Шығыстың рухани бұлағы, қасиетті де атақты емші Ырғызбай Досқанаұлы 1787 жылы туып, 1850 жылы дүниеден өткен. Кесенесі Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданыныда Тарбағатай тауының теріскей бетіндегі бұйратты құба белде, Ақсуат ауылынан Кіндікті ауылына баратын жолдың бойында, солтүстікке қарай 5 шақырым жерде Күмісті бастауының қасында орналасқан. Ел ішіндегі ақпараттарға қарағанда Ырғызбай Досқанаұлы қайтыс боларын сезіп: «топырақ маған осы жерден бұйырған. Менің сүйегімді Кіндіктіге апармаңдар, анау тұрған құба белге жерлейсіңдер»-деп, қазір өзі жатқан жотаны көрсетеді. «Мені сандықша бейітке қоясыңдар. Басыма зират үйін тұрғызбаңдар. Зират үйін тұрғызу келешек ұрпақтың міндеті»-деп өсиет еткен екен. Ырғызбай ата XX ғасырдың басында Шыныбай Жәнібекұлы – деген ақсақалдың түсіне кіріп: «менің басым жалаңаш жатыр ғой» - деп аян береді. Шыныбай ақсақал тастан қалап Ырғызбай атаның басын көтереді. Одан кейін Ырғызбай Досқанаұлының басына құлпытасты 1975 жылы Тағабаев Құнанбай ақсақал өз қолымен қояды. Бұл кесененің басындағы барлық іс-шаралар мен тазалыққа 2001 жылдан бері Тағабаев Болат Құнанбайұлы басшылық жасап келеді.

Ырғызбай Досқанаұлының кесенесі мен оған зиярат жасап келушілерге арналған үйдің іргетасы 1990 жылы 7 қазан күні қойылып, 14 қазан күні басталып, 22 қазан күні аяқталған. Ол кезде кесене силикат кірпішпен қапталған. Силикат кірпіштің жарамдылық уақыты өте қысқа болғандықтан кесененің іргесі жаңбыр мен желдің әсерінен мүжіліп тоза бастаған.

Кесенеге қазақ халқына сыйлы Сабуровтар әулеті атынан және алаштың ардақты ұлы Бәделхан Камалханұлы тарапынан 2014 жылы қайта жаңғыртылу жұмыстары жүргізілді. Бәделхан Камалханұлы идея авторы бола тұрып, осы жобаны өзі тікелей іске асырды. Барлық материалдарға Сабуровтар әулеті басшылық ететін «Ағзам» асыл тұқымды жылқы зауыты демеушілік жасады. Ескерткіштің негізгі материалдары болып тұрған қызыл және жасыл гранит тастар 1100 шақырым болатын Баянауыл жерінен тасылып әкелінді.

Кесене Сырдария сағасындағы маңдай беттегі кіре берісте екі ойығы бар екі камералы ескерткіштердің дәстүріне жатады. Ескерткіш жоспары жағынан 6,5х6,4 м. болатын тік төрт бұрышты қызыл гранит тастардан өңделіп соғылған. Құрылыс материалдары ретіндегі тастар Баянауыл жерінен тасылып әкелінген. Кесене порталды-күмбезді, екі камералы, болып келеді. Кесененің бұрыштары әлемнің төрт бұрышына қарай бағытталған. Жерлеу камерасына кіреберіс оңтүстік қабырғаның ортасына қойылған. Осы дәлізден жерлеу камерасына кіретін есіктің батыс және шығыс қабырғаларында пішіндері үшбұрышты терезелер жасалған. Кіреберіс бөлменің қабырғасы 2,8 х2,0 м, Тас сандықшаның өлшемдері 3х1,2 м. Қызыл мрамордан жасалған «Әулие Ырғызбай»- деген жазуы бар қасбеттің биіктігі 3,4 м. Қабырғасының биіктігі 3 м, ал адыңғы екі мұнараның биіктіктері 3,7 м, артқы екі мұнараның биіктіктері 2,4 м. Кесененің күмбезінің төбесінде орналасқан «аймен» бірге қосқандағы жалпы биіктігі 9,2 м. Кесене әшекейлі тас қалауымен безендірілген. Төменгі жағы таған ретінде жасыл түсті граниттан жасалған. Өз кезегінде осы палитра ескерткішке керемет өң береді. Күмбездің жоғарғы жағында жарық түсіп, ауа алмасу үшін жасалған төрт саңылау бар.

Кесененің шығыс жағында төрт адамға арналған жатын бөлме, сондай-ақ Тарпаңбай ұлы Лензаттың зираты мен тағы оншақты адамның тас қабірлерінің орындары бар.

Шығыстың рухани бұлағы, қасиетті де атақты емші Ырғызбай Досқанаұлының кесенесін өз қаржысына қайта жаңғыртқан алаштың ардақты азаматы Бәделхан Камалханұлы Қазақстан Республикасына ақысыз, қайтарымсыз және мәңгілікке сыйға тартады.[1]

Серік Зейнетайұлы Жұматов 1953 жылы 6 шілдеде дүниеге келген.Семейдің Абай атындағы мәдени ағарту училищесін бітіріп, Мәскеудегі Бүкілодақтық Өнер институтында оқыған.Аудандық, облыстық, республикалық ақындар айтысының бірнеше дүркін жеңімпазы, сықақ әңгімелері, өлең жырлары әр деңгейдегі басылымдарда жарық көрген.Скетч , пьесалары аудандық, облыстық театрларда қойылған . С.Есенин , В.Высоцкийдің өлеңдерін өз тілімізге аударған. Ақсуат ауылында тұрады, зейнеткер. Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы. Халықаралық жазушылар одағының , Айтыс ақындары мен жыршы термешілердің халықаралық одағының мүшесі, «Темірқазық» ақындар орталығының жетекшісі.

         Айнабұлақ ауылының негізі 1950 жылы «Красный Жеменей» колхозы болып құрылып, Сасбаев Мұхаметтүсіп басқарған. 1950 жылы ұсақ колхоздарды ірілендіру басталып 3 колхоз біріктіріліп, Молотов колхозы құрылған (Жаңатұрмыс, Қызыл талап, Молотов. Басқарғандар: Жәйкенов Ыдырыш, Дәуітбаева Ханым, Төлепбергенов Файзолла). Молотов колхозының бастығы Төлепбергенов Файзолла орынбасары  Дәуітбаева Ханым болды. 1952 жылы Ф.Төлепбергенов ауысып, орынына  Азбаев Әмірхан келді. 1958 жылы қайта ірілендіру  жүргізілгенде «Красная Знамя» колхозының бастығы Жәйкенов Өмірхан (қазіргі Саржыра ауылы) «Молотов» колхозына қосып,  Ленин атындағы колхоз болып аталды. Бастығы Ә.Азбаев, орынбасары Ө.Жайкенов, М.Кіжіков  болды. 1965 жылы колхоздар таратылып, совхозға айналды. Қазақ ССР министрлер  Советінің 1965 жылғы №187 қаулысына сәйкес 06.03.1965 жылы тың және тыңайған жерлерді игеруге  байланысты Теректі селолық Советі аумағында (төрайымы Х.Дәуітбаева) Айнабұлақ совхозы  құрылды. Директоры Ө.Жәйкенов  болып тағайындалды. Партком секретары Тұржанов Дәукей, кәсіподақ ұйымының бастығы  болып Мұстафин Әділбек тағайындалды. Ауылдық советтің бастығы Зәбен Алтаев болды. Совхоз құрылғанда  мына адамдар совхоздың  бас мамандары  болып қызмет етті.

Шатанов Анауарбек-бас экономист

Шалбарбаев Ақарал-бас бухгалтер

А.Домин-бас инжененр

Сыдықов Сламғали-бас зоотехник

Көшербаев Сләмбек-бас агроном

Мырзаханов Тұқан-бас мал дәрігері 

К.Чуклин-бас  прораб

 

1965 жылдан 1985 жылдар аралығында совхозды Ө.Жәйкенов басқарып келді. Әртүрлі өзгерістерге байланысты 

1986-1989 жж М.Кемелбаев

1989-1991 жж Ө.Мағзумов

1191-1993 жж С.Зайнулдин

1993-1994 жж қараша айына дейін К.Ыдырышев басқарып келді.

Совхоз тарап  ұжымдық шаруашылық болды. Осы ұжымдық шаруашылықты Д.Ыдырышев басқарды. Мұнан кейін ұсақ шаруа қожалықтарына бөлінді.

 

Қазіргі Айнабұлақ ауылдық округіне қарасты Айнабұлақ, Жаңатұрмыс, Қайнар, Шүршітсу ауылдары кіреді. Айнабұлақ ауылдық округінің орталығы Айнабұлақ ауылы. Облыс орталығынан- 460 км, аудан орталығынан-10 км, темір жол станциясынан 375 км қашықтықта орналасқан. Айнабұлақ ауылынан халықаралық және республикалық дәрежедегі автокөлік жолдары өтеді.

         Айнабұлақ ауылының барлық жер аумағы-12429 га, тұрғылықты мекенге жататын жераумағы-1156 га, егістік-2755 га, шабындық-2975 га жайылымдық-6072 га (жалпы ауылдық округ бойынша жер аумағы-95560га, тұрғылықты мекенге жататын жер аумағы-5768 га, егістік-3231га, шабындық-4214га, жайылымдық-71643га) Айнабұлақ ауылдық округ бойынша-150 шаруа қожалығы бар.

         Ауылдық округ бойынша халық саны-2551, 524-отбасы-жанұя, оның ішінде Айнабұлақ-1715, Жаңатұрмыс-295, Қайнар-443, Шүршітсу-98 адам тұрады.

         Айнабұлақ ауылдық округінде – 1-ауылдық округ әкімі аппараты, 1орта мектеп, 2-шағын жинақталған негізгі орта мектеп, 1-отбасылық емхана, 2-фельдшерлік пункт, 1-учаскелік полиция пункті, 1-клуб үйі, 1-ауылдық кітапхана, 1-бөбекжайбақша, 1-шағын орталық, 4-аралас сауда дүкені, 1-наубайхана, 1-хоккей қорабы, 1-минифутбол алаңы, 2-балалар ойын алаңы, 2-демалыс орыны, Қайнар ауылында орналасқан спорттық модуль халыққа қызмет етеді. 1-Ұлы Отан соғысы ардагері, 2-Ауған соғысы ардагері, 13-Тыл ардагері, 210-зейнеткер, 68-Алтын және Күміс алқа иегерлері, 37-көпбалалы отбасы бар

         Айнабұлақ ауылдық округінде-ірі қара-9780, жылқы-3005, қой-ешкі-5178, түйе-18. Шаруа қожалықтар-145, жеке кәсіпкерлер-16.

Қазіргі таңда Айнабұлақ ауылдық округінің әкімі Көшербаев Манар Сләмбекұлы.

 

(DAULETKEREY KAP)

         

Моңғолияның Баян - Өлгий аймағы, Баяннуур сұмынында дүниеге келген /1977 ж./. Семей облысы, Абыралы ауданы, Қайнар ауылына қоныс аударған /1992 ж./. С. Бегалин атындағы Қайнар орта мектебінде, Алматыдағы қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын республикалық Абай атындағы №2 мектеп-интернатында, Шығыс   Қазақстан   облысы, Үржар аудандық Абай атындағы мектеп-лицейінде оқыған. Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология   факультетін, /1995-1999 ж.ж/ Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің    магистратурасын /2000-2002 ж.ж/, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің PhD докторантурасын /2012-2015 ж.ж/ бітірген.  Еуразия университетінің Қазақ әдебиеті кафедрасының оқытушысы /1999-2005 ж.ж/, Абай атындағы ҚазҰПУ-нің қазақ филологиясы факультеті деканының тәрбие ісі  жөніндегі   орынбасары және қазақ әдебиеті кафедрасының оқытушысы /2006-2008 ж.ж/ қызметтерін атқарған. Астана қаласы әкімдігі, Мәдениет басқармасының қызметкері болып жұмыс істеген. Астанада жарық көрген «Алтын тамыр» әдеби-танымдық жұрналының шеф-редакторы болған. Астана қаласындағы «Фолиант» баспасы директорының орынбасары болған. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, тәрбие департаменті директорының орынбасары, Ұлттық Академиялық кітапхана директорының кеңесшісі қызметтерін атқарған.  Қазір қазақ әдебиеті кафедрасының аға оқытушысы.

И.Байзақовтың 100 жылдығына арналған республикалық ақындар айтысының, Моңғолияның Баян-Өлгий аймағының 60-жылдық мерейтойына арналған халықаралық айтыстың, Махамбет Өтемісұлының 200 жылдығына арналған халықаралық айтыстың, Дәулетбай батырдың 300 жылдығына арналған республикалық айтыстың, Ш.Құдайбердіұлының 150 жылдығына арналған республикалық айтыстардың бас жүлдегері. Мәскеу қаласында өткен қазақ ақындар айтысында көрсеткен үздік өнері үшін бірінші орынды, және Бішкек қаласында өткен Ұлы Жеңіжоқ ақынға арналған халықаралық айтыста 1 дәрежедегі «Ардақ» белгісі мен жүлделі бірінші орынды, Қ. Иассауи атындағы Қазақ-Түрік университетінің 10 жылдығына арналған республикалық айтыста бірінші орын, Көкшетауда өткен Кенесары Қасымұлының 200 жылдығына арналған       республикалық айтыста бірінші орын, Маңғыстауда өткен Қ. Күржіманұлы атындағы айтыста бірінші орын, «Қазақ әдебиеті» газетінің 70 жылдығына арналған республикалық айтыстың бірінші жүлдесін, Мәлік Ғабдуллиннің 90 жылдығына арналған республикалық айтыстың бірінші жүлдесін  иемденген. 2000ж. «Жұлдыз» журналы жариялаған А.Ыбыраев атындағы республикалық жазба ақындар мүшәйрасының бас жүлдесін, III-ші халықаралық Шығармашыл жастардың “Шабыт “ фестивалінің поэзия номинациясы бойынша гран-при, Аягөз ауданының 80 жылдық мерейтойына арналған республикалық жазба ақындар сайысының бас жүлделерін иеленген. «Ұлытау ұлағаты – ұлт тарихы» атты республикалық жыр мүшәйрасының бірінші орын иегері.

Жыр тәңірі», «Өлеңге  әркімнің-ақ бар таласы», «Жас ақындар жырларының антологиясы»,    «Байбесік    тұмалары», «Тәуелсіздіктің нұрлы таңы», «Шабыт», «Жидебай» т.б. қазақ ақындарының біріккен жыр жинақтарында өлең- жырлары   жарияланған. «Сүтті іңір», «Бүлдірген ағып түскенше», «Шертолғақ». «Бөрісырғақ» атты жеке жыр жинақтары жарық көрген. Сегіз сері Баһрамұлының /Мұхаммед-Қанафия/ өлең-дастандарын құрастырып, шығармашылығын саралап «Елорда» баспасынан «Гауһартас» деген атпен шығарған. Шығыс Түркістан ұлт-азаттық көтерілісінің қаһарманы Оспан батыр Ісләмұлы туралы танымдық кітапты құрастырып, баспадан шығарушы. Талантты ақын, драматург Е. Асқаровтың «Жүрекжарды», «Арманымның ақ құсы», «Шығыс жұлдыздары» (2 том), Ш. Әбеновтің «Шыңғыстау» атты кітаптарын құрастырған. Түркияның Адана /Тарсус/ қаласында өткен түркітектес халықтардың Қаражолан атындағы сегізінші еларалық поэзия фестивалінің лауреаты. «Дарын» Мемлекеттік Жастар сыйлығының лауреаты. Астана қаласының 10 жылдық мерекелік медалімен, Моңғолия Қазақ жастар одағының «Көшбасшы» алтын медалімен  және  Моңғол  Мемлекеттік «Азаттық» орденімен, «Қазақ хандығына – 550 жыл» мерекелік медалімен марапатталған.

Әсеттің әке-шешесі кедей, шаруа адамдар болған. Ол Зейнолла имамның медресесінде оқып, арабша жетік білген. Ата-анасынан ерте жетім қалып, жоқшылықтың зардабын тартқан. Айтысқа түскен кезінде ақындар соны тілге тиек еткен. Алайда нағыз байлық өнер мен білімде деп аныған Әсет Найманбайұлы ешкімге қара сөзден дес бермеген. Оның дүниетанымы, ой тереңдігі әсіресе айтыс жанрында кеңірек танылған.

Әсет 14-15 жасында сауық кештерде, жиын - тойларда халықтың сұрауымен көңіл көтеру ретінде ән айтып өлең шығарған. Әсет әнші - ақын өз жанынан өлең шығарып айтуымен қатар, өз өлеңдеріне ән де шығара білген ақын. Әсет шығарған әндер, оның өлеңдері тәрізді халыққа кең тарап, халық жүрегінен жылы орын тауып, ел арасында көптеп сақталған. Мысалы, әйгілі ақын-қыз Ырысжанмен айтысқанда Әсет он сегізде ғана екен, соған қарамастан қыздың айтқан небір қиын жұмбақтарын қиналмай, қолма-қол шешіп береді. Бұдан ақынның білімді, зерделі екендігі айқын аңғарылады. Сөйтіп, Әсет пен Ырысжанның айтысы-көркемдігі, сөз қолдану шеберлігі жөнінен Біржан мен Сара айтысынан кейінгі озық туынды болып табылады.

 Әсет Найманбайұлы - негізінен айтыс ақыны. Ол Ырысжаннан басқа Әріп, Бақтыбай, Кәрібай, Қали, Сәмет ақындарымен және Мәлике қызбен айтысқан. Әсеттің «Салиха-Сәмен», «Ағаш ат», «Перизат», «Үш жетім қыз», «Нұрғыман-Нағым», «Мәлік-Дарай», «Жәмсап», «Кешубай» атты қисса дастандары бар.

Ол А.С.Пушкинның «Евгений Онегин» романын еркін аударып, оны өзі қисса етіп жырлаған. Әсет мұраларының ішінде халыққа кеңірек тарағаны оның әндері. Ол Біржан сал, Ақан серіден дәуірлеген Арқа әнінің дәстүрін жалғастырып, Семей, Тарбағатай, Алтайға дейін жеткізіп, дамыта түсті. Жас кезіндегі әндерінде («Кіші Ардақ», «Үлкен Ардақ», «Қаракөз», «Мақпал») психологиялық тереңдікпен адамның жан дүниесін қозғайтын нәзік лирикалы Ақан әндерінің әсері байқалады. Бұл оның қалыптасу, өзіне тән тармақтарының музыкалық-синтаксистік ерекшеліктері Әсет әндеріне де тән. «Інжу-Маржан» әні (кейде «Әсеттің әні»деп те аталады) өз стилін айқындай түскен туынды. Сондай-ақ «Ырғақты», «Аққарагер», «Қаракөз», «Майда қоңыр», «Жалған-ай», «Сырмақ үйкер», тағы басқа әндерінің авторы. 1916 жылы ұлт-азаттық көтеріліс кезінде жазалаушы отрядттардан дүрліге қашқан елмен бірге Әсет Қытайға өтіп кетеді. Октябрь революциясы жөніндегі хабарды ол қуана қарсы алады, жат жерде жүріп Отанын аңсаған. Әсет Найманбайұлы 1923 жылы Құлжа қаласында

1919 жылы 25 мамыр күні Тарбағатай тауындағы «Қызыл Тау қырандары» партизан отряды Подгорное ауылының тұрғындарымен бірге жазалаушы Ақ әскерлеріне қарсы қорғаныс соғысын ұйымдастырды. Олар көшелерді ағаштармен, арбалармен, әртүрлі басқа да құрал жабдықтармен қоршап тастады. Бірақ күш тең емес еді. Ақ гвардияшылар өздерінің адам санының көптігін пайдаланып Подгорное селосының тұрғындарын қанға бояды. Ақ гвардияшылар басшылығының хабарына қарағанда олар сол күні 150 шаруаны өлтірген. Тірі қалған Подгорное ауылының тұрғындары үйлерін тастап Тарбағатай тауына қарай қашып кетті. 

Тағы бір документтерде былай деп жазылған: «Б.Анненков, әсіресе, Сролтүстік Жетісуда ерекше құтырынды. Іс кезінде тағы бір куә 1918 жылдың аяғында анненковшылардың үш күн ішінде Лепсі уезінің Петровский, Пятигорское және Подгорное деген үш поселкесін қалай өртеп, тонағанын айтып берді. Подгорное селосының өзінде ғана олар 250 тұрғынды шауып өлтірген. «Көздеріне қан толып, әбден ісіп – кеуіп масайған олар селода айқай салып, қиқулап жүріп, әйелдерді зорлады, жүзге жеткен қарттар мен туғанына ай толмаған балаларды өлтіріп жатты.» Құтырынған құштарлықтарын қанағаттандыру үшін ерекше бір нәрсе іздеген олар есалаң адамдар ситяқты өртенген үйлерді аралап жортып жүрді. 10 – 13 жасар бір қыз баланы тауып алған бандиттер мен оны масайраған қалыппен шіркеуге сүйреп апарып, шешіндірді де, мехрапта кезектесіп зорлады.»

Осы деректерге сүйенсек, Подгорное ауылында 1918 жылдың 18 шілдесінде және 1919 жылдың 25 мамырында барлығы 2 рет қанды қырғын болған.   Осыдан жоғарыда жазылған оқиға 1918 жылдың аяғында емес, шілде айының 18 де болған. 1918 жылы Қытайға барып паналаған әскерлерінің бір бөлігі Бақты ауылына шабуыл жасап, ауылды басып алған. Бақтыдағы бас көтерген Ақ гвардияшылардың қалдықтары: Суменков, Калюжныйлар Қытайдан келген баскесерлерге қосылып, Бақтыны да қанға бояған. 

Арам ойларын іске асырғаннан кейін бандиттер Подгорное ауылына қарай Бақтыдан төте жолмен жүрген. Орта жолға келгенде өздерімен бірге алып келе жатқан 5 тұтқынды өздеріне көрлерін қаздырып, тірідей көміп өлтірген. Олардың ішінде 15 жасар Шевцов деген жасөспірім бала да болған. 

Қандықол қарақшылар Подгорное ауылына таңғы сағат 4 жарым кезінде шабуыл жасап басып алған. Қарусыз халықты олар таңертең ерте үйлерінен көшеге сүйреп шығарған. Олар бала деп, қария деп, әйел адам деп ешкімді де аяған жоқ. 30 – 40 адамды селоның ортасына жалаңаштап қойып, мылтықтың шомпылымен дүре соққан. Ауыр соққыдан кейбір адамдар өліп те кетті. Өте қауіпті деген адамдарды олар – атты, асты. Тағы да көптеген адамдарды қылышпен шауып өлтірді. Подгорное ауылының  23 адамын өздерімен бірге Пятигорск ауылына қарай айдап кетті. Пятигорск ауылының маңында оларға өздеріне көрлерін қаздырып, сол жерде барлығын, атып, шауып өлтірді. Бұл басқарып жүрген – поручик Синкин деген жауыз еді. Пятигорск ауылынан шыққан олар Мақаншыға қарай келді. Олардың Мақаншыдағы айуандықтары туралы Әзімхан Сәдуақасұлы былай деді: 1918 жылы 29 шілдеде Виноградов бастаған отряды мен Партизан отрядының командирі Мамонтов бұрынғы байланыс бөлімінің үйінде соғысып, Виноградовты өлтірген. Осы кезде тұтқиылдан Синкиннің отряды келіп, Мамонтовты өлтірген. Мамонтов көшесі содан қалған. Қазіргі күнде сол қырғында қайтыс болған адамдарға арнап ескерткіш қойылған. Біздегі бар деректерге сүйенсек ол жерде 118 адам жерленген. Сондықтан да ол жерді «Бауырластар зираты» деп атайды. Ескерткішті 1976 жылы Семейц медициналық институтының құрылысшы отряды өз күштерімен салды. 

 

Әсеттің әке-шешесі кедей, шаруа адамдар болған. Ол Зейнолла имамның медресесінде оқып, арабша жетік білген. Ата-анасынан ерте жетім қалып, жоқшылықтың зардабын тартқан. Айтысқа түскен кезінде ақындар соны тілге тиек еткен. Алайда нағыз байлық өнер мен білімде деп аныған Әсет Найманбайұлы ешкімге қара сөзден дес бермеген. Оның дүниетанымы, ой тереңдігі әсіресе айтыс жанрында кеңірек танылған.

Әсет 14-15 жасында сауық кештерде, жиын - тойларда халықтың сұрауымен көңіл көтеру ретінде ән айтып өлең шығарған. Әсет әнші - ақын өз жанынан өлең шығарып айтуымен қатар, өз өлеңдеріне ән де шығара білген ақын. Әсет шығарған әндер, оның өлеңдері тәрізді халыққа кең тарап, халық жүрегінен жылы орын тауып, ел арасында көптеп сақталған. Мысалы, әйгілі ақын-қыз Ырысжанмен айтысқанда Әсет он сегізде ғана екен, соған қарамастан қыздың айтқан небір қиын жұмбақтарын қиналмай, қолма-қол шешіп береді. Бұдан ақынның білімді, зерделі екендігі айқын аңғарылады. Сөйтіп, Әсет пен Ырысжанның айтысы-көркемдігі, сөз қолдану шеберлігі жөнінен Біржан мен Сара айтысынан кейінгі озық туынды болып табылады.

 Әсет Найманбайұлы - негізінен айтыс ақыны. Ол Ырысжаннан басқа Әріп, Бақтыбай, Кәрібай, Қали, Сәмет ақындарымен және Мәлике қызбен айтысқан. Әсеттің «Салиха-Сәмен», «Ағаш ат», «Перизат», «Үш жетім қыз», «Нұрғыман-Нағым», «Мәлік-Дарай», «Жәмсап», «Кешубай» атты қисса дастандары бар.

Ол А.С.Пушкинның «Евгений Онегин» романын еркін аударып, оны өзі қисса етіп жырлаған. Әсет мұраларының ішінде халыққа кеңірек тарағаны оның әндері. Ол Біржан сал, Ақан серіден дәуірлеген Арқа әнінің дәстүрін жалғастырып, Семей, Тарбағатай, Алтайға дейін жеткізіп, дамыта түсті. Жас кезіндегі әндерінде («Кіші Ардақ», «Үлкен Ардақ», «Қаракөз», «Мақпал») психологиялық тереңдікпен адамның жан дүниесін қозғайтын нәзік лирикалы Ақан әндерінің әсері байқалады. Бұл оның қалыптасу, өзіне тән тармақтарының музыкалық-синтаксистік ерекшеліктері Әсет әндеріне де тән. «Інжу-Маржан» әні (кейде «Әсеттің әні»деп те аталады) өз стилін айқындай түскен туынды. Сондай-ақ «Ырғақты», «Аққарагер», «Қаракөз», «Майда қоңыр», «Жалған-ай», «Сырмақ үйкер», тағы басқа әндерінің авторы. 1916 жылы ұлт-азаттық көтеріліс кезінде жазалаушы отрядттардан дүрліге қашқан елмен бірге Әсет Қытайға өтіп кетеді. Октябрь революциясы жөніндегі хабарды ол қуана қарсы алады, жат жерде жүріп Отанын аңсаған. Әсет Найманбайұлы 1923 жылы Құлжа қаласында

         1941 жылы 22 маусым күні таңғы сағат 4 жарымда фашистік Германия Кеңес үкіметіне айтпастан зұлымдықпен басып кірді. Ел басына қиын кезең туды. Ер азаматтар Отан қорғау соғысына аттанды. Сол кездегі Кеңес Одағындағы халықтармен бірге Қазақстандықтар да жаппай майданға аттанды. Ақшоқы және Подгорное ауылдарынан 200 ден астам адам қантөгіс соғысқа қатысты. 1418 күн мен түнге созылған алапат соғыс сол кездегі Кеңес Одағы халқының 26 миллионын құрбан етті. Отан соғысында қаза тапқан Ақшоқы мен Подгорное ауылының 141 азаматы бар. Олар мыналар:

Абдулов Нұрсейіт 

Абдеев Шаяхмет 1912 

Ахметқанов Кәбір 1927 

Ақшалов Садық, 

Андреев Василий Михайлович, 

Анистратенко Афанасий Никитич, 

Арқабаев Ережеп, 

Ахметқанов Шамай, 

Әміренов Тұрысбек, 

Балғабаев Жанабай 

Балғабеков Жақанбай 1901 

Базаров Байыс 1919 

Бескоровоиный Данил Семенович, 

Бессолов ИльяПрокофьевич, 

Бодықов Нұрахмет, 

Боев Григорий Борисович, 

Боев  Иван 1922

Божаев Кәрім, 

Божко Михаил Наумович, 

Божко Иван 1920 

Борзенко Илья Петрович, 

Борзенко Федор, 

Голубин Иван Петрович, 

Голубин Михаил Иванович, 

Губанов Михаил Александрович, 

Абдулов Нұрсейіт 

Абдеев Шаяхмет 1912 

Ахметқанов Кәбір 1927 

Ақшалов Садық, 

Андреев Василий Михайлович, 

Анистратенко Афанасий Никитич, 

Арқабаев Ережеп, 

Ахметқанов Шамай, 

Әміренов Тұрысбек, 

Балғабаев Жанабай 

Балғабеков Жақанбай 1901 

Базаров Байыс 1919 

Бескоровоиный Данил Семенович, 

Бессолов ИльяПрокофьевич, 

Бодықов Нұрахмет, 

Боев Григорий Борисович, 

Боев  Иван 1922

Божаев Кәрім, 

Божко Михаил Наумович, 

Божко Иван 1920 

Борзенко Илья Петрович, 

Борзенко Федор, 

Голубин Иван Петрович, 

Голубин Михаил Иванович, 

Губанов Михаил Александрович, 

Данильченко Владимир Прокопьевич, 1904 ж 

Доможилов Митрофан, 1915 ж 

Демьяненко 

Дручинин Григорий Иванович, 1923 ж 

Душинних Иван, 1925 ж 

Дуюнов Петр Иванович 1924 ж 

 Ербатыров Көбей, 

Едігенов Рахат 1904 ж 

Жайнаусов Қанат,. 

Жікебаев Абдраук 1917 

Жақашев Әділжан, 

Жақашев Смайыл 

Жәкетаев Кәкен, 

Жолдасов Нұрғали, 

Заднепровский Григорий Николаевич, 

Заднепровский Николай Васильевич, 

Зимин Михаил Ефремович 

Иманқұлов Кәрібай, 

Каленов Иван Егорович, 

Карпенко Михаил Сергеевич, 

Кемешов Қозыбай, 

Кенжебаев Жүніс, 

 Кенженов Досымхан, 

Керейбаев Жұмабай, 

Ковалевский Григорий Васильевич, 

Кайко Павел Иванович, 

Костенко Кузьма Семенович, 

Каленов Федор 1907 

 Көлбаев Жұмаділ, 

Көпбаев Сембі 

Қонақбаев Көбен 1909 

 Қаменов Нұрсайын, 

Қанағатов Бұланбай, 

Қасқатаев Борауыз 1902 

 Қанағатов Мұхаметкәрім, 

Қозыбаев Сейілхан, 

Қоқымбаев Айтжан, 

Құлыншақбаев Биахмет, 

Құлыншақбаев Қабдырахман 

 Құлыншақбаев Сәдуақас 

 Құтбаев Төленді 

  Қоқымбаев Атжал 

Қозыбаев Сейілхан 

 Лазебный Иван Кузьмич

 Ларин Никита Самоилович, 

 Лебедев Митрофан Семенович, 

Литвиненко Артем Трофимович, 

Лысенко Дмитрий Антонович 

Мақұлбеков Жұмажан, 1925 ж 

Мамонов Михаил Петрович, 

 Мәдиев Әукен, 

Мәстеков Жетпісбай, 

Миронов Иван Емельянович 

Можаев Николай Тимофеевич 

 Моштаев Мадияр 

 Мұстафинов Нұғыман 

Мүсәпіров Ахмади 

Мүсәпіров Биболат 

Мұстафанов Нұғыспан 1908 

Мұсафиров Әбілбек 1904 

Мойсеев Петр 1920 

Нұрқанов Қыдырмолда 1923 

Оводов Михаил Кузьмич 

Оралбаев Қысболат 

Повещенко Василий Василевич, 

Повещенко Иван Егорович 

Повещенко Леонид Васильевич 

 

        Ұлы Отан соғысында айырықша ерлігімен көзге түскен Ақшоқылық батырлардың бірі – Жікі Сәдуұлы. Жікі Сәдуұлының қайтыс болғаннан кейін. Әскери бөлімнің басшысы  анасына былай деп хат жолдаған екен:  «Құрметті Айша Сәдуова! Біздің жүрегіміз неміс фашистерінің бірде біреуін жерімізден аластамайынша тынышталмақ емес. Қызыл Армия жауынгерлері қазір Венгрия; Югославия, Чехословакия; Польша жерлерін неміс басқыншыларынан азат етуде аянбай ұрыс жүргізуде. Біздің бөлімше жауынгерлері жанқиярлық ерлік көрсетуде. Солардың қатарында сіздің ұлыңыз Жікі Сәдуов та бар. Неміс фасиштерімен болған соңғы шайқаста сіздің ұлыңыз Жікі жаудың бірнеше оқ боратып тұрған нүктелерін жойды, сондай – ақ неміс танкісін өртеп: біреуін жарды. Үкіметіміз оның ерлігін жоғары бағалап; III Дәрежелі Даңқ орденіміен наградтады. Әскери бөлімше командованиесі сізге Айша Садуова осындай Қызыл Армия батыр жауынгерін, Кеңес Үкіметі семьясыныңң лайықты ұлын; Ленин және Сталин комсомол істеріне шынайы берілген азамат тәрбиелеп шыққандығыңыз үшін алғыс айтады». Сәлеммен 89490 әскери бөлімшесінің командирі, полковник Воронов.

 Ұлы Отан соғысының жеңіспен аяқталуына 50 жыл болғанда 1995 жылы Ақшоқы ауылының бір үлкен көшесіне Жікі Сәдуұлының есімі берілді. Суретте Жікі Сәдуұлы,1938 жыл. 

1920 жылы Ақшоқы өзенінің бойындағы дала Қытайға жалға берілді. Егіндік жерлерде апиын алу үшін мак өсірілген. Арам жөптен тазарту жұмыстарын Подгорное аулының тұрғындары жүргізетін. Олар жер тамдарда- «фанзаларда» тұрған, ол тамдардың қабырғалары әлі күнге дейін ауыл шеттерінде бар. Жер тамдардың тоғанның суы басып, құлап, тұрғындарын жер-су басып,  соның салдарынан ауыл тұрғындарының ішінде ауыр жарақат алған жағдай да болған.   Малдарын асырау үшін, бір жерден екінші жерге көшіп жүрген қазақтар мекендеген.

 Қазіргі ауылдың орнында үш қыстау тұрған: Толмачевтардың, Горковенконың, Ревенконың.1921 жылы ауылдың оңтүстік жағында 8 шақырымдай жерде «Северная заря» коммунасы құрылды.Коммунарлар тек негізгі өндіріс құралдарымен ғана бірікпей, сондай – ақ, ұсақ мал мен үй құстарын да қосты. Кіріс бәріне тең бөлінгендіктен, коммунарлар арасында реніш пайда болды. Коммуна 1927 жылға дейін жұмыс атқарды. Коммунарлардың жартысы Үржар ауданының Малақ ауылына қоныс аударып, қалған жартысы жергілікті ауыл тұрғындары болып қалды. Ауылдың алғашқы тұрғындары: Безруковтар, Барабановтар, Бондаревтар, Чабановтар.  Алғашқыда ауыл «Петроград» деп алғашқы ауыл тұрғыны Петр Безруковтың атымен аталған. Ауылда 30 шақты шаруа үйі бар болатын, коммунарлардан басқа Подгорное ауылының тұрмыстары нашар шаруалары көшіп келді.

 1929-1930 жылдары ауыл шаруашылығында жаппай коллективтендіру жүрді. Жұмысшы табына одақтың ең басты күші болғандықтан, сұранысы қатал болды. Партия ауылға мықты кадрларын жіберді. 1930 жылы Петроград ауылында «Часовой партизан» колхозы құрылды. Колхоздың  бірінші кохоз председателі болып Гудков тағайындалды, Ол партияның ауылды жерге жіберген 25 мың жұмысшыларының бірі, Москваның бір заводтың жұмысшысы еді.  Колхоздағы 6 атты соқа 400-600 га жер жыртты. Қазіргі таңда Гудков Павлодар қаласында тұрады. 1976 жылы наурыз айында мектеп оқушыларымен кездескенде, ол колхоздың қалай құрылғанын, колхозшылардың аянбастан еңбек еткендігін баяндап айтып берді.  Сол кездесудің құрметті қонақтары және еңбек ардагерлері: Оводов, Бондарев, Камнев, Рыспаев  құрметті пионер қатарына қабылданған еді. 1931 жылдан бастап «Петроград» атауын өзгертіп, Ақшоқы ауылы деп аталды.  Колхоз құрылған кезде еңбек сапасы мен істеген күніне қарай емес, адам санына байланысты төленді, бірақ еңбек тәртібі сақталмай, кейде жұмысқа шықпаушылық жағдайлары көбейді.  Малға дұрыс қарамағандықтан, қырылып, басқа да шығын көбейгендіктен, еңбек ақыны істеген күніне және сапасына қарай төлейтін болды. 1931 жылы қазақтар көшпелі өмірін қойып, «Бірлік»  колхозын құрды. Қазір ол жерде Мезенцев атындағы застава орналасқан. «Бірлік» колхозы жанында «Талпын кедей»  деген колхоз құрылды.  1939 жылы бұл екі колхоз біріктіріліп, «Қызыл ауыл» атанды. 1953 жылы осы колхоздың колхозшылары Ақшоқының оңтүстік жағына қоныстана бастады. Ақшоқы ауылының ішінде екі колхоз болды. «Қызыл ауыл» және «Часовой  партизан». 1933 жылы өндірістік бригадалар құрылды.  Басты мақсат-сауатсыздықты жою үшін күрес. Сауатсыздық өндірісті және ауыл шаруашылығын жетілдіруге зиянын тигізді. Жаппай оқыту балалардан бастау керек болды. Олар міндетті түрде орта білімді болу керек. 

      1935 жылы ауылға 2 доңғалақты трактор келді.  Оны қарсы алуға бүкіл ауыл тұрғындары шықты. Дарылдаған тарктор оларға бір керемет нәрседей көрінді.  Түтінін будақтатып, артынан топырақ  шашыратып  келген тракторды колхозшылар қуып, жүріп отырды. Ең  бірінші тракторшы Воронин деген адам еді. 1937 жылы ауыр жүк машинасы да келді. Ең бірінші  жүргізушілер Коленов В.И., Андреев В. болған еді.  Сол кезде    ауылға комбайнда келді. Алғашқы комбайыншылар Төлегенов Әлім және Коленова Мария болды. Суармалы жерлерде кеңейе бастады. Колхоздың мал-мүлкі өздерінде болғандықтан, бұрыңғы кедейлерге өз тұрмыстарын жақсартуға көп мүмкіндік туды. Әрбір жанұяны нанмен толық қамтамасыз етті. Жеміс-жидек, ет, майды да колхоздан алып отырды. Жаңадан құрылған колхоз өзінің ертеңгі күнін де ойлады. Колхоздың мал-мүлкі өздерінде болғандықтан, бұрыңғы кедейлерге өз тұрмыстарын жақсартуға көп мүмкіндік туды. Колхоз әрбір жанұяны нанмен  толық қамтамасыз етті. Жеміс-жидек, ет, майды да колхоздан алып отырды. Жаңадан  құрылған колхоз өзінің ертеңғі күнін де ойлады. Бірінші қаржысына  құрылыс жұмыстарын жүргізді, мал сатып алды. Колхоздың фонды  көбейді. Жылдан –жылға алып отыратын бидай өнімі көбейіп, мал  басы да өсе бастады. 

1937 жылы колхозда 140 сиыры бар өндіретін ферма ашылды. Үздік сауыншылардың бірі Ф.Чертко, Е.Чабанова, Каденовалар болды. Колхозда тракторшылармен, комбайншылар арасында еңбек жарыстары болып тұрады. Алдыңғы қатарлы  механизаторлар: Кемеровский, Каменов, Огиенко Н.,  еңбекте жоғары нәтижелер көрсетті. 1938-1939 жылдары колхозшылар 1 гектардан 16 центнер бидай алу үшін және әрбір сиырдан 3000 литр сүт алу үшін күресті. Жарбулақ ауылының шетінде орналасқан Уәлі аулының тұрғындары Ақшоқыға көшті. Олар «Часовой партизан» колхозына қосылып, ауылдың батыс жақ көшісіне қоныстады.Көшенің атын «Ленин жолы» деп атанды. 1941 жылы Ұлы Отан соғысы да басталды. Колхозшыларға  ауыр жүк түсті, олар майданға  тамақ және киім  жөнелтті. Колхозда жұмысшы күші азайып және техника  тоқтап қалды. Әйел адамдар ішінен тракторшылар да шықты. Олар: Курганская Мария, Конақбаева Айнаш, Самодаева Полина, Анна Ивановская, Воронина А., сияқты төзімді, жұмыскер әйелдер еді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін көбейтіп, жақсарту үшін 1943 жылы колхозшылардың еңбек күні көбейтілген еді. Бидай өнімдерін жинауға, Володарский атындағы фабрика мен Семейдің «Большевичка» фабрикасы көп көмек көрсетті. Колхозшылардың аянбай еңбек еткеніне байланысты, ауылшаруашылық өнімдерінің сапасы артты. 1950 жылы «Часовой партизан» мен «Красный пограничник»   колхоздары бірігіп, «Красный пограничник» атанды.  1955 жылы «Красный пограничник» колхозы Бақты аулының «Ленин» колхозымен бірігіп, бір үлкен «Ленин» колхозы болды. 1957 жылы «Ленин» колхозы «Бақты» қой совхозы болып қайта құрылды. Ал Ақшоқы ауылы  осы совхоздың №3 бөлімшесі болды. Тұңғыш совхоз директоры болып Пинчук Трофим Савельевич тағайындалды. Партия ұйымының және жұмысшылардың еңбегінің арқасында ауылдың жағдайы жақсарды. Ауыл күннен күнге көркейіп, өсіп, кемелдене бастады. Бұрыңғы иен дала әп-әсем, өсіп келе жатқан шағын елді мекен пайда болды.Ауылдың мәдени жағдайы көтерілді. Ауыл тұрғындарына арналып 2 дүкен, 2 кітапхана, 8 жылдық мектеп, радиоторабы, электростанция, наубайхана, медициналық пункт, балабақша және клуб салынды. 1974 жылы  №3 және №4 бөлімше «Пограничный» ет совхозы болды. Директоры  Төлеутай Жолдыбаев болды. Совхозда 2300 бас ірі қара, 12000  қой; 16,3 мың егістік болды.  Совхоздың негізгі бағыты мал және егін шаруашылықтары болды.  3 жылдың ішінде 57 тұрғын үй, асхана, кеңсе, монша және 3 стандартты мал бордақылайтын  фермалар салынды. 1981 жылы совхозға Жирентаев Төлеген Бәкейұлы директор болып тағайындалды. Төлеген Бәкейұлы директор болып қызмет  істеген  жылдары совхоз экономикасы мен ауыл мәдениетін көтеруге көп еңбек сіңірді. Оның тұсында ауылда жаңа мектеп, мәдениет үйі, балабақша, су құбыры, дүкендер,  МТМ, асхана, аурухана, қонақ үйі, тұрмыс қажетін өтеу үйі, Ұлы Отан соғысында қаза тапқандарға ескерткіш салынды.Сол жылдары совхоздың даңқы республика, одақ көлемінде танылды. Совхоз бірнеше мәрте ВДНХ –ның көрмесіне қатысып, сыйлықтармен марапатталды. 1990 жылы Жирентаев Төлеген ауданға басшы қызметке ауысып кетті. Оның орнына Масалимов Мұхамедрақым директор болып келді. 1996 жылдан бастап совхоздан жеке шаруа қожалықтары бөлініп шыға бастады. Қазіргі күнде Ақшоқы ауылында шаруа қожалықтары бар, барлығы 27 шаруа қожалықтары бар: «Бірлік», «Бәкей», «Қайрат», «Сенім», «Кәкен», «Мыңғой Агро», «Бибі», «Ерасыл», «Нұрахмет», «Медет», «Самал» т.б. Қазіргі күнде Ақшоқы ауылында төрт түлік малдың саны - ірі қара 4200, 4200 мың қой,1200 жылқы. Мың үй бар. 

Ақшоқы - Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданындағы ауыл. Орталығы Ақшоқы ауылдық округі.  Үржар ауданына дейінгі арақашықтығы 139 км. Тұрғыны 1мың адам. Ақшоқы ауылының  құрамына Подгорное  ауылы кіреді. Ақшоқы ауылы Тарбағатай тауының бөктерінде орналасқан. Жер бедері таулы қыратты болып келеді. Тау беткейлері сайлармен тілімденген. Ауылдың шөбі шүйгін, суы мөлдір, ауасы таза.Таудың қара және қоңыр топырағы бұта аралас боз, жусан, сұлыбас,бетеге өседі. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады. Ақшоқы ауылының шығыс жағалауы Қытай Халық Республикасымен көршілес жатыр. Мемлекеттік шекара арқылы бөлінген.

Ақшоқы ауылының координатасы 46°56̍ 11̎̎  с.е. 82° 51̍ 36̎ ш.б.; 46.93639° с.е. 82.86000 ш.б.

Уақыт белдеуі: UTC+6:00

Климаты қоңыржай, шұғыл континентті. Ауа температурасының тәулік ішінде, сондай-ақ жыл ішінде ауытқып тұрады. Сонымен бірге жазық, таулы бөлікте жылдық және айлық орта температура таулы аймақтарда биікке көтерілген сайын өзгереді.

Ақшоқы – Алакөл алабындағы өзен. Ұзындығы - 59км. Су алабынының ауданы 572 км². Су алабы Алакөл алабына жатады. Тарбағатай жотасының мұздықтарынан басталып, сағасы Қытай жерінде құмға сіңіп кетеді. Көп жылдық орташа су ағымы 2,61м³/с. Қараша айының аяғында суы қатып, сәуірдің басында мұзы ериді. Жайылмасы шабындыққа пайдаланылады. Өзен  қар суымен, жаңбыр суымен, мұздықтармен қоректенеді. Көктем мезгілінде,  яғни сәуір айында өзен суы арнасынан асып, тасиды. Ақшоқы өзені тау өзені болғандықтан ағыны қатты. Ақшоқы өзені балыққа бай және онда кәсіптік маңызы бар патша балығы фарель бар. Өзен суын халық шаруашылыққа пайдаланады. Суармалы егіншілікке, шабындықтарды суаруға және суландыруға, мал шаруашылығына пайдаланады. Өзен бойында жыңғыл, жиде, қара тал, қайыңды, теректі, жабайы ағашты алма, өрік, ақтерек өседі.

Жер бедерінің топырақ түзудегі ролі жергілікті жердің жер бедеріне байланысты. Жергілікті жердің топырағы қара қоңыр болып келеді. Топырағы өте құнарлы. Бау-бақшаларда алманың барлық түрі, алмұрт, өріктердің көптеген түрі, шиенің екі-үш түрі өседі. Таулы аймақтары өсімдік жамылғысына бай. Тарбағатайдың таулы даласында итмұрын,долана,бөріжидек кездеседі. Сонымен бірге таудың бөктерінде бұталы өсімдіктерден: тау қарақаты, таңқурай, қой бүлдірген, сиыр бүлдірген өседі.

Жергілікті жерде өсетін дәрілік өсімдіктер өте көп. Бірақ біздер олардың қандай қасиеті бар екендігін біле бермейміз. Оларды көбінесе арамшөптердің қатарына жатқызып бау-бақшадан жұлып тастаймыз. Әсіресе, бақбақ, жолжелкен,қалақай, түйежапырақ, жусан, қырықбуын, т.б. өсімдіктер. Дәрілік өсімдіктерді дайындаған кезде арнайы ережелерді білу қажет.

Ақшоқы ауылы жануарлар дүниесіне бай. Жыртқыш, жабайы аңдар Тарбағатай тауында көптеп кездеседі. Олар: аю, қасқыр,арқар, марал, елік, түлкі, қоян, борсық, суыр, қосаяқ, кірпі және құстардан: бүркіт, қарақұс, бөдене, қырғауыл, кекілік, көгершін, құр, үкі,жапалақ,тоқылдақ, дуадақ, тырна, дала үйрегі, дала қазы, қарлығаш, торғайлардың алуан түрі мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан жыландар мен кесірткелердің көптеген түрлері кездеседі.

Тарбағатай тауының Барқытбел деген төл атауының өзгеруі де моңғол тіліндегі суырлы тау ( тарбаға- суыр,тай – тау) деген ұғымға байланысты туындаған. 

Аякөз,Тарбағатай аудандарының, Талдықорған облысындағы Алакөл ауданының меншіктеп алған ұлы тұлғаларына айналып кеткен.

Тарбағатайда өсетін ағаш – бұталар – тал,қайың, терек, қаратал, шілік, ырғай, сарыағаш, арша.

Жеміс ағаштары – алма(ранет), долана, қарамойыл.

Жеміс – жидектер – бүлдірген, қарақат, тошала, зирек(барбарис).

Сәуір айынан бастап – таусарымсақ, мамырда – рауғаш, маусым – шілдеде – бүлдірген, тамызда – қарақат,тошала, қыркүйекте зирек пісіп жетіледі.Әсірелеп айтқанда, бұл тауда жүрген адамның көктемнен қара күзге дейін жемістен аузы кеппейді деуге әбден болады.

Ал енді мұнда өсетін шөптерге келетін болсақ, олар – көк бетеге, тарлау, бидайық, раң оты, тау жалбыз, су жалбыз, селеу, көк қияқ, айғыр қияқ, бірсалар, қараңдыз, бетеге, ақ жусан, қара жусан, өгей шөп, алтын тамыр, у қорғасын, күшәлә, шәй шөп, адыраспан, қышыма, ермен, құм сағыз, майсасыр, бөлтірік, ебелек және т.б шөптер.

Аңдары – таулы аймақта аю, қасқыр, сілеусін, мәлін, түлкі, суыр, ор қоян, марал, қарсақ, елік, арқар, тау ешкі.

Құстары – бүркіт, лашын, ақ сұңқар, қаршыға, ителгі, күйкентай, шәуқарға, ұлар, кекілік, шіл, үкі, жапалақ және т.б құстар.Өзен бойларында үйрек, қызғыш, балықшы, зымыран кездеседі. 

Жер қыртысында пайдалы қазбалар да кездеседі. Солардың бірі Подгорное ауылындағы көмір, рудасыз пайдалы қазбадан әктас өндіріледі.

Ақшоқы ауылының тұрғындарының саны 1мың адам. Олардың ресми тілі-қазақ тілі. Ауылда басқа ұлт өкілдері: орыс, беларус, татар, ұйғырларда тұрады. Ауыл халқы қонақжай.

Ауыл шаруашылығын өркендетуде жеке меншік қожалықтар саны жылдан жылға артып отыр. Барлығы заманауи техникалармен қамтамасыз етілген. Қазіргі таңда  жиырма шақты  ірі шаруақожалығы бар. Олардың негізгі кәсібі егін шаруашылығы және мал шаруашылығы. Ауылда төрт түлік малдың барлығын өсіреді. Ірі қара, қой, ешкі,шошқа, омарта шаруашылығы, құс шаруашылығы жақсы дамыған. Дәнді дақылдардан:бидай, күздік бидай, арпа, сұлы, жүгері, тары және техникалық дақылдардан күнбағыс, картоп, сафлор(ақ шемішке) өсіріледі.

Ауылымыздың көрікті жерлерінің бірі: мәдениет үйі, зәулім мектеп, аурухана, байланыс бөлімшесі, мешіт, қатымхана, бірнеше дүкендер, комендатура.

Ақшоқы орта мектебі тарихы тереңнен бастау алады. Өткен ғасырдың І жартысында, нақты айтсақ 1930 оқу жылынан бастап Қазақ ССР Оқу Комиссариатының бұйрығы негізінде үш кластық бастауыш мектеп болып құрылып, ең алғашқы білім жолындағы қаржылы  қызметін жүзеге асыруға бел шеше кіріседі. Колхоз басшылығы мұғалімдердің материалдық жағдайын жақсарту үшін көптеген шаралар жасады. Әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларынан шыққан оқушыларына тегін оқулық, кітап, дәптер, жазу құралдарын таратып, көмек жасады.

        

       Сергиополь елді мекені патша заманында салынған бекініс.  Іргесі 1831 жылы қаланған. Аягөз қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 5 км жерде Аягөз өзенінің оң жағында орналасқан. Мағынасында Серги деген антопоним жатыр. Ал «поль» сөзі «қала, бекініс» мәніндегі славян сөзі.

Революционер С.Ғаббасовтың патша үкіметіне қарсы ұйымдастырған ұйымының орталығы. 1930 жылдардың бас кезінен ұжымшар орталығы болған. 1957 жылдан ұсақ ұжымшарлар негізінде құрылған сүт өндіру бағытындағы кеңшардың орталығы болды. 1996 жылы кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылды. 

1860 жылдан Сергиополь, 9-тамыз 2007 жылдан Мамырсу аталған елді мекен 1831-1936 жылдар аралығында қазіргі Аягөз ауданының орталығы болған. 

 

                            

                    Мамырсу ауылдық елді  мекеніңдегі тарихи ескерткіштер

                                 

                                                 Сабыржан  Ғаббасов ескерткіші

           Ғаббасов Сабыржан Ғарабшаұлы (1889 – 1918) жылы Семей облысы, Аягөз уезінде дүниеге келген.Большевик- комиссар.Жетісу мен Семейде Совет өкіметін орнатуға белсене қатысушы.Октябрь социалистік револю- циясы қарсаңында саяси өмірге араласып, Сергиопольда Совет өкіметін орнату жолындағы күресті басқарушылардың  бірі болды.1918 жылы ақ  гвардияшылардың қолынан Белтерек деген жерде қаза тапқан.Ескерткіш-бюст     Сергиополь селосында 1966 жылы орнатылған.Мемориалдық тақта-да  -  «С.Ғаббасов ескерткіші 1889 – 1918 жж» деген жазулары бар.Қазіргі кезде С.Ғаббасов атындағы орта мектеп алдына қойылған.Құрылыс материалдары тас, кірпіш,темір,ағаш,гранит.