O nierządne królestwo i zginienia bliskie, Gdzie ani prawa ważą, ani sprawiedliwość Ma miejsca, ale wszytko złotem kupić trzeba! Jeden to marnotrawca umiał spraktykować, Że jego wszeteczeństwa i łotrowskiej sprawy Od małych aż do wielkich wszyscy jawnie bronią, Nizacz prawdy nie mając ani końca patrząc, Do którego rzeczy przyjść za ich radą muszą. Nie rozumieją ludzie ani się w tym czują, Jaki to wrzód szkodliwy w rzeczypospolitej Młódź wszeteczna: ci cnocie i wstydowi cenę Ustawili; przed tymi trudno człowiekiem być Dobrym; ci domy niszczą, ci państwa ubożą, A rzekę, że i gubią (Trojan poznasz potym!). A przykładem zaś swoim jako wielką liczbę Drugich przy sobie psują. Patrz, jakie orszaki Darmojadów za nimi, którzy ustawicznym Próżnowaniem a zbytkiem jako wieprze tyją. Z tego stada, mniemacie, że się który przyda Do posługi ojczyzny? Jako ten we zbroi Wytrwa, któremu czasem i w jedwabiu ciężko? Jako straż będzie trzymał, a on i w południe Przesypiać się nauczył? Jako stos wytrzymać Ma nieprzyjacielowi, który ustawicznym Pijaństwem zdrowie stracił? Takimi się czując, A podobno nie czując, na wojnę wołają: Boże, daj mi z takimi mężami zawżdy czynić!

Fatum rządzące bohaterami greckiej tragedii u Kochanowskiego nie ma wpływu na wydarzenia i postacie. To, co się wydarzyło, jest spowodowane działaniem ludzi i ich decyzjami, a nie wyrokami bogów czy przekleństwem.

Barok – ramy czasowe w Europie

Barok – ramy czasowe w Polsce

Kontrreformacja przyczyniła się do nietoleracji i prześladowań innowierców, m.in. konfiskaty ich majątków.

wyjątkowa pozycja w państwie – liczne przywileje

poczucie, że ustrój w Polsce jest lepszy niż w innych krajach

kultywowanie tradycji i obrzędowości – zamiłowanie do przepychu

odmienne od zachodnich stroje wzorowane na modzie wschodniej (orientalna okazałość)

Przedstawiciele: św. Teresa z Ávili, św. Jan od Krzyża

Przedstawiciel: René Descartes (Kartezjusz)

Przedstawiciel: Baruch Spinoza.

Przy filmiku można otworzyć transkrypcję i jest tłumaczenie tekstu.

Przedstawiciel: Blaise Pascal

Przedstawiciel: Tomasz Hobbes

Sztuka baroku – zadziwić widza

Sztuka baroku miała wprawić widza w zdumienie, przykuć jego uwagę, skłonić do refleksji nad różnym pojmowaniem piękna i złożonością świata.

Sztuka baroku – najwybitniejsi twórcy

Do najwybitniejszych twórców barokowej sztuki należą przedstawiciele włoskiego baroku, artyści z północy Europy (Flandria i Holandia), malarze hiszpańscy i francuscy.

Przedstawiciel: Mikołaj Sęp Szarzyński, Daniel Naborowski.

Poezja dworska (manieryzm, marinizm, konceptyzm)

Przedstawiciele: Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski

Literatura szlachecko-ziemiańska

Przedstawiciel: Jan Chryzostom Pasek.

Przykład z literatury: Jan Chryzostom Pasek Pamiętniki

Dworzanin

Przykłady z literatury: Daniel Naborowski Na oczy królewny angielskiej; Jan Andrzej Morsztyn Do trupa, O swej pannie, Niestatek

W Sonecie IV O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem poeta określa los człowieka – jest nim ciągła wojna.

Sonet V Mikołaja Sępa Szarzyńskiego O nietrwałej miłości rzeczy świata tego

W Sonecie V O nietrwałej miłości rzeczy świata tego poeta podkreśla, że życie bez miłości jest niemożliwe, ale wiążą się z tym problemy.

Tematem wiersza Krótkość żywota jest ulotność ludzkiej egzystencji. Losem człowieka jest przemijanie.

Na oczy królewny angielskiej... Daniela Naborowskiego

Wiersz Na oczy królewny angielskiej... jest kunsztownym panegirykiem.

(łac. conceptus – ujęcie) – wyszukany, oryginalny i niespodziewany pomysł, na którym oparty jest utwór poetycki. Skonstruowany zazwyczaj za pomocą takich środków stylistycznych, jak antyteza, paradoks, paralelizm czy oksymoron, a nakierowany na wywołanie zaskoczenia odbiorcy.

konceptyzm

(łac. conceptus – ujęcie) – kierunek w poezji, szczególnie popularny w literaturze i sztuce baroku; cechuje się wykorzystaniem zaskakującego konceptu – dążeniem do zadziwiania i zaszokowania czytelnika.

metafizyka

(gr. metá tá physiká - to, co następuje po fizyce) dyscyplina filozoficzna, której przedmiotem jest istota, pochodzenie i struktura bytu; to, co nie poddaje się racjonalnemu poznaniu, jest niedostępne zmysłom i doświadczeniu, nieodgadniona istota czegoś; pot. oderwanie od rzeczywistości, mętne, niezrozumiałe wywody.

paradoks

(gr. parádoksos – nieoczekiwany, nieprawdopodobny, zadziwiający) to efektowane sformułowanie, które zawiera myśl sprzeczną wewnętrznie, skłóconą z powszechnie przyjmowanymi przekonaniami, ale ujawniającą niespodziewaną prawdę. Ma na celu zaskoczenie czytelnika.

vanitas

(łac. vanitas – marność) – motyw marności świata wywodzący się z biblijnej Księgi Koheleta: Vanitas vanitatum et omnia vanitas („Marność nad marnościami i wszystko marność”, Kh 1,2)

Link do tablicy, którą wspólnie stworzyliście :).

W pierwszym akcie poznajmy go poprzez opinie wygłaszane na jego temat przez inne osoby. Benwolio, jego przyjaciel, opowiada ojcu Romea, że widział przechadzającego się w gaju kuzyna przed wschodem słońca. Młodzieniec umknął jednak przed jego powitaniem: „I w najciemniejszej ukrył się gęstwinie”. Nie był zdziwiony takim zachowaniem i postanowił nie niepokoić krewnego: „Nie przeszkadzałem mu w jego dumaniach / I w inną stronę się udałem, chętnie (…)”.

Również pan Monteki nie wyraził niedowierzania z powodu dziwnego postępowania syna, bowiem od dawna wiedział o jego skłonnościach do samotności: „On, uciekając od widoku światła, / Co tchu zamykał się w swoim pokoju; / Zasłaniał okna przed jasnym dnia blaskiem / I sztuczną sobie ciemnicę utwarzał. / W czarne bezdroże dusza jego zajdzie, / Jeśli się na to lekarstwo nie znajdzie”.

Gdy Benwolio zapytał, czy stryj zna powód dziwnego zachowania Romea, usłyszał: „Nie znam i z niego wydobyć nie mogę”. Choć próbował już kilkakrotnie wydobyć od syna, dlaczego tak stroni od ludzi – zawsze było to bezskuteczne… W dalszej części dramatu Szekspir powoli odsłania przed nami powód introwertycznych reakcji Romea – to wynik nieszczęśliwej miłości do Rozaliny. Mimo próśb Benwolia o zaniechanie tego dziwnego związku (kobieta ewidentnie bawiła się młodszym adoratorem) – Romeo nie potrafił tego zrobić. Nie zamierzał także „Rozpatrywania się w innych pięknościach”, jak mu zaproponował kuzyn.

Tak naprawdę etap, od którego o charakterze Monteka informują jego czyny (a nie opinie innych), zaczyna się w chwili poznania Julii. To spotkanie i zakazana miłość „od pierwszego wejrzenia” powodują w młodzieńcu prawdziwą przemianę. Przestaje czuć nienawiść do Kapuletów, dojrzewa i z chłopca myślącego o zabawie z Merkucjem i Benwoliem, przeradza się w mężczyznę planującego wspólne życie z ukochaną.

Nie bacząc na niebezpieczeństwo organizuje ślub z Julią, a gdy jej krewny – Tybalt – wyzywa go do walki, Romeo mówi: „Klnę się, żem nigdy obelg ci nie czynił; / Sprzyjam ci, owszem, bardziej, niżeś zdolny / Pomyśleć o tym, nie znając powodu. / Uspokój się więc, zacny Kapulecie, / Którego imię milsze mi niż moje” (niespodziewana odmowa dziwi bardzo jego przyjaciół). Decyduje się na starcie dopiero wówczas, gdy Kapulet zabija Merkucja. Przechyla to czarę rozpaczy i Monteki postanawia walczyć z zabójcą: „Precz, pobłażliwa teraz łagodności! / Płomiennooka furio, ty mną kieruj! / Tybalcie, odbierz nazad swoje "podły "; / Zwracam ci, co mi dałeś! Duch Merkucja / Wznosi się ponad naszymi głowami / Dopominając się za swoją twojej. / Ty lub ja albo oba musim legnąć”.

W wyniku nieprzychylnego zrządzenia losu Monteki zostaje skazany na banicję (łamie prawo Księcia, który zakazał walk na ulicy) i musi uciekać do Mantui. Odchodząc od zmysłów, czeka tam na wiadomości od Ojca Laurentego, który miał go poinformować o okolicznościach sprzyjających powrotowi.

W obliczu nieszczęścia wygnania i na wieść o śmierci Julii, Romeo staje się w pełni dojrzałym mężczyzną. Pod maską spokoju, energicznie i skrupulatnie planuje swe samobójstwo (kupuje od Aptekarza truciznę).

Romea można nazwać bohaterem tragicznym. Jego tragizm nie polega jednak, jak to było u bohaterów tragedii starożytnych, na istnieniu fatum, lecz na pomyłkach i nieprzychylności losu. W miarę rozwoju akcji przeobraził się z niezaradnego życiowo samotnika, w spokojnego, zaradnego mężczyznę. Polańczyk pisze: „Wewnętrzna przemiana bohatera możliwa jest dopiero dzięki autentycznej miłości, na której mu naprawdę zależy, o nią walczy i dla niej gotów jest wszystko poświęcić”. 

Choć w trzy godzinie po zakazanym ślubie jej małżonek został skazany na banicję: „(…) Romeo wygnany! / Z zbójczego tego wyrazu płynąca / Śmierć nie ma granic ni miary, ni końca / I żaden język nie odda boleści, / Jaką to straszne słowo w sobie mieści”, ona zdecydowanie broni swej miłości i poszukuje ratunku.

Gdy sytuacja zaczęła się jeszcze bardziej komplikować – była zmuszana do ślubu z Parysem, ujawniła swój stanowczy charakter i emocjonalną dojrzałość. Choć Kapulet zagroził jej, że jeśli nie spełni jego woli – przestanie traktować ją jak córkę (był nieubłagany: „Precz, wszetecznico! dziewko nieposłuszna! / Ja ci powiadam: gotuj się w ten czwartek / Iść do kościoła lub nigdy, przenigdy / Na oczy mi się więcej nie pokazuj. / Nic nie mów ani piśnij, ani trunij: / Palce mię świerzbią. (…) Precz, plucho! / Cyganko jakaś!”), matka nie chciała nawet jej wysłuchać („Nie mów nic do mnie, nic ci nie odpowiem; / Rób, co chcesz, wszystko mi to obojętne”), a nawet ze strony Marty nie mogła liczyć na pomoc, wolała umrzeć, niż poślubić innego mężczyznę. Idąc do franciszkanina po radę, postanowiła: „(…) a jeśli żadnego / Na tę przeciwność nie będzie sposobu, / Znajdę moc w sobie wstąpienia do grobu”.

Dojrzałość, którą osiągnęła w ciągu pięciu dni wydarzeń i głęboka miłość do prawowitego małżonka, ułatwiają jej ostateczną decyzję po odkryciu martwego ciała Romea. Jej samobójcza śmierć jest ostatnim wyznaniem miłości i potwierdzeniem siły uczuć, którymi obdarzyła młodzieńca. 

• towarzyszy jej nienawiść, która jest rewersem miłości – W grze tu nienawiść wielka, lecz i miłość. / O! wy sprzeczności niepojęte dziwa 

• budzi sprzeczne emocje i uczucia – Szorstka miłości! nienawiści tkliwa! 

• rodzi się sama, bez wstępów czy uprzednich przygotowań – Coś narodzone z niczego! 

• czyni z zakochanego istotę rozdartą, bliską szaleństwa, niezdolną do racjonalnego myślenia i rozeznania się w swoich uczuciach – Taką to w sobie zawiłość, / Taką niełączność łączy moja miłość 

• jest źródłem smutku – Dość mi już ciężył mój smutek; Morze łez, w którym nieszczęśliwy tonie 

• jest też źródłem szczęścia i namiętności – To żar, co w oku szczęśliwego płonie 

• nie da się jej jednoznacznie zdefiniować, jest pełna sprzeczności – Istnym amalgamem, / Żółcią trawiącą i zbawczym balsamem 

• powinna prowadzić do małżeństwa – jeśli twoja skłonność / Jest prawą, twoim zamiarem małżeństwo 

• zakochana osoba rezygnuje z siebie, oddaje się kochanej osobie – Całą mą przyszłość u nóg twoich złożę 

• zakłada absolutne zaufanie – I w świat za tobą pójdę 

• zakochany pokona wszelkie trudności, by być z ukochaną – Bo miłość nie zna żadnych tam i granic• zakochany jest gotów na wszystko w imię miłości – Lecz niech mię znajdą, jeśli ty mię kochasz. / Lepszy kres życia skutkiem ich niechęci 

• brak odwzajemnienia to śmierć za życia – Lepszy kres życia [...] Niż przedłużony zgon w braku twych uczuć 

• obecność kochanej osoby daje szczęście – osłódź twym tchnieniem / Powietrze i niech muzyka ust twoich / Objawi obraz szczęścia 

• nie da się jej wyrazić słowami – Czucie bogatsze w osnowę niż w słowa / Pyszni się z swojej wartości, nie z ozdób 

• jest totalna, silniejsza i większa ponad wszystko – Mojej miłości skarb jest tak niezmierny, / Że i pół sumy tej nie zdołam zliczyć

Przemyślcie wspólnie problem. Posłużcie się metaplanem:

Najpierw ustalcie, jakie były fakty: 

np. 

Na ulicy spotykają się dwie grupki młodzieży. Jedni są związani z rodziną Kapuletów, drudzy Montekich. Rody żyją w nienawiści. Dochodzi do sprzeczki. Romeo próbuje zapobiec rozlewowi krwi,ale Tybald rani śmiertelnie Merkucja. Merkucjo umiera. Romeo w rozpaczy zabija Tybalda.

Następnie zastanówcie się, jak być powinno: 

np. Młodzież powinna zajmować się swoimi sprawami, a nie uczestniczyć w sporach dorosłych. Należy szukać zgody, a nie zwady. Powinno się młodych ludzi uczyć rozwiązywania sporów w sposób polubowny. Nie powinno się tolerować chuligańskich wybryków.

Znajdźcie przyczyny, dlaczego w Weronie nie było tak, jak być powinno?

np. Książę jest pobłażliwy wobec wybryków młodzieńców, reaguje dopiero, gdy mieszkańcy miasta mocno się tego domagają. Młodzi są zawadiaccy (sc.3 akt I). Wychowano ich w przekonaniu, że honor nakazuje zemścić się za krzywdy przyjaciół. 

Zastanówcie się, co należało zrobić, aby było tak, jak być powinno.

np. Doprowadzić do zgody między rodami. Zaprzestać podsycania nienawiści. Uczyć poszanowania godności każdego człowieka. 

Spisujcie wszystkie nasuwające Wam się rozwiązania. Na koniec przejrzyjcie je i wybierzcie te, które uznacie za trafne. 

 Czy Romeo i Julia musieli umrzeć? Czy nie można im było pomóc? Dlaczego nie szukali pomocy u rodziców? Dlaczego o ich miłości wiedzieli tylko ojciec Laurenty, Baltazar, Marta (i cała "ulica", czyli mieszkańcy miasta), a nie wiedzieli najbliżsi? Dlaczego ojciec Romea prosi Benwolia o wypytanie Romea o przyczynę smutku, a nie porozmawia z nim sam? Dlaczego Julia zwierza się Marcie, a nie mamie? Dlaczego nawet na niani się zawiodła? Czy ojciec Laurenty powinien był narażać Julię na ewentualność niepowodzenia planu? Czy nie powinien interweniować u jej rodziców? Czy Marta powinna była zachować w tajemnicy to, co wiedziała?  

Na przedstawienie zaprasza widzów plakat teatralny . Plakaty i afisze teatralne do prawdziwie sztuki, która ma za sobą szybką i piękną tradycję. To plastycznie zakomponowane, jednoarkuszowe ogłoszenie o wydarzeniu teatralnym - premiera lub festiwal, umieszczane w przestrzeni publicznej. Plakat teatralny Połącz, jak afisz pełni funkcje informacyjno-reklamowe. Przedstawiany tekst jest ograniczony do minimum, nadrzędną rolę ma odgrywać, przedstawiać wizualną atrakcyjność samego przekazu. Zawiera ona pewną artystyczną interpretację zbioru. 

Obejrzyj plakaty do Romea i Julii (prace Andrzeja Pągowskiego ,   Rafała Olbińskiego ,   Wiesława Wałkuskiego ,   Romana Kalarusa ,   Jerzego Czerniawskiego )

Zanalizuj symbolikę używaną plakatu; zwróć uwagę na:

- główny element obrazu, ogólną koncepcję plakatu;

- dodatkowe elementy graficzne, z których składa się obraz;

- zastosowane barwy, odcienie, połączenia kolorów (np. Kontrast);

- symboliczne znaczenie różnych składników pracy;

- własne odczucia wywołane grafiką;

Szekspir dokonał też odstępstw od klasycznej tragedii:

Makbet

Lady Makbet

Dunkan

Malkolm i Donalbein

Banko

Fleance

Makduf

Akt 4 scena 1 (rozmowa czarownic między sobą)

Akt 4 scena 1 (rozmowa czarownic z Makbetem)

- wrzosowisko, pusta, dzika okolica, miejsce ma też charakter uniwersalny.

-  w atmosferze grozy, tajemniczości. 

- odprawiają czary i zaklęcia

- władają żywiołami, wywołują burze na morzu, kierują wiatrami

- mają mściwą naturę

- ich dokuczliwość jest poniekąd efektem złości ludzi (żony kupca wełny)

-  wyrządzają  liczne  szkody  ludziom:  uśmiercają  czarami świnie,  nękają żeglarzy,    doprowadzają do kalectwa

-ich możliwości są ograniczone: nie są w stanie zatopić statku

- nie mają pełnej władzy nad człowiekiem, ale mogą go umęczyć 

-pozory kobiecości, ale mają brody

-robią wrażenie istot nie z tej ziemi 

-  ich  wypowiedzi  oparte  są  na  paradoksie,  np. szpetność  upiększa,  piękność szpeci Wypowiedź  może  odnosić  się  zarówno  do  dwoistości  natury  Makbeta,  jaki złudności świata, w którym pozory ukrywają prawdę 

 – zło świata jest reakcją na naturę ludzką (np. agresywność kobiety przyczyną mściwości  czarownicy); 

– zło przybiera różną postać (np. metamorfozy wiedźm); 

– zło czai się w świecie i kusi człowieka; 

– zło tkwi w naturze człowieka; 

– zło wynika z moralnych wyborów człowieka