“Rồi hóng mát thuở ngày trường
Hòe lục đùn đùn tán rợp giương
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”

Bức tranh đầy màu sắc của cảnh ngày hè, cũng như sự quen thuộc của mùa hè rực rỡ. Cây hòe có sức sống tươi sáng, xanh bao trùm cả khoảng không gian bao la và rộng lớn. Hơn nữa, cây lựu ,ông miêu tả màu sắc đỏ cây thạch lưu tô đậm, ông đã thêm đỏ thẳm vào khung tranh để làm nổi bật cảnh ngày hè. Còn, mùi hương hoa sen tỏa ngát bay theo những làn gió, bềnh bồng và lan ra khắp một bầu không khí trong lành của ngày hè. "Đùn đùn, lao xao, dắng dỏi" là những bậc từ láy gợi cảnh ngày hè rất náo nhịp và vui nhộn. "Rợp, đùn,tiễn" làm cho những người đọc giả, họ thấy được sức sống mãnh liệt của cảnh vật mùa hè mà Nguyễn Trãi tả thực và đó. Sự tinh tế kèm theo thú vị của ngày hè qua các giác quan như thị giác và thính giác.Tác giả còn sử dụng những câu từ miêu tả thính giác rất tỉ mỉ và tinh tế, các âm thanh đặc trưng lao xao của dân chợ cá, tiếng của những chú ve khá là nhộn nhịp làm cho cảnh ngày hè toát lên sự nổi bật của âm thanh . Chúng ta có thể thấy được sự thông thái của tác giả qua những câu thơ để miêu tả về cảnh ngày hè.

                       Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

                       Hồng liên trì đã tiễn mùi hương."
     Tác giả đã vẽ ra trước mắt người đọc một khung cảnh mùa hè rực rỡ với những gam màu đậm, tươi tắn cùng những nét đặc trưng của mùa hè. Đó là màu xanh của cây hòe, màu đỏ của hoa lựu, màu hồng của hoa sen và màu vàng của những tia nắng dịu nhẹ, lung linh. Tất cả hòa trung một khung cảnh tạo nên cho ta những cảm nhận riêng biệt, khó quên về những nét đặc trưng ấy. Mở đầu bài thơ là hình ảnh một cây hoa hòe xanh tươi tốt với tính từ "đùn đùn" và cùng với động từ "giương" đã góp phần cho ta thấy sự xum xuê những tán lá hòe, làm cho cây hòe thêm có màu sắc tươi mới và làm cho bức tranh như sống động hơn. Qua câu thơ thứ hai, Nguyễn Trãi đã cho ta thấy những cây hoa lựu đỏ rực đua nhau chớm nở những cành bông tươi mới tô điểm thêm cho bức tranh và cũng góp phần làm cho khung cảnh thêm yên bình. Cây sen là loài cây quá quen thuộc với nhân dân ta từ lúc kháng chiến đến nay, cũng là một tượng trưng cho quê hương ta, là một sắc đẹp không phai, một vẻ đẹp quyền quý, sang trọng. "Hồng liên trì đã tiễn mùi hương." dụng ý của tác trong câu thơ là những bông sen bung nở cánh hoa hồng hào tỏa ra những hương thơm cùng với những tia nắng dịu dàng quyện vào tạo nên một hương thơm đặc trưng so với mọi ngày. Qua những câu thơ ấy cho ta thấy sự hài hào giữa Nguyễn Trải và cảnh vật tạo nên một bức tranh phong cảnh sinh động và tươi mới trong những ngày hè.

“Hòe lục đùn đùn tán rợp giương
Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ
Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”

Chỉ vỏn vẹn ba câu thơ trên, nhà thơ đã có thể miêu tả một cách đầy chân thực về cảnh vật thiên nhiên, qua đó người đọc có thể phần nào mường tượng ra một khung cảnh mà ở đó các cây hoè cao lớn, tươi tốt bao trùm cả một bầu trời bao la, rộng lớn. Để bức tranh thêm phần sặc sỡ, tác giả đã miêu tả những cây lựu sặc sỡ màu đỏ thẳm như một điểm nhấn cho bức tranh ấy. Ngoài ra, về phần mùi hương, tác giả đã không tiếc những từ ngữ hay nhất để nói lên được hương thơm dễ chịu mà hoa sen toả ra khắp nơi. Ôi bức tranh thiên nhiên mới sinh động làm sao, ngòi bút tài tình của thi nhân đã gợi lên cho người đọc một khung cảnh ngày hè tươi đẹp, đầy sinh lực, nhộn nhịp song vẫn không kém phần yên bình. Nhà thơ Nguyễn Trãi quả không làm chúng ta thất vọng khi kết hợp trơn tru các giác quan, sự liên tưởng, kiến thức sâu rộng và những tâm tư tình cảm của mình, đặt chúng vào trong bài thơ để những đời sau cũng có thể cảm nhân được sự đẹp đẽ mà tạo hoá đã ban tặng chúng ta như ông đã trực tiếp cảm nhận thời bấy giờ.

Tiếng "lao xao" âm vang từ chợ cá, làng chài vọng đến đó là tín hiệu của cuộc sống nhộn nhịp đan xen vào cảm nhận của nhà thơ về thiên nhiên thanh bình. Đến đây, Nguyễn Trãi đang chủ động hướng cảm nhận của mình đến cuộc sống của những người dân làng chài để bản thân không tạo một khoảng cách quá xa với nhân dân. Tiếng ve "dắng dỏi", âm thanh mảnh, dứt khoát, nhịp nhàng được so sánh với tiếng đàn là một liên tưởng so sánh rất độc đáo của Nguyễn Trãi tạo nên một bức tranh tràn đầy sức sống. Bức tranh thiên nhiên qua con mắt của Nguyễn Trãi là sự hòa phối hoàn hảo giữa màu sắc âm thanh, giữa thiên nhiên và cuộc sống con người.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương”.

Qua những nét bút tài tình của Nguyễn Trãi đã phác họa thành một bức tranh về cảnh hè tươi vui, khỏe khoắn, hài hoà. Cây hoè lớn lên nhanh, tán cây tỏa rộng che rợp mặt đất như một tấm trướng rộng căng ra giữa trời với cành lá xanh tươi. Những cây thạch lựu còn phun thức đỏ, ao sen tỏa hương, màu hồng của những cánh hoa điểm tô sắc thắm. Cảnh vật được diễn tả như một câu chuyện cổ tích có lẽ bởi nó được nhìn bằng con mắt của một thi sĩ đa cảm, giàu lòng ham sống với đời. "Thức đỏ" của hoa lựu phải chăng là thức đỏ của tấm lòng sắt son với dân với nước? Mùi hương thơm ngát của sen có phải là lí tưởng chẳng bao giờ phai nhạt của Nguyễn Trãi suốt đời phấn đấu vì đất nước , vì nhân dân, vì sự hạnh phúc của cả dân tộc. Rõ ràng, ở đây cảnh và người đều có những nét tương đồng và đều đẹp đẽ và hài hòa.

Lao xao chợ cá làng Ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”

Thoạt nhìn qua, cảm giác đầu tiên ập đến cho ta thấy là một bức tranh tuyệt mỹ về cảnh sắc thiên nhiên mà Nguyễn Trãi đã khéo léo vẽ bằng những dòng thơ tươi tắn, uyển chuyển mà rất hài hòa. Bằng cách sử dụng các động từ mạnh như đùn đùn, giương, phun, tiễn và từ láy lao xao đã phần nào mô tả được chi tiết sống động khung cảnh ngày hè tưởng chừng như rất bình thường đối với bao người. Nhà thi sĩ đã vẽ nên hình ảnh cây hòe lớn nhanh, mong muốn sải cánh tỏa rộng che rợp mặt đất, tạo bóng mát để phần nào che đi những cơn nắng ói ả mà ngày hè mang lại. Cây thạch lựu còn phun thức đỏ, ao sen tỏa hương ngào ngạt, êm dịu, màu hồng của những cánh hoa phần nào đã điểm tô thêm một chút sắc thắm, góp phần giúp bức tranh trở nên chân thật đến dịu kì. Ngoài cách thể hiện hình ảnh, cảm xúc của riêng mình, nhà thơ còn lồng ghép cả khứu giác, thính giác và thị giác để thể hiện một cách hoàn hảo, trọn vẹn khung cảnh ngày hè ngay trước mắt mình. Bất kể hiện tại đang là mùa xuân, mùa thu, hay mùa đông, khi đọc xong ta sẽ đều có chung một loại cảm giác rạo rực của mùa hạ. Một mùa hạ có đầy đủ âm thanh lao xao của phiên chợ cá thường nhật, tiếng ve inh ỏi nhưng lại rất vui tai và bình dị, góp phần nào đưa chúng ta tới gần bức tranh hơn. Qua bài nôm trên, ta có thể thấy được rằng Nguyễn Trãi là một con người có sức sống tràn đầy, là một vị tướng nhàn thân nhưng không nhàn tâm. Mặc dù đã về hưu nhưng ông vẫn rất lo lắng cho dân tình và ngày đêm nghĩ ngợi về nó. Tấm lòng ông được ví như là một vườn hoa, một loại màu cổ tích mang âm sắc thiên nhiên, vui vẻ và hạnh phúc. Rõ ràng cảnh và người ở đây đều mang một nét đồng bộ, vừa đẹp đẽ mà lại vừa thanh cao.

 

Lao xao chợ cá làng Ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”

Qua bài thơ ta có thể thấy Nguyễn Trãi đã miêu tả cho ta thấy được vẽ lên một cách rực rỡ, một bức tranh đầy màu sắc tràn đầy sức sống. Câu thơ còn cho chúng ta thấy cuộc sống nhàn hạ mà không cần phải suy nghĩ lo toang đến những công việc mà ông cần phải làm. Có thể thấy ông khá bất lực trước những quyết định hướng đi sai trong bộ máy nhà nước khi không đồng thuận các chính sách mà ông đã đề ra trước đó.

“Rồi hóng mát thuở ngày trường,

Hòe lục đùn đùn tán rợp giương.

Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.

Lao xao chợ cá làng ngư phủ,

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.”

Bắt đầu từ những câu thơ đầu, tác giả đã dẫn người đọc vào một bức tranh thiên nhiên rực rỡ và tràn đầy sức sống. Nguyễn Trãi đưa ra hình ảnh của cây hòe, hoa lựu, hoa sen vì chúng là những hình ảnh đặc trưng của mùa hè. Tác giả còn dùng những màu sắc khác nhau để tô đậm bức tranh thiên nhiên ấy như màu lục của lá hòe để làm nổi bật màu đỏ của hoa lựu và màu hồng của hoa sen. Nguyễn Trãi không chỉ đưa ra hình ảnh và màu sắc cảu cảnh vật mà còn cho thêm âm thanh mùa hè quen thuộc và gần gũi đối với chúng ta, đó là tiếng ve inh ỏi và cũng như tiếng lao xao chợ cá đặc trưng của làng chài. Bức tranh trong ngày hè trở nên náo nhiệt và sinh động hơn qua cuộc sống của con người ở chợ cá. Những chi tiết này đã tạo nên sự nhộn nhịp của bức tranh thiên nhiên và cũng như thể hiện được sự hạnh phúc, sung túc cảu con người trong ngày hè. Nguyễn Trãi đã sử dụng nhiều động từ như đùn đùn, giương, phun và từ láy như lao xao để diễn tả chi tiết bức tranh thiên nhiên trong ngày hè ấy. Vì thế, qua những chi tiết ấy mà tác giả đã đưa ra trong bài thơ này, người đọc chúng ta có thể thấy được sự hài hòa giữa những cảnh vật, màu sắc, âm thanh và con người sôi động và có đầy sức sống trong vẻ đẹp của một bức tranh thiên nhiên ngày hè. 

Lao xao chợ cá làng Ngư phủ

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”
Qua giọng thơ, ta cũng có thể thấy được Nguyễn Trãi đã dùng những cảnh vật mang đậm chất mùa hè như: hòe lục, thạch lựu hiên, hồng liên trì. Làm cho chúng ta cảm thấy rộn rã, tràn đầy sức sống như mùa hè đã tới vậy.Bằng cách nói lên cảm xúc của riêng mình tác giả đã sử dụng các động từ mạnh một cách tinh tế như:đùn đùn, phun, tiễn để gợi lên sức sống căng tràn của cảnh vật làm cho mọi thứ đều rất chân thật. Tác giả không chỉ sử dụng các hình ảnh mà còn dùng cả các giác quan để giúp người đọc cảm nhận rõ hơn về bức tranh cảnh vật mùa hè rực rỡ qua khứu giác ,thị giác, thính giác.Nói đến mùi hương, tác giả đã không tiếc những mỹ từ  để miêu tả về mùi hương  dễ chịu mà hoa sen tỏa ra khắp nơi. Ôi hình ảnh thiên nhiên sống động làm sao, ngòi bút tài tình của nhà thơ đã gợi lên cho người đọc một khung cảnh tươi đẹp, tràn đầy sức sống của một ngày hè  đầy biến cố nhưng vẫn  yên bình. Nhà thơ Nguyễn Trãi đã không làm chúng ta thất vọng khi nhẹ nhàng kết hợp giữa giác quan, óc liên tưởng, vốn kiến ​​thức rộng lớn và  tư tưởng tình cảm của mình, họ lồng vào  bài thơ để thế hệ mai sau  cảm nhận được vẻ đẹp  mà thiên nhiên đã ban tặng cho chính họ như họ đã trực tiếp cảm nhận được tại thời điểm đó.