• Cập nhật dữ liệu là quá trình thay đổi, bổ sung, chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu trong một hệ thống, cơ sở dữ liệu hoặc tệp tin để đảm bảo thông tin luôn mới, chính xác và phù hợp với thực tế.

2. Cập nhật dữ liệu bao gồm các thao tác nào?

Trong tin học và quản trị dữ liệu, thường có 4 thao tác chính (gọi là CRUD):

• C (Create): Thêm mới dữ liệu.

• R (Read): Truy xuất, xem dữ liệu.

• U (Update): Sửa đổi, chỉnh sửa dữ liệu.

• D (Delete): Xóa bỏ dữ liệu không cần thiết.

Trong đó, “cập nhật dữ liệu” thường chỉ tập trung vào Update (sửa) và Create (thêm mới).

3. Khi nào cần cập nhật dữ liệu?

Bạn cần cập nhật dữ liệu khi:

• Thông tin cũ đã lỗi thời hoặc sai lệch.

• Có thông tin mới cần thêm vào.

• Hệ thống yêu cầu dữ liệu đồng bộ, chính xác để phân tích, báo cáo hoặc ra quyết định.

• Người dùng hoặc doanh nghiệp thay đổi thông tin (ví dụ: thay đổi địa chỉ, số điện thoại, giá sản phẩm…).

xem đọc dữ lệu

tìm kiếm dữ liệu

sắp xếp dữ liệu

Các thao tác thường thực hiện khi truy xuất dữ liệu gồm:

1. Đọc dữ liệu (xem, in ra, lấy giá trị).

2. Tìm kiếm dữ liệu (theo điều kiện hoặc khóa).

3. Sắp xếp dữ liệu (tăng dần, giảm dần).

4. Lọc dữ liệu khỉ lấy phần thoa điều kiện).

5. Cập nhật dữ liệu (sừa đổi giá trị).

6. Xóa dữ liệu (loại bỏ khi không cần).

• Giữ lại thông tin quan trọng (công việc, học tập, kỷ niệm...)

• Phục vụ cho việc tra cứu và phân tích sau này

• Bảo vệ dữ liệu khỏi mất mát do lỗi phần cứng, thiên tai, tấn công mạng,...

• Tối ưu hoạt động kinh doanh và hỗ trợ ra quyết định

  Thời kỳ đầu: Ghi chép bằng tay trên giấy, đá, da...

• Thế kỷ 20: Dữ liệu được lưu trên đĩa từ, băng từ, đĩa mềm

• Thập niên 1990–2000: Sử dụng CD, DVD, ổ cứng (HDD)

• Hiện nay: Dùng SSD, USB, thẻ nhớ và đặc biệt là lưu trữ đám mây (Cloud) như Google Drive, OneDrive…

• Tính không dư thừa: dữ liệu chỉ lưu một lần, không trùng lặp ở nhiều bảng → tránh sai lệch, tiết kiệm bộ nhớ.

• Tính độc lập: dữ liệu tách biệt với chương trình, thay đổi cách lưu trữ không ảnh hưởng đến ứng dụng khai thác dữ liệu.

Tại sao cần tổ chức lưu trữ dữ liệu độc lập với phần mềm?

Việc tách biệt lưu trữ dữ liệu khỏi ứng dụng phần mềm là một nguyên tắc quan trọng trong thiết kế hệ thống. 

• Dễ dàng chia sẻ dữ liệu:

  Dữ liệu được lưu trữ ở một nơi độc lập có thể dễ dàng được truy cập và sử dụng bởi nhiều phần mềm và ứng dụng khác nhau, thay vì mỗi phần mềm lại tạo ra các bản sao dữ liệu của riêng mình. 

• Đảm bảo tính nhất quán dữ liệu:

  Khi dữ liệu được lưu trữ tập trung, việc cập nhật và duy trì tính nhất quán trở nên dễ dàng hơn, tránh các mâu thuẫn dữ liệu do nhiều phiên bản khác nhau. 

• Thuận tiện cho việc bảo trì và phát triển:

  Các nhà phát triển có thể thay đổi hoặc nâng cấp phần mềm mà không ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc lưu trữ dữ liệu và ngược lại, giúp tăng tính linh hoạt và hiệu quả. 

• Hỗ trợ tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên:

  Việc tổ chức dữ liệu độc lập giúp tránh tình trạng dữ liệu bị lặp lại, từ đó giảm yêu cầu về không gian lưu trữ và tài nguyên xử lý. 

Là tính đúng đắn và nhất quán của dữ liệu trong CSDL.

• Dữ liệu phải tuân thủ các ràng buộc: khóa chính, khóa ngoại, kiểu dữ liệu, miền giá trị.

2. Tính bảo mật

Là khả năng ngăn chặn truy cập trái phép vào CSDL.

• Thực hiện nhờ phân quyền, mật khẩu, cơ chế kiểm soát người dùng.

3. Tính an toàn

Là khả năng bảo vệ dữ liệu trước các sự cố như hỏng hóc, mất điện, virus, tấn công…

• Thực hiện bằng sao lưu, phục hồi và hệ thống dự phòng.

Dữ liệu trong cơ sở dữ liệu:

• Được sắp xếp theo một cấu trúc nhất định (bảng, hàng, cột, quan hệ, v.v.)

• Có thể tìm kiếm, cập nhật, chỉnh sửa, xoá nhanh chóng và chính xác.

  Ví dụ về cơ sở dữ liệu:

• Bảng bệnh nhân: Mã BN, Họ tên, Ngày sinh, Giới tính, Địa chỉ

• Bảng SinhVien: Mã SV, Họ tên, Ngày sinh, Giới tính, Lớp, Ngành học

• Phần mềm để tạo lập, lưu trữ, cập nhật, truy vấn dữ liệu.

• Chức năng chính:

• Tạo và chỉnh sửa CSDL.

• Cập nhật, tìm kiếm dữ liệu.

• Bảo mật, phân quyền, sao lưu.

• Cung cấp giao diện cho ứng dụng.

• Ví dụ: MySQL, Oracle, SQL Server.

2. Hệ cơ sở dữ liệu

• Gồm CSDL + DBMS + ứng dụng.

• Người dùng thao tác qua ứng dụng, DBMS xử lý dữ liệu.

3. CSDL tập trung vs. phân tán

• Tập trung: Dữ liệu ở một nơi → dễ quản lý, nhưng dễ quá tải.

• Phân tán: Dữ liệu ở nhiều nơi → an toàn, tin cậy hơn, nhưng khó đồng bộ.

• Là phần mềm để lưu trữ, tìm kiếm, thêm, xóa, sửa và bảo vệ dữ liệu.

• Ví dụ: MySQL, SQL Server, Oracle, Access.

Hệ cơ sở dữ liệu (Hệ CSDL)

• Gồm 3 phần:

  1. Dữ liệu (CSDL)

  2. Hệ QTCSDL

  3. Phần mềm ứng dụng dùng dữ liệu đó.

• Ví dụ: Hệ thống tra cứu điểm thi (có dữ liệu điểm, phần mềm quản lý và giao diện tra cứu).

CSDL tập trung

• Dữ liệu lưu ở 1 máy chủ.

• Ưu: dễ quản lý, an toàn.

• Nhược: khó mở rộng khi nhiều người dùng.

CSDL phân tán

• Dữ liệu lưu ở nhiều máy trong mạng.

• Ưu: nhanh, tin cậy, dễ mở rộng.

• Nhược: phức tạp, tốn chi phí.

KẾT LUẬN

• Hệ QTCSDL = phần mềm quản lý dữ liệu.

• Hệ CSDL = dữ liệu + phần mềm quản lý + ứng dụng.

• Tập trung = lưu một chỗ, Phân tán = lưu nhiều chỗ.

• Là phần mềm quản lí và khai thác CSDL.

• Chức năng chính:
  a. Định nghĩa dữ liệu
  → Ví dụ: tạo bảng HọcSinh với các cột: MãHS, HọTên, NgàySinh.
  b. Cập nhật & truy xuất
  → Ví dụ: thêm học sinh mới, xóa học sinh nghỉ học, tìm HS có điểm > 8.
  c. Bảo mật & an toàn
  → Ví dụ: chỉ giáo viên được sửa điểm, học sinh chỉ được xem; sao lưu dữ liệu mỗi tuần.

2. Hệ cơ sở dữ liệu

• Gồm: CSDL + HQTCSDL + phần cứng + phần mềm + người dùng.

• Ví dụ: hệ thống quản lí thư viện gồm:

  • CSDL: danh sách sách, bạn đọc.

  • HQTCSDL: MySQL, SQL Server.

  • Người dùng: thủ thư, sinh viên.

3. Hệ CSDL tập trung và phân tán

• Tập trung: dữ liệu lưu ở 1 máy chủ.

  • Ví dụ: trường học lưu điểm tất cả HS trong 1 máy chủ ở phòng CNTT.

  • Ưu: dễ quản lí. Nhược: máy hỏng → mất dữ liệu.

• Phân tán: dữ liệu lưu ở nhiều nơi.

  • Ví dụ: ngân hàng có chi nhánh ở nhiều tỉnh, mỗi nơi lưu dữ liệu, kết nối chung.

  • Ưu: an toàn, nhanh. Nhược: tốn chi phí, khó quản lí.

Máy trung tâm này có thể là một máy chủ, chứa cả cơ sở dữ liệu và phần mềm quản trị dữ liệu, còn các máy khác (máy trạm) khi cần truy xuất hay cập nhật dữ liệu sẽ kết nối tới máy trung tâm này.

N2:

N3:+

n4: +

Khóa ngoài (Foreign Key)

• Là cột (hoặc tập cột) trong một bảng, tham chiếu đến khóa chính của một bảng khác.

• Vai trò:
  

  • Tạo mối liên kết giữa các bảng.

  • Đảm bảo toàn vẹn tham chiếu: dữ liệu trong khóa ngoài phải tồn tại trong bảng cha hoặc để trống.

• 
  

• Ví dụ: Trong bảng Diem(MaSV, MonHoc, DiemThi), cột MaSV là khóa ngoài, tham chiếu đến MaSV trong bảng SinhVien → đảm bảo rằng điểm thi luôn gắn với một sinh viên có thật.

📌

Quan hệ giữa Khóa chính và Khóa ngoài

• Khóa chính giúp xác định bản ghi duy nhất trong bảng.

• Khóa ngoài dùng để liên kết bảng này với bảng khác, thường tham chiếu đến khóa chính.

• Sự kết hợp của hai loại khóa này giúp:
  

  • Tránh dư thừa dữ liệu.

  • Đảm bảo tính nhất quán và toàn vẹn trong cơ sở dữ liệu quan hệ.

  • Hỗ trợ các kiểu quan hệ: 1-1, 1-nhiều, nhiều-nhiều.

• 
  

Phân cấp: dữ liệu dạng cây (cha – con).

Mạng: dữ liệu có nhiều mối quan hệ phức tạp (nhiều cha – nhiều con).

Quan hệ: dữ liệu trong bảng (hàng – cột), phổ biến nhất hiện nay.

Hướng đối tượng: dữ liệu lưu dưới dạng đối tượng (có thuộc tính và phương thức).

Dễ quản lý, tìm kiếm, cập nhật bằng SQL.

Phổ biến trong các hệ quản trị như MySQL, SQL Server, Oracle, PostgreSQL.