Zoals te lezen in het verslag van Irene, is er bij sommige kinderen nog onduidelijkheid wanneer ze mogen storen en snappen ook het negeren niet als hint om verder te gaan met hun eigen werk.

Desondanks merk ik zelf al veel meer rust in mijn hoofd en dat heeft zijn invloed op de groep. Het is al vele malen rustiger dan in de eerste weken van dit schooljaar en daar ben ik erg blij mee.

Ze hebben materiaal om aan te geven wanneer ze een vraag hebben, maar dit moet nog verder ingewerkt worden. Met aan aantal kinderen heb ik de afspraak dat zij mij wel mogen storen.

Op dit moment hebben zij nog groepen met twee leerjaren, maar willen volgend jaar de overstap maken naar drie leerjaren per groep.

Claudia heeft eerst op een school gewerkt met drie leerjaren per klas en vindt dit fijner. Zij geeft aan dat het pittig is om met veertien derde groepers in de klas te werken. Groep 4 is vaak nog niet geheel in staat om deze derde groepers te ondersteunen. En zij geeft aan dat het als leerkracht moeilijk te managen is, wanneer zo'n grote groep zelfstandig moeten werken terwijl zij dat niet gewend zijn. Zeker niet wanneer een groep 3 geconfronteerd wordt met het werken in werkboekjes.

Op dit moment werken ze op die school nog veel met methodes. Over de jaren heen werkten er steeds meer mensen op deze school zonder Montessorischoling. Nu ze een ommekeer inzetten, zijn veel leerkrachten bezig met de nascholing.

Bij mij op school werken we ook veel met methodes en dat brengt, uitdagingen met zich mee. Je moet vaak meer instructie geven dan je lief is, want soms weinig tijd voor rondes over laat. Door goed na te denken wat er overgeslagen kan worden, houdt je steeds meer tijd over.

Dat brengt ook iets heel moois met zich mee. Het team wordt hechter en kunnen samen nadenken over het onderwijs. Zo wordt dat Montessorionderwijs echt van hun school en kunnen zelf kijken hoe en wanneer ze de idealen van Maria Montessori goed kunnen invoeren.

Er hangt een hele warme sfeer in de school en het gebouw is nieuw. De klassen zijn wel klein, wat weinig ruimte over laat om op kleedjes te werken. Dat is het fijne aan het gebouw van De Haarlemse Montessorischool. De klassen zijn ruim en dat biedt veel mogelijkheden voor de kinderen om samen te werken of een ander plekje te zoeken om aan de slag te gaan.

Volgens Montessori is het belangrijk dat schrijfonderwijs geïntegreerd wordt aangeboden. Leesonderwijs zou moeten voortvloeien uit het schrijfonderwijs. Dat gebeurt vanaf het begin al met de schuurpapieren letters en bouwt zich later uit wanneer kinderen schrijven zullen moeten gebruiken bij vaardigheden als spelling en stellen, maar uiteraard ook bij rekenen en Kosmisch onderwijs.

De klank en vorm van de letter worden aan elkaar gekoppeld wat het lees- en schrijfonderwijs met elkaar verbind. Hoe 'vroeger' hiermee begonnen wordt, des te eerder zullen deze letter goed zijn ingeprent bij het kind.

Aanbieding van de schuurpapieren letter(s)

Allereerst is het belangrijk dat het kind weer even de ervaring heeft gehad met ruw en glad via het daarvoor bestelde materiaal om de vingers 'gevoelig' te maken.

Er worden door de leerkracht twee letter gekozen die van elkaar verschillen. Verschillen van vorm, maar ook duidelijk verschillen van klank.

• a/d verschilt hierbij wel van klank, maar lijken op vorm elk op elkaar.

• b/d verschillen in vorm wel van elkaar (als schuurpapieren letter), maar weinig als klank.

• Daarom wordt er bijvoorbeeld gekozen voor de lettercombinatie a/p.

De leerkracht trekt de eerste letter een paar keer om, met de goede schrijfrichting en laat het kind dit imiteren. Wanneer het kind de letter goed navoelt, doet de leerkracht dit ook nog een paar keer met verklanking van de letter. Ook dit vraagt zij de leerling na te doen. De leerkracht benoemt woorden die beginnen met de betreffende letter en stimuleert de leerling dit ook te doen.

Wanneer de leerling de eerste aangeboden letter goed heeft doorlopen, start de leerkracht met de andere letter en volgt hetzelfde stappenplan.

Door observatie kan de leerkracht zien in welke fase van ontwikkeling de kinderen zitten en aan de hand daarvan bepalen, waar de zone van de naaste ontwikkeling^1 ligt.

Wanneer kinderen nog geen juiste pengreep hebben, moet er niet overgegaan worden op schrijfonderwijs. Het is dan belangrijk op voorbereidende activiteiten te doen om de fijne motoriek te verbeteren.

Een valkuil van veel leerkrachten is dat zij opdrachten gaan geven waar vooral fijne motoriek voor nodig is. Het is juist ook heel belangrijk dat de kinderen activiteiten doen die de grove motoriek aanstippen. Wanneer daarnaast ook expliciet aandacht wordt besteed aan het aanbieden en laten voelen van de juiste pengreep laatste stadium van de ontwikkeling, kan een kind grote sprongen maken. ^3

Daarna biedt de leerkracht de grondlijn aan. Dit is de lijn waar de romp van de letter op rust. Het maakt hierin nog niet uit hoe groot de kinderen schrijven. Je biedt dit alleen aan met rompletters. Zo hoeven de letters nog niet door de grondlijn heen.

Daarna wordt de lijn boven de grondlijn aangeboden, De rompletters dienen hiertussen geschreven te worden. Hier is het dus belangrijk dat de kinderen precies zo groot schrijven als de ruimt en de proporties kloppen. Ter ondersteuning kan de ruimte tussen deze lijnen worden geaccentueerd met een subtiele kleur. Op een krijtbord kan deze door de leerkracht zelf worden aangeboden.

Als laatste worden de bovenste en de onderste lijn aangeboden. Voor de lusletters helemaal tot boven en de stokletters tot halverwege. Uitgelegd kan worden aan de kinderen dat alleen het stokje of alleen de lus zich in die ruimte begeven, de romp blijft altijd tussen de kleinste ruimte.

Een schrijfmethode die samenloopt met een leesmethode houdt in dat de letters die worden aangeboden, corresponderen met de letters die stuk voor stuk worden aangeboden door de leesmethode.

Bij de kleuters wordt weinig aandacht geboden aan expliciet schrijfonderwijs. Zij bieden de schuurpapieren letter aan en laten daarmee de schrijfwijze van de letters zien, maar gaan hier niet mee aan de slag specifiek op papier. Wanneer kinderen nog niet gelateraliseerd zijn is dat uiteraard prima.

• Op een groot krijtbord in de klas

• Met water op een krijtbordje

• In een platte bak met zand letters en woorden schrijven

• Op een kleedje met een ontbijttafeltje schrijven

• Andere kinderen laten lezen, wat kinderen hebben geschreven.

• Woorden naschrijven van de leerkracht

08:30 - 12:00 Werkperiode 1

12:00 - 12:30 Gezamenlijk lunch

12:30 - 13:00 Stilte tijd

13:00 - 14:45 Werkperiode 2

Door het beschikbaar maken van deze geruime inloop en de mogelijkheid om sociaal de dag te beginnen, wordt bewerkstelligt dat kinderen elkaar kunnen helpen wat de (mede)verantwoordelijkheid vergoot en dat kinderen hun verhaal kunnen doen wat vervolgens de zelfregulatie weer vergoot. Kinderen kunnen eventuele emoties kwijt die hen het ontwikkelen tegenstaan en leren om te gaan met deze emoties. Dat geldt tevens voor de ondersteunende partij in zulke gesprekken.

De Winter heeft het over positive vrijheid. Dat is een vrijheid waarin mensen richting geven aan hun behoefte om hun eigen leven te leiden. Dit doen zij zelfstandig en samen met anderen in een gemeenschap of samenleving.

Elke dag verzorgen twee kinderen de thee van die inloop. Daar is een rooster voor. Met dertig kinderen in de klas betekent dit dat iedere leerling eens per drie weken theedienst heeft. Dit vergoot discipline en de medeverantwoordelijkheid voor de groep.

Allereerst wordt er wat gevraagd van hun vermogen om te plannen en de ontwikkeling daarvan. De kinderen mogen in deze periode zelf kiezen wanneer zij een half uur naar buiten gaan en binnen de tijd van 09:30 tot 10:30 mogen de kinderen zelf een eetmoment indelen. Ieder kind heeft andere behoeftes op deze gebieden en hierin wordt dus ruimte geboden, maar wel binnen de kaders van de afspraken. Vrijheid binnen gebondenheid.

Daarnaast wordt er van de kinderen verwacht dat zij aan het werk zijn in de verschillende hoeken.

Volgens Jolles is kiezen voor kinderen in de schoolleeftijd moeilijk, omdat niet alle gebieden van het brein die hier ondersteuning aan geven volgroeid zijn. Om die ontwikkeling te stimuleren, wordt er veel aandacht besteedt aan het nemen van initiatieven, het ondernemen en het oefenen in plannen en stellen van prioriteiten. Vanuit het Montessorionderwijs en vrijheid is het voor de leerkracht van belang om te helpen bij het maken van die keuzes en hen niet daarin te dwingen.

De kinderen krijgen de vrijheid om één keer op een dag samen aan een werkje te werken. Het is hierbij belangrijk dat zij rekening houden met de omgeving en geen anderen tot last zijn.

Daarnaast mogen de kinderen gebruik maken van de laptop, mits zij deze zinvol gebruiken. Zinvol wil zeggen; Ter ondersteuning aan het leerproces.

Tijdens deze werkperiode vinden er twee facultatieve lesjes plaats. Om 09:00 wordt er een les gegeven omtrent een rekendoel en om 11:00 wordt er een lesje gegeven omtrent een taaldoel. Deze doelen kunnen per dag met elkaar verschillen. Het is zelf aan de kinderen om te bepalen of zij meedoen of niet. Elke vrijdag worden de lesdoelen bekend gemaakt van de week erop. Dit zorgt ervoor dat de kinderen hun werk kunnen plannen en eventueel voorbereidend werk kunnen treffen.

Er is gekozen voor een gezamenlijk lunchmoment om het gevoel van een groep zijn, te laten ontwikkelen. Tevens bied een gezamenlijk lunchmoment de gelegenheid om de lunch samen voor te bereiden.

Tijdens de lunch wordt gebruik gemaakt van echt servies en eetgerei en gebruiken alle kinderen een dekservet om de tafel zo schoon mogelijk te houden. Door middel van het gebruik van breekbaar materiaal, worden de kinderen verantwoordelijk gemaakt to het voorzichtig gebruiken van de spullen en is de drang naar onbehoorlijk gedrag zo klein als mogelijk.

1. Het in stilte werken

2. Het doen van meditatie of Yoga

3. Het doen van een korte middagslaap

4. Luisteren naar muziek

Dit moment is een goede gelegenheid om de dag te breken en de hersenen van de kinderen rust te geven. De prikkelverwerking kan omlaag aangezien er minder prikkels zijn om te verwerken

Naast het werken mogen de kinderen deze periode wederom zelf naar buiten. Dit keer een kwartier. Zij mogen deze tot 14:30 zelf indelen. Na 14:30 wordt er verwacht dat de kinderen binnen zijn om samen met de rest de klas klaar te maken voor de volgende ochtend. Iedereen werkt om 14:30 zijn taakje op een rustige manier af om bewust bezig te zijn met hun bezigheid. Dit verzekert een zorgvuldige en volledige uitwerking.

Ik vind het wel echt een hele leuke wijze van geven en raak hier enthousiaster van dan de methode die we op school hanteren.

Ik merk dat de kinderen het heel leuk vinden om te schrijven, maar dit kost soms nog veel tijd. Ik experimenteer met het aangeven wat er geschreven moet worden en/of dit vrij te laten aan de kinderen.

Uiteraard is het ook zo dat wanneer deze lesjes vaker voorkomen en de kinderen het vaker doen, dit schrijven veel sneller en efficiënter zal gebeuren.

Ik had wat last van het geluid achter het digibord, maar het leek de kinderen weinig te doen.

Daarnaast ben ik nog aan het experimenteren met het geven van een algemeen lesjes en gelijktijdig de klas goed in de gaten te houden en ook ruimte vrij te maken voor een snelle ronde. Dit kan eventueel goed gecombineerd worden met het laten noteren over overtekenen van informatie.

1. Veel kinderen hebben een pengreep die niet juist is. Dat is in beginsel niet erg, mits hier nog aandacht aan wordt besteed. In de praktijk zien we dat we snel schrijfonderwijs aanbieden (immers beginnen we al gelijk met rekenen en taal), terwijl de kinderen er motorisch nog niet klaar voor zijn.

2. Er wordt weinig tot geen schrijfonderwijs aangeboden in klassikale vorm, noch individuele vorm. De werkboekjes van de schrijfmethode worden wel aangeboden, maar er vindt weinig instructie plaats omtrent de schrijfwijze. De verwachting is dat derde groepers deze wel beheersen, maar in de praktijk zijn er andere ervaringen.

3. De volgorde van schrijfletters die op dit moment wordt aangeboden in de middenbouw is niet logisch aangezien deze niet aansluit bij de zone van de naaste ontwikkeling van de kinderen. Zij moeten daarin te snel moeilijke schrijfletters gebruiken.

Tegenwoordig zitten kinderen steeds meer binnen en is het gebruik van hun handen steeds eenzijdiger geworden.

Er wordt daarin tegenwoordig iets extra's van ons verwacht als leerkracht. De motorische ontwikkeling van kinderen dient nauwlettender in de gaten gehouden te worden, en er zou meer expliciet onderwijs moeten zijn op het verbeteren van de pengreep.

In mei 2024 is dit meegegeven aan de leerkrachten van de onderbouw. Zij zijn er sindsdien extra op gefocust en bieden er lesjes over aan bij de kinderen. De middenbouw ervaart al vooruitgang bij de nieuwe derde groepers. of dit toeval of verbetering is, is daarin nog niet uit te wijzen.

Het is daarom van belang om, klassikaal, in kleine groepjes of individueel lesjes te geven over de letters en kinderen hierbij te prikkelen. enerzijds om de kinderen te ondersteunen in de ontwikkeling die zij misschien al doormaken, als om kinderen te stimuleren hier iets mee te gaan doen.

Het is belangrijk dat dit schrijfonderwijs als nuttig, leuk en leerzaam wordt ervaren. Kinderen hebben het nodig te weten waar iets voor dient en wat zij er mee opschieten. Er moet meer aandacht komen voor expliciete oefening van deze vaardigheid op een interessante manier.

Punt 2 wordt daarin verbeterd met de volgende aandachtspunten

Ø  De leerlingen ontvangen elke lesdag tot aan de herfstvakantie een les schrijfonderwijs op klassikale wijze

Ø  Elke les staat er een nieuwe letter centraal

Ø  Elke klas heeft een ingerichte plek voor schrijfonderwijs. Dat wil zeggen dat er in elke klas een plek te vinden is waar materiaal centraal staat of ligt ter stimulering van het schrijven

Ø  In de schrijfhoek is in ieder geval te vinden;

·        De schuurpapieren letters van de letters die in de afgelopen 5 dagen zijn aangeboden.

·        Wascokrijt

·        Vijf vulpennen/fineliners

·        Extra oefenbladen van de letters die in de afgelopen 5 dagen zijn aangeboden

·        Oefenbladen met verschillende schrijfpatronen

Ø  In de schrijfhoek is eventueel te vinden;

·        Een bord met zand

·        Vingerverf

In de klas (bij voorkeur dicht bij de schrijfhoek) hangt een overzicht van alle schrijfletters.

De kinderen moesten wennen bij de implementatie van de nieuwe kast/hoek. Door de leerkrachten zij er bij de invoering van de kast verschillende lesjes gegeven om de kast interessant te maken.

We ervaren dat kinderen vaker aan de gang gaan met opdrachten waar schrijven aan te pas komt. Vaak voelt het voor de kinderen als een beloning wanneer kinderen iets uit deze kast kiezen. Zo mogen ze een vulpen pakken voor het maken van de eindwerkjes als een muurkrant. Na veelvuldig aanpassen van tekst, mogen ze de officiële tekst met een vulpen schrijven. Je ziet kinderen hierin opbloeien.

Wanneer er een nieuw werkje op de kast ligt, is deze vaak snel weer weg.

Daarom is er in de kwaliteitskaart opgenomen dat wij op een andere volgorde werken, namelijk: e, i, n, p, l, u, m, a, h, d, j, g, r, v, b, o, w, t, k, s, y/ij, z, f, c, ch, ng, ie, ui, ei, oe, eu, uu, ou, au, nk en sch.

Logische keuzes hierin zijn:

• Eerst wordt de 'n' aangeboden en daarna de 'p' en de 'm ' aangezien deze heel erg op elkaar lijken.

• Eerst worden de 'n' en de 'l' aangeboden en daarna de 'h' omdat de technieken van de twee eerdere letters gebruikt kunnen worden voor de 'h'

• Eerst worden losse letters aangeboden en daarna pas combinaties aangezien combinaties verbindingen nodig hebben. Tevens kan het aanbieden van tweetekenklanken een mooie voorbereiding zijn voor het aan elkaar schrijven.

Ervaren wordt door alle leerkrachten van de middenbouw dat de letters snel worden opgepakt. Door de eerste week de schrijflesjes strak neer te zetten en de kinderen te laten ervaren hoe deze zijn opgebouwd, is de aanpak steeds sneller toegepast. Ook zien we dat letters als de k, b en f makkelijke worden aangenomen, omdat ze de betreffende technieken bij makkelijke letters al hebben mogen toepassen.

^2 Nienhuis. (sd). Materiaalboek. Nienhuis.

^3 Motorische Remedial Teaching in beweging. (2017). Cursusmap Kleine motoriek en schrijven. Amsterdam.

^4 Malmberg. (sd). Klinkers. Opgehaald van Malmberg: https://www.malmberg.nl/basisonderwijs/methodes/schrijven/klinkers.htm