Literatuurgeschidenis: De middeleeuwen en renaissance by Floris Uiterwijk

10e eeuw: Hoge middeleeuwen

193433_6 — 2024-03-01 08:46:01 UTC

In de Hoge Middeleeuwen (1000-1300) ontstonden de eerste steden, die net als de leenmannen tegen betaling een zekere mate van zelfstandigheid kregen. In de steden kwam een nieuwe - derde - stand tot ontwikkeling: de burgerij, die zich bezighield met handel en nijverheid. Uit deze tijd dateren de indrukwekkende gotische kathedralen en de eerste univer- siteiten. Ook laat men in deze periode de literatuurgeschiedenis beginnen. Van de verhalen en gedichten uit de Vroege Mid- deleeuwen is namelijk heel weinig bewaard gebleven.

11e eeuw: Ridderroman, 1100-1300

193433_6 — 2024-03-01 08:46:01 UTC

In de tijd van de ridderroman was er een dominantie van de ridders. Je hebt 2 soorten ridderromans, de ene is van karel de groote en de andere van koning Arthur. In de tijd van de ridderroman gold dat er een hoofsheid was. De kenmerken van een hoofsheid zijn: Hoffelijk, gedraagt zoals het hoort. Goede ridders, hoffelijk en voorbeeldig horen te gedragen. Bij hoffelijk gedragen hoort eerst woorden dan daden. Vrouwen moeten netjes behandeld worden. Ze hebben dan een voorbeeldfunctie. Ook is het zo dat er een teocentrisch wereldbeeld was dat is dat alles staat in het teken van god en zodat je in het hiernamaals terecht komt. De adel zorgde voor het schrift een waren in die tijd de genen die boeken schreven.

1450 uitvinding boek 2 soorten ridder roman

193433_6 — 2024-03-01 08:46:02 UTC

Je hebt een karel de grooote roman en een arthur roman.

Thema's: schande, trouw

Functies: verstrooiing(vermaak) , didicatisch ( kan er iets van leren)

Karel de groote Roman:

Hof van karel de groote. Het bestond uit allerei mensen die karel de groote vertrouwde.
Rond 800 verteld rond 1100 opgeschreven.
Het onderwerp was vooral oorlog en massa gevecht. In de karel roman draaide het vooral over brut geweld en oorlog.
vrouwen zijn ondergeschikt. In de karel roman zijn vrouwen minder waardig dan mannen en mannen zijn superieur.
overgewaaid uit Frankrijk. Het is vanuit Frankrijk naar Nederland.

Karel ende Elegast: Karel de Grote krijgt aan de vooravond van een hofdag van een engel opdracht om uit stelen te gaan. Hij gehoorzaamt met tegenzin, en trekt uiteindelijk het duistere woud in. Daar verslaat hij een zwarte ridder, die Elegast blijkt te heten. Omdat hij Elegast indertijd verbannen heeft, en hij niet wil toegeven dat hij op pad is om te gaan stelen, stelt Karel zichzelf voor als Adelbrecht (dat betekent: van adellijke geboorte). Ze breken in bij Eggeric van Eggermonde, de zwager van Karel. Daar is Elegast ongewild getuige van een echtelijke ruzie, waarbij duidelijk wordt dat Eggeric samen met een aantal handlangers van plan is op de hofdag Karel van het leven te beroven.

Hoofsheid:

Hoffelijk, gedraagd zoals het hoort. Het was vaak zo dat je een hoorde te gedragen zoals het hoort heel hoffelijk en nettjes.
Goede ridder hoffelijk voorbeeldig. Het zijn eigenlijk meestal de goede ridders doen alles goed en zijn heel netjes.
Eerst woorden dan daden. Zij praten meestal eerst voordat ze handelen.
Vrouwen netjes behandelen. Vrouwen zijn gelijk als mannen en worden goed behandeld.
Voorbeeldfunctie. Ze hebben een voorbeeldfunctie naar andere in hun samenleving

11e eeuw: Arthur Roman

193422_3 — 2024-03-01 08:58:23 UTC

Gaat over een ridders van de ronde tafel
Arthur heeft een bij rol: arthur speelt vak zelf niet een enorme rol maar hij geeft vaak de queest aan de ridders van de ronde tafel
Queesten: dit zijn vaak avonturen die de ridders krijgen om vervolgens een doel te behalen zo als de boze ridder verslaan. of een prinses in nood redden
duels: eerste praten en dan vechten
Vrouwen zijn gelijkwaardiger hebben wel een naam tot in vergelijking in de karel roman waar vrouwen vaak als een object worden gezien.
Over gewaaid uit Engeland

Vroege middeleeuwen:

193433_6 — 2024-03-08 08:41:05 UTC

In de Vroege Middeleeuwen (500-1000) bouwden de Germanen op de restanten

van het veel hoger ontwikkelde Romeinse Rijk een nieuwe beschaving op. Daarbij speelde hun bekering tot het christendom een belangrijke rol, want dankzij de kerk bleef veel van de Romeinse cultuur bewaard. De priesters waren vrijwel de enigen die konden lezen en schrijven en hadden dus het onderwijs in handen. Van- wege de enorme invloed van het geloof wordt de middeleeuwse cultuur theocen- trisch genoemd (Grieks 'theos': god).

Late middeleeuwen:

193433_6 — 2024-03-08 08:42:19 UTC

In de Late Middeleeuwen (1300-1500) werd deze burgerij steeds machtiger en kreeg de cultuur een derde hoofdken- merk: het burgerlijke. In de Nederlanden kwam nu naast Vlaanderen (Brugge en Gent) ook Brabant (Brussel, Antwerpen) naar voren als centrum van economie en cultuur. (Na de Middeleeuwen zal Hol- land steeds belangrijker worden en Vlaan- deren en Brabant van de eerste plaats ver- dringen.)

Geestelijken: Zijn mensen die gelofen in god of een andere schepper van onze aarde, je hebt ook geestelijke letterkunde en dat is een collectie verhalen die voornamelijk geschreven zijn door monniken en nonnen.

1066 v.Chr.: Normandische invasie

19343715 — 2024-03-08 08:42:36 UTC

Willem de Veroveraar, hertog van Normandië, valt Engeland binnen tijdens de Slag bij Hasting in 1066. Hij verslaat de Anglo-Saksen en hun leider: Harold II.
Het woord ridderlijkheid komt van een ridder op een paard, genaamd Chevalier.
Door de toename van het aantal christelijke gelovigen kregen steeds meer ridders een probleem met Chevaliers. De gewelddadige normen die aan de strijd verbonden waren, waren geheel in strijd met de normen van de christenen.
Er werd een ridderlijke code geïmplementeerd:
- Je moet loyaal en moedig zijn in de naam van god, heer en dame.
- Je moest de eer hooghouden door de zwakken te verdedigen. Daarom genade tonen aan de vijand die eenmaal verslagen is.
- Je moet een vriendelijke en genereuze ridder zijn. Je mag je macht niet misbruiken.

Adel:

19343715 — 2024-03-08 08:53:49 UTC

Een sociaal of juridisch afgebakende groep mensen (edelen) die van oorsprong een bevoorrechte positie innam in een samenleving. Ze bezitten land, hebben politieke macht, ze kunnen belasting heffen en in sommige situatie regeren. Zij en de geestelijken hebben de tijd en geld om te leren lezen en schrijven.

Wat is het classicisme?

193433_6 — 2024-04-12 07:33:47 UTC

Literatuur geïnspireerd op de Klassieke Oudheid, oudere genres herleven.
Wat kon je als schrijver met deze genres doen?
- Translatio
  - Vertalen van oude teksten
- Imitatio
  - Het nabootsen van oude teksten
  - Klassieke genres in ere herstellen (epigram, tragedie, komedie, epos)
- Aemulatio
  - Het overtreffen van oude teksten
  - Klassieke wereldbeeld vervangen door een christelijk wereldbeeld.

Kenmerken van het classicistisch toneel

193433_6 — 2024-04-12 07:34:31 UTC

Kenmerken

Eenheid van tijd Binnen 24 uur
Eenheid van plaats In eenzelfde stad
Eenheid van handeling Een hoofdhandeling

5 bedrijven

Expositie: uiteenzetten wat er vooraf gebeurd is

Intrige: uitwerking van het conflict
Climax: hoogtepunt van het conflict
Catastrofe: de beslissende wending in het verhaal
Peripetie: de oplossing / het inzicht van de personages
1. evt. komst van een deus ex machina

Classicistisch toneel

193433_6 — 2024-04-12 07:35:01 UTC

Tragedie

Ondergang van een (hooggeplaatst) personage
Onderwerpen ontleend uit de Klassieke Oudheid / geschiedenis.
Hoofdpersoon lijdt onder zijn eigen handelen.
Ethisch-didactisch:
- Leren over goed en kwaad
  Komedie / Blijspel
  - Hoofdpersoon: gewone mensen / volks
  - Misverstanden met komisch effect
  - Altijd een happy end
    - Huwelijk / Zwangerschap
  - Ethisch-didactisch:
    - Leren over goed en kwaad

Gysbret van amstel toneelstuk

193433_6 — 2024-04-12 07:36:58 UTC

Komedie / Blijspel

Hoofdpersoon: gewone mensen / volks
Misverstanden met komisch effect
Altijd een happy end
- Huwelijk / Zwangerschap
Ethisch-didactisch:
- Leren over goed en kwaad

Dit toneelstuk is een komedie / tragedie. Dat zie je, omdat:

Het heeft een zeer dramatisch einde en het heeft een thema van wraak, verraad en woede.
Ook komt het door het vele dood en verderf dat in het toneelstuk voorkomt waardoor het een heel verdrietig en tragisch verhaal heeft.

Er is sprake van een eenheid van tijd, plaats en handeling, namelijk:

Eenheid van tijd: Het speelt zich af in 24 uur tijd
Eenheid van plaats: Alles speelt zich af in Amsterdam
Eenheid van handeling: amsterdam wordt veroverd

Wat is het thema van dit toneelstuk? (Denk aan de ethisch-didactische les die erin zit)

wraak, verraad en woede

Dit toneelstuk is geïnspireerd op een verhaal uit de Klassieke Oudheid, namelijk:

de Aeneis van Vergilius

Rei kan verwijzen naar: toneel, een rei of koor in een Grieks drama of treurspel. De rei is een groep dansende toneelspelers die gezamenlijk een onderdeel van een toneelstuk zingen of reciteren.

Gysbreght van Aemstel kan als classicistisch zijn omdat

Een klassiek thema is namelijk het werk behandelt thema's als eer, heldendom en tragiek. Ook omdat er structuur is, volgt een gestructureerd plot met een duidelijk begin, midden en einde. Ook nog taalgebruik en stijl, het taalgebruik is poëtisch.

Whilhelmus

193433_6 — 2024-04-12 07:50:01 UTC

In de 17e eeuw diende literatuur als propaganda voor de Nederlandse Opstand, met een protestlied genaamd 'geuzenlied' als het Nederlandse volkslied. Het lied, dat rond 1570 werd geschreven, was gebaseerd op een Frans spotlied, Chartres, en was gecomponeerd door Franse protestanten. Het lied werd later herschreven in 1626 en is nu voornamelijk een couplet, waarbij het eerste couplet het populairst is.

Geuzenlied

193433_6 — 2024-04-12 07:50:37 UTC

Het lied werd al snel het lijflied van de geuzen, de aanhangers van de prins van Oranje. Na de dood van Willem van Oranje in 1584 volgde zijn zoon Maurits hem op. Hij boekte vele successen en dwong de Spanjaarden tot een voorlopig bestand, tussen 1609 en 1621. In 1618 werd ook voor deze Oranje een toepasselijke versie van het Wilhelmus gemaakt. Daarin werd nog directer verwoord dat God met Nederland was en dat de Oranjes vanzelfsprekend de leiders van dit land waren. Het eerste couplet luidde:

Mauricius van Nassouwe
ben ik van Duitsen aard.
Voor ’t vaderland getrouwe
ga ik in ’t veld te paard.
Het prinsdom van Oranje,
heeft God mij toegeschikt.
Voor den koning van Spanje
en ben ik niet verschrikt.

protestantisme

193422_3 — 2024-04-12 07:52:38 UTC

Omdat mensen inconsistenties vonden in de huidige kerk verlieten sommige mensen de kerk om het ware geloof ere te doen, 2 grote figuren hierin waren Duitse Martin Luther en Frans zwitserse Jean Calvin(in het nederlands Calvijn genoemt)

P.C. Hooft

193433_6 — 2024-04-12 07:56:33 UTC

In 1613, dus in de periode dat hij actief was voor de rederijkskamer de egelantier voltooide P.C HOOFT. ZIJN TRAGEDIE GEERaerdt van Velsen. Deze tragedie heeft als onderwerp hoe opstandige edelen onder leding van geaareardt van velsen de Hollandse graaf Floris V in 1296 vanwege tirannie afzetten. Hooft wilde demonstreren onder verschillende omstandigheden met zelfbeheersing diende te gedragen. Geeraerdt van Velsen de hoofdpersoon gaat juist ten onder omdat hij zich laat meeslepen door wraakzucht en zo zijn redelijkheid en zelfbeheersing versliet.