Bergson uważany jest za twórcę intuicjonizmu. Jego zdaniem nawet Stwórca nie kierował się w swym dziele rozumem, a intuicją. Filozof przeciwstawia sobie umysł i instynkt. Intelekt jest sprawnym narzędziem poznania, pozwala człowiekowi kategoryzować, uogólniać i relatywizować, a także tworzyć pojęcia. Poznanie naukowe musi być oparte na rozumie, ale rzeczywistość jest bardziej złożona i nie poddaje się łatwo uogólnieniom i uproszczeniom. Dlatego poznanie przez intelekt zawsze jest zniekształcone.Zdaniem Bergsona świat podlega ciągłej ewolucji, a ludzkie życie to strumień przeżyć i doświadczeń. Najwyżej cenioną przez niego wartością była wolność. Ważnym pojęciem w systemie Bergsona jest élan vital, czyli siła życiowa, przyczyna wszelkiego ruchu, wszelkiej aktywności.

Nihilizm /-zmie - postawa charakteryzująca się całkowitym odrzuceniem wszelkich obowiązujących norm i wartości w życiu społecznym

Nihilistą był Rodion Raskolnikow - bohater  "Zbrodni i kary"  Fiodora Dostojewskiego. 

Chłopomania (ludomania) - fascynacja folklorem i codziennym życiem chłopów przez inteligencję młodopolską i środowiska artystyczne; sprowadza się głównie do powierzchownego zachwytu mieszkańcami wsi, którym przypisywano pierwotną mądrość kontrastująca  z dekadentyzmem "ludzi z miasta"

Zjawisko można zaobserwować w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego.  

"Sztuka dla sztuki"  (I'art pour I'art)-  pogląd  głoszący,że sztuka sama w sobie jest celem ; sprzeciw wobec utylitaryzmu sztuki ; użyta po raz pierwszy przez francuskiego filozofa V.Cousina. 

Franciszkanizm -  (postawa religijno-światopoglądowa i oparty na niej kierunek literacki XX w.) odwoływał się do postaci Św. Franciszka z Asyżu oraz do ideałów ewangelicznego ubóstwa i pokory, które święty uosabiał; wyrażał się zazwyczaj w radosnej postawie, aprobacie  natury i prostoty ludzkiego życia.

Katastrofizm-  postawa wyrażająca przeświadczenie o nieuniknionej, gwałtownej zagładzie obecnej formy świata, przede wszystkim kultury europejskiej i cywilizacji ;całkowite zatracenie wartości, które leżą u podstaw człowieczeństwa, przejawiające się w literaturze i sztuce fin de siecle'u czyli schyłku wieku ; pojawił się w schyłkowych nastrojach dekadentyzmu,a rozpowszechnił po I Wojnie Światowej