- Điều 14 Hiến pháp năm 1946 quy định: “Những công dân già cả hoặc tàn tật không làm được việc thì được giúp đỡ’.

-  Điều 32 Hiến pháp 1959 quy định: “Người lao động có quyền được giúp đỡ về vật chất khi già yếu, bệnh tật, hoặc mất sức lao động. Nhà nước mở rộng dần các tổ chức bảo hiểm xã hội, cứu tế và y tế để đảm bảo cho người lao động được hưởng quyền đó’.

- Điều 64 Hiến pháp 1992  quy định: “…Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con cái. Con cái có trách nhiệm kính trọng và chăm sóc ông bà, cha mẹ…”.

- Điều 87 Hiến pháp 1992 quy định “Người già, người tàn tật, trẻ mồ côi không nơi nương tựa được nhà nước và xã hội giúp đỡ”.

- Khoản 3 Điều 37 Hiến pháp 2013 quy định: “Người cao tuổi được nhà nước, gia đình và xã hội tôn trọng, chăm sóc và phát huy vai trò trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

- Khoản 2, Điều 59 Hiến pháp 2013 quy định: “Nhà nước tạo bình đẳng về cơ hội để công dân thụ hưởng phúc lợi xã hội, phát triển hệ thống an sinh xã hội, có chính sách trợ giúp người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn khác”.

- Luật người cao tuổi 2009: Đã dành toàn bộ chương II quy định về phụng dưỡng, chăm sóc người cao tuổi.

- Khoản 2 Điều 71 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định: “Con có nghĩa vụ và quyền chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ, đặc biệt khi cha mẹ mất năng lực hành vi dân sự, ốm đau, già yếu, khuyết tật; trường hợp gia đình có nhiều con phải cùng nhau chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ”.

- Luật bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân 1089, tại khoản 1 Điều 41 quy định” “Người cao tuổi…được ưu tiên khám, chữa bệnh, được tạo điều kiện thuận lợi để đóng góp cho xã hội phù hợp với sức khỏe của mình”.

- Khoản 2 Điều 40 Bộ Luật hình sự 2015 quy định: Không áp dụng hình phạt tử hình đối với người tử tù đủ 75 tuổi trở lên khi phạm tội hoặc khi xét xử.

Năm 1996, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 117/CP “Về chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ hoạt động cho Hội người Cao tuổi Việt Nam”. Chỉ thị khẳng định: “Kính lão đắc thọ” là truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, Đảng và nhà nước ta coi việc quan tâm, chăm sóc đời sống vật chất và tinh thần của người cao tuổi là đao lý của dân tộc, là tình cảo và trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân.

Tiếp đó, Chính phủ, các bộ ngành, cơ quan Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp Luật về cơ chế chính sách liên quan đến Người cao tuổi.

- Nghị định số 28/2012/NĐ-CP ngày 10/4/2012 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật người khuyết tật.

- Nghị định số 136/2013/NĐ-CP ngày 21/10/2013 của Chính phủ quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với các đối tượng bảo trợ xã hội.

- Thông tư số 17/2011/TT-BLĐTBXH ngày 19/5/2011 của Bộ lao động Thương binh và xã hội quy định hồ sơ, tủ tục trợ cấp xã hội hàng tháng, hỗ trợ chi phí mai táng và tiếp nhận Người cao tuổi vào cơ sở bảo trợ xã hội.

- Thông tư số 26/2012/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2012 của Bộ lao động Thương binh và xã hội hướng dẫn một số điều của Nghị định số 28/2012/NĐ-CP ngày 10/4/2012 của Chính phủ quy định chi tiết va hướng dẫn thi hành một số điều Luật người khuyết tật.

- Thông tư số 21/2011/TT-BTC ngày 18/2/2011 của Bộ tài chính quy định quản lý và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi tại nơi cư trú, chúc thọ, mừng thọ và biểu dương, khen thưởng Người cao tuổi.

- Thông tư 35/2011/TT-BYT ngày 15/10/2011 của Bộ y tế hướng dẫn thực hiện chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

- Nghị định 13/2010/NĐ-CP về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 67/2007/NĐ-CP ngày 13/4/2007 của chính phủ về chính sách trợ giúp các đối tượng bảo trợ xã hội.

- Nghị định 67/2007/NĐ-CP ngày 13/4/2007 về chính sách trợ giúp các đối tượng bảo trợ xã hội
Hiến pháp, Luật Người cao tuổi và các văn bản pháp luật liên quan đến Người cao tuổi là cơ sở pháp lý quan trọng, cụ thể hóa quan điểm, đường lối chủ trương đúng đắn của Đảng, nhà nước về chăm sóc, phát huy vai trò Người cao tuổi; là căn cứ để các cấp chính quyền, các ngành, các cấp Hội Người cao tuổi đẩy mạnh công tác chăm sóc Người cao tuổi trong giai đoạn hiện nay./

- Sức khỏe yếu kém. Đại đa số người già neo đơn có sức khỏe kém và rất kém. Theo thống kê, ở thành thị có đến trên 90% số các cụ già neo đơn có sức khỏe kém, ở nông thôn, tỷ lệ này là 76%. Đặc biệt, từ 10 – 13% số các cụ già neo đơn (cả thành thị và nông thôn) có sức khỏe rất kém. Một số căn bệnh thường gặp ở người già neo đơn là khớp, hen suyễn, điếc, tim mạch, thần kinh. Đây là điều thực sự đáng lo ngại với họ. Bởi, bản thân các cụ già neo đơn không có đủ điều kiện khám chữa bệnh hoặc mua thuốc men.

- Khó khăn về vật chất. Người già neo đơn thường là những người có sức khỏe yếu kém, không có khả năng lao động và không có thu nhập. Do đó, họ không thể nào tự lo liệu cho cuộc sống của bản thân, thậm chí, việc có đủ cơm ăn, áo mặc cũng là một điều thực sự rất khó khăn. Vì vậy, họ chỉ có thể nhờ cậy vào hàng xóm láng giềng, vào xã hội hay những trung tâm bảo trợ xã hội. Có tới 36,99% số các cụ già neo đơn không thể tự lo liệu cuộc sống của mình.

- Thiếu thốn về tinh thần. Bên cạnh những khó khăn về hoàn cảnh kinh tế, về đời sống vật chất, đời sống tinh thần của người già neo đơn cũng làm chúng ta phải suy ngẫm nhiều điều. Đời sống vật chất và tinh thần là hai khía cạnh luôn song hành cùng nhau. Nếu thiếu đi một trong hai đã là một tổn thất lớn. Vậy mà phần lớn những người già neo đơn lại phải chịu thiếu thốn trên cả hai phương diện này. Họ – những người sống cô đơn, không nhận được sự quan tâm, chăm sóc, yêu thương của con cháu, người thân trong những ngày tháng cuối đời. Có một tỷ lệ đáng kể cho rằng khó khăn của họ về mặt tinh thần (26%).

Ở độ tuổi đáng lẽ ra cần được nghỉ ngơi và phụng dưỡng, người già neo đơn lại phải chật vật kiếm sống, bươn trải ngoài xã hội hay thiếu thốn, tổn thất về tinh thần. Chỉ một số ít trong số họ được thu nhận và nuôi dưỡng tại các Trung tâm bảo trợ xã hội, phần lớn các cụ già neo đơn vẫn phải sống cô đơn bên ngoài, nhờ cậy vào sự giúp đỡ của xã hội hoặc thậm chí bị người xấu lợi dụng. Người già neo đơn được sống trong các Trung tâm bảo trợ chỉ được đáp ứng về mặt vật chất với khoản trợ cấp ít ỏi của Nhà nước.

Mặc dù được chăm sóc, quan tâm song cơ bản chưa thể đáp ứng được nhu cầu về mặt tình cảm của người già neo đơn. Họ cần có sự thấu hiểu, chia sẻ, cảm thông, cần bầu bạn, cần yêu thương…

Nhưng khó khăn hơn cả vẫn là những người già neo đơn vẫn chật vật bên ngoài xã hội kia. Họ thiếu thốn cả về vật chất và tinh thần. Bạn không khó bắt gặp hình ảnh các cụ già phải đi ăn xin trên phố hay các khu chợ. Họ thật sự không còn sự lựa chọn nào khác. Đây là cách duy nhất và cuối cùng để họ có thể duy trì cuộc sống.

Đáng buồn hơn rất nhiều là một bộ phận người già neo đơn bị người xấu lợi dụng. Các cụ già neo đơn trở thành công cụ kiếm tiền của người xấu.

Tương lai của người già neo đơn – dấu hỏi lớn được đặt ra

Điều này thật sự đặt ra một câu hỏi lớn đối với tương lai của người già neo đơn. Liệu rằng cuộc sống của họ sẽ ra sao khi cuộc sống ngày càng khó khăn và khắc nghiệt hơn? Liệu rằng những khó khăn, thiếu thốn về vật chất và tinh thần của họ có được bù đắp hay ngày càng bị tổn thương. Liệu rằng họ sẽ còn trở thành công cụ kiếm tiền của người xấu đến khi nào? Đến khi nào, các vấn đề về người già neo đơn mới có thể được giải quyết triệt để? Đây thực sự là một dấu hỏi lớn dành cho Nhà nước, cho xã hội, cho cộng đồng và cho bản thân mỗi chúng ta.

Người già neo đơn là một bộ phận luôn tồn tại trong xã hội hiện nay. Hy vọng rằng, trong tương lai, sẽ có thêm nhiều mái nhà chung – những Trung tâm bảo trợ xã hội được quan

tâm, đầu tư thêm về cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế để có thể vun đắp vật chất, tình cảm và chăm sóc sức khỏe của những cụ ông, cụ bà thiếu thốn tình thương lúc tuổi xế chiều được tốt hơn.

Những người già không có nơi trú ngụ, ban ngày thì đi móc bọc, lượm ve chai, bán vé số, tối đến họ lấy vỉa hè, mái hiên, hầm cầu để ngủ ké qua đêm. Bình thường, cuộc sống của họ vốn đã khó khăn, đến những ngày giãn cách, họ càng trở nên mong manh, cơ cực, chỉ biết trông chờ vào sự giúp đỡ của những người xung quanh.

*Tính khả thi:
Bộ Xây dựng đề trình Thủ tướng Chính phủ đề nghị phê duyệt “Đề án thí điểm xây dựng cơ sở chăm sóc người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa”. Theo đó, có 3 mô hình chăm sóc người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa được đề xuất.

Một là mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi công lập dành cho người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa thuộc diện chính sách, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, mất khả năng tự chăm sóc do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động.

Hai là mô hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi ngoài công lập dành cho người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa có điều kiện kinh tế, có nhu cầu được trông nom, giúp đỡ trong sinh hoạt và khám chữa bệnh tự nguyện đóng góp các khoản phí để được hưởng các dịch vụ chăm sóc thường xuyên.
Loại hình cơ sở này cũng đón nhận người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa thuộc diện chính sách, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, mất khả năng tự mình chăm sóc được nhà nước hoặc các tổ chức, cá nhân nhận nuôi dưỡng và chi trả các khoản phí theo dịch vụ chăm sóc. Mô hình này do tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng và được hưởng các chính sách ưu đãi về đất, vốn cũng như các loại thuế…

Và thứ ba là mô hình nhà chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Theo đó, người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa tự nguyện tìm đến với nhau để cùng chung sống, sinh hoạt hoặc do các tổ chức, cá nhân vận động để thực hiện việc chăm sóc, nuôi dưỡng tập trung gắn với cộng đồng.
Mô hình này được thành lập và hoạt động theo hình thức tự quản có sự quản lý, hỗ trợ của nhà nước. Nhà nước có chính sách hỗ trợ kinh phí, đồng thời vận động các tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp, hỗ trợ kinh phí để xây dựng mới, sửa chữa cải tạo nhà ở, các hạng mục công trình phục vụ cho sinh hoạt (nếu có yêu cầu) và vận hành nhà chăm sóc theo nhóm tại cộng đồng.

Trước mắt, Bộ Xây dựng dự kiến đề xuất thí điểm xây dựng cơ sở chăm sóc tại những địa phương đại diện cho từng khu vực, có số lượng người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa có nhu cầu chăm sóc lớn. Đó là: Cao Bằng, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Quảng Nam, Lâm Đồng, Kon Tum, Trà Vinh, Đồng Tháp (mỗi tỉnh chọn 01 cơ sở với quy mô chăm sóc khoảng 50 người do địa phương lựa chọn).

Tổng mức đầu tư khoảng 12 tỷ đồng/cơ sở lấy từ ngân sách và kinh phí các tổ chức, cá nhân khác. Trong đó, vốn đầu tư xây lắp các hạng mục công trình khoảng 10 tỷ đồng, 2 tỷ còn lại dành đầu tư trang thiết bị làm việc, phòng ở, khu khám chữa bệnh và trang thiết bị phục vụ khác. Kế hoạch đặt ra là đến trước quý III/2015 sẽ đưa vào sử dụng các cơ sở này, từ đó rút kinh nghiệm để nhân rộng mô hình.

*Nguồn lực:
Nguồn lực hỗ trợ đời sống của người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa, người cao tuổi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm, thu hút sự quan tâm của tổ chức, cá nhân, gia đình và các tầng nhân dân tích cực tham gia chăm sóc, phụng dưỡng và phát huy vai trò người cao tuổi, đặc biệt vận động các nguồn lực xã hội để chăm sóc người cao tuổi.


7.Giải pháp:
Đẩy mạnh việc thực thi chính sách đối với người cao tuổi, trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, gia đình cộng đồng đối với người cao tuổi nhằm nâng cao nhận thức của xã hội về công tác chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi ko nơi nương tựa; Tuyên truyền các gương điển hình, các mô hình tiêu biểu của cộng đồng trong công tác chăm sóc người cao tuổi, vận động các nguồn lực hỗ trợ, chăm lo đời sống người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn; Vận động các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân ủng hộ nguồn lực giúp đỡ người cao tuổi
Tổ chức các hoạt động khám, tư vấn sức khỏe, cấp phát thuốc miễn phí cho người cao tuổi. Khuyến khích các cơ quan, đoàn thể, các gia đình, cá nhân nhận chăm sóc, nuôi dưỡng người cao tuổi cô đơn không nơi nương tựa, sức khỏe yếu, không tự phục vụ, quan tâm người cao tuổi ở vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số.

-        Sức khoẻ: nguy cơ lây nhiễm cao

-        Ít nhận được sự hỗ trợ 

-        Môi trường nơi sinh sống không được đảm bảo phòng chống dịch bệnh

-        Nguồn thu nhập ảnh hưởng 

·        MỐI QUAN HỆ

-        Quan hệ với người thân: Người thân bỏ rơi, không quan tâm hoặc không còn người thân 

-        Với những người cùng hoàn cảnh: mâu thuẫn, xích mích trong các vấn đề như nơi ở, đồ ăn, hỗ trợ từ các mạnh thường quân,…

-        Với những khác trong xh: sự khinh bỉ, dè chừng, né tránh từ những người khác