Guðbrandur Þorláksson by Eva Róberts

Almennar upplýsingar um Guðbrand

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:20:37 UTC

Guðbrandur var prestur og ólst upp hjá foreldurm sínum á Staðarbakka í Miðfirði. Þegar að latínuskólinn á Hólum í Hjaltadal var nýstofnaður árið 1553 var Guðbrandur einn af nemendum þeirra. Guðbrandur var í skóanum við Hólum í 6 ár, og við lok náms þá kenndi hann í einn vetur. Eftir náms fór hann að vera rektor í latínuskólanum við Sklalholti. Hann starfaði þar aðeins í 3 ár vegna hann fór að verða prestur á Breiðabólstað árið 1567. Hann var þó ekki lengi prestur því veturinn 1568-1569 fór hann erlendis og eftir það kallaði Konungur hann til Kaupmannahafnar og fékk honum biskupsembættið á Hólum vorið 1571. Því embætti gegndi hann til æviloka, í 56 ár.

Helstu verk hans Guðbrands

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:22:12 UTC

Helstu verk hans Guðbrands voru, Guðbrandsbiblía, Sálmabókinn, og Vísnabókinn. Alls eru varveittar 79 bækur sem prentaðar voru í tíð Guðbrands.

Guðbrandsbiblía

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:22:48 UTC

Nýja testamenntið var búin að gefa út aður en Guðbrandur gaf út sína, þar að segja var Guðbrandsbiblía skrifuð úr allri biblíunni. Hann notar þýðingu hans Odds Gottskálkssonar á nýja testamentinu nánast óbreytta. Hann notar þýðingar úr önnur handritum fyrir önnur rit biblíunar, og hefur hugsanlega þýtt eithvað sjálfur. Guðbrandsbiblía er í stóru broti og hinn glæsilegasti gripur. Hún er fyrsta myndskreytta bók sem prentuð var á Íslandi. Hún er talinn hafa verið prentuð í 500 eintökum, sem var afar stórt upplag á þeim tíma. Hún kostaði 2-3 kýrverð.

Sálmabókinn

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:23:02 UTC

Sálmabókin sem Guðbrandur gaf út 1589 hefst á tveggja blaðsíðna formáli Marteins Lúthers ,,yfir sína sálmabók´´.Þar er fjallað um mikilvægi þess að Kristi séu sungnir lofsöngvar. Á eftir formáli Lúthers er prentaður merkilegur formáli Guðbrands sjálfs. Sá formála er lengri en lúthers, eða fjórtán blaðsíður. Formálinn er nokkurs konar bókmenntaleg stefnuskrá Guðbrands og þar greinir hann grein um hugmyndum sínum um tilgang bókmennta og eignnig um efni þeirra og form. Guðbrandur lýkur umfjöllun sinni um hlutverk sálmabókarinnar á því atriði sem okkur finnst í daag einna áhugaverðast, nefnilega því hvaða bókmenntun sálmabókinni er ætlð að útrýma. Sálmabókin var lýklega prentuð í 350 eintökum.

Vísnabókinn

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:23:15 UTC

Vísnabókinn kom út árið 1612, hún á nánast að vera kennslubók í efni biblíunnar of kristinni trú. Í Vísnabókinno er íslenskur kveðskapur eftir tíu nafngreinda skáld auk eldra efnis. Guðbrandur fékk samtímamenn sína til að yrkja í bókina. Hvert mannsbarn á Íslandi þekkjir að minnsta kosti eitt verk úr Vísnabókinni. Það er jólasálmurinn Nóttin var sú ágæt ein, eða kvæðið af stallinum Kristí, eins og titillinn hjómar í Vísnabókinni. í Vísnabókinni eru erindin alls 29.

Viðhorf Guðbrands á íslenskri tungu

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:24:17 UTC

Guðbrandur segir íslenskuna, sem hann kallar norrænu, standa mörgum tungumálum framar í sáldskapar málsnilld og kvæða hætti, og að ljóðlistin sé okkar tónlist.

Einar Sigurðsson

evalrobertsdottir — 2024-08-21 14:24:35 UTC

Einar Sigurðsson var gamall skólabróðir og félagi hans Guðbrands. Enar var prestur í Heydölum. Eins og kom fram í Vísnabókinni þá samdi Einar sálminn Nóttin var sú ágæt ein, eða kvæðið af stallinum Kristí, eins og titillinn hljómar í Vísnabókinni.