Laten we nu even voelen of jij ook botten hebt. Als je nu met je ene hand onder je andere arm naar beneden gaat, voel je hobbels. Elke hobbel is een bot en heet: rib. Elk bot is precies berekend op de taak die het bot heeft. Alle 208 botjes zien er anders uit, of ze lijken maar een heel klein beetje op elkaar. De botten in je armen en benen zijn lang en stevig. Bij het einde zijn ze zo gemaakt dat ze goed in elkaar passen en dat ze daardoor gemakkelijk kunnen bewegen. Er zijn ook hele grote botten, zoals je schedel, heupen en schouderbladen. Doordat deze botten zo groot zijn kunnen er heel makkelijk allemaal spieren aan vast zitten. Maar daar zal Dokter Spier straks alles over uitleggen. Heel bijzonder zijn de botjes in je handen en voeten. Hier zitten bijna wel de meeste botten. Het zijn allemaal hele kleine botjes, maar samen met je spieren zorgen ze ervoor dat je met je handen en voeten hele kleine bewegingen kunt maken. 

Ik ga jullie nog één woord leren: geraamte. Nu zeggen jullie natuurlijk: ‘wat bedoeld Dokter Bot hier nu weer mee?’ Nu, ik zal het uitleggen. Al die botten samen vormen je geraamte. Eigenlijk is dat bij bijvoorbeeld een wolkenkrabber ook zo. Voordat het gebouw gemaakt wordt, wordt er eerst een geraamte gemaakt. En zo is het nu bij jou en mijn lichaam ook precies!

Groetjes,

Dokter Bot

Ga nu eens achter je tafel vandaan en zorg dat je de ruimte hebt. Neem dan een hele grote sprong. Je kunt echt niet zo hoog springen, omdat je al die mooie botten hebt van dokter Bot. Nee, dat kan alleen maar omdat je allemaal spieren hebt! Als je springt dan worden sommige spieren samen getrokken en andere spieren worden uitgerekt. Eigenlijk zijn al je spieren in beweging!

Nu moet ik eigenlijk toch iets bekennen. Zonder die botten, van Dokter Bot, kun je eigenlijk niet. Ik zou natuurlijk wel willen dat de spieren het zonder de botten kunnen! Maar elke spier heeft een bot nodig. Want de spieren zitten aan het bot vast. Samen zorgen ze ervoor dat je niet in elkaar zakt en dat je kunt bewegen!

Verder zijn er ook nog veel spieren die bewegen zonder dat jij het wilt. Dat zijn vooral de spieren in je organen. Bijvoorbeeld je maag, hart en longen.

Spieren kunnen ook moe worden. Als ze al heel lang aan het werk zijn dan kunnen ze je hoofd niet meer overeind houden, je ogen niet meer open houden en dan rolt je hoofd om! Na een goede nachtrust zijn je spieren weer uitgerust! 

In het begin heb ik iets gezegd over je hart. Je hart is eigenlijk ook een spier. Je hart heeft weer alles te maken met bloed. Elke keer als je hart samentrekt, wordt het bloed uit het hart geperst. Dat kunnen we ook horen en we noemen dat hartslag. Je hart is erg bijzonder, omdat het dag en nacht werkt en nooit moe wordt!

Groetjes,

Dokter Spier

Ik ben Dokter Bloed, en ik ga jullie iets vertellen over een rood sapje waarvan wel ongeveer 3 tot 5 liter in je lichaam zit. Raad eens…?Ja, inderdaad, je bloed! 

Je bloed is heel belangrijk voor je lichaam, net zo belangrijk als benzine voor een auto. Zonder benzine kan een auto niet rijden, zonder bloed kan je lichaam niet leven. 

Omdat ik dokter ben, weet ik natuurlijk heel veel over bloed.

 

Hoeveel bloed heb je eigenlijk? Als pasgeboren baby had je nog niet eens een halve liter bloed. Maar toen je lichaam groter werd, ging het ook meer bloed maken. Nu heb je waarschijnlijk zo ongeveer 3 tot 4 liter bloed. En zolang je groeit, wordt de hoeveelheid bloed in je lichaam groter. Als je volwassen bent, zit er wel vijf 5 liter bloed in je lichaam! Dat is 5 melkpakken vol… 

Maar eh... heb je je bloed nou echt wel nodig? Ja, zeker wel! Je bloed zorgt ervoor dat elk stukje van je lichaam, zelfs je tenen, genoeg voedsel krijgt. Je spieren hebben bijvoorbeeld zuurstof en eten nodig om te kunnen werken, en je botten hebben voedsel nodig om sterk te blijven. Daar zorgt het bloed voor. Je bloed neemt allerlei voedingsstoffen mee uit je eten en brengt die naar al je lichaamsdelen. Ook neemt je bloed zuurstof mee en voert het afvalstoffen af. 

 

...dan iets over de bloedsomloop Je bloed staat niet zomaar stil in je lichaam. Het stroomt rond, steeds maar weer. Het gaat altijd door. Weet je hoe dat kan? Misschien heb je het al van Dokter Spier gehoord... Er zit één spier in je lichaam die ervoor zorgt dat je bloed blijft stromen: je hart! Je hebt van Dokter Long al kunnen horen dat de onderdelen van je lichaam voedsel en zuurstof nodig hebben. Je hart pompt daarom het bloed door het lichaam via een stelsel van de bloedvaten: de bloedsomloop. 

Het is geweldig dat we een pompend hart hebben en de juiste soort bloed, maar hoe komt het bloed op de plek waar het nodig is? Daar hebben we een buizennetwerk van bloedvaten voor dat het bloed naar alle hoeken en gaten in het lichaam vervoert en dan weer terug naar het hart. Zelfs tot in je tenen! 

De slagaders zorgen er voor dat het bloed van het hart naar de rest van het lichaam gaat. De terugweg naar het hart gaan ze via de aders. Als het bloed weer bij het hart is aangekomen, kan de reis opnieuw beginnen.

Ik wil jullie iets gaan vertellen over de ademhaling. De ademhaling is nodig, omdat een mens anders niet kan leven. Je kunt je ademhaling voelen! 

Als je je hand op je buik of je borst legt, gaat deze op en neer. Je ademt dan in en uit. Het lijkt of alles automatisch gaat, maar vanbinnen gebeurt er natuurlijk nog veel meer en dat ga ik jullie vertellen!

 

Als je zomaar stil zit of ligt, gaat je buik of borst ook op en neer. Je hebt dan een rustige ademhaling. Je neemt dan een hap lucht en die gaat naar binnen. In die hap lucht zit zuurstof. Dat is een stof die je nodig hebt om te kunnen leven. Je kunt het niet missen!

Maar als je heel hard rent of sport, dan gaat je buik of borst heel hard op en neer. Dat is omdat je spieren veel zuurstof nodig hebben om te kunnen werken. 

 Je ademt de lucht binnen via je neus of via je mond. Inademen via je neus is beter. In je neus zitten kleine haartjes, de neushaartjes. Deze haartjes houden al de verkeerde stoffen, bacteriën en stof, tegen. De lucht die naar binnen gaat, wordt in je neus opgewarmd. De lucht gaat dan verder via je strottenhoofd (een deel van de luchtpijp in je hals) naar je luchtpijp die in het midden van je keel zit. Dit is een bobbelige pijp. Voel maar eens aan je keel, je voelt dan allemaal ribbeltjes! Dat is je luchtpijp! Dan gaat de lucht verder. Het komt zo in de longen terecht. Je longen worden beschermd door je ribben. Als de lucht in je 

longen komt, zetten je ribben uit. De ruimte tussen je ribben wordt dus groter.

De lucht gaat via de longen in de bloedvaten. Als er te weinig zuurstof in het bloed zit, wordt dat doorgegeven aan de hersenen. Die zorgen ervoor dat je dan sneller gaat ademen, zodat er genoeg zuurstof in je bloed komt.

De zuurstof moet in de bloedsomloop komen. Het bloed neemt dan de zuurstof mee en geeft het aan andere delen van het lichaam. Die lucht noem je ook wel zuurstofrijke lucht. 

Maar het bloed heeft op de reis ook andere stoffen meegenomen. Dat is koolstofrijke lucht. Daarin zitten de slechte stoffen. Het bloed laat deze stoffen achter in de longen en die gaan weer naar buiten als je uitademt. Dan wordt je borstkas weer platter en het middenrif gaat weer naar boven.  De lucht gaat via de luchtpijp en je neus of mond naar buiten. 

Als je gaat hardlopen, heb je meer zuurstof nodig. Je gaat dan sneller ademen. Voel maar een aan je buik of borst als je hard hebt gerend! Die gaan dan snel op en neer, hè?

De oogbol kan bewegen. Je kan naar boven, naar beneden, naar links en naar rechts kijken. De spieren in je oog krijgen daarvoor opdracht vanuit je hersenen. Dat is heel ingewikkeld allemaal, want je ogen moeten ook nog eens dezelfde kant op kijken. 

Hoe gaat dat nu, kijken? Als je naar iets kijkt, straalt licht dat daar vandaan komt in je oog. De lens (zie plaatje) vormt een beeld op het netvlies achter in je oog. Deze informatie gaat langs zenuwen naar je hersenen. Je ogen worden vochtig gehouden door tranen. De oogleden beschermen de ogen en ze zijn de ruitenwissers. De oogwimpers helpen te voorkomen dat er stofdeeltjes in het oog komen. De wenkbrauwen houden zweet tegen, zodat dit niet in je oog komt.

Als je in de spiegel kijkt, zie je in het midden van je oog een zwart rondje: je pupil. Dit is een opening waardoor licht je oog binnenkomt. Dat zwarte rondje kan groot of klein zijn. Ga eens voor de spiegel staan en kijk wat er gebeurt als je met een zaklamp in je oog schijnt... Houd ook eens een poosje je hand voor je oog, en kijk wat er dan met je pupil gebeurt!

Het gekleurde deel van je oog heet de iris. Die kan blauw, groen, grijs of bruin zijn. Welke kleur heb jij?

De geur verspreidt zich door de lucht. Bij het inademen komt die lucht boven in de neus langs speciale haartjes. Die haartjes zijn de einden van zenuwen. Je kunt het beste ruiken als je de lucht diep opsnuift. De geurberichten gaan door de zenuwen naar de hersenen. Dan weten we wat we ruiken.Als je verkouden bent, is je 

neus verstopt. Dat weet je vast wel. De geurige lucht kan dan niet bij de haartjes komen, waardoor je minder goed ruikt.

Maar de neus doet nog meer. Ruiken, zoals hierboven staat, doe je binnen in je neus. Het buitenste deel van je neus is er vooral om lucht die net je neus binnenkomt schoon, warm en vochtig te maken voordat die naar je longen gaat. 

Natuurlijk duurt deze reis niet zo lang. Anders zou je oor wat horen en een hele tijd erna zou je pas door hebben welk geluid het was. Nee, dit gaat allemaal heel snel. Maar als je snel ronddraait en dan plotseling stopt, vertellen je oren dat niet meteen aan je hersenen. Dat voel je als duizeligheid. Probeer maar eens!

Sommige mensen kunnen niet zo goed horen. Ze dragen dan een gehoorapparaat. Dat is een klein apparaatje dat het geluid versterkt. Misschien draagt jouw opa of oma er wel een... Maar ook jonge kinderen kunnen soms niet goed horen. Er zit dan vaak vocht achter het trommelvlies. De dokter zet dan een buisje in het trommelvlies, zodat het vocht weg kan stromen. Het trommelvlies kan dan weer goed werken.

Er zijn vier hoofdsmaken: bitter, zoet, zuur en zout. De smaak van een maaltijd is meestal een combinatie van deze hoofdsmaken. Op je tong zitten wel 10.000 bobbeltjes. Die bobbeltjes worden 

smaakpapillen genoemd. De smaakpapillen zien er allemaal hetzelfde uit, maar met elke smaakpapil kun je maar één van de vier verschillende smaken proeven. Met de smaakpapillen op het puntje van je tong kan je alleen maar zoet proeven. Met de smaakpapillen achterop je tong kun je alleen maar bitter proeven. Je proeft de hoofdsmaken dus met bepaalde delen van je tong. 

Om aan jou te laten zien waar op je tong je nu precies welke hoofdsmaak proeft, zie je hieronder twee plaatjes. Op het plaatje links zie je welke kleur bij welke hoofdsmaak hoort, en op het plaatje rechts zie je op de tong waar je precies zoet, zout, zuur en bitter proeft! Om de smaakpapillen heen liggen allemaal smaakknoppen. Die smaakknoppen zijn zo klein, dat je ze niet zien kunt. Als je iets eet of drinkt, komt het voedsel tegen de smaakknoppen. Zenuwen in de smaakknoppen sturen informatie naar je hersenen over wat je proeft.

zenuwuiteinden in je huid. Zo heb je de zogenaamde pijndetectoren, die pijn voelen wanneer je bijvoorbeeld met een speld in je vinger prikt. Met je tastsensoren merk je bijvoorbeeld dat fluweel anders aanvoelt dan schuurpapier. Druksensoren vertellen je of je vriend op je voet staat of een olifant. En dat is nog niet alles. Als je een handvol ijsblokjes pakt, waarschuwen koudereceptoren heel snel je hersenen dat je vingers beginnen te bevriezen. En als je je voet in een te heet bad steekt, roepen hittesensoren tegen je dat je je voet er uit moet halen voordat hij verbrandt.

Sommige planten maken een dikke bol of knol die (meestal) in de grond zit. Ze slaan daar voedsel in op. Als het winter is, sterven de planten boven de grond af. De bollen en knollen in de grond blijven leven. Na de winter wordt met het voedsel in de bol of knol een nieuwe plant gemaakt.

Bollen en knollen kun je soms eten. De aardappelbijvoorbeeld, dat is een knol! Als je de aardappel niet opeet, groeit er het volgende jaar een nieuwe plant uit. Kijk maar eens goed naar zo’n aardappel. Er zitten een heleboel puntjes in. Daar kunnen allemaal nieuwe stengels uit groeien. Boven de grond komen er bladeren en bloemen aan. Ondergronds groeien er nieuwe aardappeltjes uit.

Een voorbeeld van een bol is de ui. Ook die kun je eten. Een bol bestaat uit allemaal laagjes. Het zijn eigenlijk een soort dikke, op elkaar geplakte bladeren. Die bladeren noem je bij een ui ‘rokken’. Als je de ui in de grond laat zitten groeit er een nieuwe plant uit. Die komt uit een knop in het midden van de bol, goed verstopt tussen alle laagjes.

Wil je zelf het verschil zien tussen een bol en een knol? Dat kan! Pak een aardappel en een ui en volg de onderstaande vragen op.

Wat gebeurt er als je niks zaait in je schooltuin? Dan komen er toch planten op! Planten kunnen namelijk heel goed zelf zaaien. Daar hebben ze allemaal handige trucjes voor bedacht. Soms komen hun zaden meters of zelfs kilometers verderop terecht. En dat is maar goed ook. Als alle planten op dezelfde plek groeien, zitten ze elkaar maar in de weg. Hieronder lees je hoe zaden op andere plekken terechtkomen.

Sommige planten geven hun zaden een klein parachuutje mee. Kijk maar eens goed naar een uitgebloeide paardenbloem. Dat is een enorme pluizenbol. Als het waait laat het pluis los. Dan zweven er ineens zo’n 200 zaadjes door de lucht, elk aan een klein pluisje. (Zie het filmpje links.) Bomen maken ook wel eens gebruik van de wind. De zaden van de esdoorn hebben bijvoorbeeld een soort vleugeltjes. Als ze van de boom losraken dwarrelen ze als helikoptertjes naar beneden.

Veel planten die in of langs het water groeien, laten hun zaden gewoon in het water vallen. Die zaden zijn namelijk zo gemaakt dat ze als een bootje blijven drijven. Zo kunnen ze een heel eind van de plant wegdobberen. Op een mooi plekje blijven de zaden steken en groeien er nieuwe plantjes op. De gele lis doet het bijvoorbeeld zo. Maar ook de palmboom! Kokosnoten die in zee vallen worden soms honderden kilometers meegevoerd.

Zitten er wel eens stekelige bolletjes aan je broekspijpen? Of kleven ze in de vacht van je kat of hond? Dat zijn zaden van de klit. De zaadbolletjes hebben weerhaakjes (net als een vishaakje) die overal aan blijven hangen. Als er zo’n bolletje aan je broekspijp zit, help je de plant met zaaien. Want bij elke stap die je zet, vallen er zaden op de grond.

Er zijn planten die hun zaden wegschieten. De reuzenbalsemien doet dat bijvoorbeeld. De zaadjes van deze plant zitten in een vruchtdoosje. Dat doosje werkt als een soort katapult. Als je het aanraakt klapt het doosje open en schieten de zaden een heel eind weg.

Vogels zijn gek op vlier- en lijsterbessen. Ze eten de bessen op maar kunnen de zaden die erin zitten niet verteren. Die komen er dus gewoon weer uit. De zaadjes zitten dan niet meer in een bes maar in een poepje. Dat is vruchtbare mest waar de plantjes goed van kunnen groeien! Eikels en beukennootjes worden ook door dieren gegeten. Eekhoorntjes verzamelen de noten en verstoppen ze in het bos. Dan hebben ze een lekker voorraadje in de winter. Maar ze vinden niet alle noten terug. En daar groeien in de lente dan weer nieuwe planten uit.

Aan sommige zaden zit een speciaal mierenbroodje. Mieren verslepen de zaden met zo’n voedzaam hapje naar hun hol. Daar eten ze de broodjes op. De zaden worden weer naar buiten gegooid. Zo zijn de mieren dus eigenlijk aan het zaaien.

Planten en bomen maken zaad in hun bloemen. Uit zaad groeien nieuwe planten en bomen. In elk zaadje zit een nieuw babyplantje. Ook is er wat voedsel voor de eerste groei. De stevige buitenkant beschermt het zaadje tegen kou en water. Een zaadje wacht met ontkiemen tot het écht kan. Het heeft genoeg warmte, lucht en water nodig. Die zijn er alle drie tegelijk in de lente. Het plantje kan dan goed uit het zaadje groeien. Eerst groeien er wortels de aarde in. Daardoor kan het zaadje zelf voedsel uit de grond halen. Daarna groeien de eerste blaadjes boven de grond uit.

In elke bloem zitten heel veel zaadjes. Die zaadjes moeten verspreid worden. Ze kunnen niet allemaal op dezelfde plaats groeien. Sommige planten laten hun zaden verspreiden door de wind, zoals de paardenbloem. Hun zaden hebben een parachute. Andere planten laten hun zaden in een rivier wegdrijven. Er zijn planten die hun zaden laten kleven of klitten. Die zaden plakken aan dieren of mensen vast. Soms zitten zaden in heerlijke vruchten. Dieren, zoals konijnen en vogels, eten die op. Ze poepen de zaden een tijdje later weer uit. Sommige planten laten hun zaaddozen hard openklappen. De zaden springen dan een eind weg.