edo lanbideen arabera banatzen ziren.

3.1.5.- Biztanleek haien zinegotziak hautatzen zituzten. Burgumaisua edo alkatea jefea zen. Udaletxean bizi zen.

Apurka apurka familia aberatsek gobernua bereganatu zuten

eta talde pribilegiatu bat osatu zuten: hiriko patrizioak.

3.2.- Gizartea (68. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-14 08:57:51 UTC

3.2.1.- Hirietan gizarte maila asko batera bizi ziren. Nobleak, burgesak, eskaleak...

3.2.2.- Lanbide bakoitzak gremio bat zeukan. zerbaitetan lan egiteko gremioan baimena eskatu behar zenuen. Gremioak kontratuak, prezioak etab. kontrolatzen zituen. Arazorenbat balego gremioak lagundu egiten zizun.

4.- Agintea eta krisia (70 72. orrialdeak)

urkotrebi — 2023-11-16 09:53:48 UTC

4.1.- Agintea (70. orrialdea)

4.2.- Krisia (72. orrialdea)

4.1.- Agintea (70. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-17 07:36:35 UTC

Erregeek ez zituzten lur guztiak (feudak) kontrolatzen, nobleen menpe zeudelako. Horregaitik burgesen laguntza eskatu zuten. Erregeek hiri-gutunak sinatu behar izan zituzten burgesen laguntza lortzeko. Burgesek erregeeri pribilegioak eman zizkien baina biztanleak aske izateko eskubidea zeukaten. Orduan erregeek mertzenarioak eta funtzionarioak kontratatu zituzten.

Kuriak eta burgesek parlamentua sortu zuten. Zergak jasotzen zituzten eta jasotakoarekin herritarren eskaerak asetzen zailatzen ziren.

4.2.- Krisia (72. orrialdea)

urkotrebi — 2023-11-17 07:54:05 UTC

Uste dute izurrite beltza arratoien arkakusoetatik kontagiatzen zela. Sukarra gaizkiegona eta grano beltzak agertzen ziren. Europan hamar pertsonatik 3-4 hil egin ziren.

Gainera, jendea urduritzen hasi zen eta gerrak hasi ziren. lurrak agortu egin ziren eta gosea hasi zen. gainera izotz aro txiki bat egon zen.

Horren ondorioz europan krisi handi bat egon zen. Jende asko hil zen eta matxinadak egon ziren jaunen kontra eta agintarien kontra.