Konsep fonologi pula diterangkan sebagai bidang yang mengkaji sistem sebutan bunyi bagi sesuatu bahasa. Hal ini bertujuan menghasilkan bunyi yang bermakna dalam pertuturan. Perkataan Fonologi berasal daripada perkataan Greek ‘phõnē’ yang bermaksud “suara, bunyi” serta perkataan ‘lógos’ yang bererti “perkataan, pertuturan, subjek perbincangan”. Hal ini melibatkan pola bunyi bahasa.

Konsonan Letupan Gusi iaitu Tidak Bersuara [t] dan Bersuara [d]. Konsonan [t] dan [d] dihasilkan apabila udara disekat dengan merapatkan dua bibir atau mengenakan hujung lidah pada gusi, lelangit lembut dinaikkan dan udara tertahan. Jika proses sekatan ini dilepaskan, maka terhasil bunyi [t] iaitu letupan gusi tak bersuara. Manakala bunyi [d] terhasil apabila pita suara digetarkan iaitu bunyi letupan gusi bersuara.

 Konsonan Letupan Lelangit Lembut iaitu Tidak Bersuara [k] dan Bersuara [g]. Bunyi [k] terhasil apabila belakang lidah dirapatkan ke lelangit lembut untuk menyekat arus udara. Bunyi [k] adalah letupan lelangit lembut tak bersuara. Bunyi [g] pula ialah letupan lelangit lembut bersuara. Ia terhasil apabila pita suara dirapatkan dan arus udara keluar melalui rongga mulut menggetarkan pita suara.

Konsonan letusan dihasilkan dengan membuat sekatan antara alat artikulasi dengan daerah artikulasi. Pertemuan antara alat artikulasi dengan daerah alat artikulasi ini menyekat arus udara dari paru-paru. Kemudian, sekata ini dilepaskan perlahan-lahan, menghasilkan letusan. Dalam bahasa Melayu, terdapat hanya sepasang konsonan letusan, iaitu letusan lelangit keras tidak bersuara [č] dan letusan lelangit keras bersuara [ǰ].

 

 

2. Hentian glotis [?] :

 

 

 

3. Konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]:

 

1) [p] di hadapan - paku
2) [p] di tengah - lapik
3) [p] di belakang – sayap

1) [b] di hadapan- bangau
2) [b] di tengah- sabun
3) [b] di belakang- adab

1) [t] di hadapan- takut
2) [t] di tengah- batas
3) [t] di belakang- padat

1) [d] di hadapan- datuk
2) [d] di tengah- tanduk
3) [d] di belakang- abad

1) [k] di hadapan - kangkung
2) [k] di tengah - makam
3) [k] di belakang – tamak

1) [g] di hadapan- gadis
2) [g] di tengah- pagi
3) [g] di belakang- epilog

1) [č] di hadapan- carta
2) [č] di tengah- kuaci
3) [č] di belakang- koc

-Letusan lelangit keras bersuara [Ĵ]

1) [Ĵ] di hadapan- jalan
2) [Ĵ] di tengah- kanji
3) [Ĵ] di belakang- kolej

-Getaran gusi bersuara [r]

1) [r] di hadapan- rapat
2) [r] di tengah- tiram
3) [r] di belakang- lebar

-Geseran gusi tak bersuara [s]

1) [s] di hadapan - satu
2) [s] di tengah - lesu
3) [s] di belakang – lemas

-Hentian glotis [?]

1) [?] di hadapan - ikan
2) [?] di tengah - saat
3) [?] di belakang – budak

1) [m] di hadapan- murah
2) [m] di tengah- teman
3) [m] di belakang- ketam

-Sengauan gusi bersuara [n]

1) [n] di hadapan- nilam
2) [n] di tengah- tanah
3) [n] di belakang- taman

1) [ŋ] di hadapan - ngeri
2) [ŋ] di tengah - bingka
3) [ŋ] di belakang – balang

-Sengauan gusi lelangit keras bersuara [תּ]

1) [תּ] di hadapan- nyala
2) [תּ] di tengah- senyap
3) [תּ] di belakang- (tiada)