Fanpage - kl. 8b by Anna Michna

Wyróżnia się ona również niepowtarzalnymi i charakterystycznymi dla tego rejonu instrumentami:
– Gęśle, czyli instrument przypominający skrzypce, których dźwięk się od nich różni. Mają one charakterystyczne piskliwe brzmienie, które nadaje wykonywanych utworom góralskiego sznytu. ( możliwość posłuchania repliki gęśli, gęśle gdańskie: https://www.youtube.com/watch?v=k-H7v_4iKzk)

– Złóbcoki to kolejny instrument smyczkowy, zbliżony do gęśli, przez co również z nimi mylony. Jest to instrument o bardzo wysokim i cichym brzmieniu. (Tutaj można znaleźć krótką historię tego instrumentu : https://www.youtube.com/watch?v=Wzwbvt1hzYE)

– Basy. To z kolei instrument nawiązujący wyglądem i brzmieniem do tradycyjnej wiolonczeli. (Więcej informacji można zasięgnąć w: https://www.youtube.com/watch?v=GStg7ocnDw8)

Ciekawe wykonania i materiały:
- 45 Góralski Karnawał (https://www.youtube.com/watch?v=9rsgR7qhWmo)
- Ród Karpieli - koncert promocyjny płyty (https://www.youtube.com/watch?v=vvifaN6KMBU)
- Nuty podhalańskie - nuty weselne i marsze (https://www.youtube.com/watch?v=1D77Kj4DiHk)

Iga Nazimek

Kwaśnica
Kwaśnicy nie wolno pomylić z kapuśniakiem – te dwie zupy nie mają ze sobą wiele wspólnego. Kwaśnica w podstawowej wersji bazuje na kiszonej kapuście bez dodatków warzyw. Bogatsza wersja natomiast gotowana jest na baraninie. Kwaśnicę najczęściej podaje się z chlebem lub ziemniakami.

Moskole
Z połączenia ugotowanych ziemniaków, mąki, wody, soli i jajka (choć jajko nie jest składnikiem niezbędnym) mieszkańcy Podhala potrafią wyczarować pyszne placki, nazywane moskolami. To potrawa pieczona na blasze i często podawana z okrasą w postaci masła czosnkowego, nierzadko towarzyszy jej również „król gór”, czyli oscypek.

Bryjka
O tej potrawie śpiewano tak: „Jo tyz przecie ślubnego miłujem, na rano i wiecór Byjkę mu gotujem”. Bryjka to potrawa, którą przygotowuje się z mąki gotowanej w osolonej wodzie i wybranej omasty (np. słoniny lub masła), podczas gotowania można dodać jeszcze maślankę lub mleko.

Hałuski (kluski scykane)
Regionalne kluseczki z ziemniaków to hałuski, które podaje się z ciepłym mlekiem, lokalnym serem lub omastą w postaci skwarków. Niestety, dzisiaj trudno jest znaleźć w Zakopanem restaurację, która serwowałaby tę potrawę. Warto jednak wiedzieć, że słowackie danie narodowe to haluški – te kluski różnią się jednak od tych podhalańskich.

Bombolki
Deserowym przysmakiem kuchni podhalańskiej są bombolki, czyli kluski drożdżowe, które podawane są polane roztopionym masłem i miodem.

Architektura

Budynki należące do tego stylu architektonicznego:
Willa "Koliba" – od 4 grudnia 1993 Muzeum Stylu Zakopiańskiego, Willa "Oksza" – przy ul. Zamoyskiego, wybudowana w 1894–1895 dla Wincentego Korwin-Kossakowskiego, Willa "Pod Jedlami" – wybudowana na Kozińcu w 1897 dla Jana Gwalberta Pawlikowskiego, Willa „Rialto” – przy ul. Chałubińskiego, wybudowana w 1897–1898 dla Teresy Zagórskiej, Willa „Konstantynówka” – przy ul. Jagiellońskiej, wybudowana w 1900 dla Anieli Zagórskiej, Chałupa pod Wykrotem, Willa „Grażyna” – wybudowana na Ciągówce w 1900–1902 dla Szymona Stempkowskiego budynek muzeum tatrzańskiego – według projektu Stanisława Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego kaplice: na Jaszczurówce(1904–1908), Matki Bożej Różańcowej i św. Jana Chrzciciela w kościele przy Krupówkach, kaplica Albertnek na Kalatówkach(1898), kaplica św. Anny na Płazówce (1891).

Znani ludzie

Z Podhala wywodzą się dwie znane, związanych z kościołem katolickim, osoby – Stanisław Dziwisz sekretarz papieża Jana Pawła II oraz JÓZEF TICHNER – filozof i prezbiter katolicki. Jak przystało na ośrodek sportów zimowych pochodzi stąd dwóch znakomitych narciarzy – Stanisław Marusarz i BRONISŁAW CZECH. Ten drugi był również taternikiem i ratownikiem górskim. Obydwu doświadczyła też II Wojna Światowa a dla Bronisława Czecha zakończyła się tragicznie, śmiercią w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.

Podhale a w szczególności Zakopane przyciągało wielu znanych twórców i artystów, którzy przyjeżdżali tutaj zachwyceni okoliczną przyrodą. Pierwszym propagatorem Zakopanego był Tytus Chałubiński, który wraz z SABAŁĄ (JANEM KRZPETOWSKIM) wędrował po szlakach tatrzańskich a także powołał do życia Towarzystwo Tatrzańskie. Większość artystów, która tutaj tworzyła posiada swoje muzea w willach, gdzie mieszkali. Jan Kasprowicz, Karol Szymanowski, KORNEL MAKUSZYŃSKI czy RAFAŁ MALCZEWSKI to tylko niektóre nazwiska artystów, którzy tutaj tworzyli.

Jak widać Podhale to zróżnicowany region turystyczny, gdzie mieszały się kultury charakterystyczne dla plemion pasterskich z napływowymi osadnikami. Najbardziej na znaczeniu nabrało Zakopane, które stało się głównym ośrodkiem turystycznym w regionie. To tutaj tworzyli znani artyści, turyści przyjeżdżali na narty – kwitło życie towarzyskie i kulturalne.

Stroje

rysunek zamieszczony obok.

Muzyka

Muzyka podhalańska przyjmuje trzy formy:
– solową (czasami może jej towarzyszyć akompaniament),
– wielogłosową,
– oraz czysto instrumentalną.

Oprócz typowej skali durowej i mollowej, które rzadko występują w czystej postaci, region podhalański wykształcił typową dla siebie skalę podhalańską o odmiennych od tradycyjnego brzmieniu. Za charakterystyczne brzmienie w głównej mierze odpowiadają specyficzne instrumenty, których próżno szukać w innych regionach.
Należą do nich:
– Gęśle, czyli instrument przypominający skrzypce, których dźwięk się od nich różni. Mają one charakterystyczne piskliwe brzmienie, które nadaje wykonywanych utworom góralskiego sznytu.
– Złóbcoki to kolejny instrument smyczkowy, zbliżony do gęśli, przez co również z nimi mylony. Jest to instrument o bardzo wysokim i cichym brzmieniu.
– Basy. To z kolei instrument nawiązujący wyglądem i brzmieniem do tradycyjnej wiolonczeli.
Zamieszczam także link do kilku utworów:

Dzisiaj kuchnia podhalańska bardzo się zmieniła – niektórzy nawet twierdzą, że po części zanikła. Nie trudno w to uwierzyć, kiedy po przyjeździe do Zakopanego na pierwszym planie pojawiają są pizzerie, punkty oferujące jedzenie na wagę, kebaby czy hamburgery. Wśród licznych tego typu przybytków można jednak odnaleźć prawdziwe perełki, gdzie nadal króluje kuchnia regionalna wzbogacona o potrawy góralskiego z okolicznych miejscowości.
Hałuski (kluski scykane)

Regionalne kluseczki z ziemniaków to hałuski, które podaje się z ciepłym mlekiem, lokalnym serem lub omastą w postaci skwarków. Niestety, dzisiaj trudno jest znaleźć w Zakopanem restaurację, która serwowałaby tę potrawę. Warto jednak wiedzieć, że słowackie danie narodowe to haluški – te kluski różnią się jednak od tych podhalańskich. Podobną recepturę mają również włoskie gnocchi.

Deserowym przysmakiem kuchni podhalańskiej są bombolki, czyli kluski drożdżowe, które podawane są polane roztopionym masłem i miodem.
Maria W

Do podstawowych potraw kuchni podhalańskiej zaliczyć należy to wszystko, co ubogie góralskie gospodarstwo wyprodukowało, a nie przetworzyło w celu odsprzedania. Podstawą były gotowane ziemniaki (gwar. grule, rzepa) oraz bryjka lub jej gęstsza postać zwana kluską. Inne produkty używane na co dzień w kuchni podhalańskiej to mąka jarcana czyli jęczmienna, owsiana lub kukurydziana. Ta ostatnia zadomowiła się w czasach austro-węgierskich, kiedy to górale, za zarobkiem udawali się aż pod Peszt i tam otrzymywali część zapłaty w postaci mąki kukurydzianej. Z nabiału stosowano głównie serwatkę, maślankę oraz żętycę. Jako omasty używano topionej słoniny, skwarków czasami oleju lnianego. Mleko słodkie i kwaśne jedynie odświętnie, gdyż gospodarstwo góralskie produkty takie jak ser biały, masło, oscypki, jaja starało się zbyć i były to produkty spożywane sporadycznie.