Қызылшаны, күнбағысты, асқабақты, бұршақ және алқа тұқымдастарын зақымдайды, сонымен қатар арамшөптермен қоректенуі керек. Есейген дараның денесің балауыз қабаты жапқан. Дене тұрқы – 1,5-3 мм, ал түсі жасыл реңді қара. Жамбасы мен сирағы ақ түсті. Қызылша қандаласы таралатын түрге жатады.

Жұмыртқалары шәңшіктің бұтақшасының жоғарғы басында қыстайды. Ерте көктемде температура 8-9⁰С жеткенде негізгі өсімдіктерде дамитын аналық орналастырушы туады. 2-4 ұрпақтан кейін бітелер мекенінде қанатты даралар пайда бола бастайды, кейін олар мәдени өсімдіктерге, сонымен қатар қызылшаға ұшып қонады. Бітемен залалданған жапырақтар пішінің өзгертеді, сондықтан қызылша тамыржемісінің салмағы мен қанаттылығы төмендейді, ал тұқымдықта тұқымның шашылуы және оның сапасының төмендеуі байқалады.

Сонымен қатар олар қауіпті вирустық арулардың таратушысы болып табылады. Күзде бітелер негізгі азықтық өсімдігіне қайтып келеді және қос жынысты ұрпақ береді.

Күресу:

Плантациялардағы және оның маңындағы арамшөптерді жою, фосфорорганикалық инсектицидтерді қолдану.

Ересек шегіртке сарғылт-сұртүсті. Денесінің алдыңғы, артқыбөлігінде ақшыл крест тәріздісурет болады. Қанаттарымөлдір. Үстінгі қанаттарықұрсағынан асып тұрады.

Артқы сандарының ішкі жағы сарғылт немесе қызғылт, артқы сирақтары қызыл. ♀ 28 -38 мм, ♂ 20-28 мм. Ұшқыш шегірткелер сияқты үйірлы топқа жатады.

Күресу шарасы:Ерте күзде сүдігер жырту, отамалы өсімдіктердің қатар аралықтарын өңдеу арқылы көбеюіне жол бермеу.

Егістіктің айналасына метофостың 40% э. к. (1кг/га)

Күріш бізтұмсығы - Sytophilus oryzae L. (Бізтұмсықтар тұқымдасы - Curculionidae, қоңыздар отряды – Coleoptera). Күріш бізтұмсығы дене бітімі қамба бізтұмсығы секілді. Одан айырмашылығы қосалқы қанаттарында 2-ден қызғылт теңбілі бар.

Ұшады. Күн жылығанда жылына 6 реткедейін ұрпақ береді. Қамба бізтұмсығы секілді қоректенеді, көбінесе жүгері дәні мен күріш жармасын бүлдіреді. Қор зиянкестері (кеміргіштер, одан басқа буынаяқтылар, қатты қанаттылар, қабыршақ қанаттылар, кенелер) ауыл шаруашылық өнімдеріне көп зиян келтіреді. Олар тек астық пен қайта өңдеу өнімдерін құрту арқылы зор шығындарға әкеліп қана қоймай, сонымен қатар технологиялық және тұқымдық сапаны төмендетеді, өнімді жарамсыз етеді, аурулар таратады.

Қоңыздары ұсақ 2-3 мм, қара-қоңыр немесе қара түсті болып келеді. Күріш бізтұмсығы – тегіс немесе шамалы жылтыр, қанаттары дамыған және қанаттарының үстінде екі қызғылт дақтары бар. Дәнде құрттар, қуыршақтар мен қоңыздар қыстайды. Қоңыздар дәннен тыс астық үйіндісінде, қабырға мен еден жарықтарында, тесіктерінде қыстап шығады. Күріш бізтұмсығы жылы температурада қоректене бастайды. –15⁰ температурада қоңыздар бір тәуліктен кейін өліп қалады. Жұмыртқаларын дәннің және басқа қатты өнімдердің ішіне тереңге салады. Тесіктерді қатайған ұрғашылар бөлетін сұйықтықпен жауып тастайды. Дамудың барлық кезеңі дәнде өтеді. Жағдайға байланысты 1-2 ден 5 ұрпаққа дейін дамуы мүмкін. Дәннің ылғалдылығы 15-16%. 11% ылғалдылықта олар өліп қалады. Қамба бізтұмсығына қарағанда күріш бізтұмсығы дәнде 10 % төмен ылғалдылықта да өмір сүре алады. Бізтұмсықтар сақтаудағы бидайдың, қарабидайдың, арпаның, күріштің, жүгерінің, сұлының дәндерін зақымдайды. Күріш бізтұмсығы көп

қоректі.

Күресу шаралары:Алпак 10% м.в.c.к (шығыннормасы 0.06 - 0.07 л/га), Имидор 20% в.к(шығын нормасы 0.07 л/га), Даклоприд 20% в.к(0.07 л/га), Амадеус, к.э. (имидаклоприд, 150 г/л + лямбда - цигалотрин, 50 г/л)

Шыртылдақ қоңыз (лат. Elateridae) – қаттықанаттылардың бір тұқымдасы, көп қоректілер отряд тармағына жатады. Жер шарында кең тараған, 10 мыңдай түрі анықталған. Тұрқы 2-ден 50 мм-ге дейін, көбінесе 7 – 10 мм, аяқтары қысқа. Арқасымен құлаған қоңыз қысқа аяқтарын жерге тіреп аударыла алмайды. Сондықтан олар ерекше тәсілмен – иіле секіріп аударылады да, бұл кезде кеуде алды және орта кеуде өсінділері бір-біріне тию салдарынан шыртылдаған дыбыс шығарады (қоңыздың аты осыған байланысты қойылған).

Күресу шаралары:

Алпак 10% м.в.c.к (шығыннормасы 0.06 - 0.07 л/га), Имидор 20% в.к (шығыннормасы 0.07 л/га), Даклоприд 20% в.к (0.07 л/га), Амадеус, к.э. (имидаклоприд, 150 г/л + лямбда - цигалотрин, 50 г/л) 21.05.2028 г. қолдану арқылыкүресу шараларын жүргізеді.
Қорыта келгеде шытырлақ қоңыздармен осылай куресеміз

Тусі кара, коныз кара сур кабыршактармен жоне шаштармен жабылган, элитра кара булынгыр дактармен жабылган.Коктемде, топырак бетіндегі

температура +15-17°С-ка жеткенде, ересектер ояньп, коныстанады.

Жумыртка кызылша кошеттерінін тамырына салынады, әркайсысы 1-3 дана. Жумыртка салу кезені мамыр айында басталып, шамамен бір айга созылады.

Бір эйел 100-180 жумыртка салады. Дернәсілдер олардан 8-10-шы куні шыгады. Олар ішке кіріп кетедітамырлар, оларда козгалыстар жасай отырып, 60 кунге дейін коректенеді, сол жерде куыршак болады.

Әйел шункырды кемірген жерде оны топырак белшектері жабысатын

туткыр суйыктыкпен толтырады.

• Куресу шарасы:

12% ГХЦГ не 25% метафос тозандату, кек-теген кезде хлорлы

барий, фтор жане кремный

ерітіндісін шашады.

Ересек бунақденелер ормандарда, бау-бақшаладаағаштан күзде түскен жапырақтардың астында қыстайды. Ол үшін егістіктен 50 м қашықтыққа дейін ұшып бара алады. Қыстаудан наурыз-мамыр айларында ауа температурасы 12 °C-қа жеткенде шығады.

Егістікке ұшып орнықаннан кейін 1-2 аптада жұмыртқа басуды бастайды. Жұмыртқаларынмасақы дәндерінде, арам шөптерде және күзден қалған құрғақ өсімдік бөліктеріне басады. Әдетте бір қалауда 14 жұмыртқа болады. Бір аналық жалпайма 15 қалауға дейін шығара алады. Эмбриондық даму он тәулікке дейін созылады. Дернәсілдің дамуы 35 күнде бітеді.

Таралуыөңдеу

Жалпайма түздік зонада, соның ішінде Ресейдіңжәне Украинаның ормандарында, Кавказда, Орталық Азияда кең таралған. Қазақстанда Батыс Казақстан, Ақтөбе облыстарының солтүстік аудандарында, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Алматы, Шығыс Казақстан облыстарының тау бөктерінде кездеседі.

Жою шараларыөңдеу

Қысқа мерзімде егістік өсімдік қалдықтарынан тазартылып, қайырмалы соқамен терең жыртылады, арам шөптен тазартылады, егістікке химикалық препараттар қолданылады.^[1][2][3]

КӨБЕЮІ

Кубершілерінің Пішіні басқа шегірткелердікі сиякты аздаған доғаша

иілген цилиндр тәрізді,ұзындығы 41мм жетеді.

Әрбір кубіршеде 4 катарға орналаскан

30-40

жумыртка салады.

ЗАҚЫМДАЙДЫ

1.Мақта

2.Күнбағыс

3.Жоңышқа

КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ

Алдын алу шаралары (ерте коктемде шегірткелер табылган егістік танаптары,біз тұмсықты н/се дискілі тырмалармен өңдеу).

Егін алқаптарында инсиктицидтерді қолдану:

Жаппай бөгеу және локальді өңдеу жұмысы жүргізіледі

-Бөгеу мақсатымен өңдегенде дәрі шашылатын жердің ені 40-100мм шамасында болуы тиіс

• Куресу шарасы:

12% ГХЦГ не 25% метафос тозандату, кек-теген кезде хлорлы

барий, фтор жане кремный

ерітіндісін шашады.

• Көбеюі- Қабыршақ қанаттылар түрленіп дамиды, яғни жұмыртқадан дернәсіл сатысына өтіп, одан қуыршаққа, қуыршақтан ересек түрге айналады. Қабыршақ қанаттылырдың дернәсілі – жұлдызқұрт. Қабыршақ қанаттылырға ғана тән ерекшелік – жұмыртқасының әр түрлі пішінді болуы.

• Қоректенуі- Қабыршақ қанаттылыр өсімдіктің гүл шырынымен, жемістердің тәтті нәрімен, т.б. қоректенеді

.

• Таралуы- Жер шарында кең тараған. Қабыршақ қанаттылырдың 200-ге жуық тұқымдасқа бірігетін 140 мыңдай түрі белгілі. Қазақстанда 3 мыңнан астам түрі кездеседі

.

• КУРЕСУ ШАРАЛАРЫ

Күрес шаралары: көктемдегі бақтардағы ағаштарға инсектицидтер шашу қажет.

Капуста кешетін ертерек отыргызу керек.Міндетті турде а жапырағын қарап

шыккан жөн.Айналасындагы арамшертерді уакытылы жойып, Танап тазалыгын қадагаласак, жаксы өнім аламыз

Қуыршақтың даму мерзімі — 25-
35 күнге тең. Кебелектердің жалпы ұшу ұзақтығы 30 күн шамасына, ал соның
ішінде жаппай ұшуы тек 10-12 күнге ғана созылады. Олар кеште және түнде
ұшады. Көбелек 100 ден 2500 дейін жұмыртқа салады.

Астық дақылдарына астық қоңыздары, бүргелер, шведтік және гессен шыбындары, күрішке жаға шыбыны, тары құмыты және т.б.зиян келтіреді.

• Куресу шарасы:

12% ГХЦГ не 25% метафос тозандату, кек-теген кезде хлорлы

барий, фтор жане кремный

ерітіндісін шашады.

• Қанаттары торлы, тері жамылғысы жұқа үлкенділігі орташа немесе ірі (қанат өрісі 6 – 75 мм дейін) бөжектер. Мұртшалары ұзын, қылшық тәрізді немесе тараққа ұқсас болады. Ақтары жүргіш типіне жатады, табандары бунақты, кейде алдыңғы аяқтары ұстағыш типіне жатады. Қуыршақтары ашық. Бұл тұқымдастықа жататын бөжектердің дәрнәсілдері кейде ересектері де жыртқыштар негізінен бөжектер мен кенелерді жеп құртады. 8 туыстасқа біріккен 5 мыңдай түрі бар. Солардың ішінде биологиялық күрес үшін зор маңызы барларға алтын көзділердің өкілдері жатады.

Алтын көзділер

• Әр түрлі түс беріп, маржандай құлпырып тұратын қанаттарының өрісі 19 – 50 мм жететін ірі бөжектер.

Ересектердің жалпы түсі ақшыл, жасыл немесе көк жасыл көздері алтын тәрізді құлпырып тұрады.

Мұртшалары қылшық тәрізді, маңдайы жазық, қарапайым көздері болмайды.

Дернәсілдері камподео тәрізді, кеуде аяқтары жақсы жетілген. Жұмыртқалары ұзын

сабақшалы, сопақша келген, түсі ақшылдау жасыл немесе сарғыш болады.

Алтын көзділер түнде белсенді болады да, жасанды жарыққа жақсы ұшады.

Ұрғашылары 2 айдай тіршілік етіп, 800 - дей жұмыртқа салады.

Дернәсілдері бітелерді, бүрге мен шіркейлерді, кенелерді тағы басқа ұсақ

бөжектермен және кейбір бөжектердің дәрнәсілдермен немесе жұлдызқұрттармен

және жұмырқалармен коректенеді. Кәдімгі алтын көздің (Chrysopa carnеa Steph ),

ересектері, негізінен гүл шырынымен, болмаса балмен қоректенеді. Жеті нүктелі алтын көз

( Ch. septempunctata Wesm) басқа түрлердің ересек дәрнәсілдеі сияқты бітелермен коректенеді.

Күресу шаралар: ауыспалы егістіктерді қадағалау, төзімді сорттарын өсіру, жерді терең жырту немес сүдігер жырту.

Химиялық өңдеу «Karate», «Aktellik» «Agravertin», «Intavir», «Fitoverm», сияқты зиянкестерді жоятын арнайы препараттар қолдану қажет.

Препараттары:

1. Вертимек

2. Байцидал

Қант қызылшасын, жоңышқаны, сояны, асбұрщақты, күнбағысты, көкнәрді және т.б. өсімдіктерді зақымдайды.

Бунақденелілердің дене тұрқы – 3-5 мм, сары қоңыр түсті. Арқаның алдынғы жағында екі қара дағы бар. Қанаты мөлдір, ал үстіңгі ортасында сына тәрізді қара қара дақ орналасқан. Дернәсілдері үлкен дараларына ұқсас, жасыл, қылшықтармен жабылған, сауытында екі қара дақ орналасқан .

Күресу шаралары

Ауыспалы егіс қатаң сақтау, жоғары сапалы тұқыммен қолайлы мерзімде себу, топырақты сапалы өңдеу, минералды және органикалық тыңайтқыштарды енгізу.

Қызылша қандаласы тараған жерге 5—5% ДДТ дусты не 12% гексохлораншашу.

Қалқаншалы бақашықтар - Scutelleridae Қалқаншалы бақашықтар - Scutelleridae, ұзындығы 10-13 мм, сопақша денелі, қалқаншасы құрсақтың үстін түгелдей жапқан. Барлық түрлері де дәнді дақылдарға аса зиянды. Қазақстанда, Орта Азияда кең таралған бақашық қандала - Eurygaster integriceps.

Күресу шаралары

Ауыспалы егіс қолдану, төзімді сорттар дайындау, химиялық жолмен күресу, яғни оған инсектицидтер: Алпак 10% м.в.с.к (шығын нормасы 0.06 0.07 л/га), Имидор 20% в.к (шығын нормасы 0.07 л/га), Даклоприд 20% в.к (0.07 л/га), Амадеус, к.э. (имидаклоприд, 150 г/л + лямбда-цигалотрин, 50 г/л) 21.05.2028 г. қолдану арқылы күресу шараларын жүргізеді.

Қорыта келгенде, зиянды бақашық қандаласы астық дақылдарына зиян келтірмеу үшін агротехникалық және химиялық өңдеуді қатаң сақталуы қажет. Ол үшін біріншіден, жақсы сұрыпталған тұқым егу, екіншіден, топырақты негізгі өңдеу кезінде жетілдірілген жүйені пайдалану. Үшіншіден, себу алдындағы топырақ өңдеу жұмыстарын жолға қою. Төртіншіден, зиянды бақашық зиянкеске қарсы комплексті жүйені іске асыру керек.

Құрылысы

Өсімдік бітесі - ұсақ насекомдар, ұзындығы 0,3-7,5, мм,мұртшасы 3-6 бунақты, көзі күрделі (фасетті), тұмсығы клетка шырынын соруға бейімделген. Көбеюі

Өсімдік бітесі жынысты, жыныссыз жолмен көбейеді. Әдетте ұрықтанған жұмыртқасы қыстайды, көктемде одан личинка дамиды және ол қанатсыз ұрғашы бітіге айналады. Бұл 30-100 (кейде 200-300) личинка туады, бұдан 8-16 күнде 1 айдай тіршілік ететін насеком дамиды. Жаз бойы 4-16 партеногенездік ұрпақ береді. Бұлардың арақатынасынан жаз аяғына таман қанатты, қанатсыз аталық және аналық бітілер пайда болады. Ұрықтанған аналық біте тамырға, қабыққа, бүршіктүбіне, жапыраққа жұмыртқалайды.

Таралуы

Өсімдік бітесі негізінде жер шарының Солтүстік жартысында таралған, 2000-ға жуық түрі бар, оның ішінде КСРО-де 200- дей туысқа бөлінетін 800- ден астам түрі белгілі болды. Өсімдік бітесі өсімдік зиянкестері, жапырақ, жас өркен бетінде топтанып тіршілік етеді, тамырда , гүлде сирек кездеседі. Белгілі бір өсімдікті не бірнеше өсімдікті мекендейтін түрлері бар. Біразы екпе өсімдітердің зиянкестері, мыс., филлоксера, капуста бітесі т.б. Өсімдіктің вирус ауруын тарататындары да бар. Зақымданған жапырақ, өркен бүріліп қалады, галла пайда болады. Өсімдік бітесіне қарсы химиялық, агро-техникалық,., биологиялық әдістер қолданылады.

Күресу шаралары.

Біржылдық және көпжылдық бұршақ дақылдарын ббұршақ бітеден қорғау үшін кеңістікті оңашалаудың үлкен маңызы бар. Бұршақ дәнділерді қайталап отырғызуға болмайды. Жерге түскен дән өскіндерінің пайда болуына жол бермеу керек. Көп жылдық бұршақты төмен кесінді жасап жинау қажет. Егер энтомологиялық аулағышпен 10 сілтеу жасаған кезде 25-30 дара біте түссе немесе 20% өсімдік залалданған болса, онда инсектицидпен өңдеу жұмыстарын жүргізеді.

Ауыспалы егіс жүйесінде дақылдардың кезектілігін сақтау, бұршақ дәнді дақылдар өсірілген егістікте оларды аз дегенде 2-3 жылдан соң ғана қайталап егу керек. Бұршақ дәнді дакылдар егісін көпжылдык бұршақ тұқымдас шөптер егісінен қашықтау орналастыру кажет. Бұршақ қоңызға карсы күресте егісті инсектицидтермен 2 рет өңдейді. Алдымен бұршақ гүлденер алдында егістің көлденеңі 50-100 м шет жиектерін, одан кейін 10 күн өткен соң егісті тұтас бүркіп өңдейді.

Үй қаны (лат. Cimex lectularius) - қан паразиттері тұқымдасына жататын жәндік. Жер шарында кең таралған. Денесі жалпақ, жұмыртқа тәрізді, ұзындығы 4,8-8,4 ММ. ересектер күлгін-қызыл түсті, жас личинкалар сарғыш түсті. 3-аяқтың аузында пышақпен сору үрдісі сіздің артыңыздағы безден жағымсыз иіс шығарады. Ол құстардың ұяларында, кеміргіштердің ұяларында тұрады. Тез көбейеді, оңай таралады, ұзақ уақыт тамақтанбай жата алады. Әйел күніне 12-15 жұмыртқа салады, ал оның өсуі бірнеше жүз жұмыртқаға жетеді. Жұмыртқалардың пісуі қоршаған ортаның температурасына байланысты 4 күннен 1 айға дейін созылады. Балапандар ересектерге айналғанша 5 рет төгіледі. Өмір сүру ұзақтығы шамамен бір жыл. Адамның үйдегі қан паразиті, кейбір жылы қанды жануарлардың сыртқы паразиті тек қанмен қоректенеді. Күндіз жасырады. Үй бұғауларына қарсы әртүрлі дезинфекция шаралары қолданылады. Олар көзін жояиын дәрі -дәрмектер оте кор мысалы

1 би-58 10 литрга -15 грам

Бертимек 10 литрга 20-25 грам

Тайфун 10 грам -10 литрга

Тағыда баска дәрі -дәрмек түрлері отте коп😃😉

2. Клещи питаются кровью животных и человека, что делает их потенциальными переносчиками различных инфекций, таких как боррелиоз, лихорадка Кюмбо и другие.

3. Существует более 900 видов клещей, но лишь небольшое количество из них являются опасными для человека.

4. Клещи обладают уникальной способностью выживать в различных условиях, включая длительные периоды без питания.

5. Некоторые виды клещей способны выделять яд, которое может вызывать аллергические реакции у людей и животных.

6. Клещи обладают специальными органами чувств, позволяющими им обнаруживать свою жертву на расстоянии до нескольких метров.

7. После насыщения кровью клещи могут увеличить свой вес в несколько раз и затем прожить длительное время без питания.

8. Для предотвращения укусов клещей рекомендуется носить защитную одежду при нахождении в лесу или на природе, использовать репелленты и регулярно проверять кожу на наличие клещей после прогулок.

Борьба с клещами

Существует несколько способов борьбы с клещами:

1. Использование репеллентов: нанесение на кожу и одежду репеллентов, содержащих действующие вещества, отпугивающие клещей, поможет снизить вероятность укуса.

2. Ношение защитной одежды: при нахождении в лесу или на природе рекомендуется носить длинные рубашки, брюки и плотную обувь для защиты от клещей.

3. Проверка кожи: после прогулок в лесу следует тщательно проверить кожу на наличие клещей, особенно в местах складок кожи (за ушами, под мышками, в области талии).

4. Удаление клещей: если клещ пристал к коже, его следует удалить как можно быстрее, используя специальные инструменты или пинцет. Необходимо избегать сжатия тела клеща, чтобы не вызвать передачу инфекции.

5. Профилактические меры: регулярно обрабатывать животных от клещей, осуществлять обработку территории от клещей и следить за чистотой вокруг дома.

6. Консультация с врачом: при появлении симптомов укуса клеща (покраснение, зуд, высыпания) следует обратиться к врачу для профилактики инфекций, передаваемых клещами.

Соблюдение этих рекомендаций поможет снизить риск укусов клещей и защитить себя от потенциальных опасностей, связанных с этими паразитами.

Жоңышқа қаңдаласы жартылай қатгы қанаттылар отрядының мирида тұқымдасына жатады. Қазақстанда тегіс гаралған, көпқоректі. Жоңышқа қандаласы Қазақстанның оңгүстігінде жылына 3-4, орталық аудандарда 2-3, солтүстігінде 2 генерация беріп дамиды. Жұмыртка фазасында жоңышқаның және басқа бұршақ тұқымдас өсімдіктердің, сонымен қатар кейбір арам шөптердің сабақтарының ішінде қыстайды. Бірінші генерацияның ересек қандалалардың жаппай ұшуы бірінші орымды тұқымға қалдырылған да гүлденуге дейін өтеді. Екінші генерацияның дернәсілдері маусым айының соңы мен шілденің басында көп мөлшерде кездеседі. Жоңышқа қандаласы өсімдіктің жас бұтағын, бүршігін, гүлшанағын, гүлін және жемісін сорып, зақымдайды. Жоңышқа қандаласы зақымдаған өсімдіктің жапырағы, бүршігі, шанағы сарғайып гүлі түсіп қалады. Егіс өнімінің 75%-іне зиян келтіреді. Күрес шаралары: ерте көктемде егіс алқабын алдыңғы жылғыдан қалған өсімдік қалдықтарынан тазалау керек, егіс алқабына фосфорлы органикалық инсектицидтер бүрку қажет.