Giai đoạn đầu (cuối năm 1977 - giữa năm 1978):

Khmer Đỏ liên tục tấn công biên giới Tây Nam của Việt Nam, tiến sâu vào lãnh thổ, gây ra nhiều tội ác chiến tranh nghiêm trọng.

Quân đội Nhân dân Việt Nam tổ chức các đợt phản công tự vệ, đẩy lùi quân Khmer Đỏ ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Các trận đánh lớn diễn ra tại các tỉnh biên giới như An Giang, Kiên Giang, Tây Ninh, Đồng Tháp…

Giai đoạn tiếp theo (cuối năm 1978):

Quân đội Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia mở các chiến dịch tấn công sâu vào lãnh thổ Campuchia, tiêu diệt các căn cứ quan trọng của Khmer Đỏ.

Cuối năm 1978, Việt Nam tiến hành tổng phản công, mở đầu cho Chiến dịch giải phóng Phnom Penh vào đầu năm 1979.

2. Về ngoại giao

Nỗ lực giải quyết bằng hòa bình:

Việt Nam đã nhiều lần gửi công hàm phản đối Khmer Đỏ, yêu cầu chấm dứt các hành động xâm phạm biên giới.

Nhiều cuộc đàm phán song phương được tổ chức nhưng không đạt kết quả do Khmer Đỏ cố tình gây hấn.

Tìm kiếm sự ủng hộ quốc tế:

Việt Nam tố cáo hành động xâm lược và diệt chủng của Khmer Đỏ tại các diễn đàn quốc tế.

Thiết lập quan hệ với Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia (do Heng Samrin lãnh đạo), tạo tiền đề cho việc lật đổ chế độ Khmer Đỏ.

Đối phó với sức ép từ bên ngoài:

Trung Quốc ủng hộ Khmer Đỏ và gây sức ép lên Việt Nam, đồng thời chuẩn bị chiến tranh ở biên giới phía Bắc.

Việt Nam vẫn kiên trì đấu tranh ngoại giao nhưng đồng thời sẵn sàng phương án quân sự để bảo vệ chủ quyền.

Cuối năm 1978, Khmer Đỏ vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công xâm lược vào lãnh thổ Việt Nam, gây ra nhiều tội ác diệt chủng đối với nhân dân Việt Nam và Campuchia.

Lực lượng cách mạng Campuchia, đứng đầu là Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia (Heng Samrin, Chea Sim, Hun Sen...), đã kêu gọi sự giúp đỡ từ Việt Nam nhằm giải phóng đất nước khỏi chế độ Khmer Đỏ.

Trước tình hình đó, Việt Nam quyết định mở chiến dịch phản công quân sự, đồng thời hỗ trợ lực lượng cách mạng Campuchia.

2. Về quân sự

Chiến dịch phản công và tiến công vào Campuchia

Ngày 25/12/1978, Quân đội Nhân dân Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia mở chiến dịch tổng tấn công vào lãnh thổ Campuchia.

Lực lượng tham gia: Khoảng 10 sư đoàn chủ lực của Việt Nam cùng các đơn vị bộ đội địa phương, không quân, xe tăng, pháo binh…

Hướng tiến công chính:

Hướng Tây Ninh - Phnom Penh (chủ lực)

Hướng Đồng Tháp - Kompong Cham

Hướng Kiên Giang - Kampot

Các trận đánh lớn:

Bảy Núi (An Giang) - Svay Rieng (tháng 12/1978)

Kampong Cham - cầu Sài Gòn (đầu tháng 1/1979)

Chiến dịch đánh chiếm Phnom Penh (7/1/1979)

Giải phóng Phnom Penh

Ngày 7/1/1979, quân đội Việt Nam và lực lượng cách mạng Campuchia tiến vào thủ đô Phnom Penh, đánh tan lực lượng Khmer Đỏ.

Pol Pot và tàn quân tháo chạy lên các vùng rừng núi phía Tây giáp biên giới Thái Lan.

3. Về ngoại giao

Ngày 3/12/1978, Mặt trận Đoàn kết Dân tộc Cứu nước Campuchia ra đời, kêu gọi nhân dân Campuchia đứng lên lật đổ Khmer Đỏ.

Sau khi Phnom Penh được giải phóng, ngày 8/1/1979, Hội đồng Nhân dân Cách mạng Campuchia được thành lập, do Heng Samrin làm Chủ tịch.

Việt Nam tuyên bố giúp Campuchia ổn định đất nước, chống lại tàn quân Khmer Đỏ và sự can thiệp từ bên ngoài.

4. Kết quả và ý nghĩa

Kết quả:

Chế độ Khmer Đỏ bị lật đổ, kết thúc một trong những thời kỳ diệt chủng tàn khốc nhất lịch sử Campuchia.

Quân đội Việt Nam và lực lượng cách mạng Campuchia tiếp tục truy quét tàn quân Khmer Đỏ, bảo vệ chính quyền mới.

Ý nghĩa:

Giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng, khôi phục đất nước.

Bảo vệ chủ quyền Việt Nam, chấm dứt các cuộc tấn công từ Khmer Đỏ.

Khẳng định tình đoàn kết giữa hai dân tộc Việt Nam - Campuchia.

Sau khi chế độ Lon Nol sụp đổ vào ngày 17/4/1975, chính quyền Khmer Đỏ (hay Campuchia Dân chủ) do Pol Pot lãnh đạo lên nắm quyền. Dưới sự lãnh đạo của Khmer Đỏ, Campuchia thực hiện một chính sách cai trị cực đoan nhằm xây dựng xã hội không giai cấp. Chính quyền này tiến hành diệt chủng tàn bạo, sát hại hàng triệu người dân vô tội, đặc biệt là trí thức, người có học vấn, và những ai bị nghi ngờ có liên hệ với chính quyền cũ hoặc nước ngoài.

Trong khi đó, Việt Nam vừa thống nhất đất nước vào ngày 30/4/1975, bước vào giai đoạn khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng đất nước. Tuy nhiên, quan hệ giữa Việt Nam và Campuchia Dân chủ nhanh chóng trở nên căng thẳng do tham vọng bành trướng lãnh thổ của Khmer Đỏ.

Gây hấn biên giới: Từ 1975-1978, Khmer Đỏ liên tục tấn công, thảm sát dân thường tại Tây Ninh, An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang. Điển hình là thảm sát Ba Chúc (1978), giết gần 3.200 dân Việt Nam.

Tuyên truyền thù địch: Vu cáo Việt Nam “xâm lược,” kích động tinh thần dân tộc cực đoan.

Cắt đứt quan hệ ngoại giao (1977): Khmer Đỏ bắt tay với Trung Quốc, nhận viện trợ để đối đầu với Việt Nam.

Phủ nhận lịch sử: Xuyên tạc quan hệ hai nước, xem Việt Nam là “kẻ thù truyền kiếp.”

Hậu quả: Hàng nghìn người dân bị sát hại, biên giới bất ổn. Việt Nam buộc phải phản công, dẫn đến cuộc chiến biên giới Tây Nam (1977-1979) và lật đổ Khmer Đỏ vào 7/1/1979.