Thiên kiến thẩm quyền (authority bias) là khi chúng ta chấp nhận ý kiến ​​của một nhân vật có thẩm quyền vì tin rằng họ biết nhiều hơn mình. Mình có thể cho rằng họ đã suy nghĩ thấu đáo một vấn đề và đưa ra kết luận đúng. Và, bởi vì họ là người có thẩm quyền trong lĩnh vực của họ, bạn cấp cho quan điểm của họ sự tin cậy hơn là bạn dành cho bất kỳ ai khác.

2.      Lấy ví dụ trong đời sống và kinh doanh; 

VD trong đời sống: Khi một nhóm sinh viên làm việc nhóm với nhau thì mọi người trong nhóm thường sẽ tiếp nhận một cách nhanh chóng và dễ dàng ý kiến của những sinh viên có điểm số cao và ý kiến sẽ được coi là tốt nhất mặc dù có thể ngày hôm đó một sinh viên khác, tuy không có điểm số cao bằng, đưa ra những ý tưởng độc đáo, sáng tạo hơn.

VD trong kinh doanh: như khi CEO đưa ra những ý tưởng . Nếu nhân viên nghi ngờ có sai sót nào đó, anh ta không giám chỉ nó ra vì tôn trọng,hoặc sợ hãi . Điều đó có thể gây thiệt hại đáng kể cho kinh doanh .

3.      Bias đó có thể gây ra "hậu quả" hay hành vi gì (trong tài chính)? 

Trong đầu tư tài chính các nhà đầu tư mắc phải authority bias thường tin vào lời nói hay ý kiến đầu tư của các nhà tư vấn đầu tư là team leader có quyền hạn nhất của team mặc dù ý kiến của người nay có thể không bao quát tổng thể được bằng các thành viên khác trong nhóm nhưng bạn vẫn sẽ đặt niềm tin vào ý kiến của nhà tư phần này hơn. Điều này nếu xảy gia trong tài chính sẽ dẫn đến nhiều hậu quả kiến cho nhà đầu tư không có được cái nhìn khái quát mà sẽ bị ảnh hưởng dẫn nhiều bởi ý kiến của người có thẩm quyền hay quyền lực sẽ làm mất đi ý kiến cá nhân của nhà đầu tư làm cho trực giác không còn đúng nữa, dấn đến các quyết định đầu tư thiếu chính xác

4.      Có thể khắc phục hay tận dụng bias đó như thế nào? Khuyến khích các nhóm dùng hình ảnh hoặc video đính kèm để minh hoạ nhé.

Khi bạn chấp nhận ý kiến của một nhân vật có thẩm quyền vì bạn tin rằng họ biết nhiều hơn bạn là không tốt. Một ví dụ sẽ là một nhà quảng cáo giới thiệu một bác sĩ, mặc áo khoác phòng thí nghiệm đang chào hàng sản phẩm của họ. Liệu rằng họ có phải là bác sĩ thực thụ và liệu sản phẩm đó có tốt cho sức khỏe? Việc luôn tin vào ý kiến như vậy sẽ dễ dến đến sai lầm. Do đó, chúng ta cần khắc phục hiệu ứng này bằng cách chúng ta cần phải có chính kiến và quan điểm của mình; cần nghiên cứu, xem xét ý kiến của đối phương là có căn cứ hay không, có xác thực hay không để quyết định chúng ta có nên đặt niềm tin vào đó.

Đừng bao giờ lựa chọn "cái ở giữa" khi đưa ra quyết định. Nếu làm thế, bạn đã bị ảnh hưởng bởi hiệu ứng trung hòa.

Hiệu ứng trung hòa (Compromise effect) hay còn được gọi là hiệu ứng thỏa hiệp. Khi phải chọn một thứ gì đó, hiệu ứng trung hòa là xu hướng tránh một lựa chọn cực đoan. Việc tránh các lựa chọn cực đoan đến từ nhận thức chung rằng sự lựa chọn cực đoan thường thu hút rủi ro.

- Theo quan điểm tìm kiếm lý do, Simonson (1989) tin rằng khi người tiêu dùng đối mặt với các sản phẩm có các thuộc tính khác nhau và không thể đưa ra lựa chọn, thì sự lựa chọn thỏa hiệp giữa hai thuộc tính có thể làm giảm xung đột và bất hòa do lựa chọn gây ra và cung cấp lý do hợp lệ cho lựa chọn đó. Hiệu ứng thỏa hiệp này được củng cố khi người tiêu dùng mong muốn biện minh cho sự lựa chọn của họ với người khác hoặc mong muốn được người khác đánh giá tích cực.

- Theo quan điểm của ác cảm mất mát, lựa chọn thường liên quan đến hai loại không chắc chắn, một là sự không chắc chắn về hậu quả của quyết định hiện tại và thứ hai là sự không chắc chắn về sở thích trong tương lai đối với những hậu quả này (Simonson, 1989). Theo Dhar và Simonson (2003) , khi người tiêu dùng không chắc chắn về sở thích của họ và phải đưa ra quyết định lựa chọn, họ có xu hướng chọn các phương án có xác suất hối tiếc thấp, chẳng hạn như các phương án thỏa hiệp (Sheng, 2005).

3. Ví dụ về Hiệu ứng trung hòa trong kinh doanh
Starbucks - brand đồ uống lớn trên thế giới cũng đã áp dụng hiệu ứng này vào chiến dịch Marketing của mình. Những tín đồ của hãng này sẽ biết rằng Menu đồ uống của Starbucks luôn có 3 cỡ ly: Tall, Grande, Venti. Và hơn 50% người yêu thích hãng này thích size Grande hơn vì nó ở giữa. Tuy nhiên, trước đây vào những năm 90 Starbucks chỉ có 3 lựa chọn là: Short (236ml), Tall (354ml) và Grande (473ml) và Tall luôn đạt lựa chọn hàng đầu của khách hàng. Sau đó, biết được xu hướng này của người dùng các nhà chiến lược của Starbucks dần giấu kích cỡ Short trên menu và thêm 2 size lớn: Venti (591ml) và Trenta (917ml). Ngay lập tức, Grande trở thành lựa chọn "hợp lý" nhất trong mắt khách hàng, thậm chí việc áp dụng chiến lược này cũng làm cho doanh thu của Starbucks tăng nhanh chóng và giữ được tâm lý khách hàng trong thời gian qua.

4. Ứng dụng trong kinh doanh với hiệu ứng trung hòa

Hiệu ứng trung hòa thường được ứng dụng trong kỹ thuật định giá khung. Tùy vào mục đích sử dụng mà ta có thể ứng dụng hiệu ứng này để điều hướng khách hàng đến sản phẩm mà ta muốn họ chọn.

Nếu bạn có 2 sản phẩm để bán và muốn nhắm vào 1 loại sản phẩm nào đó thì hãy thêm  sản phẩm thứ 3 để làm trung hòa sản phẩm cần bán. 

Ví dụ: 

- Cốc 1: Giá 30K 

- Cốc 2: Giá 40K 

- Nếu ta muốn nhắm và bán cốc 1 thì ta phải thêm cốc thứ 3 để cốc 1 là cốc trung hòa. Chính vì vậy, ta sẽ thêm cốc 3 có giá 20K, khi đó xác suất bán được cốc 1 là rất lớn 

- Còn nếu ta muốn nhắm cốc 2 là cốc chủ đạo và muốn bán nó nhiều hơn thì ta có thể  thêm cốc thứ 3 có giá 50K, khi đó cốc 2 chính là cốc trung hòa.

2.2: Trong tài chính :
Vào ngày 28/11/2022, cổ phiếu của Tập đoàn Novaland đã thoát phải tình trạng giá cổ phiếu của mình nằm ở mức giá sàn nhờ thu hút được một dòng tiền từ tâm lý bắt đáy rất mạnh của các nhà đầu tư trên thị trường. Cụ thế, ngày 28/11/2022, giá đóng của của cổ phiếu Novaland vẫn nằm ớ giá tham chiếu, khối lượng giao dịch so với các phiên trước đó (23,24,25/11) tăng kỷ lục với tổng khối lượng khớp lệnh là 104.256.500. Và có lẽ chính vì thế mà, nhiều nhà đầu tư cá nhân trên các diễn đàn đã thể tâm lý lạc quan và kỳ vọng về sự tăng giá của NVL ở những phiên giao dịch tiếp theo, khiến cho những nhà đầu tư khác cũng có tâm lý bị cuốn theo.

3. Là bias cảm xúc hay nhận thức:

Hiệu ứng đoàn tàu là một bias cảm xúc vì đây là một hiện tượng tâm lý hành động theo đám đông khi xuất hiện những cảm xúc, tâm trạng làm thay đổi hành vi của bản thân. Một người dù có nắm bắt được thông tin, đủ hiểu biết và cơ sở để đưa ra quyết định nhưng thấy mọi người lựa chọn hoặc làm theo hướng khác thì họ sẽ cảm thấy bất an, lo lắng. Nó trái ngược với bias nhận thức - tiếp nhận thông tin và xử lí thông tin, từ đó sai lầm trong cách tư duy, suy nghĩ.

4.Cơ chế hình thành bias :
Hiệu ứng đoàn tàu là khi mọi người bắt đầu làm điều gì đó bởi vì dường như những người khác cũng đang làm điều đó.
Hiệu ứng đoàn tàu phát sinh từ các yếu tố tâm lý, xã hội học và ở một mức độ nào đó là kinh tế. Mọi người thích ở trong đội chiến thắng và họ muốn thể hiện bản sắc xã hội của họ.Hiệu ứng đoàn tàu thâm nhập vào nhiều khía cạnh của cuộc sống, từ thị trường chứng khoán đến xu hướng quần áo cho đến người hâm mộ thể thao.
Hiệu ứng đoàn tàu bắt nguồn từ chính trị, nơi mọi người bỏ phiếu cho ứng cử viên có vẻ được nhiều người ủng hộ nhất vì họ muốn trở thành một phần của đa số.

5.Cách hạn chế tác động của bias:
Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn hiệu ứng đoàn tàu, nhưng chúng ta có thể chống lại xu hướng tự động sử dụng các tín hiệu xã hội như một yếu tố thúc đẩy khi đưa ra các quyết định. Điều này có thể đạt được bằng cách trước hết làm chậm quá trình ra quyết định của chúng ta. Để một khoảng thời gian giữa thời điểm chúng ta thấy được các quyết định của xã hội và quyết định cuối cùng của mình, sử dụng tư duy phản biện và ngăn chúng ta nhanh chóng đi theo sự phổ biến. Thứ hai, cố gắng đưa ra quyết định trong một môi trường mà bạn không cảm thấy bị áp lực bởi người khác. Cuối cùng, hãy xem xét các lựa chọn thay thế đi ngược lại quan điểm của đa số. Chúng có thể tỏ ra có lợi hơn, hoặc ít nhất là giảm thiểu sức hấp dẫn của việc đi theo quan điểm phổ biến.

Trong sự nghiệp cầm quyền của mình, Adolf Hitler cùng với vây cánh Joseph Goebbels đã phát động một chiến dịch lớn, thuyết phục người dân Đức rằng, người Do Thái là kẻ thù của dân tộc. Họ đổ tội cho người Do Thái chính là nguyên nhân làm người Đức thua trong Thế chiến I, và là những người máu lạnh, độc ác, sát hại trẻ em trong các dịp lễ thánh.

Hitler quan niệm rằng: "Mọi lời nói dối, dù nhỏ hay lớn, khi nói ra thì mọi người sẽ đều tin nếu bạn nhắc lại nó đủ nhiều. Vấn đề mấu chốt là người ta có đủ can đảm để nói dối hay không mà thôi".

Kết quả là với lời nói dối ấy, Hitler đã thành công trong việc thuyết phục cả dân tộc Đức rằng người Do Thái chính là kẻ thù của họ. Từ đó, Hitler đã thoải mái triển khai được những kế hoạch bắt giữ, dồn người Do Thái vào các trại tập trung và tạo nên vụ thảm sát Holocaust mãi mãi đi vào lịch sử nhân loại về sự tàn ác.

1. Giới thiệu:

Hiệu ứng chân lý ảo tưởng, còn được gọi là hiệu ứng sự thật (truth effect) là xu hướng tin rằng thông tin sai là đúng sau khi được tiếp xúc nhiều lần.

Khi một sự thật được đánh giá, mọi người thường dựa vào việc liệu thông tin có phù hợp với tầm hiểu biết của họ không, hay là thông tin đó có quen thuộc với họ không.

Điều kiện đầu tiên khá hợp lý, khi mà mọi người so sánh thông tin mới với những gì họ đã biết là đúng để đưa ra kết luận thông tin mới là đúng hay sai.

Còn với điều kiện thứ hai, sự lặp đi lặp lại làm cho các thông điệp được xử lý dễ dàng hơn, nên các thông tin đã được lặp lại được kết luận là đúng hơn, đáng tin hơn so với các thông tin mới chưa được lặp lại bao giờ.

Hiệu ứng chân lý ảo tưởng cũng có liên quan đến thiên lệch nhận thức muộn (hindsight bias), trong đó sự hồi tưởng về sự tự tin bị lệch sau khi sự thật đã được tiếp nhận.

Câu này có lẽ ai trong chúng ta cũng đều được nghe người lớn nhắc đến mỗi khi kêu chúng ta nên ăn cà rốt vì tốt cho đôi mắt.

Ít ai biết rằng nguồn gốc của câu nói này xuất phát từ nước Anh, khi mà người dân chỉ trồng được mỗi cà rốt trong giai đoạn tình trạng khan hiếm thực phẩm. Vì vậy, trên mọi phương tiện thông tin đều đồng loạt đưa tin “Ăn nhiều cà rốt sẽ giúp sáng mắt” để người dân có thể tiêu thụ hết số cà rốt đó cũng như sống sót qua giai đoạn khan hiếm này. Câu nói đó đã lan truyền rộng rãi và vẫn tồn tại tới bây giờ.

Trên thực tế, cà rốt chứa nhiều vitamin, giúp cải thiện tình trạng mỏi mắt, tăng cường sức khỏe cho đôi mắt. Chứ không giúp “sáng mắt”, từ cận sang hết cận như câu nói trên. Và hơn hết, ăn quá nhiều cà rốt sẽ dẫn tới tới tình trạng cơ thể không thể chuyển hóa hết beta-caroten. Chất này ứ đọng lại trong cơ thể sẽ gây ra vàng mắt, vàng da, chán ăn…

Muốn 1 sản phẩm dễ dàng phổ biến và tiếp cận tới người tiêu dùng thì thủ thuật “seeding” tràn lan trên các trang mạng xã hội, phương tiện truyền thông luôn được các doanh nghiệp sử dụng triệt để.

“Sợ nóng trong người uống ngay trà thanh nhiệt Dr.Thanh”, “Bạn muốn mua tivi, tủ lạnh… Đến điện máy xanh” hay “Đau lưng, mỏi gối, tê tay, bà con cô bác mua ngay Tâm Bình” - quảng cáo xuất hiện “nổi đình nổi đám” một thời với cam kết 100% chữa khỏi trên youtube.

Sự xuất hiện với tần suất nhiều khiến cho chúng ta mỗi lần cần tới sản phẩm gì là nhớ ngay về thương hiệu ấy. Có thể bản thân chúng ta còn chưa thực sự thử qua, nhưng lại có xu hướng tin tưởng vào những sản phẩm phổ biến đó.
3. Hậu quả

Vì bộ não con người sinh ra chiếm 20% trọng lượng cơ thể nhưng lại chiếm 20% năng lượng cả cơ thể để vận hành. Vì thế hiệu ứng này sinh ra để nhằm mục đích tiết kiệm năng lượng cho não bộ. Sự lặp lại sẽ kiến cho việc xử lý thông tin trở nên dễ dàng hơn. Hiệu ứng này tương tự như khi chung ta đọc 1 văn bản phức tạp việc đọc đi đọc lại sẽ khiến người đọc hiểu sâu hơn về nội dung. Thật vậy khi 1 thứ gì đó cộng hưởng với chúng ta bộ não có xu hướng ít phản biện hơn. Nói cách khác chúng ta hạ thấp cảnh giác và chấp nhận dữ liệu mà chưa được kiểm tra kỹ lưỡng.

Trong thời đại công nghệ thông tin như hiện nay hầu hết mọi người đều đã quá quen với khái niệm “tin giả”, mạng xã hội là nơi chứa đựng rất nhiều những tin giả, thuyết âm mưu và những lời nói dối mà không một ai trong chúng ta có thể miễn nhiễm.

Theo nghiên cứu trên “Science” với cùng số lượng người xem những câu chuyện bịa đặt được tiếp cận và thu hút cao hơn 6 lần và mức độ chia sẻ cao hơn 60%. Không chỉ vậy khi được đánh giá mức độ trung thực người dùng mạng xã hội tin rằng những tin tức mà họ đã từng xem qua “chân thật” hơn nhiều lần so với những tin tức mà học đã thấy trước đó.

Vì thế với việc tin giả xuất hiện đầy rẫy và tràn lan trên mạng xã hội như hiện nay việc người dùng rơi vào “hiệu ứng chân lý ảo tưởng” cũng là 1 điều dễ hiểu. Việc lợi dụng “hiệu ứng chân lý ảo tưởng” để đưa ra những thông tin sai lệch có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho xã hội.

Trên khắp thế giới tin giả có xu hướng thúc đẩy hành vi bạo lực. Ví dụ trong thời gian đại dịch các thuyết âm mưu đã khiến đám đông người biểu tình tuần hành chống đối các đạo luật giãn cách xã hội và mang khẩu trang.

Không khó để thấy rằng “tin giả” và “hiệu ứng chân lý ảo tưởng” đã thay đổi toàn bộ cách suy nghĩ của mỗi người vốn đã chủ quan, nó đã trở thành công cụ nguy hiểm nhất mà kẻ xấu có thể lợi dụng để tác động đến tâm trí con người.

Hiệu ứng chân lý ảo tưởng có nhiều áp dụng trong các lĩnh vực khác nhau. Trong các chiến dịch tranh cử công chúng có thể tin những thông tin sai lệch về một ứng cử viên nếu truyền hình cứ liên tục lặp lại nó, tương tự 1 bộ phận khán giả có thể tin vào những tuyên bố vô căn cứ lặp lại về sản phẩm trong quảng cáo đến từ ,một nguồn khách quan từ đó thúc đẩy doanh số bán hàng. Hiệu ứng này cũng được sử dụng trong ngành truyền thông tin tức và là mấu chốt của tuyên truyền chính trị.
4. Cách khắc phục hoặc tận dụng

Chúng ta có nhu cầu cần nhanh chóng đưa ra những phán đoán hay quyết định, cho nên chúng ta thường hay đi đường tắt - bằng cách phỏng đoán, đa số thường cho là đúng nhiều hơn sai khi tiếp cận những thông tin lặp đi lặp lại nhiều lần. Vì vậy hãy tỉnh táo trước những gì bạn nghe thấy.

Bên cạnh đó, chúng ta không nên tham gia chia sẻ, đăng tải, bình luận vào những thông tin được lặp đi lặp lại trên các trang mạng xã hội khi chưa có nguồn gốc, chưa xác định được tính chính xác của thông tin. 

Hiệu ứng “chân lý ảo tưởng” hay “ảo tưởng về sự thật” được các nhà chính trị gia hoặc các nhà quảng cáo sử dụng rất nhiều. Họ sử dụng bằng cách trộn lẫn những thông tin thật và không thật với nhau. Tuy nhiên mục đích cuối cùng mà họ hướng tới chính là làm củng cố niềm tin của mọi người vào thông tin thật. Điều này cho thấy, dù trang bị kiến thức có sẵn cũng không giúp chúng ta vững vàng hơn trước những lời nói dối được lặp đi lặp lại nhiều lần. 

Hiệu ứng lan truyền (tiếng Anh: Social Proof) được giải thích là mọi người sẽ dễ dàng chấp nhận hành động hoặc sở thích của một người hoặc một nhóm người mà họ thích hoặc tin tưởng.

Câu 2:

Ví dụ trong đời sống: Giới trẻ ngày nay thường đu theo idol, vì thế các cá nhân thường có xu hướng bị ảnh hưởng bởi những trang phục, kiểu tóc, phong cách của Idol và làm theo vì yêu thích họ.

Ví dụ trong kinh doanh: Khi muốn xác nhận về chất lượng của một sản phẩm nào đó những vẫn còn đang phân vân. Ngay sau đó, những chuyên gia, blogger và những người có ảnh hưởng liên quan đến sản phẩm xác nhận rằng họ đã sử dụng qua sản phẩm này và thấy hiệu quả, thì ngay lập tức bạn sẽ chọn mua sản phẩm mà không còn phân vân nữa.

Câu 3:

Bias đó có thể gây ra những hậu quả: những sự tin tưởng thái quá dẫn đến mù quáng vì đôi khi thông tin đến từ những người ta tin tưởng không thật sự chính xác. Khi nhận lại kết quả không như mong muốn sẽ khiến ta hối tiếc và những rủi ro tiềm ẩn.

Ví dụ: Shark Thủy trong chương trình Shark Tank của VTV, khi tham gia ông có giới thiệu trung tâm anh ngữ Apak Leaders và thu hút được rất nhiều sự tin tưởng từ các nhà đầu tư. Vì thế họ đã đầu tư không ngần ngại vì sức ảnh hưởng, cũng như là sự uy tín của Shark Thủy. Tuy nhiên, gần đây có hàng loạt thông tin về vụ việc Apak Leaders bị lỗ vốn đến hơn 266 tỷ đồng, khiến cho các nhà đầu tư, đặc biệt là những bậc phụ huynh không biết khi nào có thể được hoàn lại tiền.

Câu 4: 

Cách khắc phục: tin tưởng nhưng phải có lý trí, biết cách chọn lọc thông tin trước khi đầu tư, không đặt cảm xúc của mình quá nhiều khi đưa ra quyết định.

Thiên kiến giới tính có thể được xem là một dạng định kiến hoặc một tác động trong vô thức của con người, ở đó chúng ta thường bày tỏ thái độ thích một giới tính nào đó hơn, nó thường xảy ra khi chúng ta gán thái độ cũng như những khuôn mẫu của chính mình vào một người nào đó. 
Một ví dụ dễ thấy là các nhà tuyển dụng thường cho rằng nhân viên nam sẽ phân tích nhiều hơn đồng thời ít cảm xúc hơn nên các nhà tuyển dụng lại thường tỏ vẻ tuyển dụng những nhân viên nam nhiều hơn.

Còn khi theo số liệu thống kê có tới hơn 90% lãnh đạo cấp cao là nam giới, đồng thời chỉ có 25% CEO là nữ giới.

Hậu quả của thiên kiến này cực kỳ lớn, nó dẫn đến sự phân biệt giới tính dù điều này được xem là cổ hủ và nên được xóa bỏ, tuy nhiên nhiều quốc gia trên thế giới tuyên bố về nữ quyền nhưng cũng chưa thực sự quan tâm đến phái nữ, dẫn đến nhiều cuộc tranh luận về phân biệt giới trong gia đình, môi trường làm việc công sở,...

Để có thể khắc phục được thiên kiến giới tính là một điều cực kỳ khó khăn, tuy nhiên có thể dần được trung hòa về giới tính bằng những cách như tránh sử dụng ngôn từ phân biệt giới tính, nếu trong môi trường làm việc công sở nhà lãnh đạo cần phải chú ý đến những phát ngôn nhằm tránh hiểu lầm về giới tính

Present Bias là khuynh hướng chấp nhận hy sinh những lợi ích lớn hơn ở tương lai để được những lợi ích nhỏ hơn nhiều ở hiện tại. Định kiến ​​nhận thức này giải thích cho nhiều hành động thiếu nguyên tắc như chọn xem Netflix thay vì đi tập thể dục, kiểm tra Facebook thay vì hoàn thành báo cáo
2. Ví dụ
Một nghiên cứu năm 2008 yêu cầu sinh viên dành thời gian để dạy kèm các bạn học đang gặp khó khăn trong tuần giữa học kỳ. Họ được chia thành 2 nhóm và cam kết dạy kèm trong 2 thời gian:
- Giữa kỳ năm học hiện tại (tượng trưng cho bản thân hiện tại).
- Giữa kỳ năm học tiếp theo (tượng trưng cho bản thân trong tương lai).
Có khác biệt đáng kể về sự hào phóng giữa hiện tại và tương lai. Thời gian họ sẵn sàng dành ra để giúp đỡ ở học kỳ này trung bình chỉ là 27 phút. Trong khi những người được hỏi trong khoảng thời gian giữa kỳ tiếp theo trả lời là 85 phút.
Chúng ta có xu hướng đặt ra mục tiêu cao hơn khả năng cho tương lai. Do đó, các quyết định mà chúng ta đưa ra cho “bản thân hiện tại” thường rất khác so với cho “bản thân trong tương lai”.
3. Video ngắn minh họa bias

Video này giới thiệu sơ lược về Bias. Cụ thể là nói về tổ tiên (Nog) thường đi săn bắn để tìm kiếm thức ăn, những hôm săn nhiều thức ăn thì ông thường chia cho những người xung quanh và không để dành một phần nào cho tương lai, ông chỉ quan tâm đến thời điểm hiện tại. Bên cạnh đó trong video còn mô tả bias này kéo dài đến ngày nay cụ thể là những cảm giác, hành động giúp con người cảm thấy thỏa mãn ở thời điểm hiện tại và những ảnh hưởng của Present Bias của con người trong đầu tư. 

4. Hậu quả của bias

Chúng dễ dàng khiến chúng ta mất tập trung cho một mục tiêu cần nhiều năng lượng để suy nghĩ và hoàn thành.

Thiên kiến này cộng với định luật Parkinson là 2 nguyên nhân hàng đầu khiến bạn “nước đến chân mới nhảy”. Về lâu dài, thói quen này dễ tạo ra lối sống mất cân bằng, làm tăng mức độ căng thẳng và lo âu.

Việc không hoàn thành các công việc được giao, các dự định, mục tiêu, kế hoạch của bản thân sẽ ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc. Từ đó, chúng ta sẽ mất đi nhiều cơ hội, uy tín và nó đa phần cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần, gây ra sự tiếc nuối và mất đi năng lượng tích cực trong cuộc sống.

Ví dụ: Học sinh cấp 3 làm bài tập toán trong thời gian dài hơn khi họ ăn vặt hoặc nghe nhạc.

Trong những trường hợp này, đồ ăn nhẹ và âm nhạc đóng vai trò như những lợi ích tức thời. Do đó, các nhiệm vụ đòi hỏi tính khắt khe có vẻ thú vị hơn và sẽ có động lực để thực hiện nhiệm vụ lâu hơn khi chúng ta kết hợp chúng với thứ gì đó dễ chịu.

Sắp xếp các mục tiêu trong tương lai của mình với những mục tiêu chúng ta cần hoàn thành hàng ngày. Khi chúng ta  hoàn thành mục tiêu hàng ngày này, bản thân sẽ rất vui vì đã hoàn thành nhiệm vụ chính trong ngày. Theo một cách nào đó, hài lòng là phần thưởng ta nhận được.

Bằng cách này, chúng ta nhận ra rằng phiên bản tương lai của bản thân phụ thuộc vào chính mình. Qua đó chúng ta sẽ có có động lực để cố gắng hết sức giúp đỡ con người tương lai của chính mình.

Ví dụ: Để giúp bản thân tự ôn tập cho kỳ thi trong tương lai, chúng ta nên chặn bất kỳ trang web nào có thể khiến mình mất tập trung vào việc học. Bằng cách này, ta sẽ giữ cho con người tương lai của mình khỏi những sai lầm mà con người hiện tại của chính mình mắc phải.

Để tránh điều này, chúng ta cần coi sự trì hoãn là một hành động phải trả giá ngay lập tức.

Ví dụ: Bạn sẽ viết một bài đăng vào thứ Hai hàng tuần và đăng thông tin này lên mạng xã hội . Có thời hạn công khai sẽ đảm bảo rằng bạn bám sát kế hoạch của mình mà không có bất kỳ sự chậm trễ nào.

Hiệu ứng thông tin sai lệch là hiện tượng trí nhớ về những diễn biến ban đầu của một sự kiện bị can thiệp bởi các thông tin nhận được sau một sự kiện khác. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tiếp nhận thông tin mới có thể có tác động đáng kể đến cách mọi người nhớ lại các sự kiện mà họ đã xem hoặc trải qua.

Hiệu ứng thông tin sai lệch cho thấy ký ức có thể bị ảnh hưởng dễ dàng như thế nào. Nó cũng làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy của trí nhớ - đặc biệt khi ký ức của nhân chứng được sử dụng để xác định tội hình sự, được gọi là lời khai của nhân chứng.

Hiệu ứng thông tin sai lệch có thể dẫn đến ký ức không chính xác và trong một số trường hợp, dẫn đến hình thành ký ức sai lệch/ký ức giả (false memory).

Trong thí nghiệm nổi tiếng do Loftus thực hiện, những người tham gia được cho xem đoạn phim về một vụ tai nạn giao thông. Sau khi xem đoạn clip, những người tham gia được hỏi một số câu hỏi về những gì họ đã quan sát, giống như cách các sĩ quan cảnh sát, thám tử, luật sư có thể nghi ngờ một nhân chứng.

Một trong những câu hỏi được đặt ra là, "Những chiếc xe chạy với tốc độ bao nhiêu khi chúng đâm vào nhau?" Tuy nhiên, trong một số trường hợp, một thay đổi nhỏ đã được thực hiện; Thay vào đó, những người tham gia được hỏi tốc độ xe chạy như thế nào khi chúng "đâm vào" nhau. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng việc sử dụng từ "đâm vào nhau" thay vì "va chạm" có thể thay đổi cách những người tham gia ghi nhớ vụ tai nạn.

Một tuần sau, những người tham gia một lần nữa được hỏi một loạt câu hỏi, bao gồm "Bạn có thấy kính vỡ không?" Hầu hết những người tham gia trả lời đúng là không. Nhưng những người được hỏi phiên bản "đâm vào nhau" của câu hỏi trong cuộc phỏng vấn ban đầu có nhiều khả năng tin rằng họ thực sự đã nhìn thấy kính vỡ.

Làm thế nào một sự thay đổi nhỏ như vậy có thể dẫn đến ký ức sai về video clip? Các chuyên gia cho rằng đây là một ví dụ về hiệu ứng thông tin sai lệch.

Điều gì có thể ngăn các thông tin sai lệch làm thay đổi ký ức hoặc thậm chí tạo ra ký ức giả? Hãy viết ra những gì bạn nhớ về một sự kiện quan trọng ngay sau khi nó xảy ra là một trong những chiến lược có thể giúp giảm thiểu các tác động.

Hãy nhớ rằng ngay cả chiến lược này cũng có thể có những lỗi nhỏ và việc viết ra những lỗi này có thể khiến bạn ghi nhớ thông tin sai lệch nhiều hơn.

Nhận thức rằng trí nhớ của bạn có thể bị ảnh hưởng là một chiến lược hữu ích và quan trọng khác. Mặc dù bạn có thể có một trí nhớ tốt, nhưng hãy hiểu rằng mọi người đều dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của thông tin sai lệch.

Nghiên cứu khám phá mô hình hiệu ứng thông tin sai lệch đã phát hiện ra rằng những người có nhu cầu nhận thức cao sẽ phát hiện ra sự khác biệt giữa ký ức sự kiện ban đầu và thông tin sai lệch. Những người có nhu cầu nhận thức cao có xu hướng suy nghĩ về các ý tưởng và theo đuổi các nhiệm vụ khó khăn về tinh thần, như giải đố.

Trong kiến thức về tâm lý học, có các nền tảng kiến thức về ký ức và trí nhớ. Và nếu bạn đã từng nghe đến thuật ngữ “ký ức giả”, bạn có lẽ sẽ quan tâm nhiều hơn đối với một hiệu ứng được gọi là hiệu ứng sai lệch thông tin. Bài viết sau sẽ cung cấp cho bạn những thông tin về hiệu ứng có liên quan đến trí nhớ, ký ức của con người này. 

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có một số yếu tố có thể góp phần gây ra hiệu ứng thông tin sai lệch, khiến diễn biến sự kiện có nhiều khả năng bị bóp méo và dẫn đến ký ức sai lệch.

Điều gì có thể ngăn các thông tin sai lệch làm thay đổi ký ức hoặc thậm chí tạo ra ký ức giả? Hãy viết ra những gì bạn nhớ về một sự kiện quan trọng ngay sau khi nó xảy ra là một trong những chiến lược có thể giúp giảm thiểu các tác động.

Hãy nhớ rằng ngay cả chiến lược này cũng có thể có những lỗi nhỏ và việc viết ra những lỗi này có thể khiến bạn ghi nhớ thông tin sai lệch nhiều hơn.

Nhận thức rằng trí nhớ của bạn có thể bị ảnh hưởng là một chiến lược hữu ích và quan trọng khác. Mặc dù bạn có thể có một trí nhớ tốt, nhưng hãy hiểu rằng mọi người đều dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của thông tin sai lệch.

Nghiên cứu khám phá mô hình hiệu ứng thông tin sai lệch đã phát hiện ra rằng những người có nhu cầu nhận thức cao sẽ phát hiện ra sự khác biệt giữa ký ức sự kiện ban đầu và thông tin sai lệch. Những người có nhu cầu nhận thức cao có xu hướng suy nghĩ về các ý tưởng và theo đuổi các nhiệm vụ khó khăn về tinh thần, như giải đố.

Một số người cho rằng không có cách nào để phân biệt một ký ức giả và ký ức thật. Điều này tạo ra một thách thức không chỉ đối với việc cố gắng nhớ một sự kiện cụ thể mà còn trong nghiên cứu trí nhớ.

Nếu có cảnh quay video về sự kiện, việc xem lại nó có thể giúp bạn quyết định xem ký ức của bạn là thật hay giả. Cũng có thể có lợi khi xem xét những hồi ức của người khác về sự kiện này. Nếu tất cả họ đều nói cùng một điều, và nó khác với những gì bạn nhớ, thì hiệu ứng thông tin sai lệch có thể đang diễn ra.

Hiệu ứng thông tin sai lệch là kiến thức tâm lý học rất thú vị cho thấy rằng các sự kiện, thông tin có thể ảnh hưởng sâu sắc đến ký ức của chúng ta, đôi khi khiến chúng ta tin rằng những ký ức sai lệch là có thật. Dành thời gian để viết ra các sự kiện sau khi chúng có thể xảy ra có thể giúp giảm ảnh hưởng của hiệu ứng này — miễn là các sự kiện đã xảy ra như chúng ta đã viết ra.

Bất kỳ ai cũng có thể gặp phải hiệu ứng thông tin sai lệch. Nhận thức được điều này có thể giúp bạn tỉnh táo hơn khi cố gắng nhớ lại một sự kiện, có khả năng làm giảm khả năng bị tạo ra những ký ức sai lệch.

   Hiệu ứng Domino khẳng định rằng khi bạn thay đổi một hành vi bất kỳ thì nó sẽ kích hoạt một chuỗi các phản ứng khác, đồng thời tạo ra một sự chuyển đổi trong các hành vi liên quan.
2. Các ví dụ bị ảnh hưởng bởi Domino Effect:

⇒ Nếu một hành động ban đầu mang tác động tích cực thì sẽ kéo theo các hành động khác đều phát triển theo hướng tích cực. Nhưng ngược lại, hành động ban đầu mang tác động tiêu cực thì nó không chỉ nhận lại một kết quả không tốt mà còn kéo theo hàng loạt các hành động khác mang kết quả tồi tệ hơn. Bên cạnh đó, hiệu ứng Domino trong kinh doanh thực sự luôn là vấn đề được các doanh nhân quan tâm. Bởi nó là một chuỗi phản ứng mà không phải lúc nào bạn cũng có thể làm chủ “cuộc chơi” được. Nếu doanh nghiệp không nhận biết vấn đề để từ đó điều chỉnh, thay đổi thì mặc định bạn sẽ chỉ giống một quân Domino phụ mà thôi.

 

Survivorship bias, hay còn được gọi trong tiếng Việt với cái tên Thiên lệch kẻ sống sót, là một hiệu ứng tâm lý học nói về việc chúng ta đã tin tưởng quá mức vào những phương pháp mà được cho là những người thành công đã áp dụng. Trong khi đó quên rằng những người thất bại cũng áp dụng cách thức tương tự.

- Ví dụ trong đời sống: 

+ Một người sống đến 100 tuổi và nói rằng họ sống lâu vậy là bởi vì ngày nào họ cũng ăn trứng, chúng ra dễ dàng tin họ mà không nghĩ đến bao nhiêu người khác ngày nào cũng ăn trứng nhưng lại chết quá sớm nên chúng ta không biết. 

+ Những quyển sách self-help hay những bài báo có tựa đề kiểu như "5 bước đơn giản giúp bạn thư giãn" , "8 điều người khởi nghiệp cần biết", "Những phương pháp luyện tập của Ronaldo" hay "những bài học rút ra từ cuộc đời của Elon Musk'......

- Ví dụ trong đầu tư: 

Survivorship bias là một thành phần chính trong cuộc thảo luận về các công ty khởi nghiệp và hoạt động của quỹ tương hỗ trong kinh doanh. Các chương trình MBA và các chương trình doanh nhân khác có thể thảo luận về một số ít người thành công và các công ty mới thành lập—chẳng hạn như Microsoft của Bill Gates, Apple của Steve Jobs hoặc Facebook của Mark Zuckerberg—như những tiêu chuẩn để bắt đầu kinh doanh thành công. Tuy nhiên, cách giáo dục này đã bỏ qua hàng nghìn công ty khởi nghiệp không thành công xảy ra cả trước và sau những công ty thành công này.

Rủi ro thiên lệch kẻ sống sót là một trong nhiều lý do tại sao các nhà đầu tư không nên phụ thuộc quá nhiều vào lợi nhuận trong quá khứ để đưa ra quyết định đầu tư của họ. Điều này đặc biệt đúng nếu các nhà đầu tư đang xem xét cổ phiếu trong thời gian rất ngắn trong lịch sử giao dịch của quỹ, bởi vì có thể đã xảy ra một số sự cố bất thường ảnh hưởng đến hiệu suất của quỹ trong thời gian đó. Cũng có khả năng một nhóm các nhà đầu tư tình cờ gặp may mắn vào thời điểm đó, và tất nhiên không có gì đảm bảo rằng may mắn đó sẽ lặp lại trong tương lai. 

Trong bối cảnh đầu tư, rủi ro thiên lệch kẻ sống sót có thể xảy ra khi dữ liệu hoàn vốn của quỹ đầu tư được công bố cao hơn một cách phi thực tế, nhưng các quỹ hoạt động kém của công ty lại bị đóng cửa và lợi nhuận của họ không được đưa vào dữ liệu.

Trong trường hợp này, dữ liệu liên quan cụ thể đến các quỹ đó đã bị loại bỏ, tạo ra một bức tranh không chính xác và không đầy đủ về hiệu suất quỹ chung của công ty.

Những rủi ro nguy hiểm trong kịch bản này chính là nhà đầu tư sẽ không thực sự nhìn thấy lợi nhuận mà họ dự đoán bởi vì họ đã đưa ra quyết định đầu tư của họ dựa trên thông tin không đầy đủ và sai lệch.

Hiệu ứng này có thể khiến cho chúng ta có lối suy nghĩ sai lầm và lệch lạc hơn hẳn. Để có thể xử lý hiệu ứng này thì chúng ta nên nhìn nhận mọi thứ theo nhiều mặt khác nhau, hãy tập suy nghĩ rằng “trước những thành công có được họ đã phải chịu đựng những gì”. Cách này sẽ giúp bạn có thể nhìn nhận mọi điều tốt hơn, không còn ghen tị với thành công của một ai đó nữa. Hãy nhìn nhận mọi thứ từ nhiều góc độ để có thể hiểu sâu hơn về vấn đề!

Chắc hẳn chúng ta đã nghe rất nhiều về việc hiệu ứng tồn tại trong nhiều lĩnh vực của kinh tế học, đáng chú ý nhất là trong tiêu dùng, lạm phát và tiền lương. Ví dụ trong tiêu dùng, người ta cho rằng khi thu nhập của hộ gia đình giảm, họ tìm mọi cách để duy trì tiêu dùng ở mức cao nhất trước đó, Điều này hàm ý người ta phải sử dụng tiền tiết kiệm hoặc vay nợ để duy trì mức chỉ tiêu cho tiêu dùng trước đây. Theo đó nên chúng ta thấy khi thu nhập tăng trở lại, các hộ gia đình sẽ tiến tới mức tiêu dùng cao hon. Vì vậy, hàm tiêu dùng được coi là không thể đảo ngược.

Hiệu ứng chốt hãm ngược trong tiếng Anh là Ratchet Effect.

Như vậy ta hiểu về hiệu ứng chốt hãm ngược đây thực chất là một lí thuyết của Keynes cho rằng một khi giá đã tăng theo mức tăng của tổng cầu, thì chúng luôn luôn không đảo ngược khi nhu cầu đó giảm

Hiệu ứng chốt hãm ngược cũng có thể tác động đến các khoản đầu tư vốn của công ty quy mô lớn. Ví dụ, trong ngành công nghiệp ô tô, sự cạnh tranh thúc đẩy các công ty liên tục tạo ra các tính năng mới cho sản phẩm của họ. Điều này đòi hỏi đầu tư bổ sung vào máy móc mới hoặc một kiểu công nhân lành nghề khác, dẫn đến làm tăng chi phí lao động.Khi một công ty ô tô đã thực hiện các khoản đầu tư và thêm các tính năng này, việc thu hẹp quy mô sản xuất trở nên khó khăn. Công ty không thể lãng phí đầu tư của họ vào vốn vật chất cần thiết cho việc nâng cấp hoặc vốn nhân lực dưới dạng công nhân mới.

          Vấn đề chính với để hình thành nên hiệu ứng chốt hãm ngược là kì vọng hay nhu cầu của con người.  Trong một số tình huống mọi người đã quen với sự tăng trưởng liên tục ngay cả trong thị trường đã bão hòa. Do đó, thị trường có thể không còn thỏa mãn mong muốn và nhu cầu của người tiêu dùng nữa, làm cản trở mục đích bao hàm của nền kinh tế.

Có thể hiểu như sau: 

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn hiệu ứnggiả dược, nhưng chúng ta giảm hiệu ứng này khi đưa ra các quyết định. Điều này có thể đạt được bằng cách trước hết làm chậm quá trình ra quyết định của chúng ta. Để một khoảng thời gian giữa thời điểm chúng ta tìm hiểu và quan sát thật kĩ để đưa ra quyết định cuối cùng của mình vì chúng ta biết đây là hiệu ứng khi chuyển sang một giai đoạn mới thì khó có thể quay lại như ban đầu . Thứ hai, cố gắng đưa ra quyết định trong một môi trường mà bạn không cảm thấy bị áp lực bởi hiệu quả. Cuối cùng, hãy xem xét các lựa chọn thay thế tránh trường hợp xấu nhất . Chúng có thể tỏ ra có lợi hơn, hoặc ít nhất là giảm thiểu sức hấp dẫn của việc đi theo hiệu ứng chốt hãm ngược. 

 

- Video đính kèm: https://www.youtube.com/watch?v=b36qtnAfUw4
- Định nghĩa: 

Hiệu ứng Zeigarnik xảy ra khi tâm trí luôn bị chi phối sự quan tâm bởi những điều chưa thực hiện xong và cảm giác day dứt này chỉ biến mất khi bạn đã hoàn thành chúng.

Nguyên nhân xảy ra hiệu ứng này là do các thông tin của công việc dang dở đó đang nằm ở trí nhớ tạm thời của chúng ta. Đó là nơi sự căng thẳng nảy sinh, để thúc giục bạn hoàn thành công việc, sau đó chuyển sang trí nhớ ngắn hạn và dài hạn.
- Ví dụ: 

Trong ngày hôm nay, công việc cần làm của bạn là:

Thì trình tự giải quyết công việc là: Hoàn thành bài tập có thời hạn, sau đó hoàn thành bài tập về nhà của tiết học sáng nay.

Tuy nhiên, nếu bạn mắc hiệu ứng này, bạn sẽ có xu hướng bị chi phối và có cảm giác day dứt khi bài tập về nhà còn dang dở.
- Tác động: 

- Giải pháp: 

- Định nghĩa: 

- Ví dụ: Bạn đang thực hiện giải ngân cho công ty NSG gấp trong buổi sáng để mua vải nhưng trong quá trình thực hiện thì một khách hàng khác của bạn gọi bạn nhờ tư vấn sản phẩm mới của ngân hàng bạn. Bạn bỏ thời gian đi tìm thông tư về sản phẩm đó thay vì tiếp tục quy trình giải ngân gấp cho công ty NSG.

- Tác động:

- Giải pháp: 

+ Phương pháp 1: Đặt ra một khoảng thời gian có giới hạn để hoàn thành các nhiệm vụ có giá trị thấp. 

Ví dụ: Kiểm tra tin nhắn/email vào ba lần mỗi ngày - sáng, giờ ăn trưa, cuối ngày - tổng 3 lần là 40 phút/60 phút/… tùy theo nhu cầu cá nhân mỗi ngày. Việc này sẽ giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, dành thời gian còn lại cho công việc quan trọng hơn.
+ Phương pháp 2: Đặt ra một khoảng thời gian có giới hạn để hoàn thành các nhiệm vụ quan trọng trước. 

Ví dụ: Trong 2 tiếng đầu tiên của ngày sẽ giải quyết các mục công việc quan trọng trong ngày như làm bài tập, xử lý các mục công việc có deadline.

Ngụy biện nóng nảy là xu hướng tin rằng ai đó đã thành công trong một nhiệm vụ hoặc hoạt động có nhiều khả năng sẽ thành công trở lại trong những nỗ lực tiếp theo. Ngụy biện bàn tay nóng xuất phát từ câu nói rằng các vận động viên có “bàn tay nóng” khi họ liên tục ghi bàn, khiến mọi người tin rằng họ đang có thành tích tốt và sẽ tiếp tục có kết quả thành công.
2. Ví dụ: 

Nhiều nhà tâm lý học tin rằng càng lớn tuổi, chúng ta càng dựa vào kinh nghiệm trong quá trình ra quyết định của mình. Ủng hộ lý thuyết này, bằng chứng đã chỉ ra rằng những người lớn tuổi có nhiều khả năng bị lừa dối bởi ngụy biện nóng nảy khi dự đoán thành tích trong tương lai của các cầu thủ bóng rổ khi họ đã có một chuỗi trận thành công.
3. Hậu quả của hot-hand fallacy

Trong thực tế, một khi một nhà đầu tư, hay con bạc, bắt đầu nghĩ rằng họ có hot hand, thì sự thiên vị có thể xảy ra. Một số lỗ hổng hành vi phổ biến, có thể được đưa ra bởi một hot hand bao gồm sự tự tin thái quá, sai lệch xác nhận, ảo tưởng kiểm soát, thiên lệch do mới xảy ra 

4. Cách khắc phục

Vì ngụy biện nóng nảy một phần là do niềm tin không đúng vào quy luật số nhỏ, nên chúng ta có thể thử và đưa ra dự đoán dựa trên kho dữ liệu lớn hơn. Bằng cách sử dụng nhiều dữ liệu hơn, việc 'tìm' một mẫu không thực sự tồn tại sẽ khó khăn hơn, nghĩa là các quyết định của chúng ta ít có khả năng bị ảnh hưởng bởi suy luận sai lầm hơn.