1) ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

มีจุดมุ่งหมายเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในเหตุการณ์ยุทธหัตถีเมื่อ พ.ศ. 2135 ที่เอาชนะพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี

เป็นการบันทึกเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ในรูปแบบวรรณศิลป์

2) ประวัติผู้แต่ง

แต่งโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

พระองค์ทรงเป็นกวีและนักปราชญ์ผู้มีความรู้แตกฉานทั้งทางศาสนาและวรรณกรรม

3) ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วย ลิลิต ซึ่งผสมระหว่าง ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสี่สุภาพ)

ภาษามีความวิจิตร ใช้โวหารอุปมาอุปไมย คำซ้ำ และการพรรณนาเพื่อสร้างอารมณ์ร่วม

แบ่งตอนชัดเจน เช่น การบรรยายเหตุการณ์ การสดุดีวีรกรรม การสรุปผลแห่งชัยชนะ

4) เรื่องย่อ

กล่าวถึงเหตุการณ์ที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา

กองทัพอยุธยาและพม่าประจัญหน้ากันอย่างดุเดือด

พระนเรศวรทรงช้างชนช้างจนสามารถฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

เป็นชัยชนะครั้งสำคัญที่แสดงถึงพระปรีชาสามารถและความกล้าหาญของพระนเรศวร

สมาชิก

1.อิทธิกร ทองลี เลขที่1 5/10

2.สิทธิชัย อัมพุนันท์ เลขที่5 5/10

3.มหัธธภัทธ์ อนัญมลาพนท์ เลขที่6 5/10

4.สิปปะ แสนบุญ เลขที่7 5/10

กล่าวถึงเหตุการณ์การทำยุทธหัตถีของสมเด็จพระพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชา ลิลิตตะเลงพ่าย หมายถึง พม่าแพ้ (ลิลิตเป็นคำประพันธ์ที่แต่งตะเลง มอญ ในที่นี้คือพม่า พ่าย-แพ้)

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์) ประสูติแต่เจ้าจอม มารดาจุ้ย (ท้าวทรงกันดาล) เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓

เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ทรงผนวชเป็นสามเณรและทรงศึกษา ในสำนักสมเด็จพระพนรัตน ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ต่อมา พ.ศ. ๒๓๕๔ ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ได้รับพระสมณฉายาว่า สุวัณณรังสี ครั้น พ.ศ. ๒๓๕๗ สมเด็จพระพนรัตนซึ่งเป็นอธิบดีสงฆ์วัดพระเชตุพนฯ มรณภาพกลางพรรษา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จพระราชดำเนินถวาย ผ้าพระกฐิน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีเป็นอธิบดีสงฆ์และเป็น ผู้ครองกฐินในปีนั้น

ในรัชกาลที่ ๒ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีทรงได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศทรงกรม เป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนุชิตชิโนรส และทรงเป็นพระอาจารย์ของเจ้านายหลายพระองค์ เช่น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ได้แก่ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกัน

ร่ายสุภาพ ๑ บท ต้องมีไม่น้อยกว่า ๕ วรรค แต่ละวรรคจะมี ๕ คำ ยกเว้น ๓ วรรคสุดท้าย มีจำนวนคำเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ คำสุดท้ายของแต่ละวรรคจะสัมผัสกับคำที่ ๑ ๒ หรือ ๓ ในวรรคถัดไป เมื่อถึงวรรคก่อน ๓ วรรคสุดท้าย ก็จะส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑ ๒ หรือ ๓ ในวรรคแรก ของ ๓ วรรคสุดท้ายด้วย และ ๓ วรรคสุดท้ายนี้มีสัมผัสเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ

อนึ่ง คำที่ส่งและรับสัมผัสต้องใช้รูปวรรณยุกต์เดียวกันด้วย

เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเริ่มเรื่องด้วยการสรรเสริญพระเกียรติพระมหากษัตริย์ จากนั้นกล่าวถึง การเสด็จขึ้นครองราชสมบัติของสมเด็จพระนเรศวร โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถซึ่งเป็นพระราช อนุชาเป็นพระมหาอุปราช ในเวลานั้นมีพระราชดำริจะยกทัพไปตีเขมร ฝ่ายพระเจ้าหงสาวดี นันทบุเรงเมื่อทรงทราบว่ากรุงศรีอยุธยามีการผลัดแผ่นดิน จึงมีพระราชบัญชาให้พระมหาอุปราชา ยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา พระมหาอุปราชาทรงยกทัพมาทางด่านเจดีย์สามองค์และพักทัพอยู่ที่ กาญจนบุรี เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงทราบข่าวศึกได้มีพระราชบัญชาให้พระยาศรีไสยณรงค์และ พระราชฤทธานนท์ยกทัพล่วงหน้าไปรับศึกนอกพระนคร ณ ตำบลหนองสาหร่าย ภายหลัง สมเด็จพระนเรศวรพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถทรงยกทัพตามไป กองทัพไทยกับกองทัพพม่า ปะทะกันที่ตำบลโคกเผาข้าว ในคราวนั้นช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถ ตกมันวิ่งเตลิดเข้าไปกลางกองทัพของข้าศึก มีเพียงควาญช้างและกลางช้างโดยเสด็จเท่านั้น สมเด็จพระนเรศวรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา ทรงฟันพระมหาอุปราชาขาดคอช้าง สิ้นพระชนม์ ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยเหนือมังจาชะโร หลังจากเสร็จศึก สมเด็จพระนเรศวรโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสถูปสวมพระศพพระมหาอุปราชา และทรงปูนบำเหน็จ แก่ผู้มีความชอบรวมถึงลงโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษ สมเด็จพระนเรศวรพระราชทานอภัยโทษแก่แม่ทัพนายกองเหล่านั้น และ ให้ยกทัพไปตีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรี เป็นการแก้ตัว

สมาชิก

1. น.ส ภาสินี พิสิฐพยัต เลขที่18

2. น.ส แก้วเพชรฌรัตน์ สาจัทร์ เลขที่19

3. น.ส ณัฐชนันท์ หงษ์ทอง เลขที่20

4. น.ส อุษามณี ไชยมาตย์ เลขที่39

= เพื่อยกย่องวีรกรรมสมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่กอบกู้เอกราชจากพม่าและมีชัยชนะในการทำสงครามยุทธหัตถี พ.ศ.2135

2) ประวัติผู้แต่ง

= สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์)

3) ลักษณะคำประพันธ์

= ประกอบด้วย ร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ได้แก่ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ

ร่ายสุภาพ เล่าเรื่องราวเป็นหลัก ให้เนื้อหาต่อเนื่อง

โคลงสุภาพ เพื่อขับเน้นเหตุการณ์สำคัญ สร้างอารมณ์ฮึกเหิม และความไพเราะทางวรรณศิลป์

1. โคลงสองสุภาพ

• 1 บท มี 2 บาท (บาท = วรรค)

• 1 บาท มี 5 คำ → รวมทั้งบท 10 คำ

• ไม่นิยมใช้กันมากนัก เพราะสั้น

2. โคลงสามสุภาพ

• 1 บท มี 3 บาท

• 2 บาทแรก มี 5 คำ

• บาทสุดท้าย มี 4 คำ

• รวมทั้งบท 14 คำ

3. โคลงสี่สุภาพ

• 1 บท มี 4 บาท

• 3 บาทแรก มี 7 คำ

• บาทสุดท้าย มี 9 คำ

• รวมทั้งบท 30 คำ

• มี สัมผัสบังคับ (เชื่อมคำท้ายกับคำที่กำหนดในบาทถัดไป)

• ใช้มากที่สุดในวรรณคดี เช่น ลิลิตตะเลงพ่าย ก็ใช้โคลงสี่สุภาพ

4) เรื่องย่อ

= 1. สรรเสริญพระเกียรติพระมหากษัตริย์

2. พระนเรศวรขึ้นครองราชย์ มีเอกาทศรถเป็นพระมหาอุปราช

3. พระเจ้าหงสาวดส่งพระมหาอุปราชายกทัพมาตีไทย

4. กองทัพปะทะกันที่โคกเผาข้าว

5. พระบารศวรชนข้าง ฟันพระมหาอุปราชสิ้นพระชนม์

6. พระเอกาทศรถชนข้าง ชนะมังจาซะโร

7. สร้างสกูปบรรจุพระศพ และพระราชทานอภัยโทษแม่ทัพนายกอง

8. ต่อมาทัพไทยยกไปดีทวาย มะริด และตะนาวศรีเป็นการแก้ตัว

ม.5/10

น.ส.ชาลิสา ทองท่อน เลขที่ 14

น.ส.เฟื่องฟ้า คำพะทา เลขที่ 16

น.ส.มัณฑณา จันทร์จิตร เลขที่ 28

น.ส.ญาณิศา คำแก่นกลาง เลขที่ 31

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงนิพนธ์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในคราวที่ทรงได้รับชัยชนะในการกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา เช่นเดียวกับสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงครามและมีชัยเหนือพระเจ้า-ติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ดังที่ทรงตั้งชื่อวรรณคดีเรื่องนี้ว่า "ตะเลงพ่าย" (มอญแพ้) เพื่อเลียนชื่อวรรณคดีโคลงดั้นเรื่อง "ยวนพ่าย" (โยนกหรือล้านนาแพ้) โดยทรงดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา โดยเฉพาะพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ซึ่งมีเนื้อความและโวหารใกล้เคียงกับลิลิตตะเลงพ่ายมาก อย่างไรก็ดีในการนิพนธ์วรรณคดีเรื่องนี้ พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ (พระองค์เจ้ากปิตถา) ซึ่งเป็นพระนัดดาเป็นผู้ทรงช่วยนิพนธ์ด้วย ทั้งนี้สันนิษฐานว่า ลิลิตตะเลงพ่ายน่าจะเริ่มแต่งขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

2.) ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่าพระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า-จุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์) ประสูติแต่เจ้าจอม-

มารดาจุ้ย (ท้าวทรงกันดาล) เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓

เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ทรงผนวชเป็นสามเณรและทรงศึกษาในสำนักสมเด็จพระพนรัตน ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ต่อมา

พ.ศ. ๒๓๕๔ ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ได้รับพระสมณฉายาว่า สุวัณณรังสี

ครั้น พ.ศ. ๒๓๕๗ สมเด็จพระพนรัตนซึ่งเป็นอธิบดีสงฆ์วัดพระเชตุพนฯมรณภาพกลางพรรษา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จพระราชดำเนินถวาย ผ้าพระกฐิน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีเป็นอธิบดีสงฆ์และเป็น ผู้ครองกฐินในปีนั้น

ในรัชกาลที่ ๒ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีทรงได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศทรงกรมเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนุชิตชิโนรส และทรงเป็นพระอาจารย์ของเจ้านายหลายพระองค์เช่น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

3.) ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ได้แก่ โคลงสองสุภาพ

โคลงสามสุภาพ และโคลงสีสุภาพ แต่งสลับกัน

ร่ายสุภาพ๑ บท ต้องมีไม่น้อยกว่า๕ วรรค แต่ละวรรคจะมี๕ คำ ยกเว้น๓ วรรคสุดท้าย มีจำนวนคำเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ คำสุดท้ายของแต่ละวรรคจะสัมผัสกับคำที่๑๒ หรือ ๓

ในวรรคถัดไป เมื่อถึงวรรคก่อน วรรคสุดท้าย ก็จะส่งสัมผัสไปยังคำที่๑๒ หรือ ๓ ในวรรคแรกของ๓ วรรคสุดท้ายด้วย และ๓ วรรคสุดท้ายนี้มีสัมผัสเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพอนึ่ง คำที่ส่งและรับสัมผัสต้องใช้รูปวรรณยุกต์เดียวกันด้วย

4.) เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเริ่มเรื่องด้วยการสรรเสริญพระเกียรติพระมหากษัตริย์ จากนั้นกล่าวถึงการเสด็จขึ้นครองราชสมบัติของสมเด็จพระนเรศวร โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถซึ่งเป็นพระราช-อนุชาเป็นพระมหาอุปราช ในเวลานั้นมีพระราชดำริจะยกทัพไปดีเขมร ฝ่ายพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงเมื่อทรงทราบว่ากรุงศรีอยุธยามีการผลัดแผ่นดิน จึงมีพระราชบัญชาให้พระมหาอุปราชายกทพมาติกรุงศรีอยุธยา พระมหาอุปราชาทรงยกทัพมาทางด่านเจดีย์สามองค์และพักทัพอยู่ที่กาญจนบุรี เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงทราบข่าวศึกได้มีพระราชบัญชาให้พระยาศรีไสยณรงค์และพระราชฤทธานนท์ยกทัพล่วงหน้าไปรับศึกนอกพระนคร ณ ตำบลหนองสาหร่าย ภายหลังสมเด็จพระนเรศวรพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถทรงยกทัพตามไป กองทัพไทยกับกองทัพพม่าปะทะกันที่ตำบลโคกเผาข้าว ในคราวนั้นช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถตกมันวิ่งเตลิดเข้าไปกลางกองทัพของข้าศึก มีเพียงควาญช้างและกลางช้างโดยเสด็จเท่านั้นสมเด็จพระนเรศวรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา ทรงฟันพระมหาอุปราชาขาดดอช้าง สิ้นพระชนม์ ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยเหนือมังจาชะโร หลังจากเสร็จศึกสมเด็จพระนเรศวรโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสถูปสวมพระศพพระมหาอุปราชา และทรงปูนบำเหน็จแก่ผู้มีความชอบรวมถึงลงโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษ สมเด็จพระนเรศวรพระราชทานอภัยโทษแก่แม่ทัพนายกองเหล่านั้น และให้ยกทัพไปตีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรี เป็นการแก้ตัว

สมาชิก

1.นางสาวณัฐชยา สาวะรีย์ ม.5/10 เลขที่ 17

2.นางสาวศรัญรัตน์ วัฒนาราษฎร์ ม.5/10 เลขที่ 37

3.นางสาววรัญณญา ปรัสพันธ์ ม.5/10 เลขที่26

4.นางสาวอุษณีย์ สอนลิลา ม.5/10 เลขที่23

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นบทประพันธ์ประเภทลิลิต ที่แต่งขึ้นโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ร่วมกับ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวาระงานฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในสมัยรัชกาลที่ 3

2) ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเป็นนักปราชญ์และกวีที่มีชื่อเสียง

3) ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ แบบลิลิต คือ ร่ายสุภาพผสมโคลงสุภาพ ใช้ร่ายเป็นตัวเล่าเรื่อง และใช้โคลงเพื่อเน้นอารมณ์และความไพเราะ

4) เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเล่าเหตุการณ์ครั้ง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (พม่า) ที่สมรภูมิหนองสาหร่าย จังหวัดกาญจนบุรีในปัจจุบัน

พม่าเกณฑ์ทัพใหญ่มาตีกรุงศรีอยุธยา

พระนเรศวรกับสมเด็จพระเอกาทศรถ (พระอนุชา) นำกองทัพไทยออกไปต้านทัพ

เมื่อเผชิญหน้ากัน พระนเรศวรทรงเห็นว่ากองทัพยังไม่ทันรวมตัวแต่เพื่อรักษาเกียรติศักดิ์ศรี จึงขับพระคชาธารเข้าชน

เกิดศึกยุทธหัตถี พระนเรศวรทรงใช้พระแสงของ้าวฟันต้องพระมหาอุปราชาจนสิ้นพระชนม์

กองทัพพม่าพ่ายแตกถอยกลับไป ไทยจึงรอดพ้นจากการเสียเอกราชอีกครั้ง

สมาชิก

1. นายปาฏิหาริย์ บุดดีเสาร์ ม.5/10 เลขที่ 12

2. นางสาว ณัฐณิชา ครองยุติ ม.5/10 เลขที่ 33

2). ประวัติผู้แต่ง : สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี พระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 ประสูติเมื่อ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2333 ทรงผนวชตั้งแต่เยาว์วัย ศึกษากับสมเด็จพระพนรัตน และเมื่อ พ.ศ. 2357 ทรงได้รับแต่งตั้งเป็นอธิบดีสงฆ์วัดพระเชตุพนฯ ต่อมาในรัชกาลที่ 2 ทรงได้รับสถาปนาเป็น กรมหมื่นนุชิตชิโนรส และทรงเป็นพระอาจารย์ของพระมหากษัตริย์ เช่น รัชกาลที่ 4 และพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

3). ลักษณะคำประพันธ์ : โคลงสี่สุภาพ ๑ บทมี ๔ บาท บาทละ ๒ วรรค วรรคหน้ามี ๕ คำ วรรคหลังบาทที่ ๑–๓ มี ๒ คำ (บาทที่ ๔ มี ๔ คำ) และอาจมี “คำสร้อย” เพิ่มได้ในบาทที่ ๑ และ ๓ โดยบังคับคำเอก ๗ ตำแหน่ง คำโท ๔ ตำแหน่ง พร้อมสัมผัสตามตำแหน่งที่กำหนด และมีการส่งสัมผัสระหว่างบทเรียกว่า “เข้าลิลิต”

โคลงสองสุภาพ ๑ บทมี ๓ วรรค วรรคละ ๔ คำ (วรรค ๓ อาจมีสร้อยเพิ่มได้ ๒ คำ) กำหนดคำเอก–โทอย่างละ ๓ ตำแหน่ง มีสัมผัสเชื่อมระหว่างวรรคและส่งสัมผัสไปบทต่อไป

ร่ายสุภาพ ๑ บทมีอย่างน้อย ๕ วรรค วรรคละ ๔ คำ (๓ วรรคสุดท้ายบังคับสัมผัสแบบโคลงสองสุภาพ) โดยคำสุดท้ายของแต่ละวรรคต้องสัมผัสต่อเนื่อง และใช้รูปวรรณยุกต์

4). เนื้อหา : ฝ่ายพระนครรามัญ ขัณฑ์เขตด้าวอัสดง หงสาวดีบุเรศ รั่วรู้เหตุ บ มิหึง แห่งเลิกยิ่ง กิดาการ ฝ่ายพสุธารออกทิศ ว่าอดิศวรกษัตรา มหาธรรมราชนรินทร์ เจ้าปถพินทร์ผ่านทวีป ดับชนมชีพพิราลัย เอารสไทนฤเบศ นเรศวรเสวยศวรรยา แจ้งกิจจาตระหนัก จึงพระปิ่นปัก ธาษตรี บุรีรัตนหงสา ธ ก็บัญชาพิภาษ ด้วยมวลมาตยากร ว่านครรามินทร์ ผลัดแผ่นดินเปลี่ยนราช เยียววิวาทชิงฉัตร เพื่อกษัตริย์สองสูบ ร้างรู้เหตุผล ควรยาตรพลไปเยือน เดือนประยุทธ์เอาเปรียบ

นายอิศรา ทิพยกุล ม.๕/๑๐ เลขที่ ๓

นายเอื้อการย์ บุญชู ม.๕/๑๐ เลขที่ ๔

นายแทนคุณ วุฒิรัชชานนท์ ม.๕/๑๐ เลขที่ ๘

นายกรวิชญ์ หอมจันทร์ ม.๕/๑๐ เลขที่ ๑๐

" ยวนพ่าน " ( โยนกหรือล้านนาเเพ้ )

ประวัติผู้เเต่ง สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบามสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ( ร. ๑ ) ประสูติเมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๓๓๓

เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ทรงผนวกเป็นสามเณรเเละศึกษาในสำนักสมเด็จพระพนรัตน ต่อมาในปี ๒๓๕๔ ทรงผนวกเป็นภิกษุ ได้รับพระสมณฉายาว่า สุวัณณรังสี

ลักษณะคำประพันธ์

• ร่ายสุภาพ

• โคลงสองสุภาพ

• โคลงสามสุภาพ

• โคลงสี่สุภาพ

  เรื่องย่อ

  เรื่องกล่าวถึง สงครามยุทธหัตถี ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

  • สมเด็จพระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพจากพม่า

  • พม่ายกทัพมาตีไทย พระมหาอุปราชานำทัพใหญ่เข้ามา

  • สมเด็จพระนเรศวรทรงยกทัพออกไปต้าน

  • เมื่อทัพไทยกับทัพพม่าปะทะกัน พระนเรศวรกับพระมหาอุปราชาทรงขี่ช้างเข้าต่อสู้กันแบบ “ยุทธหัตถี” (การชนช้างรบ)

  • ในที่สุดสมเด็จพระนเรศวรทรงฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

  • กองทัพพม่าล่าถอย และไทยจึงได้รับชัยชนะอย่างยิ่งใหญ่

  ใจความสำคัญ คือการยกย่องพระเกียรติคุณสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ว่าเป็นพระมหากษัตริย์นักรบผู้กล้าหาญ สามารถปกป้องเอกราชของชาติไทยไว้ได้

  ชื่อ นาย วิศรุต จันดีปุน เลขที่9 ม.5/10

  น.ส.ลินรดา เเสงอ่อน เลขที่ 25 ม.5/10

  น.ส.ศิริกานดา บุเงิน เลขที่ 29 ม.5/10

  น.ส.สโรชา โกสม เลขที่ 38 ม.5/10

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประเภท ลิลิต ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับเหตุการณ์ในอดีต คือสงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาของพม่าที่ตำบลหนองสาหร่าย จังหวัดสุพรรณบุรี ในปี พ.ศ. 2135 โดยมีจุดประสงค์หลักเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรฯ ที่ทรงมีชัยชนะในการทำศึกครั้งนั้น

2)ประวัติผู้เเต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) และเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

3)ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิต เป็นคำประพันธ์ที่แต่งสลับกันไปมาระหว่าง โคลง และ ร่าย โดยในลิลิตตะเลงพ่ายจะประกอบด้วย

ร่ายดั้น เป็นร่ายที่ใช้เป็นบทนำและบทส่งท้าย

โคลงสี่สุภาพ เป็นส่วนใหญ่ของเรื่อง

ร่ายโบราณ ที่ใช้เป็นบทนำตอนต้นและตอนท้ายของเรื่อง

4)เรื่องย่อ

ช่วงต้น: พระมหาอุปราชาของพม่าทรงฝันร้ายที่เป็นลางบอกเหตุถึงความพ่ายแพ้ แต่ถึงแม้จะทรงกังวลก็ต้องนำทัพใหญ่เข้ามาตีกรุงศรีอยุธยาตามพระบัญชาของพระเจ้าหงสาวดี

ช่วงกลาง: สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงนำทัพออกไปรับมือที่ตำบลหนองสาหร่าย และในระหว่างการรบช้างทรงของพระองค์ก็เกิดตกมันวิ่งฝ่าเข้าไปในวงล้อมของกองทัพพม่าโดยไม่ตั้งใจ

ช่วงยุทธหัตถี: เมื่อเผชิญหน้ากับศัตรูท่ามกลางสนามรบ สมเด็จพระนเรศวรฯ ทรงใช้พระปรีชาสามารถท้าพระมหาอุปราชาให้ออกมาทำยุทธหัตถี (รบกันตัวต่อตัวบนหลังช้าง) และสุดท้ายพระองค์ก็ทรงใช้พระแสงของ้าวฟันพระมหาอุปราชาจนสิ้นพระชนม์

ช่วงสุดท้าย: หลังจากยุทธหัตถี กองทัพพม่าก็พ่ายแพ้และถอยทัพกลับไป ทำให้สมเด็จพระนเรศวรฯ ทรงได้รับชัยชนะอันยิ่งใหญ่และสามารถปกป้องเอกราชของชาติไว้ได้สำเร็จ

สมาชิก

1.นางสาวพนาวัลย์ สิงหาลุน เลขที่34 ม.5/10

2.นางสาวจิรนันท์ พันโบ เลขที่35 ม.5/10

3.นางสาวจิตตพร พรมบุตร เลขที่30 ม.5/10

ลิลิตตะเลงพ่าย" เป็นผลงานพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ (ซึ่งต่อมาได้เป็นเจ้ากรมพระอาลักษณ์ในสมัยรัชกาลที่ 4) ช่วยนิพนธ์ด้วย ผลงานนี้แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ในสมัยรัชกาลที่ 3

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่ายคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงดำรงตำแหน่งพระราชาคณะ (สมเด็จพระสังฆราช). ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่ทรงแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในเรื่องราวการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภท ลิลิตสุภาพ ซึ่งประกอบด้วย ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสองสุภาพ, โคลงสามสุภาพ, และ โคลงสี่สุภาพ) สลับกันไป โดยมีทั้งหมด 439 บท

เรื่องย่อ

เรื่องราวเริ่มต้นด้วยพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงทรงทราบข่าวการสวรรคตของสมเด็จพระมหาธรรมราชา และการขึ้นครองราชย์ของสมเด็จพระนเรศวร จึงทรงเห็นเป็นโอกาสอันดีที่จะส่งทัพไปโจมตีอยุธยา. ขณะเดียวกัน สมเด็จพระนเรศวรทรงเตรียมทัพไปตีเขมรเพื่อแก้แค้นที่เคยรุกรานอยุธยาหลายครั้ง แต่เมื่อทรงทราบข่าวศึกพม่า ก็ทรงยกทัพกลับเพื่อรับศึก.

ทัพหน้าของทั้งสองฝ่ายได้ปะทะกันที่หนองสาหร่าย โดยฝ่ายพม่ามีพระมหาอุปราชาและพระเจ้าเชียงใหม่เป็นแม่ทัพ. ในระหว่างการรบ ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถ ได้วิ่งเข้ากลางวงล้อมของข้าศึก. สมเด็จพระนเรศวรได้ทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา และทรงได้รับชัยชนะ โดยฟันพระมหาอุปราชาขาดคอช้าง. สมเด็จพระเอกาทศรถก็ทรงมีชัยชนะในการทำยุทธหัตถีกับมังจาชโร.

เมื่อกองทัพพม่าแตกพ่าย สมเด็จพระนเรศวรได้โปรดฯ ให้สร้างสถูปเจดีย์เพื่อเป็นอนุสรณ์ และเสด็จกลับกรุงศรีอยุธยา. ลิลิตตะเลงพ่าย ไม่เพียงแต่บันทึกเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ แต่ยังแสดงให้เห็นถึงพระปรีชาสามารถและพระปรีชาญาณของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในการปกป้องบ้านเมือ

สมาชิกในกลุ่ม

1. นางสาวศศิธร นารี ม.5/8 เลขที่15

2. นางสาวสุพิญญา ทรารมย์ ม.5/8 เลขที่36

3. นางสาวสุกัญญา คำแน่น ม.5/8 เลขที่38

4. นางสาวนภัสนันท์ โพธิบา ม.5/8 เลขที่39

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงนิพนธ์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในคราวที่ทรงได้รับชัยชนะในการกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา เช่นเดียวกับสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงครามและมีชัยเหนือพระเจ้า-ติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ดังที่ทรงตั้งชื่อวรรณคดีเรื่องนี้ว่า "ตะเลงพ่าย" (มอญแพ้) เพื่อเลียนชื่อวรรณคดีโคลงดั้นเรื่อง "ยวนพ่าย" (โยนกหรือล้านนาแพ้) โดยทรงดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา โดยเฉพาะพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ซึ่งมีเนื้อความและโวหารใกล้เคียงกับลิลิตตะเลงพ่ายมาก อย่างไรก็ดีในการนิพนธ์วรรณคดีเรื่องนี้ พระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ (พระองค์เจ้ากปิตถา) ซึ่งเป็นพระนัดดาเป็นผู้ทรงช่วยนิพนธ์ด้วย ทั้งนี้สันนิษฐานว่า ลิลิตตะเลงพ่ายน่าจะเริ่มแต่งขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

2) ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมาณุซิทซิโนรส มีพระนามเติมว่า

พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟัน-

จุฬาโลกมหาราช (รับกาลที่ ต แห่งกรุงรัตนโกสินทร์) ประลูติแต่เจ้าซอม-

มารดาจุ๊ย (ท้าวทรงกันตาล) เมื่อวันที่๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๗

เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ทรงผนวชเป็นสามเณรและทรงศึกษาในสำนักสมเด็จพระพนรัตน ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ต่อมา

พ.ศ. ๒๓ ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ได้รับพระสมณณายาว่า สุวันณรังสี

ครั้น พ.ศ. ๒๓๕๗ สมเด็จพระพนรัตนซึ่งเป็นอธิบดีสงน์วัดพระเหตุพนฯมรณภาพกลางพรรษา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จพระราชดำเนินถวาย ผ้าพระกฐิน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีเป็นอธิบดีสงฆ์และเป็น ผู้ครองกฐินในปีนั้น

ในรัชกาลที่ ๒ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรีทรงได้รับการสถาปนาพระอิสริยยดทรงกรมเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นนุชิตชิโนรส และทรงเป็นพระอาจารย์ของเจ้านายหลายพระองค์เช่น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว

3) ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ได้แก่ โคลงสองสุภาพ

โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกัน

ร่ายสุภาพ ๑ บท ต้องมีไม่น้อยกว่า ๕ วรรค แต่ละวรรคจะมี ๕ คำ ยกเว้น ๓ วรรคสุดท้าย มีจำนวนคำเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ คำสุดท้ายของแต่ละวรรคจะสัมผัสกับคำที่ ๑ ๒ หรือ

ในวรรคถัดไป เมื่อถึงวรรคก่อน ๓ วรรคสุดท้าย ก็จะส่งสัมผัสไปยังคำที่๑ ๒ หรือ ๓ ในวรรคแรกของ๓ วรรคสุดท้ายด้วย และ๓ วรรคสุดท้ายนี้มีสัมผัสเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพอนึ่ง คำที่ส่งและรับสัมผัสต้องใช้รูปวรรณยุกต์เดียวกันด้วย

4) เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเริ่มเรื่องด้วยการสรรเสริญพระเกียรติพระมหากษัตริย์ จากนั้นกล่าวถึงการเสด็จขึ้นครองราชคมบัติของสมเด็จพระนเวสวร โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถซึ่งเป็นพระราช.

อนุชาเป็นพระมหาอุปราช ในเวลานั้นมีพระราชดำริจะยกทัพไปดีเขมร ฝ่ายพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงเมื่อทรงทราบว่ากรุงศรีอยุธยามีการผลัดแผ่นดิน จึงมีพระราชบัญชาให้พระมหาอุปราชา

ยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา พระมหาอูปราขาทวงยกทัพมาทางด่านเจดีย์สามองค์และพักทีพอยูทกาญจนบุรี เมื่อสมเด็จพระนเรควรทรงทราบขาวศึกได้มีพระราชบัญชาให้พระยาศรีไสยณรงค์และพระราชฤทธานนท์ยกทัพล่วงหน้าไปรับศึกนอกพระนคร ณ ตำบลหนองสาหร่าย ภายหลัง

สมเด็จพระนรศวรพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถทรงยกทัพตามไป กองทัพไทยกับกองทัพพม่าปะทะกันที่ตำบลโคกเผาข้าว ในคราวนั้นข้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถตกมันวิ่งเตลิตเข้าไปกลางกองทัพของข้าศึก มีเพียงควาญช้างและกลางข้างโดยเสด็จเท่านั้นสมเด็จพระพรควรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา ทรงฟันพระมหาอุปราชาขาดคอข้าง สิ้นพระชนม์ ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถทรงกระทำยุทธหัดถีมีชัยเหนือมังจาซะโร หลังจากเสร็จศึกสมเด็จพระนเรศวรโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสถูปสวมพระศพพระมหาอุปราชา และทรงปูนบำเหน็จแก่ผู้มีความชอบรวมถึงลงโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอพระราชทานอภัยโทษ สมเด็จพระนเรศวรพระราชทานอภัยโทษแก่แม่ทัพนายกองเหล่านั้น และให้ยกทัพไปตีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรี เป็นการแก้ตัว

สมาชิกในกลุ่ม

1) นายธันวา ศรีนอคำ เลขที่ 12 ม 5/8

2) นางสาววิภาดา อุณาศรี เลขที่ 17 ม 5/8

3) นางสาวพัชมณฑ์ แนวชาลี เลขที่ 24 ม 5/8

4) นางสาวหนึ่งฤทัย พรมจรรย์ เลขที่ 31 ม 5/8

=ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสำคัญในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย กล่าวถึงสงครามระหว่างกรุงศรีอยุธยากับหงสาวดี โดยเฉพาะศึกที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีจนได้รับชัยชนะ ถือเป็นเหตุการณ์ที่ยิ่งใหญ่ สะท้อนความกล้าหาญและความรักชาติของคนไทย

2) ประวัติผู้แต่ง

=เชื่อกันว่าผู้แต่งคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส แห่งรัชกาลที่ 3 พระองค์ทรงเป็นพระโอรสในรัชกาลที่ 1 มีความสามารถด้านการแต่งวรรณคดีและเป็นกวีชั้นเอกของไทย งานลิลิตตะเลงพ่ายได้รับการยกย่องว่างดงามทั้งด้านเนื้อหาและศิลปะการใช้ภาษา

3) ลักษณะคำประพันธ์

   = • แต่งด้วย ลิลิตสุภาพ (เป็นการผสมระหว่างร่ายสุภาพกับโคลงสุภาพ)

• ใช้กลวิธีการพรรณนาอย่างวิจิตรบรรจง สะท้อนทั้งความยิ่งใหญ่ของสงคราม และความซาบซึ้งกินใจของเหตุการณ์

• ภาษาไพเราะ คมคาย ใช้อุปมา อุปไมย และการเลือกถ้อยคำที่มีพลัง

4) เรื่องย่อ

=เรื่องเริ่มต้นด้วยการกล่าวถึงเหตุการณ์ที่หงสาวดีมีความมั่นใจในกำลังทัพและส่งพระมหาอุปราชามาทำศึกกับกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระนเรศวรทรงนำทัพออกไปต่อสู้ กระทั่งเกิดศึกยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชา ผลคือพระนเรศวรทรงชนะศึก ทำให้กรุงศรีอยุธยาปลอดภัยและเป็นเหตุการณ์ที่ถูกยกย่องว่าเป็นเกียรติประวัติของแผ่นดินไทย

สมาชิกในกลุ่ม

นางสาวกมลทิพย์ จันทาใส เลขที่18 ม.5/8

นางสาวธัญญาลักษณ์ กุทอง เลขที่19 ม.5/8

นางสาวชาลิสา กลิ่นตลบ เลขที่23 ม.5/8

นางสาวณัฏฐ์ชนินท์ สระประโคน เลขที่32 ม.5/8

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงนิพนธ์ขึ้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในคราวที่ทรงได้รับชัยชนะในการกระทำยุทธหัตถี กับพระมหาอุปราชา เช่นเดียวกับสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงครามและมีชัยเหนือพระเจ้า ติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ดังที่ทรงตั้งชื่อวรรณคดีเรื่องนี้ว่า “ตะเลงพ่าย" (มอญแพ้) เพื่อเลียนชื่อ วรรณคดีโคลงดั้นเรื่อง “ยวนพ่าย" (โยนกหรือล้านนาแพ้) โดยทรงดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดาร กรุงศรีอยุธยา โดยเฉพาะพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) ซึ่งมีเนื้อความ และโวหารใกล้เคียงกับลิลิตตะเลงพ่ายมาก อย่างไรก็ดีในการนิพนธ์วรรณคดีเรื่องนี้พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ (พระองค์เจ้ากปิตถา) ซึ่งเป็นพระนัดดาเป็นผู้ทรงช่วยนิพนธ์ด้วย ทั้งนี้สันนิษฐานว่า ลิลิตตะเลงพ่ายน่าจะเริ่มแต่งขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประวัติผู้แต่ง

• พระนามเดิมคือ พระองค์เจ้าวาสุกรี. 

• ประสูติเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2333. 

• เมื่อพระชันษาได้ 12 ปี ได้ผนวชเป็นสามเณร ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม. 

• ในสมัยรัชกาลที่ 2 ทรงได้รับการสถาปนาเป็น กรมหมื่นนุชิตชิโนรส. 

• ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 ทรงได้รับการสถาปนาเป็น กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส. 

• ในสมัยรัชกาลที่ 6 ทรงได้รับการสถาปนาเป็น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. 

• สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2396. 
  

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ได้แก่ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกัน

ร่ายสุภาพ ๑ บท ต้องมีไม่น้อยกว่า ๕ วรรค แต่ละวรรคจะมี ๕ คำ ยกเว้น ๓ วรรคสุดท้าย มีจำนวนคำเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ คำสุดท้ายของแต่ละวรรคจะสัมผัสกับคำที่ ๑ ๒ หรือ ๓ ในวรรคถัดไป เมื่อถึงวรรคก่อน ๓ วรรคสุดท้าย ก็จะส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑ ๒ หรือ ๓ ในวรรคแรก ของ ๓ วรรคสุดท้ายด้วย และ ๓ วรรคสุดท้ายนี้มีสัมผัสเช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ อนึ่ง คำที่ส่งและรับสัมผัสต้องใช้รูปวรรณยุกต์เดียวกันด้วย โคลงสองสุภาพ ๑ บท จะมี ๓ วรรค วรรคที่ ๑และ ๒ จะมี ๔ คำ ส่วนวรรคที่ ๓ มี ๔ คำ และมีคำสร้อยได้อีก ๒ คำ โดยบังคับคำเอกและคำโทอย่างละ ๓ ตำแหน่งทั้งนี้คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ สัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ และคำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ จะส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๑ ๒หรือ ๓ ของวรรคที่ ๑ ในบทต่อไป  โคลงสามสุภาพ มีลักษณะเหมือนกับโคลงสองสุภาพเกือบทุกประการ เพียงแต่เพิ่มวรรคลง ๑ วรรค จำนวน ๕ ค่ำ ซึ่งคำสุดท้ายของวรรคนี้จะสัมผัสกับคำที่ หน้าโคลงสองสุภาพอีก ๓ ของวรรคถัดไป

เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเริ่มเรื่องด้วยการสรรเสริญพระเกียรติพระมหากษัตริย์ จากนั้นกล่าวถึง การเสด็จขึ้นครองราชสมบัติของสมเด็จพระนเรศวร โดยมีสมเด็จพระเอกาทศรถซึ่งเป็นพระราช อนุชาเป็นพระมหาอุปราช ในเวลานั้นมีพระราชดำริจะยกทัพไปตีเขมร ฝ่ายพระเจ้าหงสาวดี นันทบุเรงเมื่อทรงทราบว่ากรุงศรีอยุธยามีการผลัดแผ่นดิน จึงมีพระราชบัญชาให้พระมหาอุปราชา ยกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา พระมหาอุปราชาทรงยกทัพมาทางด่านเจดีย์สามองค์และพักทัพอยู่ที่ กาญจนบุรี เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงทราบข่าวศึกได้มีพระราชบัญชาให้พระยาศรีไสยณรงค์และ พระราชฤทธานนท์ยกทัพล่วงหน้าไปรับศึกนอกพระนคร ณ ตำบลหนองสาหร่าย ภายหลัง สมเด็จพระนเรศวรพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถทรงยกทัพตามไป กองทัพไทยกับกองทัพพม่า ปะทะกันที่ตำบลโคกเผาข้าว ในคราวนั้นช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถ ตกมันวิ่งเตลิดเข้าไปกลางกองทัพของข้าศึก มีเพียงควาญช้างและกลางช้างโดยเสด็จเท่านั้น สมเด็จพระนเรศวรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา ทรงฟันพระมหาอุปราชาขาดคอช้างสิ้นพระชนม์ ส่วนสมเด็จพระเอกาทศรถทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยเหนือมังจาชะโร หลังจากเสร็จศึก สมเด็จพระนเรศวรโปรดเกล้าฯ ให้สร้างสถูปสวมพระศพพระมหาอุปราชา และทรงปูนบำเหน็จ แก่ผู้มีความชอบรวมถึงลงโทษแม่ทัพนายกองที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัตทูลขอ พระราชทานอภัยโทษ สมเด็จพระนเรศวรพระราชทานอภัยโทษแก่แม่ทัพนายกองเหล่านั้น และ ให้ยกทัพไปตีเมืองทวาย มะริด และตะนาวศรี เป็นการแก้ตัว

สมาชิก 5/8

1.นางสาวกันยารัตน์ นามฮุง เลขที่ 21

2.นางสาวปาริฉัตร พวงผกา เลขที่ 29

3.นางสาวนันทิยา คำมุงคุล เลขที่ 33

4.นางสาวธัศณี อริภู เลขที่ 36

= ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประเภทลิลิตที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะวีรกรรมการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

2)ประวัติผู้แต่ง

= สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส พระนามเดิมคือพระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระโอรสในราชวงศ์ ทรงผนวชตลอดชีวิต เชี่ยวชาญบาลี สันสกฤต และวรรณคดีไทย ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชในรัชกาลที่ 4 และเป็นกวีผู้สำคัญของชาติ

3)ลักษณะคำประพันธ์

= คำประพันธ์ : ลิลิต (ร่ายสุภาพ + โคลงสุภาพ

จุดเด่น : ภาษาไพเราะ, ใช้โวหารภาพพจน์, เนื้อหายกย่องกษัตริย์, สะท้อนเหตุการณ์ประวัติศาสตร์

4)เรื่องย่อ

= ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) มีการบันทึกไว้ว่า เมื่อ พ.ศ. ๒๑๓๓ พระเจ้ากรุงหงสาวดีนันทบุเรงทรงทราบข่าวว่าสมเด็จพระมหาธรรมราชเสด็จสรรคต แผ่นดินไทย คงกำลังระส่ำระสาย อาจมีเหตุวุ่นวายด้วยพระราชโอรสทั้งสองพระองค์ชิงราชบัลลังก์ จึงโปรดให้พระมหาอุปราชายกกองทัพเข้าตีกรุงศรีอยุธยา โดยทัพพม่าเข้ามาทางด่านเจดีย์สามองค์ และเช้าตีเมืองกาญจนบุรี ขณะนั้นสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นพระมหากษัตริย์ไทย ทรงเตรียมทัพจะไปรบเขมร แต่เมื่อทรงทราบข่าวศึกพม่า จึงทรงนำทัพออกไปรับศึกพม่านอกพระนคร ทัพไทยและทัพพม่าปะทะกันที่ตำบลตระพังตรุ จังหวัดสุพรรณบุรี ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและช้างทรงของสมเด็จพระเอกาทศรถตกมัน จึงเตลิดเข้าไปอยู่ในวงล้อมข้าศึก โดยไม่มีกองทัพของพระองค์ติดตามไปด้วย

สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเชิญให้พระมหาอุปราชเสด็จมากระทำยุทธหัตถีด้วยกัน พระมหาอุปราชาเพลี่ยงพล้ำต้องพระแสงของ้าวของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชสิ้นพระชนม์บนคอช้าง หลังจากสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จกลับกรุงศรีอยุธยาแล้ว ทรงปูนบำเหน็จทหารที่มีความชอบในการรบ และทรงตัดสินโทษทหารที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัต วัดป่าแก้วได้กราบทูลขอพระราชทานอภัยโทษให้แก่ทหารเหล่านั้น พระองค์ก็ทรงยินยอมและให้ยกทัพไปตีเมืองทวายและตะนาวศรีเป็นการไถ่โทษ

สมาชิก

นายสิทธินนท์ หงษาวัน เลขที่ 7 ม.5/8

น.ส.กมลชนก สีดาโคตร เลขที่ 14 ม.5/8

น.ส.ญาณศา โคตรวงศ์ เลขที่ 30 ม.5/8

น.ส.พรณรินทร์ อุ่นคำ เลขที่ 34 ม.5/8

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสมัยอยุธยา กล่าวถึง สงครามระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (เมียนมา) ซึ่งจบลงด้วยการยุทธหัตถีที่หนองสาหร่าย (พ.ศ. 2135)

แต่งขึ้นเพื่อ สดุดีพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวร ที่กู้เอกราชให้แก่กรุงศรีอยุธยา และแสดงความสามัคคีของชาวไทย

เป็นงานสำคัญที่สะท้อนความรักชาติและความกล้าหาญของวีรกษัตริย์

2)ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหา สมณเจ้า กรมพระปรมานุชิต ชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

พระองค์ทรงเป็นกวีและนัก ปราชญ์ผู้มีความรู้แตกฉานทั้ง ทางศาสนาและวรรณกรรม

3ลักษณะคำประพัน

แต่งด้วย ลิลิต

คือการนำ ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ มาผสมกัน

ส่วนที่ใช้ :

ร่ายสุภาพ → ใช้ในการเล่าเรื่องราวต่อเนื่อง

โคลงสุภาพ (เช่น โคลงสี่สุภาพ) → ใช้เน้นข้อความสำคัญ ยกย่องหรือสร้างความไพเราะทางอารมณ์

มีการใช้ โวหารภาพพจน์ (อุปมา อุปลักษณ์ อติพจน์) ทำให้เรื่องราวดูยิ่งใหญ่อลังการ

สำนวนมีความสง่างาม สมพระเกียรติของสมเด็จพระนเรศวร

4)เรื่องย่อ ลิลิตตะเลงพ่าย

1. บทนำ – กล่าวสดุดีสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ว่าเป็นกษัตริย์ผู้กล้าหาญ มีพระปรีชาสามารถ และเปรียบดังวีรบุรุษผู้กู้ชาติ

2. เหตุการณ์สงคราม – พระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (พม่า) ได้ยกกองทัพใหญ่มารุกรานกรุงศรีอยุธยา

3. การเตรียมทัพไทย – สมเด็จพระนเรศวรทรงตระเตรียมกองทัพไทย ออกไปต่อสู้ข้าศึก

4. ศึกยุทธหัตถี – ขณะที่ศึกดำเนินไป พระนเรศวรทรงขี่ช้างพระที่นั่งเผชิญหน้าพระมหาอุปราชา และเกิดการยุทธหัตถี (การชนช้างและต่อสู้บนหลังช้าง)

5. ชัยชนะของพระนเรศวร – สมเด็จพระนเรศวรทรงใช้พระแสงของ้าวฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์กลางสนามรบ

6. ทัพพม่าพ่ายแพ้ – กองทัพหงสาวดีแตกพ่าย ไทยได้ชัยชนะและสามารถรักษาเอกราชไว้ได้

7. บทสรุป – กวีสดุดีพระเกียรติยศสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และยกย่องความกล้าหาญของชาวไทยที่ร่วมใจกันปกป้องบ้านเมือง

สมาชิก

นาย ธนพล ศิลาเกษ เลขที่2

นาย วรพล สุขบุญส่ง เลขที่3

นายณัฐรัฐ คันที เลขที่11

• ผู้แต่ง:

  ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์. 

• ช่วงเวลา:

  แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์. 

• วัตถุประสงค์:

  • เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะวีรกรรมการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา. 

  • เพื่อเฉลิมฉลองการบูรณะวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์). 

• ที่มาของเนื้อหา:

  เนื้อหาหลักของลิลิตตะเลงพ่ายมาจากพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา. 

• แนวคิดในการแต่ง:

  ได้รับแรงบันดาลใจจากลิลิตยวนพ่าย ซึ่งเป็นวรรณคดีที่เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ. 

• ความหมายของชื่อเรื่อง:

  "ตะเลง" หมายถึง มอญ และ "พ่าย" หมายถึง แพ้ ดังนั้น "ตะเลงพ่าย" จึงหมายถึง "มอญแพ้" หรือในความหมายที่กว้างกว่าคือ "พม่าและมอญแพ้" เพราะในสมัยนั้นพม่าได้มอญเป็นเมืองขึ้น และใช้หงสาวดีเป็นเมืองหลวง. 

• ลักษณะคำประพันธ์:

  เป็นลิลิตสุภาพ ประกอบด้วยร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ. 

• ความสำคัญ:

  ลิลิตตะเลงพ่ายได้รับการยกย่องว่าเป็นวรรณคดีที่ยอดเยี่ยมและเป็นแบบอย่างในการแต่งลิลิต

  
  

• ประวัติผู้แต่ง

• ลักษณะคำประพันธ์

  แต่งด้วย ลิลิตสุภาพ

  คือการนำ ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสี่สุภาพ) มาสลับกัน

  ใช้ร่ายสุภาพเล่าเรื่องอย่างต่อเนื่อง แล้วใช้โคลงสุภาพเชื่อมตัดตอนหรือเน้นความไพเราะ

  ภาษาที่ใช้ สละสลวย อุปมาอุปไมยงดงาม มีการใช้ภาพพจน์ เช่น อุปมา อุปลักษณ์ อติพจน์ ฯลฯ

  เนื้อหามี จังหวะเร้าใจ โดยเฉพาะตอนรบ เพื่อให้ผู้ฟัง/ผู้อ่านเกิดความฮึกเหิม

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภท ลิลิตสุภาพ ซึ่งประกอบด้วย ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสองสุภาพ, โคลงสามสุภาพ, และ โคลงสี่สุภาพ) สลับกันไป โดยมีทั้งหมด 439 บท. 

เรื่องย่อ

“ลิลิตตะเลงพ่าย”

กล่าวถึงเหตุการณ์ในสมัย สมเด็จพระนเรศวรมหาราช

ตอนสำคัญคือ ศึกยุทธหัตถีที่หนองสาหร่าย (พ.ศ. 2135) ระหว่างพระนเรศวรกับ พระมหาอุปราชา (พระเจ้าเมืองหงสาวดี)

พระนเรศวรทรงทำพิธีสัตยาธิษฐานต่อหน้าไพร่พล แล้วทรงขี่ช้างออกไปท้ารบ

พระมหาอุปราชายอมรับคำท้า ทั้งสองพระองค์จึงทำการ ยุทธหัตถี (รบด้วยช้าง)

การรบเป็นไปอย่างดุเดือด จนพระนเรศวรฟันด้วยพระแสงของ้าว ถูกพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์บนคอช้าง

หลังชัยชนะ กองทัพหงสาวดีแตกพ่ายกลับไป พระนเรศวรจึงทรงสร้างเจดีย์ยุทธหัตถีไว้เป็นอนุสรณ์

เรื่องนี้จึงเป็นการ สดุดีวีรกรรม ของพระนเรศวรที่กอบกู้เอกราชของไทยได้อย่างสง่างาม

นางสาวนภาวดี ผลคูณ เลขที่ 21 ม.5/6

นางสาวปภาดา ศาลาแก้ว เลขที่ 38 ม.5/6

🌈ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีสำคัญที่แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ผู้ทรงกอบกู้เอกราชจากพม่าและมีชัยชนะครั้งสำคัญในการยุทธหัตถี ชัยชนะครั้งนี้นับเป็นเหตุการณ์ที่ยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์ และกวีได้ถ่ายทอดไว้เพื่อให้ชนรุ่นหลังได้ภาคภูมิใจในความเป็นชาติไทย

🪐ประวัติผู้แต่ง

ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าผู้ใดเป็นผู้แต่ง แต่มีผู้สันนิษฐานว่าอาจเป็นพระมหาราชครู หรือกวีในราชสำนักสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ด้านวรรณศิลป์ สามารถแต่งคำประพันธ์ได้อย่างไพเราะและทรงพลัง

🌸ลักษณะคำประพันธ์

เรื่องนี้แต่งด้วย “ลิลิต” คือการผสมผสานระหว่างร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ ทำให้การดำเนินเรื่องมีทั้งความลื่นไหลและจังหวะที่งดงาม ใช้ถ้อยคำสละสลวยและมีภาพพจน์หลากหลาย เช่น อุปมา อุปไมย และการพรรณนาที่ทำให้เห็นภาพบรรยากาศสงครามอย่างยิ่งใหญ่

🐘เรื่องย่อ

เนื้อเรื่องกล่าวถึงเหตุการณ์ที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประกาศอิสรภาพแก่กรุงศรีอยุธยา ต่อมาเมื่อพม่ายกทัพเข้ามาตี พระองค์จึงทรงยกทัพออกไปต่อสู้ จนกระทั่งเกิดศึกยุทธหัตถีที่หนองสาหร่าย จังหวัดสุพรรณบุรี ในที่สุดพระนเรศวรทรงมีชัยชนะเหนือพระมหาอุปราชา ทำให้พม่าแตกพ่ายกลับไป และชัยชนะครั้งนี้ก็กลายเป็นหลักฐานแห่งพระเกียรติคุณและความกล้าหาญที่ปลุกเร้าความรักชาติสืบมาจนปัจจุบัน

👭🏻สมาชิก

🧍🏼นายณัฐภูม บุญเต็ม เลขที่ 3 ม.5/6

🧍🏻นายสุธีชัย มีพล เลขที่8 ม.5/6

🧍🏻‍♀️นางสาวกมลลักษณ์ อุดหนุน เลขที่24 ม.5/6

🧍🏼‍♀️นางสาวชนม์นิภา ยอดเกษ เลขที่37 ม.5/5

1.ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นบทประพันธ์ประเภทลิลิต ประพันธ์ขึ้นโดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสและพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์เพื่อสดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยตะเลงในที่นี้หมายถึง มอญ แต่ในลิลิตตะเลงพ่าย กล่าวถึงการรบระหว่างไทยกับพม่า

2.

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงเป็นรัตนกวีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. พระองค์มีพระนามเดิมว่า "พระองค์เจ้าวาสุกรี". ทรงนิพนธ์ลิลิตตะเลงพ่ายขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามในสมัยรัชกาลที่ 3 สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงเป็นรัตนกวีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. พระองค์มีพระนามเดิมว่า "พระองค์เจ้าวาสุกรี". ทรงนิพนธ์ลิลิตตะเลงพ่ายขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามในสมัยรัชกาลที่ 3

3.ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วยลิลิตสุภาพ ประกอบด้วย ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกันไป จำนวน 439 บท โดยได้แบบอย่างการแต่งมาจากลิลิตยวนพ่ายที่แต่งขึ้นในสมัยอยุธยาตอนต้น ลิลิตเปรียบได้กับงานเขียนมหากาพย์ จัดเป็นวรรณคดีประเภทเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์

4.เรื่องย่อ

เริ่มต้นด้วยการชมพระบารมีและพระบรมเดชานุภาพของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช แล้วดำเนินความตามประวัติศาสตร์ว่า พระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรงทรงทราบว่า สมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช เสด็จสวรรคต สมเด็จพระนเรศวรได้ครองราชสมบัติ พระองค์จึงตรัสปรึกษาขุนนางทั้งปวงว่ากรุงศรีอยุธยาผลัดเปลี่ยนกษัตริย์ สมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถ พระพี่น้องทั้งสองอาจรบพุ่งชิงความเป็นใหญ่กัน ยังไม่รู้เหตุผลประการใด ควรส่งทัพไปดินแดนอยุธยา เป็นการเตือนสงครามไว้ก่อน ถ้าเหตุการณ์เมืองอยุธยาไม่ปกติสุขก็ให้โจมตีทันที ขุนนางทั้งหลายก็เห็นชอบตามพระราชดำรินั้น พระเจ้าหงสาวดีจึงตรัสให้ พระมหาอุปราชาเตรียมทัพร่วมกับพระมหาราชเจ้านครเชียงใหม่ แต่พระมหาอุปราชากราบทูลพระบิดาว่าโหรทายว่าชันษาของพระองค์ร้ายนัก

สมเด็จพระเจ้าหงสาวดีตรัสว่าพระมหาธรรมราชาไม่เสียแรงมีโอรสล้วนแต่เชี่ยวชาญกล้าหาญในศึกมิเคยย่อท้อการสงคราม ไม่เคยพักให้พระราชบิดาใช้เลยต้องห้ามเสียอีก ผิดกับพระองค์ และให้พระมหาอุปราชาไปเอาภัสตราภรณ์สตรีมาทรงเสีย พระมหาอุปราชาทรงอับอายและหวาดกลัวพระราชอาญาของพระบิดายิ่งนัก จึงเตรียมจัดทัพหลวงและทัพหัวเมืองต่าง ๆ เพื่อยกมาตีอยุธยา ขณะนั้นสมเด็จพระนเรศวรเตรียมทัพจะไปตีกัมพูชาเป็นการแก้แค้นที่ถือโอกาสรุกรานอยุธยาหลายครั้งระหว่างที่อยุธยาติดศึกกับพม่า พอสมเด็จพระนเรศวรทรงทราบข่าวศึกก็ทรงถอนกำลังไปสู้รบกับพม่าทันที ทัพหน้ายกล่วงหน้าไปตั้งที่ตำบลหนองสาหร่าย

ฝ่ายพระมหาอุปราชาทรงคุมทัพมากับพระเจ้าเชียงใหม่รี้พลรบ 5 แสน เข้ามาทางด่านเจดีย์สามองค์ ทรงชมไม้ ชมนก ชมเขา และคร่ำครวญถึงพระสนมกำนัลมาตลอดจนผ่านไทรโยคลำกระเพิน และเข้ายึดเมืองกาญจนบุรีได้โดยสะดวก ต่อจากนั้นก็เคลื่อนพลผ่านพนมทวนเกิดลางร้ายลมเวรัมภาพัดฉัตรหัก ทรงตั้งค่ายหลวงที่ตำบลตระพังตรุฝ่ายสมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถทรงเคลื่อนพยุหยาตราทางชลมารค ไปขึ้นบกที่ปากโมก บังเกิดศุภนิมิต ต่อจากนั้นทรงกรีฑาทัพทางบกไปตั้งค่ายที่ตำบลหนองสาหร่าย เมื่อทรงทราบว่าพม่าส่งทหารมาลาดตะเวน ทรงแน่พระทัยว่าพม่าจะต้องโจมตีกรุงศรีอยุธยาเป็นแน่ จึงรับสั่งให้ทัพหน้าเข้าปะทะข้าศึกแล้ว ล่าถอยเพื่อลวงข้าศึกให้ประมาท แล้วสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับสมเด็จพระเอกาทศรถทรงนำทัพหลวงออกมาช่วย ช้างพระที่นั่งสองเชือกตกมันกลับเขาไปในหมู่ข้าศึกแม่ทัพนายกองตามไม่ทัน สมเด็จพระนเรศวรมหาราชตรัสท้าพระมหาอุปราชาทำยุทธหัตถีและทรงได้รับชัยชนะ

นาย ธนพัต บังศรี เลขที่ 16 ม.5/6

นางสาว ฐิชารัศม์ เกษเงิน เลขที่ 28 ม.5/6

นางสาว ณัฐธิดา โมลานิล เลขที่ 29 ม.5/6

นางสาว กาลดา แสงงาม เลขที่ 31 ม.5/6

• ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประเภท ลิลิต (การประพันธ์ที่ผสมผสานระหว่างร่ายกับโคลง)

• แต่งขึ้นในสมัย สมเด็จพระนารายณ์มหาราช ราวพุทธศตวรรษที่ 22

• เนื้อหากล่าวถึงการสงครามระหว่าง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช และ พระมหาอุปราชาแห่งพม่า ในศึกยุทธหัตถี ค.ศ. 1593 (พ.ศ. 2135)

ประวัติผู้แต่ง

• ผู้แต่งไม่ปรากฏนามแน่ชัด เชื่อกันว่าอาจเป็น พระมหาราชครู หรือกวีในราชสำนักสมัยสมเด็จพระนารายณ์

• แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์และเพื่อเป็นบันทึกเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์

ลักษณะคำประพันธ์

• ใช้ ลิลิตสุภาพ (ร่ายสุภาพ + โคลงสุภาพ)

• มีการใช้ โวหารภาพพจน์ เช่น อุปมา อุปลักษณ์ บุคลาธิษฐาน

• สำนวนโวหารวิจิตรบรรจง ใช้ถ้อยคำกะทัดรัดแต่ไพเราะ มีการพรรณนาสงครามอย่างสมจริง

• จำนวนรวมทั้งสิ้นประมาณ 346 บทโคลง และ 53 บทร่าย

เรื่องย่อ

• เรื่องเริ่มจากการที่พม่ายกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา โดยมี พระมหาอุปราชา เป็นแม่ทัพ

• ฝ่ายไทย สมเด็จพระนเรศวรพร้อมด้วยสมเด็จพระเอกาทศรถ ทรงยกกองทัพออกไปต่อสู้

• ทั้งสองฝ่ายสู้รบกันอย่างดุเดือด จนถึงเหตุการณ์สำคัญคือ ยุทธหัตถี ที่ดอนเจดีย์ สุพรรณบุรี

• สมเด็จพระนเรศวรทรงช้างกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา และสามารถฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์บนคอช้าง

• ฝ่ายพม่าจึงแตกพ่ายกลับไป ส่วนฝ่ายไทยได้รับชัยชนะยิ่งใหญ่ กู้เกียรติและเอกราชของชาติ

นายกิตติ วงค์สิงห์ เลขที่2

นางสาวสุทธิมนต์ ดาลุน เลขที่33

นางสาวสุพิฌาย์ ดวงสนิท เลขที่34

เป็นวรรณคดีไทยที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช

กล่าวถึงเหตุการณ์ สงครามยุทธหัตถีที่หนองสาหร่าย (พ.ศ. 2135) เมื่อพระองค์ทรงมีชัยชนะเหนือพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

แต่งขึ้นใน สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (เชื่อว่าในรัชกาลที่ 1–2) แต่ผู้แต่งไม่ปรากฏนามแน่ชัด

ใช้รูปแบบ ลิลิต คือผสม ร่ายสุภาพ กับ โคลงสุภาพ สลับกันอย่างมีศิลปะ

จุดมุ่งหมายหลักเพื่อ สดุดีพระเกียรติคุณ ความกล้าหาญ และพระปรีชาสามารถ ของสมเด็จพระนเรศวร รวมทั้งปลูกฝัง ความรักชาติและความสามัคคี

ประวัติพระปรมานุชิตชิโนรส

พระนามเดิม : พระองค์เจ้าวาสุกรี

ราชสกุล : พระราชโอรสใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเรียม

วันประสูติ : พ.ศ. 2333

การบรรพชาและการศึกษา

เมื่อมีพระชนม์ได้ 12 พรรษา ทรงผนวชที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว)

ทรงศึกษาพระธรรมวินัย ภาษาบาลี และอักขรวิธี จนมีความเชี่ยวชาญ

ทรงเชี่ยวชาญทั้งด้าน พระพุทธศาสนา วรรณคดี และศิลปกรรม

การครองสมณศักดิ์

ทรงจำพรรษาที่ วัดโพธาราม (วัดพระเชตุพนฯ)

ต่อมาเมื่อย้ายไป วัดราชาธิวาส ได้ทรงเป็นกำลังสำคัญในการฟื้นฟูการศึกษาพระปริยัติธรรม

ได้รับสมณศักดิ์สูงสุดเป็น สมเด็จพระสังฆราช (พระปรมานุชิตชิโนรส)

ผลงานสำคัญ

ด้านวรรณคดี : ทรงพระนิพนธ์วรรณคดีและคำสอนจำนวนมาก เช่น

กฤษณาสอนน้องคำฉันท์

สมุทรโฆษคำฉันท์ (แต่งเพิ่มเติมและชำระใหม่)

พระมาลัยคำฉันท์

นิราศพระบาท (นิราศที่งดงามมาก)

ด้านพระศาสนา : ทรงแต่งหนังสือสอนพระธรรม บาลี และปรับปรุงหลักสูตรการเรียนพระปริยัติธรรม

ด้านศิลปกรรม : ทรงอุปถัมภ์งานช่างหลวง เช่น การสร้างวัด การบูรณะจิตรกรรมฝาผนัง

สิ้นพระชนม์

สิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2396 สิริพระชนมายุ 63 พรรษา

ลิลิตเป็นลักษณะคำประพันธ์ที่นำร่ายสุภาพและโคลงสุภาพมาแต่งสลับกัน. ร่ายสุภาพเป็นร้อยกรองที่ไม่บังคับจำนวนวรรคในแต่ละบท. โคลงสุภาพแบ่งเป็น โคลงสองสุภาพ, โคลงสามสุภาพ, และโคลงสี่สุภาพ. การแต่งลิลิตมีการส่งสัมผัสระหว่างร่ายและโคลง โดยนำคำสุดท้ายของบทหนึ่งไปสัมผัสกับคำในอีกบทหนึ่ง. ลิลิตตะเลงพ่ายมี 439 บท แบ่งเป็นโคลงสองสุภาพ 45 บท โคลงสามสุภาพ 10 บท โคลงสี่สุภาพ 335 บท และร่ายสุภาพ 49 บท. ลิลิตได้รับอิทธิพลการแต่งมาจาก ลิลิตยวนพ่าย และมีวัตถุประสงค์เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระมหากษัตริย์

เรื่องย่อ

พระเจ้ากรุงหงสาวดีนันทบุเรงทรงทราบข่าวว่าสมเด็จพระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต แผ่นดินไทย คงกำลังระส่ำระสาย อาจมีเหตุวุ่นวายด้วยพระราชโอรสทั้งสองพระองค์ชิงราชบัลลังก์ จึงโปรดให้ พระมหาอุปราชายกกองทัพเข้าตีกรุงศรีอยุธยา โดยทัพพม่าเข้ามาทางด่านเจดีย์สามองค์ และเข้าตีเมือง กาญจนบุรี ขณะนั้นสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็นพระมหากษัตริย์ไทย ทรงเตรียมทัพจะไปรบเขมร แต่เมื่อทรงทราบข่าวศึกพม่าจึงทรงนำทัพออกไปรับศึกพม่านอกพระนคร ทัพไทยและทัพพม่าปะทะกัน ที่ตำบลตระพังตรุ จังหวัดสุพรรณบุรี ช้างทรงของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชและช้างทรงของสมเด็จ พระเอกาทศรถตกมัน จึงเตลิดเข้าไปอยู่ในวงล้อมข้าศึก โดยไม่มีกองทัพของพระองค์ติดตามไปด้วย ในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) มีการบันทึกไว้ว่า เมื่อ พ.ศ. ๒๑๓๓៣ เพลี่ยงพล้ำต้องพระแสงของ้าวของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชสิ้นพระชนม์บนคอช้าง สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเชิญให้พระมหาอุปราชาเสด็จมากระทำยุทธหัตถีด้วยกัน พระมหาอุปราชา

พระราชทานอภัยโทษให้แก่ทหารเหล่านั้น พระองค์ก็ทรงยินยอม และให้ยกทัพไปตีเมืองทวาย หลังจากสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จกลับกรุงศรีอยุธยา ทรงปูนบำเหน็จทหารที่มีความชอบ ในการรบ และทรงตัดสินโทษทหารที่ตามเสด็จไม่ทัน แต่สมเด็จพระวันรัต วัดป่าแก้ว ได้กราบทูลขอและตะนาวศรีเป็นการไถ่โทษ

นายชยพล สุขบุญส่ง เลขที่18 ม.5\6

นายสรวิศ บุดดีวงษ์ เลขมี่ 7 ม 5\6

นายเปรมมินทร์ ทะนงค์ เลขที่19 ม.5/6

นายชุติพนธ์ ชิณโชติ เลขที่11 ม.5\6

ลิลิตตะเลงพ่ายไม่ได้ถูกแต่งขึ้นในสมัยที่เกิดเหตุการณ์สงครามยุทธหัตถีในรัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชโดยทันที แต่ถูกประพันธ์ขึ้นในภายหลังในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมีพระราชดำริให้มีการรวบรวมและชำระวรรณคดีเรื่องสำคัญต่างๆ เพื่ออนุรักษ์ไว้

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ซึ่งเป็นพระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 และทรงเป็นกวีเอกแห่งยุคนั้น ได้รับมอบหมายให้ทรงนิพนธ์วรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะเหตุการณ์สงครามยุทธหัตถีที่ถือเป็นวีรกรรมอันยิ่งใหญ่ของชาติไทย พระองค์จึงทรงประพันธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ขึ้นมา โดยชื่อเรื่องมีความหมายว่า "ลิลิตแห่งการพ่ายแพ้ของชาวมอญ" เพื่อยกย่องพระเกียรติของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

2) ประวัติผู้แต่ง

ผู้ประพันธ์ลิลิตตะเลงพ่ายคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระนามเดิม: พระองค์เจ้าวาสุกรี) ทรงเป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 28 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) และเป็นเจ้าฟ้าที่ผนวชเป็นสามเณรมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์และทรงอยู่ในสมณเพศมาตลอดพระชนม์ชีพ

พระองค์ทรงเป็นหนึ่งในสี่กวีสำคัญในยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ทรงมีความรู้ความสามารถในหลายด้าน โดยเฉพาะด้านพระพุทธศาสนา ประวัติศาสตร์ และการประพันธ์ ทรงได้รับการยกย่องจากนักวรรณคดีและนักวิชาการว่าเป็นกวีที่มีฝีมือในการใช้ถ้อยคำและสัมผัสอย่างยอดเยี่ยม นอกจากลิลิตตะเลงพ่ายแล้ว พระองค์ยังทรงนิพนธ์วรรณคดีและบทสวดสำคัญอื่นๆ อีกมากมาย เช่น เทศน์มหาชาติ และ สมุทรโฆษคำฉันท์

3) ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นงานประพันธ์ประเภท ลิลิต ซึ่งเป็นการประพันธ์ที่นำโคลงและร่ายมาสลับกันไป โดยมีลักษณะเด่นคือ:

ร่าย: ใช้ร่ายโบราณเป็นหลัก มีสัมผัสในและสัมผัสสระที่ต่อเนื่องกันไปเรื่อยๆ โดยแต่ละวรรคจะมีจำนวนคำไม่จำกัด ทำให้สามารถดำเนินเรื่องราวได้อย่างรวดเร็ว

โคลง: ใช้โคลงสี่สุภาพเป็นหลัก มีการกำหนดสัมผัสและจำนวนคำที่แน่นอน ทำให้แต่ละบทมีความไพเราะและสมบูรณ์ในตัว โคลงมักจะใช้บรรยายอารมณ์ความรู้สึก หรือสรุปเหตุการณ์สำคัญๆ

คำสร้อย: มีการใช้คำสร้อยในโคลงสี่สุภาพเพื่อเพิ่มความไพเราะและทำให้อ่านต่อเนื่องกันไปได้

การสลับระหว่างร่ายและโคลงทำให้ลิลิตตะเลงพ่ายมีความหลากหลายในการเล่าเรื่อง ร่ายใช้เพื่อดำเนินเรื่องอย่างรวดเร็ว ส่วนโคลงใช้เพื่อเน้นย้ำรายละเอียดสำคัญ บรรยายความรู้สึก หรือชื่นชมวีรกรรมของตัวละคร

4) เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายมีเนื้อหาโดยสรุปดังนี้:

ตอนที่ 1: การเตรียมทัพของฝ่ายพม่า: เริ่มจากพระเจ้าหงสาวดีโปรดให้พระมหาอุปราชา (โอรส) ยกทัพใหญ่มาตีเมืองไทย เพื่อล้างแค้นที่เคยพ่ายแพ้ไปครั้งก่อน พระมหาอุปราชาทรงมีความกังวลใจ เพราะเคยได้ยินคำทำนายว่าพระองค์จะสิ้นพระชนม์ด้วยศัสตราวุธที่มาจากทางทิศตะวันออก

ตอนที่ 2: การเตรียมทัพของฝ่ายไทย: สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงทราบข่าวจึงโปรดให้จัดทัพเพื่อออกไปรับศึก โดยทรงรับหน้าที่เป็นจอมทัพและสมเด็จพระเอกาทศรถ (อนุชา) เป็นทัพหน้า

ตอนที่ 3: กองทัพปะทะกัน: ทัพของทั้งสองฝ่ายเดินทางมาพบกันที่ตำบลหนองสาหร่าย สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงเข้าต่อสู้กับทหารพม่าอย่างดุเดือด จนในที่สุดช้างทรงของทั้งสองพระองค์ก็หลุดเข้าไปในวงล้อมของข้าศึก

ตอนที่ 4: ยุทธหัตถี: สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประกาศท้าชนช้างกับพระมหาอุปราชา และทรงใช้พระแสงของ้าวฟันพระมหาอุปราชาจนขาดคอช้าง สิ้นพระชนม์ในที่สุด

ตอนที่ 5: การสรุปชัยชนะ: หลังจากทรงได้รับชัยชนะ สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงแสดงความยินดีและยกย่องเหล่าวีรบุรุษที่ร่วมรบ ก่อนจะเสด็จกลับพระนครอย่างสมพระเกียรติ

สมาชิก

1.นายกรกนก บรรดาศักดิ์ เลขที่ 1 ม.5/6

2.นายฉัตรเพชร ผิวเงิน เลขที่ 4 ม.5/6

3.นายเจษฏ์ ศรีวัง เลขที่ 9 ม.5/6

4.นายภัทรพล กาลบุตร เลขที่ 15 ม.5/6

ลิลิตตะเลงพ่าย

ความเป็นมา : “ลิลิตตะเลงพ่าย” เป็นวรรณคดีสำคัญของไทย แต่งขึ้นในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

ประวัติผู้แต่ง : ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ

ลักษณะคำประพันธ์ : ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภท ลิลิตสุภาพ ซึ่งประกอบด้วย ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสองสุภาพ, โคลงสามสุภาพ, และ โคลงสี่สุภาพ) สลับกันไป โดยมีทั้งหมด 439 บท

ลิลิตตะเลงพ่ายมีทั้งหมด 439 บท แบ่งเป็นโคลงสองสุภาพ 45 บท โคลงสามสุภาพ 10 บท โคลงสี่สุภาพ 335 บท และร่ายสุภาพ 49 บท

เรื่องย่อ : ลิลิตตะเลงพ่ายนี้ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงครามมีชัยต่อพระเจ้าติโลกราชแห่งราชอาณาจักรล้านนา และทรงตั้งชื่อเรื่องว่า “ตะเลงพ่าย” ซึ่งมีความหมายว่า “มอญแพ้” เลียนแบบ ”ยวนพ่าย” ซึ่งแปลว่า ชาวโยนกหรือล้านนาแพ้

สมาชิกในกลุ่ม : นางสาวกฤตณรัญณ์ สายบัว เลขที่30

นางสาววรพิชชา พินากัน เลขที่20

นางสาวนรินดา จำปารัตน์ เลขที่27

นางสาวณิชานันท์ ยางทอง เลขที่26

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงคราม

2)ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

พระนามเดิมคือ พระองค์เจ้าวาสุกรี บุตรองค์ที่ 28 ของ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และ เจ้าจอมมารดาจุ้ย (ท้าวทรงกันดาร)

-ประสูติเมื่อ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2333

-ผนวชเป็นสามเณรเมื่อพระชันษา 12 ประจำอยู่ ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

-ทรงดำรงพระยศจนขึ้นเป็น สมเด็จพระสังฆราชองค์

ที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

-ทรงได้รับการยกย่องเป็น รัตนกวีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์

-สิ้นพระชนม์เมื่อ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2396 สิริพระชนมายุ 63 พรรษา

3)ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วยลิลิตสุภาพ ประกอบด้วย ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกันไป จำนวน 439 บท

4)เรื่องย่อ

“ลิลิตตะเลงพ่าย” เป็นวรรณคดีสำคัญที่แต่งขึ้นในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ (ราว พ.ศ. 2275–2301) เพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงกอบกู้เอกราชของชาติไทยจากพม่า

เรื่องเล่าถึงสงครามครั้งใหญ่ระหว่าง กรุงศรีอยุธยา กับ หงสาวดี โดยเฉพาะ ศึกยุทธหัตถี

ซึ่งเป็นการต่อสู้บนหลังช้าง

1. พม่ายกทัพมาตีไทยครั้งใหญ่ สมเด็จพระนเรศวรและสมเด็จพระเอกาทศรถทรงนำทัพออกต่อสู้

2. ขณะศึกประชิด สมเด็จพระนเรศวรทอดพระเนตรเห็นพระมหาอุปราชา (กษัตริย์พม่าผู้ครองเมืองแปร) จึงขับช้างเข้าเผชิญหน้า

3. ทั้งสองพระองค์ทำ ยุทธหัตถี คือการต่อสู้กันด้วยอาวุธบนหลังช้าง

4. ผลสุดท้าย สมเด็จพระนเรศวรฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์กลางสนามรบ

5. ศึกครั้งนี้ทำให้ไทยได้รับชัยชนะยิ่งใหญ่

เป็นเหตุการณ์สำคัญที่ประกาศเกียรติยศของสมเด็จพระนเรศวรว่าเป็นวีรกษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราช

สมาชิก5/6

1.นาย ปิยโชค สมเทพ เลขที่12

2.นายพีรพัฒน์ ผลคูณ เลขที่ 13

3.นางสาวชลิตา กำลังดี เลขที่32

4.นางสาวสุมินตรา อัศฤกษ์ เลขที่36

5.นางสาวพลอยสวรรค์ ศรีสกุลพงศ์ เลขที่39

1. ความเป็นมา

• เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (ราวพุทธศตวรรษที่ 22)

• จุดมุ่งหมายเพื่อ สดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงกอบกู้เอกราชและมีชัยชนะเหนือพระมหาอุปราชาแห่งพม่า ในการทำยุทธหัตถีที่ตำบลหนองสาหร่าย จังหวัดสุพรรณบุรี

• ถือเป็นงานวรรณคดีชั้นสูงที่ใช้ประกาศเกียรติยศของพระมหากษัตริย์ และสร้างความภาคภูมิใจแก่คนไทย

2. ประวัติผู้แต่ง

• เชื่อว่า พระมหาราชครู ซึ่งเป็นกวีเอกและนักปราชญ์ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ เป็นผู้แต่ง

• ท่านมีความรู้ด้านศาสนา วรรณคดี และโหราศาสตร์ จึงสามารถประพันธ์งานที่มีทั้งความไพเราะและคติธรรม

3. ลักษณะคำประพันธ์

• แต่งด้วย ลิลิต ซึ่งเป็นการผสมระหว่าง โคลงและร่าย

• ใช้โคลงสุภาพและโคลงดั้นสลับกับร่ายสุภาพ

• มีสัมผัสและการเล่นคำอย่างประณีต ทำให้อ่านไพเราะ

• ภาษามีความวิจิตร ใช้อุปมาอุปไมย บรรยายความรู้สึกฮึกเหิม และยกย่องพระเกียรติยศ

4. เรื่องย่อ

• กล่าวถึงการที่พม่าเกณฑ์ทัพเข้ามาตีกรุงศรีอยุธยา

• สมเด็จพระนเรศวรนำทัพไทยออกต้านทาน

• ทั้งสองฝ่ายทำศึกกันอย่างดุเดือด และเกิดเหตุการณ์สำคัญคือ ยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชา

• ผลคือสมเด็จพระนเรศวรทรงมีชัยชนะ สังหารพระมหาอุปราชาสำเร็จ

• เรื่องจบด้วยการสรรเสริญพระบารมีสมเด็จพระนเรศวร ว่าทรงเป็นวีรกษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชให้แผ่นดินไทย

  
  

สมาชิกกลุ่ม

นส.กรรณลภัส เลขะสันต์ เลขที่ 19 ห้อง5/4

นส.อภิญญา บุญเสนาะ เลขที่ 32 ห้อง5/4

1) ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นบทประพันธ์ประเภทลิลิต ที่แต่งขึ้นโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ร่วมกับ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวาระงานฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในสมัยรัชกาลที่ 3

2) ประวัติผู้แต่ง

เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสรัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์

3) ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วยลิลิตสุภาพ ประกอบด้วย ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกันไป จำนวน 439 บท

4) เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่ายเล่าเหตุการณ์ครั้ง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (พม่า) ที่สมรภูมิหนองสาหร่าย จังหวัดกาญจนบุรีในปัจจุบัน

พม่าเกณฑ์ทัพใหญ่มาตีกรุงศรีอยุธยา

พระนเรศวรกับสมเด็จพระเอกาทศรถ (พระอนุชา) นำกองทัพไทยออกไปต้านทัพ

เมื่อเผชิญหน้ากัน พระนเรศวรทรงเห็นว่ากองทัพยังไม่ทันรวมตัวแต่เพื่อรักษาเกียรติศักดิ์ศรี จึงขับพระคชาธารเข้าชน

เกิดศึกยุทธหัตถี พระนเรศวรทรงใช้พระแสงของ้าวฟันต้องพระมหาอุปราชาจนสิ้นพระชนม์

กองทัพพม่าพ่ายแตกถอยกลับไป ไทยจึงรอดพ้นจากการเสียเอกราชอีกครั้ง

สมาชิก

1.นายปาณรวัฐ สายบุญ เลขที่8

2.นางสาวพิญญา ใจภักดี เลขที่17

3.นางสาวเมธาวดี ผลจันทร์ เลขที่18

“ลิลิตตะเลงพ่าย” เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา

มีเนื้อหาเกี่ยวกับสงครามยุทธหัตถี ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

ใช้รูปแบบการแต่งแบบ “ลิลิต” (คือการผสมระหว่างร่ายและโคลง)

ประวัติผู้แต่ง

นักวิชาการบางท่านสันนิษฐานว่าแต่งโดยกวีในราชสำนัก เพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

ลักษณะ

แต่งด้วย ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ สลับกันตามขนบการแต่ง “ลิลิต”

ใช้ภาษาไพเราะ มีโวหารภาพพจน์ เช่น อุปมา อุปลักษณ์ และการเล่นคำ

มีจังหวะสัมผัสไพเราะ ช่วยสร้างอารมณ์ร่วมในเรื่องราว

เรื่องย่อ

กล่าวถึงการทำสงครามระหว่างไทยกับพม่า

สมเด็จพระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพแก่บ้านเมือง

เกิดศึกยุทธหัตถีระหว่างพระองค์กับพระมหาอุปราชา

ผลคือสมเด็จพระนเรศวรมีชัย ทำให้แผ่นดินไทยรอดพ้นจากการถูกครอบงำ

สมาชิก

1.)นางสาว ปวรรัตน์ ปุนมาปัตย์ เลขที่20 ม.5/4

2.)นางสาวธันญารัตน์ ปัญญา เลขที่26 ม.5/4

3.)นางสาวกนกอร อินอ่อน เลขที่35 ม.5/4

1) ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อสดุดีวีรกรรมของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช

เนื้อหากล่าวถึงสงครามระหว่างไทยกับพม่า โดยเฉพาะเหตุการณ์สำคัญคือ ยุทธหัตถีที่หนองสาหร่าย ซึ่งพระนเรศวรทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี

มีจุดมุ่งหมายเพื่อแสดงความรักชาติ ความเสียสละ ความกล้าหาญ และการเทิดพระเกียรติพระมหากษัตริย์

2) ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่ายคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงดำรงพระยศเป็นพระเจ้าลูกยาเธอพระองค์เจ้าวาสุกรี ก่อนที่จะได้รับการสถาปนาเป็นสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่ทรงพระนิพนธ์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช.

3) ลักษณะคำประพันธ์

ใช้รูปแบบ ลิลิต คือ การผสมระหว่าง ร่ายสุภาพ กับ โคลงสุภาพ

ตอนต้นและตอนท้าย มักใช้ร่ายสุภาพในการบรรยายเนื้อหา

ตอนสำคัญ ๆ เช่นการต่อสู้ มักใช้โคลงสี่สุภาพ ซึ่งไพเราะและเข้มข้น

ภาษามีความสง่างาม สละสลวย ใช้โวหาร เช่น อุปมา อุปลักษณ์ และถ้อยคำที่ยกย่องเชิดชู

4) เรื่องย่อ

เริ่มต้นกล่าวถึงสภาพบ้านเมืองและการรุกรานของพม่า

สมเด็จพระนเรศวรทรงเตรียมทัพออกศึกเพื่อต่อกรกับกองทัพหงสาวดี

เกิดการรบที่หนองสาหร่าย โดยพระนเรศวรทรงกระทำ ยุทธหัตถี กับพระมหาอุปราชา

พระนเรศวรทรงมีชัยชนะ สามารถฆ่าพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

ผลจากชัยชนะครั้งนี้ ทำให้ขวัญและกำลังใจของทหารไทยหวนกลับมา และเป็นการประกาศอิสรภาพของไทยอย่างยิ่งใหญ่

1.นายกานต์ กมลรัตน์ เลขที่5 ม.5/4

2.นายปกภณ กูลอ่อน เลขที่11 ม.5/4

3.นายพีรภัทร สัมผัสบุญ เลขที่12 ม.5/4

4.นายยศพล มูลแก้ว เลขที่14 ม.5/4

เป็นวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติพระนเรศวรมหาราชที่แต่งขึ้นโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส และ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เพื่อสดุดีวีรกรรมการทำยุทธหัตถีชนะพระมหาอุปราชา

2)ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่ายคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องเป็นรัตนกวีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่ทรงแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

3)ลักษณะคำประพันธ์

เป็นวรรณคดีประเภท ลิลิตสุภาพ ซึ่งประกอบด้วย ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสองสุภาพ, โคลงสามสุภาพ, และ โคลงสี่สุภาพ) สลับกันไป มีจำนวน 439 บท

4)เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสมัยสมเด็จพระนารายณ์ แต่งขึ้นเพื่อสดุดีสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

กล่าวถึงการทำศึกยุทธหัตถีระหว่างพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า

พระนเรศวรทรงชนะศึก แสดงถึงพระปรีชาสามารถ ความกล้าหาญ และความรักชาติ

มีการใช้โวหาร คำประพันธ์ไพเราะ สอดแทรกการเทิดทูนพระมหากษัตริย์

ถือเป็นงานที่ปลุกใจให้เกิดความภาคภูมิใจในชาติและความสามัคคีของคนไทย

สมาชิกกลุ่ม

นายธนบัตร บุญตา ม.5/4 เลขที่3

นายสรยุทธ ทองนาค ม.5/4 เลขที่15

น.ส.ศิริรัตน์ จันลุน ม.5/4 เลขที่ 27

น.ส.สุกัญญา สารินทร์ ม.5/4 เลขที่31

น.ส.กัลยาณิภูรี ชามาส ม.5/4 เลขที่33

น.ส.พิชชาภา นีระมนต์ ม.5/4 เลขที่ 34

น.ส. นัฐพร ปิ่นทุมา เลขที่ 29 ชั้นม.5/4

น.ส. อรงกรณ์ ทองด้วง เลขที่ 38 ชั้นม.5/4

1. ความเป็นมา: วรรณคดีเรื่องนี้แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีจุดประสงค์หลักเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในเหตุการณ์ยุทธหัตถี

2. ประวัติผู้แต่ง: ผู้แต่งคือสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ซึ่งเป็นพระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 และทรงผนวชตลอดพระชนม์ชีพ ทรงเป็นกวีเอกและปราชญ์ที่ได้รับการยอมรับในระดับโลก

3. ลักษณะคำประพันธ์: แต่งด้วย "ลิลิตสุภาพ" คือการผสมผสานระหว่าง ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน

4. เรื่องย่อ: เป็นเรื่องราวการทำสงครามยุทธหัตถีระหว่าง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช กับ พระมหาอุปราชา แห่งหงสาวดี โดยจุดสำคัญคือเมื่อช้างทรงของพระนเรศวรฯ บุกเข้าไปในวงล้อมข้าศึก ทำให้เกิดการต่อสู้ตัวต่อตัวและจบลงด้วยชัยชนะของพระองค์

1. ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสำคัญในสมัยอยุธยาตอนปลาย แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงกอบกู้เอกราชจากพม่าและมีชัยใน ยุทธหัตถี กับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (ค.ศ. 1593 / พ.ศ. 2135)

จุดมุ่งหมายเพื่อยกย่องพระเกียรติคุณของพระนเรศวรและสร้างความสำนึกในความรักชาติของคนไทย

ถือเป็นงานวรรณคดีที่แสดงให้เห็นทั้งความงดงามทางภาษาและคุณค่าทางประวัติศาสตร์

---

2. ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งไม่ทราบแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่าเป็น สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระราชโอรสในรัชกาลที่ ๑) พระภิกษุผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาและวรรณคดี

พระองค์ทรงรอบรู้ทางพระไตรปิฎก ภาษาบาลี และการประพันธ์ จึงสามารถร้อยเรียงถ้อยคำได้ไพเราะและทรงคุณค่า

แต่บางความเห็นก็มองว่าอาจเป็น “กวีราชสำนัก” ที่ร่วมกันแต่งขึ้น

---

3. ลักษณะคำประพันธ์

ใช้ ลิลิต ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่าง โคลง และ ร่าย

ส่วนมากใช้ โคลงสุภาพ และ ร่ายสุภาพ สลับกัน

ภาษาไพเราะ อุปมาอุปไมยวิจิตร ใช้คำโบราณ และถ้อยคำยกย่องเชิดชูวีรกรรม

เน้นการบรรยายเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ให้มีความงดงามเหมือนภาพวาด

---

4. เรื่องย่อ

เรื่องกล่าวถึงการที่พม่า (หงสาวดี) ส่งทัพใหญ่มาตีไทย สมเด็จพระนเรศวรในขณะเป็นกษัตริย์กรุงศรีอยุธยา ได้ยกกองทัพไปต้านทาน

เมื่อทัพทั้งสองเผชิญหน้ากัน ณ ทุ่งภูเขาทอง (หนองสาหร่าย) พระนเรศวรทรงทำ ยุทธหัตถี (การชนช้างรบ) กับ พระมหาอุปราชา

ผลคือพระนเรศวรทรงฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์ ทำให้กองทัพพม่าล่าถอยกลับ

บทสุดท้ายบรรยายถึงการสดุดีพระเกียรติของพระนเรศวร ว่าเป็นวีรกษัตริย์ผู้กอบกู้ชาติ

สมาชิก

นายธนกร มีศรี เลขที2 ม.5/4

นายภูศิลป์ สู่บุญ เลขที่13 ม.5/4

นายธนัท เหง้าประสิทธิ์ เลขที่7 ม.5/4

นายจักรพรรณ ปัสสามั่น เลขที่9 ม.5/4

นายสุภกร พรมสิทธิ์ เลขที่16 ม.5/4

เรื่องย่อ

ลิลิตตะเลงพ่าย กล่าวถึงการทำสงครามระหว่างไทยกับพม่าในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะศึก ยุทธหัตถี (พ.ศ. 2135) ที่เมืองหาง เมื่อสมเด็จพระนเรศวรทรงทำสงครามกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า ทรงใช้กลยุทธ์แยกทัพออกมาจนได้กระทำยุทธหัตถี และสามารถมีชัยชนะ ทำให้ไทยได้ขวัญกำลังใจและรักษาเอกราชไว้ได้

ความเป็นมา

แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา คาดว่าในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

จุดมุ่งหมายเพื่อ สดุดีวีรกรรม ของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเป็นการ ปลุกใจให้รักชาติและปกป้องบ้านเมือง

นับเป็นวรรณคดีที่สะท้อนทั้งประวัติศาสตร์และความรู้สึกของคนไทยที่ภาคภูมิใจในพระมหากษัตริย์

ประวัติผู้แต่ง

ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง ชัดเจน

นักวิชาการเชื่อว่าเป็น กวีในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชมีความรู้ทั้งด้านวรรณศิลป์และเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ จึงสามารถถ่ายทอดเรื่องราวสงครามได้อย่างสมจริงและทรงพลัง

ลักษณะคำประพันธ์

ประเภท ลิลิต คือการแต่งผสมกันระหว่าง

ร่ายสุภาพ (ใช้เล่าเรื่องโดยละเอียด)

โคลงสุภาพ (ใช้บรรยาย ยกย่อง และสร้างอารมณ์ความรู้สึก)

สำนวน โอ่อ่า สง่างาม ใช้โวหารภาพพจน์ เช่น อุปมา อุปลักษณ์ การเล่นคำ

มีการสดุดีพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรและบรรยายฉากสงครามอย่างเข้มข้น

สมาชิก

1.นางสาวสกุลทิพย์ เหมือนทอง เลขที่ 22

2.นางสาวศิรินทิพย์ ศรีสุวงศ์ เลขที่ 25

3.นางสาวอมรรัตน์ สิมาวัน เลขที่ 28

4.นางสาวจุฑามณี พวงทำธรรม เลขที่30

5.นางสาววนิดา พลดงนอก เลขที่ 37

6.นางสาวโสรดา ทาเพียรธุ เลขที่ 39

1.)ความเป็นมา

เป็นวรรณคดีสมัยอยุธยา กล่าวถึงชัยชนะในการทำ ยุทธหัตถี ของสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี

แต่งขึ้นเพื่อ สดุดีพระเกียรติคุณและปลุกใจรักชาติ

2.)ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่ง ไม่ทราบชื่อแน่ชัด

เชื่อว่าเป็นกวีราชสำนักสมัยอยุธยาตอนปลาย เพื่อถวายพระเกียรติพระนเรศวร

3.)ลักษณะคำประพันธ์

เป็น ลิลิตสุภาพ สลับร่ายสุภาพ

ใช้ถ้อยคำสละสลวย เล่นเสียงและสัมผัส

เน้นบรรยายการรบอย่างกล้าหาญและยกย่องพระเกียรติยศ

4.)เรื่องย่อ

พระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดียกทัพมาตีกรุงศรีอยุธยา

สมเด็จพระนเรศวรทรงนำกองทัพไปสกัดกั้น

เกิด ยุทธหัตถีบนหลังช้าง ระหว่างพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชา

พระนเรศวรทรงมีชัยชนะ พระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

ไทยได้ชัยชนะครั้งสำคัญ รักษาเอกราชและปลุกใจรักชาติ

สมาชิกในกลุ่ม

1.นางสาวริญญารัศมิ์ ก้องศักดิ์วัฒนา ม.5/2 เลขที่18

2.นางสาวอนันตญา แก้วเรือนทอง ม.5/2 เลขที่35

3.นางสาวจารุวรรณ จันทร์ไพ ม.5/2 เลขที่ 36

4.นางสาวณิชานันท์ จักรกะพงษ์ ม.5/2 เลขที่37

4,5,6,9,26,29

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย (ราวสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช)

แต่งเพื่อ สดุดีสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในเหตุการณ์ ยุทธหัตถี ที่ทรงกระทำยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งพม่า (พ.ศ. 2135)

จุดประสงค์หลักคือเพื่อ เทิดพระเกียรติ วีรกรรม และความกล้าหาญ ของพระมหากษัตริย์

---

2. ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

นักวรรณคดีเชื่อว่าเป็นกวีในราชสำนักสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช

คาดว่าอาจเป็น พระมหาราชครูวามเทพมุนี หรือกวีผู้ใกล้ชิดราชสำนัก เนื่องจากภาษาและกลวิธีการแต่งวิจิตรบรรจง เหมาะสมกับการเทิดพระเกียรติ

---

3. ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วย ลิลิตสุภาพ (ผสมโคลงกับร่าย)

ใช้ โคลงสุภาพ เป็นหลัก และมี ร่ายสุภาพ สลับ

ภาษาสละสลวย มีการใช้ อุปมา อุปไมย และการยกโวหาร อย่างวิจิตร

มีลีลา สง่างามและเข้มขลัง สอดคล้องกับเนื้อหาที่กล่าวถึงศึกสงครามและเกียรติยศกษัตริย์

---

4. เรื่องย่อ

กล่าวถึงเหตุการณ์ใน ศึกยุทธหัตถี สมเด็จพระนเรศวรมหาราชยกทัพไปปราบหงสาวดี

เมื่อทัพทั้งสองเผชิญหน้ากัน พระนเรศวรได้ กระทำยุทธหัตถี ต่อพระมหาอุปราชา

การต่อสู้อย่างดุเดือดจบลงด้วยชัยชนะของพระนเรศวร พระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

จากนั้นกองทัพไทยสามารถเอาชนะและขับไล่กองทัพหงสาวดีได้สำเร็จ

เนื้อเรื่องจบลงด้วยการ สดุดีพระเกียรติ ของสมเด็จพระนเรศวร ผู้กอบกู้เอกราชของชาติ

1. กีรติ กำลังแข็ง เลขที่2

2. อติวิชญ์ วังหลวง เลขที่3

3. เพ็ชรพิพัฒน์ พิมลี เลขที่10

4. ทัฬหิกรณ์ แสงตะวงษ์ เลขที่12

5. ธนากร หม่องคำทิ เลขที่14

6. พัสวีร์ญา วรพิมพ์รัตน์ เลขที่24

   5/2

ลิลิตตะเลงพ่าย

1) ความเป็นมา

• ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่มีจุดประสงค์เพื่อ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงมีชัยชนะเหนือพระมหาอุปราชาแห่งพม่า ใน สงครามยุทธหัตถี ณ ตำบลหนองสาหร่าย เมื่อ พ.ศ. 2135

• แต่งขึ้นตามพงศาวดารและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เพื่อให้ชนรุ่นหลังได้รำลึกถึง พระมหากรุณาธิคุณ และ ความกล้าหาญ ของพระองค์

• เป็นวรรณคดีที่สะท้อนความรักชาติ ความสามัคคี และการปกป้องเอกราชของไทย

2) ประวัติผู้แต่ง – สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตโนรส

• ทรงเป็นพระราชโอรสใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2)

• ประสูติเมื่อ พ.ศ. 2333 และสิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2396

• ทรงเป็น กวีเอกในสมัยรัตนโกสินทร์ และมีผลงานวรรณกรรมหลากหลาย ทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ และวรรณคดี

• ทรงเชี่ยวชาญทางภาษาและฉันทลักษณ์ ทรงพระปรีชาสามารถในการประพันธ์ทั้งร้อยกรองและร้อยแก้ว

• ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นหนึ่งในผลงานชิ้นเอกที่แสดงถึงความสามารถในการผสมผสานประวัติศาสตร์กับวรรณศิลป์อย่างกลมกลืน

3) ลักษณะคำประพันธ์

• ใช้ ลิลิต เป็นรูปแบบการประพันธ์ ซึ่งประกอบด้วยคำประพันธ์ 2 ประเภท ได้แก่:

  • โคลงสุภาพ (โคลงสี่สุภาพ) – ใช้ในบทพรรณนา ชมธรรมชาติ เทิดพระเกียรติ

  • ร่ายสุภาพ – ใช้ในบทเล่าเรื่องหรือดำเนินเหตุการณ์

  ลักษณะเด่น:

  • ภาษาไพเราะ สละสลวย

  • ใช้โวหารภาพพจน์ เช่น อุปมา อุปลักษณ์

  • ถ่ายทอดอารมณ์ความรักชาติ ความเสียสละ และเกียรติภูมิของกษัตริย์

  • ผสมผสานความจริงทางประวัติศาสตร์กับศิลปะทางวรรณคดีได้อย่างลงตัว

4) เรื่องย่อ

• พม่ายกทัพมาตีไทย สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงรับศึก

• ขณะกองทัพเผชิญหน้ากันที่หนองสาหร่าย พระองค์ทรงประกาศอธิษฐานและท้ารบกับพระมหาอุปราชา

• เกิด ศึกยุทธหัตถี บนหลังช้างอย่างกล้าหาญ

• สมเด็จพระนเรศวรทรงฟันพระมหาอุปราชาจนสิ้นพระชนม์ เป็นชัยชนะครั้งสำคัญของกองทัพไทย

• เหตุการณ์นี้ถือเป็น จุดเปลี่ยนของประวัติศาสตร์ไทย และแสดงถึงการประกาศอิสรภาพอย่างแท้จริง

สมาชิก

1. น.ส.ชนม์นิภ พิสุทธิ์ ม.5/2 เลขที่20

2. น.ส.ปาลินี อุดาหน ม.5/2 เลขที่21

3. น.ส.ณัฐรุจา สอนพรม ม.5/2 เลขที่32

4. น.ส.ศิริวิมล จารุจิต ม.5/2 เลขที่34

3. ลักษณะสำคัญประพันธ์

• เป็นลิลิตที่มีบทกลอนประพันธ์ในรูปแบบโคลง

• ใช้ภาษาที่สละสลวยและมีสัมผัสคล้องจอง

• เนื้อเรื่องเน้นเรื่องราวของสงครามและความรักในบริบทประวัติศาสตร์

• มีสัญลักษณ์และคำเปรียบเปรยที่ลึกซึ้ง

4. เรื่องย่อ
เรื่องราว กล่าวถึงวีรกรรมของพระตะเลงพ่ายที่เป็นวีรบุรุษในสงคราม เพื่อปกป้องบ้านเมืองจากศัตรู ผสมผสานด้วยเรื่องราวความรักและความเสียสละของตัวละครต่างๆ ซึ่งสะท้อนถึงจิตวิญญาณของความกล้าหาญและคุณธรรมของคนในสมัยนั้น

สมาชิก

นายคุณาคุณ นันทเพ็ชร เลขที่11

นายธนวัฒน์ ประทุมมาท เลขที่13

นาย เด่นภูมิ วงศ์สามารถ เลขที่8

1. ความเป็นมา

• ลิลิตตะเพ่งพาย เป็นวรรณคดีประเภท ลิลิตนิราศ ที่เล่าการเดินทางโดยเรือ

• แต่งขึ้นในสมัย อยุธยา ตอนปลาย (ประมาณพุทธศตวรรษที่ 23)

• มีวัตถุประสงค์เพื่อบรรยายการเดินทางจากพระนครศรีอยุธยาไปยังหัวเมืองทางใต้ โดยใช้เรือเป็นพาหนะ พร้อมพรรณนาธรรมชาติ บ้านเมือง สถานที่ต่าง ๆ ตลอดเส้นทาง

• เป็นงานที่ผสมผสานทั้ง นิราศ (การเดินทาง) และ ลิลิต (การใช้โครงกลอนผสมระหว่างโคลงกับร่าย)

2. ประวัติผู้แต่ง

• ผู้แต่งไม่ปรากฏนามแน่ชัด

• นักวรรณคดีบางท่านสันนิษฐานว่าอาจเป็น ขุนนางหรือกวีในราชสำนัก ที่มีโอกาสเดินทางร่วมขบวนไปต่างเมือง

• เนื่องจากภาษาที่ใช้เป็นแบบกวีราชสำนัก สละสลวย มีชั้นเชิงและอ้างอิงเหตุการณ์จริง

• จึงมักถือว่าเป็น “กวีเอกนิรนาม” ของสมัยอยุธยาตอนปลาย

3. ลักษณะคำประพันธ์

• ใช้ ลิลิต เป็นรูปแบบคำประพันธ์

• โดยผสมระหว่าง
  

  • ร่ายสุภาพ → ใช้เล่าเรื่องอย่างต่อเนื่อง

  • โคลงสุภาพ (โคลงสี่สุภาพ) → ใช้เน้นความไพเราะและพรรณนา

• 
  

• มีการเล่นคำ การใช้โวหารพรรณนาอย่างละเอียด โดยเฉพาะเรื่องน้ำ ป่า สัตว์ และความรู้สึกของผู้เดินทาง

• สำนวนมีทั้งความงดงามทางกวี และข้อมูลภูมิศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรมของสมัยนั้น

4. เรื่องย่อ

• เรื่องเล่าเริ่มต้นเมื่อกวีออกเดินทางด้วยเรือจากกรุงศรีอยุธยา

• ระหว่างทางได้พรรณนาความงามของสายน้ำ บ้านเรือน ริมฝั่งแม่น้ำ การค้าขายของชาวบ้าน และวัดวาอาราม

• กล่าวถึงความยากลำบากในการเดินทาง ทั้งลมฟ้าอากาศ กระแสน้ำ และอุปสรรคต่าง ๆ

• มีการเปรียบเทียบความรู้สึกส่วนตัวกับธรรมชาติรอบข้าง เช่น ความคิดถึง ความอาลัยอาวรณ์ คล้ายงาน นิราศ

• เรื่องจบลงด้วยการไปถึงเป้าหมายที่ “ตะเพ่งพาย” (ชื่อท้องถิ่น/สถานที่ซึ่งเป็นจุดหมายปลายทางของการเดินทาง)

สมาชิก

1.นางสาวชลธิชา อุทุมพันธ์ เลขที่17 ม.5/2

2.นางสาวพิชญาภัค มณีแพง เลขที่ 25 ม.5/2

3.นางสาววชิรญาณ์ แก้วสว่าง เลขที่30 ม.5/2

4.นางสาวอรุโณทัย แก้วคำชาติ เลขที่31 ม.5/2

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. พระองค์ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องเป็นรัตนกวีในยุครัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่ทรงแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

พระนามเดิม: พระองค์เจ้าวาสุกรี.

ปีประสูติ: พ.ศ. 2333.

ตำแหน่ง: สมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์.

ทรงนิพนธ์: ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นหนึ่งในพระนิพนธ์หลายเล่มที่ทรงประพันธ์ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง.

ผู้ช่วย: มีผู้ช่วยในการนิพนธ์คือ พระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร.

วัตถุประสงค์: แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช.

โอกาสในการแต่ง: ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม.

ลักษณะคำประพันธ์

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภท ลิลิตสุภาพ ซึ่งประกอบด้วย

ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ สลับกันไป

เนื้อเรื่องโดยย่อ

สมเด็จพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี (พม่า) ยกกองทัพใหญ่มาตีกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระนเรศวรมหาราชจึงนำกองทัพออกต้านทัพพม่า การศึกครั้งนี้ดุเดือด จนถึงเหตุการณ์สำคัญคือ “การชนช้าง” ระหว่างสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชา ณ ทุ่งตะเลงพ่าย

พระนเรศวรทรงประกาศท้ารบพระมหาอุปราชาแบบตัวต่อตัว บนหลังช้างศึก การชนช้างดำเนินไปอย่างเข้มข้น สุดท้ายพระนเรศวรทรงฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์บนคอช้าง ถือเป็นชัยชนะอันยิ่งใหญ่ของไทย ทำให้กองทัพพม่าแตกพ่ายถอยกลับไป

ชัยชนะครั้งนี้นับเป็นเหตุการณ์สำคัญที่แสดงถึงพระปรีชาสามารถ ความกล้าหาญ และความเสียสละของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช จนทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นวีรกษัตริย์ผู้กอบกู้เอกราชของชาติไทย

สมาชิก

1.นางสาวศรสวรรค์ ปาวะชัย เลขที่19 5/2

2.นางสาวอนัตตา ยาวะโนภาส เลขที่39 5/2

ความเป็นมา:

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีโบราณของไทยที่เกิดขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา เพื่อบันทึกเหตุการณ์สงครามและวีรกรรมของกองทัพไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยา

แต่งขึ้นเพื่อบันทึกเหตุการณ์สงครามและวีรกรรมของกองทัพไทย ประพันธ์เป็นลิลิตร้อยกรองไทยสละสลวย ถ่ายทอดความกล้าหาญ ความรักชาติ และคุณธรรมของผู้คนในยุคนั้น นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งศึกษาและแสดงถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมไทยที่คนรุ่นหลังสามารถเรียนรู้ได้

ประวัติผู้แต่ง:

ไม่ทราบนามที่แน่ชัด แต่สันนิษฐานว่าเป็น กวีราชสำนัก หรือ ขุนนางชั้นสูงในราชสำนัก ที่มีความรู้ทั้งด้าน วรรณศิลป์ และ พิชัยสงคราม งานลิลิตตะเลงพ่ายจึงเป็นผลงานประณีต ถูกแต่งขึ้นเพื่อ เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช หลังทรงชนะพระมหาอุปราชาแห่งพม่า บางข้อสันนิษฐานว่าอาจเป็น เจ้าพระยาพระคลัง (หน) หรือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส แต่ยังไม่มีข้อยืนยันแน่ชัด

ลักษณะคำประพันธ์:

• เป็น วรรณคดีลิลิต ซึ่งเป็นการผสมระหว่าง ร่าย กับ โคลง

• ใช้ ฉันทลักษณ์ไทย อย่างสละสลวย

• มี คำประพันธ์ประณีต ถ่ายทอดอารมณ์สงคราม ความกล้าหาญ และคุณธรรมของตัวละคร

• มีการใช้ สำนวนเปรียบเทียบ และ ถ่ายทอดเหตุการณ์อย่างชัดเจน ทำให้อ่านแล้วเห็นภาพสงครามและวีรกรรมได้ชัดเจน

• มีลักษณะ ร้อยเรียงเป็นเรื่องเล่า แต่ยังคงความไพเราะของร้อยกรองไทยแบบโบราณ

เรื่องย่อ:

ลิลิตตะเลงพ่ายเล่าเหตุการณ์ สงครามตะเลงพ่าย ระหว่างกรุงศรีอยุธยาและพม่าในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เรื่องเริ่มจากการเตรียมกองทัพไทยและวางยุทธวิธีเพื่อรับมือกับการรุกรานของพม่า แสดงให้เห็นถึงความสามัคคีของนายทหารและกองทัพไทย รวมถึงความจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์

เหตุการณ์สำคัญที่สุดคือ ยุทธหัตถี การต่อสู้บนหลังช้างระหว่างพระนเรศวรและพระมหาอุปราชา ซึ่งถือเป็นชัยชนะที่เปลี่ยนแนวรบและสร้างวีรกรรมอันโดดเด่นให้กับไทย ลิลิตบรรยายทั้ง การเตรียมยุทธวิธี การเคลื่อนพล การต่อสู้ และความตื่นเต้นของสนามรบ ทำให้ผู้อ่านเห็นภาพสงครามอย่างชัดเจน

นอกจากฉากยุทธหัตถีแล้ว เรื่องยังเน้น วีรกรรมของนายทหารไทย ที่เสียสละชีวิตปกป้องเมือง และคุณธรรมของกองทัพไทยทุกคน มีการใช้ บทกวีร่ายรำ ถ่ายทอดอารมณ์ ความกล้าหาญ ความตึงเครียด และความรักชาติของตัวละคร ทำให้ผู้อ่านสัมผัสทั้งบรรยากาศสงครามและจิตใจของผู้คน

เรื่องราวปิดท้ายด้วยการยกย่องวีรกรรมของพระนเรศวรและกองทัพไทย ทำให้สงครามตะเลงพ่ายกลายเป็นเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ไทย และทำให้ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่ทั้ง สนุก ละเอียด และมีคุณค่าเชิงวรรณศิลป์และประวัติศาสตร์

จัดทำโดย:

1.นายธีรไนย คำสาย ม.5/2 เลขที่15

2.นางสาวชนิษฐา เนตรสง่า ม.5/2 เลขที่28

3.นางสาวนางสาวสรินยา โสภา ม.5/2 เลขที่23

4.นางสาวนันทิยา แจ้งธรรมมา ม.5/2 เลขที่38

1) ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสำคัญในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่งขึ้นเพื่อสดุดีสมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่ทรงกู้ชาติบ้านเมืองจากพม่า โดยเฉพาะเหตุการณ์ยุทธหัตถีที่ทรงมีชัยชนะต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี

2) ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า พระองค์เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลก

3) ลักษณะคำประพันธ์

แต่งด้วย ลิลิตสุภาพ ซึ่งผสมผสานระหว่าง ร่ายสุภาพ และ โคลงสุภาพ (โคลงสี่สุภาพ)

ใช้ถ้อยคำวิจิตรไพเราะ มีการพรรณนาสงคราม ความกล้าหาญ และความเสียสละ

สะท้อนความรักชาติ ความจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์

4) เรื่องย่อ

เรื่องกล่าวถึงการทำสงครามระหว่างไทยกับพม่า สมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเฉพาะเหตุการณ์ สงครามยุทธหัตถี ที่พระองค์ทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา และได้รับชัยชนะ ทำให้ขวัญกำลังใจของคนไทยกลับคืนมา บ้านเมืองรอดพ้นจากการตกเป็นเมืองขึ้น

สมาชิกในกลุ่ม

1.นางสาวเฟื่องฟ้า คำพะทา เลขที่16

2.นางสาวรุ้งธิวา อ่อนวรรณะ เลขที่32

3.นางสาวธันยมัย จันทิมา เลขที่36