• អាស៊ីបូព៌ារួមមានប្រទេស ៖ ជប៉ុន កូរ៉េខាងជើង កូរ៉េខាងត្បូង ចិន និងប្រទេសទាំង១០របស់អាស៊ាន។

• អាស៊ីបូព៌ាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាតំបន់ដែលមានវប្បធម៌និងតម្លៃផ្សេងៗគ្នា។

• កត្តាពីរដែលធានាដល់ការងើបឡើងវិញនៃចំណងទំនាក់ទំនងនេះគឺ

  • សម្ព័ន្ធមិត្តផ្នែកសន្តិសុខដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះផ្នែកស្ថិរភាពនយោបាយ

  • ការផ្តល់ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវការរបស់ជប៉ុនទៅកាន់ប្រទេសនាក្នុងតំបន់

• កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាដំបូងត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នងកិច្ច​ប្រជុំអាស៊ាន+៣ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលប្រទេសសឹង្ហបុរី ។ ក្រោយមកគេបានកែប្រែទៅជាកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា។

• នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៥កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ាលើកទី១ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នងទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ហើយនិងត្រូវរួមបញ្ចូលបណ្តាប្រទេសរបស់អាស៊ាន អូស្ត្រាលី ចិន កូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន នូវែលសេឡង់ និងប្រទេសរ៉ុស្ស៊ី។

-គោលដៅចម្បងបំផុតនៃនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រទេសរបស់កម្ពុជាគឺការពង្រីកនិងពង្រឹងនូវទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិតាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាចូលទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចតំបន់និងពិភពលោក។កម្ពុជាបានអនុវត្តសេរភាវូបនីយកម្មនេះតាំងពីទសវត្សទី៨០មកម្ល៉េះ។

-អត្ថប្រយោជន៍នៃការប្រមូលពន្ធគយ៖

*ងាយស្រួលក្នុងការងាររដ្ឋបាល

*កាត់បន្ថយការរត់គេចពន្ធ

-ការរៀបចំពន្ធគយរួម

*ការយកពន្ធទាបពីក្រុមហ៊ុនឯកជន

២.ការកាត់បន្ថយពន្ធគយ

*ត្រូវមានការកំណត់ពន្ធគយរបស់ទំនិញនាំចូល និងចេញពីព្រោះខ្លាចប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជន តែទំនិញខ្លះត្រូវយកពន្ធច្រើន(ស្រាបារី...)

-កំណែទម្រង់ពន្ធគយ

*ចាប់ពីឆ្នាំ២០០១គឺកាត់បន្ថយចង្កោមពន្ធគយពី១២ មក៤គឺធ្វើការកែទម្រង់ដោយកាត់បន្ថយការយកពន្ធទៅលើផលិតផលពាក់កណ្ដាលសម្រេច ដើម្បីការពារផលិតផលក្នុងស្រុក។

៣.របាំងមិនមែនពន្ធគយ

-ចំពោះពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានគេលុបចេញ ពិសេសគឺជាមួយប្រទេសវៀតណាម។

-ការត្រួតពិនិត្យនិងរឹតបន្ដឹងការនាំចូល៖ទៅលើឱសថ អាវុធ ប្រាក់ មាស និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ

-ការហាមឃាត់ការនាំចេញ និងកូតានាំចេញ៖ផលិតផលដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងសន្ដិសុខជាសាធារណៈ

*ពេលថ្មីៗនេះគឺហាមឃាត់ទៅលើឈើហ៊ុប ហើយអាចនាំចេញបានចំពោះវាយណភណ្ឌទៅកាន់ប្រទេសដែលជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម

៤.កម្ពុជា និងកិច្ចព្រមព្រៀងសេរីពាណិជ្ជកម្មអាស៊ាន៖រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានខិតខំបំពេញឱ្យបាននូវការផ្លាស់ប្ដូរច្បាប់ រហូតដល់ការកែសម្រួល ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ វិនិយោគ ពាណិជ្ជកម្ម ឱ្យស៊ីគ្នាជាមួយនឹងស្ដង់ដាអាស៊ាន

*នៅក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងសេរីពាណិជ្ជកម្មអាស៊ានកម្ពុជាបានខិតខំកាត់បន្ថយបន្ទាត់ពន្ធគយរបស់ខ្លួនឱ្យដល់៥% ដែលប្រទេសដទៃទៀតនៅសល់

-ការអនុវត្តការអនុគ្រោះពន្ធគយរួមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា៖ទាមទារឱ្យកម្ពុជាធ្វើការបែងចែកបន្ទាត់ពន្ធគយរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងតារាងមួយជាបួនផ្នែក៖បញ្ជីដាក់បញ្ចូល,បញ្ជីលើកលែងបណ្ដោះអាសន្ន,បញ្ជីដែលមានវេទយិទភាព និងបញ្ជីលើកលែងទូទៅ

៥.សេរីភាវូបនីយកម្មលើសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងក្របខណ្ឌអាស៊ានស្ដីពីសេវាកម្ម

*សេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្មសេវាកម្ម៖អនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេសមកវិនិយោគក្នុងស្រុកខ្មែរដោយបន្ធូរបន្ថយពន្ធ

៦.សមាជិកភាពរបស់កម្ពុជានៅក្នុងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក៖កម្ពុជាស្នើសុំចូលជាសមាជិកភាពឆ្នាំ១៩៩៤ ហើយក្លាយជាសមាជិកពេញសិទ្ធក្នុងឆ្នាំ២០១០ ហើយទទួលបានផលប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនពីសមាជិកភាពនេះ

៧.សមត្ថភាពពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រទេស៖

*ការនាំចូល៖បានកើនឡើង៤៨៦លានដុល្លារសហរដ្ឋអាមេរិកឬ១៩.៦%ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣មកដល់៦.៦ពាន់លានដុល្លាអាមេរិកឬ៦៤.៤%ក្នុងឆ្នាំ២០០៨។

*ការនាំចេញ៖បានកើនឡើង២៨៣លានដុល្លារឆ្នាំ១៩៩៣ មកដល់៤.៤ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០០៨។

១ ភាពគ្មានដីធ្លី

គ្រួសារជាច្រើននៅជនបទមានកម្មសិទ្ធដីដាំដុះតិចតួច ឯគ្រួសារខ្លះពុំមានដីសម្រាប់បង្ករបង្កើនផលសោះតែម្តង ឬអ្នកមានដីហើយប៉ុន្តែដីមិនអំណោយផលក្នុងការធ្វើកសិកម្ម ដែលធ្វើឲ្យគ្រួសារទាំងនោះមិនអាចបន្តការធ្វើកសិកម្មបានទៀតទេ ទើបជម្រុញឲ្យពួកគាត់បង្ខំចិត្តលក់ដីដើម្បីយកកម្រៃមកផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ និងអ្នកមួយចំនួនទៀតត្រូវទឹកដីឲ្យនៅទំនេរចោល ហើយទៅប្រកបរបរផ្សេងៗវិញ។

ក.ការផ្គត់ផ្គង់ធាតុចូល

២.ទឹកសម្រាប់កសិកម្ម

ទឹកគឺជាធាតុយ៉ាងសំខាន់បំផុតនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ការចេះរៀបចំប្រពន្ធ័ហេដ្ឋាចនាសម្ពន្ធនិងប្រពន្ធ័ស្រោចស្រពឲ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនិងជួយឲ្យសការធ្វើកសិកម្មទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។

៣.គ្រាប់ពូជ ជី ថ្នាក់

ដើម្បីអាចទទួលបានផលច្រើននៅក្នុងការធ្វើកសិកម្មទាមទាឲ្យកសិករគ្រប់រូបត្រូវចេះជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជដែលមានគុណភាព ហើយមានជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់ជី និងថ្នាំ ទៅតាមគុណភាពដី និងប្រភេទដំណាំ ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។

៤.ថាមពល និងអគ្គិសនី

ប្រេងឥន្ធន:និងអគ្គិសនីមានសារសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រពន្ធ័ដឹកជញ្ជូន និងស្រោចស្រពដំណាំ។ថាមពលនៅកម្ពុជាមានតម្លៃខ្ពស់នៅក្នុងចំណោមប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ជាមួយ បន្ទាប់ពីសិង្ហបុរី។

៥.ឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើស្រែ តម្លៃ ជី

ការកង្វះឧបករណ៏ទំនើបៗក្នុងការធ្វើស្រែបានធ្វើឲ្យកសិករមិនអាចទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ដូចកសិករនៅក្នុងប្រទេសជិតខាងទេ រីឯទិន្នផលដែលទទួលបានគឺមិនសូវមានទីផ្សា និងទទួលបានតម្លៃលក់មិនសូវថ្លៃ ហើយមានការប្រែប្រួលតម្លៃទៅតាមពួកឈ្មួញកណ្តាល ។

៦. ប្រភេទដំណាំឧស្សាហកម្ម

ក្រៅពីដំណាំស្រូវដែលលជាដំណាំកសិកម្ យ៉ាងសំខាន់កសិករយើងក៏បានដាំដុះនៅដំណាំកសិកម្មមួយចំនួនដែលអាចកែច្នៃធ្វើជាដំណាំឧស្សាហកម្មដូចជា កៅស៊ូ ដំឡូង ពោត សណ្តែក និងស្វាយចន្ទីបន្ថែមទៀតដែរ។

៧.សេដ្ឋកិច្ចតាមជនបទមិនមែនកសិកម្ម

បើទោះបីជានៅតាមជនបទសំបូរទៅដោយកសិករក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែជីវភាពរស់នៅរបស់គាត់មិនពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនោះទេ ពីព្រៃកសិកម្មដែលគាត់ធ្វើគឺជាកសិកម្មបែបប្រពៃណី កសិកម្មចិញ្ចឹមពោះ។

១០.៦.១ អគ្គិសនីឧស្ម័ននិងទឹក មានតែ២% ប៉ុណ្ណោះនៃផលិតកម្មឧស្សាហកម្មនិង១៣%នៃការវិនិយោគ។ ហើយនៅទសវត្សរ៍ចុងក្រោយបានកើនឡើងជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ១២.៦%។

១០.៦.២ ឧស្សាហកម្មរ៉ែ កម្ពុជាបាននាំចូលប្រេងសុទ្ធយ៉ាងច្រើន។ នាសតវត្សរ៍ចុងក្រោយឧស្សាហកម្មរ៉ែមានការកើនឡើងប្រចាំឆ្នាំ២០%។ នៅឆ្នាំ២០០៥-២០០៨ ឧស្សាហកម្មរ៉ែកើនឡើង៧៩លនាដុល្លាក្នុងមួយឆ្នាំ។

១០.៦.៣ការធ្វើពិពិធកម្មឧស្សាហកម្ម ការចូលសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក ធ្វើឱ្យទីផ្សារកម្ពុជាមានការកើនឡើងប្រសើរជាងមុន។ដែលជួយបន្ធូរបន្ថយតម្រូវការធ្វើអជ្ញាប័ណ្ណនិងការត្រួតពិនិត្យ។

• ក្រុមទស្សនះវិស័យអាស៊ីបូពា៍ មានលោកគីមដេជុងជាប្រធាន

• សហប្រតិ្តបត្តិការ សេ/កិ គឺ បង្កើតតំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរី

• សហប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ បង្កើតមណ្ឌលគាទ្រហិរញ្ញវត្ថ

• សហប្រតិបត្តិការនយោបាយនិងសន្តិសុខ គាំទ្រលើការបង្កើតយន្តការដោះស្រាយជន្លដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់

• សហប្រតិបត្តិការលើវិស័យបរិស្ថាន ផ្សព្វផ្សាយ ពីផលប៉ះពាល់លើបរិស្ថាន និងការការពារ

• សហប្រតិបត្តិការលើសង្គមនិងវប្បធម៍ រួមគ្នាលើការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស អប់រំ

• សហប្រតិបត្តិការកម្រិតស្ថាបន័ គឺបន្ថែមកិច្ចឲ្យបានច្រើនបន្ថែមទៀត ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលកើតមានឡើង

-ឆ្នាំ១៩៩៧-១៩៩៨ អាស៊ានបូកបីបង្កើតចេញសំណើសុំឲ្យមានសមាហរណកម្មតំបន់ ដេលរៀបចំឡើងដើម្បីការពារវិបត្តិហិរញញវត្ថុនៅអាស៊ី

-កិច្ចប្រជុំអនុរដ្ឋមន្រ្តី និងនេសារភិបាលសម្រេចវឌ្ឍនភាពគោលដៅដូជា៖

+ថែរក្សាស្ថេរភាពម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនៃទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ

+លើកកម្ពស់សមិទ្ធផលម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនៅតំបន់

+ទប់ស្កាត់ និងគ្រប់គ្រង់វបត្តិនានានៅពេលអនាគត។

-ឆ្នាំ១៩៩៩ បណ្ដាអាស៊ានបង្កើតស្ថាបត្យកម្មហិរញ្ញវត្ថុដូជា

+គំនិតផ្ថូចផ្ដើមឈានម៉ៃ

+កិច្ចសន្ទនាលើបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច និងគោលនយោបាយអាស៊ានបូកបី

+គំនិតផ្ដូចផ្ដើមទីផ្សារមូលប័ត្រអាស៊ាន

-ប្រទេសថៃ៖ អាស៊ានបូកបីបានឯកភាពថា បណ្ដាប្រទេសអាស៊ីត្រូវអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័នផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីអភិវឌ្ឍទីផ្សារមូលប័ត្រជាតិក្នុងប្រទេសនីមួយៗ

-ប្រទេសកូរ៉េនិងប្រទេសចិន៖ត្រូវបានបង្កើតនៅក្នងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៣ នៅទីក្រុងតូក្យូ ត្រូវបានចាត់តាំងបង្កើតការធានាឥទានសម្រាប់លិខិតូករណ៍

-ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី៖បានដាក់សុំណើការរៀបចំការសិក្សា២គឺ

១.ការសិក្សាទៅលើប្រតិបត្តិការនិងការទូទាត់

២.ការសិក្សាទៅលើឧបសគ្គចំពោះការបង្កើតនូវប្រព័ន្ធជម្រះបញ្ជី និងការទូទាត់បញ្ហាគ្រប់គ្រង់រូបិយវត្ថុបរទេស សន្តិសុខ បទបញ្ញាតិ និងបញ្ហាពន្ធ។

-ប្រទេសសិង្ហបុរី និងជប៉ុន៖ ទីផ្សារមូលធន និងទីភ្នាក់ងារចំណាត់ថ្នាក់ក្នុងតំបន់និងអន្តជាតិ

-ប្រទេឹសម៉ាឡេស៊ីនិងហ្វីលីពីន៖បានបង្កើតឡើងដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃបច្ចេកទេសពីADBសម្រាប់រៀបចំឲ្យប្រទេសអាស៊ានជួយមជ្ឈមណ្ឌល។

វិស័យឯកជនមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្ម ការបង្កើតនិងការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ។ វិស័យឯកជនសម្រេចបាននូវវឌ្ឍនភាពគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ក្រោយពីការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម។

ទំហំសហគ្រាសអាចផ្ដល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការវិនិយោគលើវិស័យធុរកិច្ចនៅកម្ពុជា។ យើងអាចបែងចែកសហគ្រាសជាបីប្រភេទធំៗ ទៅតាមទិដ្ឋភាពដូចតទៅ៖

• សហគ្រាសធុនធំ

• សហគ្រាសធុនមធ្យម

• សហគ្រាសទំនើបធុនតូច

វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ៖

• អាជីវកម្មក្រៅប្រព័ន្ធផលិតនូវផលិតផលប្រពៃណី ដូចជាឧស្សាហកម្មតូចតាចតាមផ្ទះនិងសិប្បកម្ម។

១. វិស័យទំនើប

សហគ្រាសនៅក្នុងវិស័យទំនើប (ធុនធំ មធ្យម និងតូច) គ្របដណ្ដប់ទៅលើឧស្សាហកម្ម ដែលប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើម និងសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ។

លក្ខណសម្បត្តិនៃវុស័យឯកជននៅកម្ពុជា ជាមធ្យមភាគច្រើនលើសលប់ គឺជាក្រុមហ៊ុនតូចៗ។

បញ្ហាចោទក្នុងការពន្លឿនកំណើននៃវិស័យទំនើប

• ការដាក់ឲ្យអនុវត្តពន្ធលើប្រាក់ចំណេញ ក្នុងអត្រា២០%

• ការលុបចោលការលើកលែងពន្ធលើប្រាក់ចំណេញ ដែលយកមកវិនិយោគឡើងវិញ

• ការដាក់ឲ្យអនុវត្តរូបមន្តថ្មី

• លុបចោលសិទ្ធិក្នុងការរួចពន្ធពីការផ្ទេរប្រាក់ចំណេញទៅក្រៅប្រទេស

ការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋ

• ការបង្កើតក្របខ័ណ្ឌគតិយុត្តិនិងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌សម្រាប់ជំរុញគំនិតផ្ដួចផ្ដើមផ្នែកឯកជន

• ការកាត់បន្ថយនីតិវិធី

• ការអនុវត្តច្បាប់ការងារ

• បន្តកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ

• ការពង្រឹងគុណភាពនៃអន្តរកម្មហិរញ្ញវត្ថុ

២. វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ

កំណើនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នៅក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ គឺបានមកពីការអភិវឌ្ឍទីក្រុងយ៉ាងឆាប់រហ័សនិងការធ្វើចំណាកស្រុកពីជនបទ បន្ទាប់ពីការធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនៅក្នងទសវត្សរ៍ទី៨០និង៩០។ ប្រជាជនកម្ពុជាវ័យក្មេងភាគច្រើនមិនអាចស្វែងរកការងារធ្វើបាននៅក្នុងវិស័យក្នុងប្រព័ន្ធ។ ហេតុដូច្នេះ ពួកគេជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការងារក្រៅប្រព័ន្ធ ហើយដែលចូលរួមចំណែកនៅក្នុងកំណើនទាំងអស់នេះ។

• ការលើកកម្ពស់សិប្បកម្ម

៣. ឧបស័គ្គចំពោះការវិនិយោគនិងផលិតភាព

• ការអាចទទួលបានហិរញ្ញវត្ថុនៅមានកម្រិតនិងមិនទាន់រលូន

• ជំនាញចាប់ផ្ដើមត្រូវបានគេគិតថាជាកង្វល់ធំមួយ

• ភាពជឿនលឿនក្នុងការធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនៃស្ថាប័នគយ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងគុណភាពនៃឡូហ្សីស្ទីកដើម្បីទាក់ទាញឧស្សាហកម្មថ្មី

• នៅក្នុងវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បញ្ហាចម្បង គឺថាមពលអគ្គិសនីដែលមានតម្លៃខ្ពស់និងមិនអាចជឿទុកចិត្តបាន

• ទោះបីមានវឌ្ឍនភាពក៏ដោយ ការចាប់ផ្ដើមអាជីវកម្មនៅតែពិបាក

• ការជឿទុកចិត្តលើប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅមានកម្រិតនៅឡើយ

• បញ្ហាអភិបាលកិច្ចនៅតែជាបញ្ហា។