Ngày giải phóng Thủ đô là sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng, khẳng định thắng lợi hoàn toàn của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, đồng thời mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử ngàn năm văn hiến của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội…

Sau 9 năm kháng chiến trường kỳ, gian khổ, với ý chí không gì lay chuyển được và tinh thần chiến đấu ngoan cường, thông minh, gan dạ, đầy sáng tạo của quân và dân ta, đặc biệt với thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, thực dân Pháp buộc phải ký Hiệp định Giơnevơ ngày 21/7/1954 về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam, công nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia; chấp nhận rút quân khỏi miền Bắc nước ta.

Đúng 16 giờ ngày 9/10/1954, những tên lính Pháp cuối cùng đã rút qua cầu Long Biên; quân ta hoàn toàn kiểm soát thành phố. Sáng ngày 10/10/1954, Uỷ ban Quân chính Thành phố và các đơn vị quân đội nhân dân gồm cả bộ binh, pháo binh, cao xạ, cơ giới... chia làm nhiều cánh lớn đã mở cuộc hành quân lịch sử vào Hà Nội. Hai mươi vạn nhân dân Thủ đô náo nức trong rừng cờ đỏ sao vàng, với niềm vui sướng tột độ của những người đã gần 9 năm bị kìm nén dưới gót sắt của giặc nay được giải phóng, đã đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về. Vào lúc 15 giờ chiều cùng ngày, hàng vạn nhân dân trang nghiêm dự lễ chào cờ do Uỷ ban Quân chính tổ chức với sự có mặt của các đơn vị quân đội nhân dân tham gia tiếp quản Thành phố. Cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay trên đỉnh Cột cờ cổ kính... Cả Hà Nội rạo rực niềm vui giải phóng, tự hào về sức mạnh hùng hậu kháng chiến, với lòng biết ơn Đảng và Bác Hồ kính yêu.

Ngày 10/10/1954 là cột mốc lịch sử trọng đại, không chỉ đánh dấu sự thất bại hoàn toàn của các thế lực hiếu chiến thực dân Pháp ở Việt Nam, thắng lợi oanh liệt của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược, mà còn mở ra thời kỳ phát triển mới của Thủ đô Hà Nội và đất nước. 71 năm đã trôi qua, nhưng những kỷ niệm sâu sắc của một thời hào hùng sẽ sống mãi trong ký ức của các cựu chiến sỹ, cựu thanh niên tiếp quản Thủ đô. Dòng ký ức như lời nhắc nhở thể hệ trẻ ngày nay rèn đức luyện tài, giữ tâm trong, trí sáng, hoài bão lớn, quyết tâm xây dựng và đổi mới đất nước

Ngày giải phóng Thủ đô

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, hiệp định Giơ-ne-vơ về đình chiến, khôi phục hòa bình ở Đông Dương được ký kết tại Thụy Sĩ vào ngày 20 tháng 7/1954. Sau đó, các hiệp định về việc trao trả Hà Nội cho Việt Nam được ký kết vào ngày 30/9 và 2/10 năm 1954 tại Ủy ban Liên hợp đình chiến Trung ương. 

Theo nghị quyết của Hội đồng Chính phủ ngày 17/9/1954, Ủy ban quân chính thành phố Hà Nội chính thức được thành lập và thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, quản lý thành phố. Trung ương Đảng và Chính phủ đã tin tưởng lựa chọn sư đoàn Quân Tiên phong làm đơn vị tiếp quản và trực tiếp quản lý Hà Nội. 

Sáng 8/10/1954, bộ đội ta chia thành nhiều đường tiến vào ngoại thành Hà Nội, từ Hà Đông về Ngã Tư Sở, Đê La Thành, Bạch Mai, Vĩnh Tuy, Ô Cầu Giấy, Nhật Tân và Kim Mã. Sau đó lại nhanh chóng chia quân để từ ngoại thành tiến vào nội thành theo 5 cửa ô chính và tỏa đi khắp nơi. Từ sáng ngày 9/10/1954, quân ta lần lượt tiếp nhận Nhà ga Hà Nội, Phủ Toàn quyền cũ, khu Đồn thủy, Bờ Hồ, Bắc Bộ phủ và nội thành Hà Nội. Đến 16 giờ cùng ngày thì quân đội Pháp đã di chuyển đến phía Đông cầu Long Biên và hoàn toàn rời khỏi Hà Nội, quân ta chính thức nắm quyền kiểm soát toàn bộ Hà Nội sau 30 phút.

Sang buổi sáng ngày 10/10/1954, nhân dân thủ đô Hà Nội trong trang phục chỉnh tề, mang theo ảnh Bác Hồ, hoa tươi, dựng thêm nhiều cổng chào và giăng các khẩu hiệu rực rỡ, cờ đỏ sao vàng bay phấp phới dọc theo con đường tiến vào nội thành. Đại quân ta chia thành nhiều cánh tiến vào nội thành Hà Nội và tập kết lại với nhau vào lúc 15 giờ chiều. Sau lễ chào cờ, thiếu tướng Vương Thừa Vũ đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Quân chính đã trịnh trọng đọc Lời kêu gọi nhân ngày Thủ đô giải phóng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ đây, ngày 10/10 Dương lịch hằng năm được chọn làm Ngày Giải phóng Thủ đô.

Mặc dù đã trôi qua gần 70 năm, thế nhưng mỗi khi nhắc lại sự kiện giải phóng Thủ đô Hà Nội ngày 10/10/1954 thì mỗi người dân Việt Nam đều bồi hồi nhớ lại những ngày tháng chiến đấu cực khổ và giành chiến thắng hào hùng của dân tộc ta. Ngày Giải phóng Thủ đô chính là một bước ngoặt quan trọng để mở ra thời kỳ mới vẻ vang lâu dài trong lịch sử ngàn năm văn hiến của Hà Nội, đánh dấu sự kết thúc của ách thống trị thực dân Pháp ở miền Bắc nước ta, nhân dân ta có quyền tự do làm chủ đất nước và bắt tay vào xây dựng một xã hội mới - xã hội chủ nghĩa.

“Những niềm vui của nhân dân Hà Nội, ngoài phần phát biểu bằng thi ca, lại còn có các cụ già viết phần bài hát nói, hát chèo để mừng Quân đội nhân dân và mừng Hồ Chủ tịch. Nhưng, niềm vui bồng lên ở giới thanh niên, mạnh hơn tất cả.

“Hoa Gạo” - 5D

Sau chín năm kháng chiến gian khổ, thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ đã đánh dấu mốc son lịch sử, buộc địch phải ký hiệp định bn Giơ-ne-vơ, rút quân ra khỏi miền bắc.

Cuộc kháng chiến ở Hà Nội tiêu biểu cho tinh thần “cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “thà hy sinh tất cả chứ không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”.

Trước kẻ thù xâm lược có quân đội được trang bị hiện đại, có bộ máy thống trị với những thủ đoạn đàn áp tàn bạo, nhân dân Hà Nội chỉ với vũ khí thô sơ trong tay, đã dũng cảm đứng lên quyết chiến và quyết. Biết bao người con ưu tú của Thủ đô đã chiến đấu kiên cường bất khuất, lớp trước ngã xuống, lớp sau tiến lên, quyết tâm đánh bại kẻ thù xâm lược.

Chiến đấu ở nơi trung tâm đầu não xâm lược của thực dân Pháp, cuộc kháng chiến ở Hà Nội là một nét tiêu biểu của sức mạnh chiến tranh nhân dân, là một điển hình kháng chiến toàn dân trên mặt trận đô thị. Cuộc kháng chiến toàn dân trong lòng thành phố còn làm phong phú thêm kinh nghiệm lãnh đạo của Đảng trong công tác lãnh đạo và chỉ đạo quân dân Thủ đô đấu tranh vũ trang chống đế quốc xâm lược.

Để đưa cuộc kháng chiến ở Thủ đô đến thắng lợi, xuất phát từ vị trí, đặc điểm và những điều kiện cụ thể của chiến trường Hà Nội - một căn cứ quân sự, một địa bàn chiến lược quan trọng nhất của miền bắc Đông Dương, Đảng bộ Hà Nội đã vận dụng đúng đắn đường lối, chính sách, chủ trương kháng chiến, đặc biệt là phương châm nhiệm vụ công tác trong vùng bị địch tạm chiếm; đoàn kết, huy động sức mạnh toàn dân đánh giặc, chăm lo xây dựng, bồi dưỡng lực lượng trong suốt quá trình kháng chiến, trước hết là lực lượng chính trị quần chúng, trên cơ sở đó tổ chức lực lượng vũ trang (bao gồm bộ đội địa phương và dân quân, du kích, tự vệ); kết hợp chặt chẽ phong trào đấu tranh kinh tế, chính trị của quần chúng với đấu tranh vũ trang và đấu tranh ngoại giao; vừa đẩy mạnh tuyên truyền vận động các tầng lớp nhân dân, vừa tuyên truyền vận động ngay trong hàng ngũ địch tạo nên sức mạnh tổng hợp giành chiến thắng.

Tuy nhiên, phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khó khăn, ác liệt, Đảng bộ Hà Nội có nơi, có lúc không tránh khỏi những thiếu sót do phân tích thiếu chính xác tương quan lực lượng giữa ta và địch, do mắc sai lầm trong phương pháp công tác trên địa bàn thành phố bị địch chiếm đóng lâu dài, dẫn đến phong trào có những tổn thất.

Trong muôn vàn khó khăn, thử thách, nhờ có đường lối kháng chiến sáng suốt và sự chỉ đạo sát sao của Trung ương Đảng, sự ủng hộ và quyết tâm kháng chiến của nhân dân Thủ đô, Đảng bộ Hà Nội đã vượt qua mọi gian nan, sóng gió, cùng cả nước đánh bại thực dân Pháp xâm lược.

Tám năm lãnh đạo quân dân Hà Nội kháng chiến trong lòng địch, mặc dù còn những hạn chế nhưng Đảng bộ ngày càng trưởng thành cả về chính trị tư tưởng và tổ chức.

Từ thực tiễn của cuộc kháng chiến, cán bộ đảng viên ngày càng hiểu sâu sắc đường lối kháng chiến lâu dài, toàn dân, toàn diện, đoàn kết rộng rãi nhân dân chống đế quốc xâm lược, giành độc lập thống nhất và dân chủ thực sự. Cán bộ, đảng viên phát huy vai trò tiên phong gương mẫu, không ngại gian khổ, không sợ hy sinh, có tinh thần trách nhiệm cao, gắn bó mật thiết với quần chúng. Đó là một trong những nhân tố quan trọng tạo nên sức mạnh để Đảng bộ đưa cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân dân Thủ đô tới thắng lợi.

Chín năm sau, thắng lợi “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” của Chiến dịch Điện Biên Phủ (7/5/1954) buộc thực dân Pháp phải ký Hiệp định Geneva (21/7/1954), công nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào và Campuchia, đồng thời rút quân khỏi miền Bắc nước ta. Theo Hiệp định, Hà Nội nằm trong khu vực tập kết 80 ngày của quân đội Pháp, thời hạn chuyển giao kết thúc vào ngày 10/10/1954.

Trong 80 ngày đó, quân và dân Hà Nội phải tiếp tục cuộc đấu tranh trong bối cảnh mới để tiến tới tiếp quản Thủ đô. Thực dân Pháp lợi dụng thời gian này để phá hoại các cơ sở kinh tế, văn hóa, lôi kéo người di cư vào Nam, gây rối loạn và làm cho mọi công việc bị đình trệ. Chúng muốn ta tiếp quản một Thủ đô kiệt quệ, hỗn loạn, làm giảm uy tín của Chính phủ kháng chiến ở trong nước và quốc tế.

Trước tình hình đó, Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng chỉ đạo trực tiếp công tác tiếp quản. Ngày 17/9/1954, Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội được thành lập do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch và bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch, chịu trách nhiệm chuẩn bị mọi điều kiện để tiếp quản Thủ đô trong trật tự, an toàn.

Đại đoàn 308 và Trung đoàn 57 của Đại đoàn 304 cùng nhiều đơn vị công an được giao nhiệm vụ vào tiếp quản Thủ đô. Tháng 8/1954, Trung ương Đảng và Chính phủ chủ trương thành lập Đại đoàn 350 và đưa đại đoàn này về Thủ đô làm nhiệm vụ. Ngày 19/9/1954, tại Đền Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 308 và nói lời bất hủ: “Ngày xưa các Vua Hùng đã có công dựng nước, ngày nay Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Người nhấn mạnh "đồng bào Hà Nội mong chờ các cháu từ ngày các cháu ra đi. Nay may cờ đỏ sao vàng chờ đợi, hoan hô các cháu, hãy xứng đáng với vinh dự, trách nhiệm đó".

Sau quá trình đấu tranh trên mặt trận ngoại giao yêu cầu thực dân Pháp rút khỏi Hà Nội đúng thời hạn, bảo đảm nguyên tắc chuyển giao trong trật tự, an toàn, không được phá hoại và không làm gián đoạn các hoạt động của đời sống Nhân dân, ngày 30/9/1954, hai bên đã ký Hiệp định chuyển giao Hà Nội về quân sự; ngày 2/10, ký tiếp Hiệp định chuyển giao Hà Nội về hành chính.

Từ ngày 2 - 5/10/1954, các đội hành chính, trật tự của ta vào thành phố trước, chuẩn bị cho việc tiếp quản các cơ quan, công sở, các công trình công cộng. Ngày 6/10, quân Pháp bắt đầu rút khỏi Văn Điển và Hà Đông; ngày 8/10, các đơn vị quân đội của ta tham gia tiếp quản Thủ đô, theo nhiều đường tiến về Hà Nội, tiến sát vành đai Đê La Thành, Nhật Tân, Cầu Giấy, Ngã Tư Sở, Bạch Mai và Vĩnh Tuy, trong khi đó, quân Pháp rút khỏi Yên Viên.

Sáng 9/10/1954, quân ta tiếp quản 4 quận ngoại thành, rồi dần tiến vào nội thành. Chiều cùng ngày, toàn bộ quân Pháp rút sang phía Bắc cầu Long Biên. 16 giờ 30, quân đội ta hoàn toàn kiểm soát Hà Nội, tiếp quản thành phố an toàn và trật tự.

Sáng 10/10/1954, các cánh quân của Đại đoàn Quân Tiên Phong từ các cửa ô tiến vào tiếp quản Thủ đô được giải phóng trong rừng cờ hoa đón chào của 20 vạn người dân Hà Nội. Ảnh: Tư liệu TTXVN

Sáng 10/10/1954, Hà Nội tràn ngập sắc cờ hoa. Từ năm cửa ô, các đoàn quân chiến thắng tiến vào Thủ đô trong sự hân hoan của hàng vạn người dân. Trên các cơ quan đầu não của chính quyền cũ như Phủ Toàn quyền, Bộ Tổng chỉ huy quân đội Pháp, lá cờ đỏ sao vàng tung bay.

Lễ tiếp quản Thủ đô đã diễn ra long trọng tại sân vận động Cột Cờ, với sự có mặt của nhiều lãnh đạo và quân dân Hà Nội. Hàng trăm nghìn người dân Hà Nội và các lực lượng vũ trang đã chỉnh tề tham dự lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính tổ chức.

Sau lễ chào cờ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ trân trọng đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân Ngày Giải phóng. Trong Lời kêu gọi, Bác viết: “Tám năm qua, Chính phủ phải xa rời Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau, nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay do Nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi, Chính phủ lại trở về Thủ đô với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết kể!”. Bác còn căn dặn: “Chính phủ có quyết tâm, toàn thể đồng bào Hà Nội đồng tâm nhất trí góp sức với Chính phủ, thì chúng ta nhất định vượt được mọi khó khăn và đạt được mục đích chung: Làm cho Hà Nội thành một Thủ đô yên ổn, tươi vui và phồn thịnh”.

Từ ngày 2/10/1954, Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa đã phái các đội công an trật tự, cảnh vệ, hành chính vào thành phố trước để chuẩn bị tiếp quản. Nhân dân Hà Nội vui mừng, ủng hộ giúp đỡ các đơn vị này, ngăn chặn địch cướp phá máy móc, tài sản. Những năm tháng chiến tranh đã gây bao đau thương, mất mát cho Hà Nội, nên việc tiếp quản thành phố gặp không ít khó khăn, thách thức.

Để chuẩn bị tốt cho việc tiếp quản, Hội đồng Chính phủ thành lập Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội, công bố các chính sách đối với thành thị mới giải phóng, chính sách đối với tôn giáo, các điều kỷ luật đối với bộ đội, cán bộ và nhân viên khi vào thành phố. Bộ Tổng tư lệnh đã ra lệnh cho các đơn vị bộ đội đang tiến về giải phóng Hà Nội, phải giữ vững trật tự an ninh của thành phố, bảo vệ nhân dân, bảo vệ ngoại kiều, phải triệt để chấp hành các chính sách và kỷ luật mà Chính phủ để ra, phải nâng cao cảnh giác, sẵn sàng đập tan mọi âm mưu khiêu khích của bọn phá hoại.

Theo các Hiệp định đã ký kết tại Hội nghị Phù Lỗ, từ ngày mùng 2 đến ngày 5/10/1954, các đội công an, trật tự, cảnh vệ, hành chính vào Hà Nội trước để chuẩn bị nhận bàn giao các công sở, công trình lợi ích công cộng, các trụ sở quân sự của Pháp và ngụy quyền. Đến ngày 8/10, phía ta đã hoàn thành việc ký kết bàn giao các cơ quan, công sở, công trình lợi ích công cộng ở nội thành với phía Pháp và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để nhận bàn giao các vị trí quân sự. Chiều 8/10, quân Pháp làm lễ cuốn cờ tại Thành Hà Nội. Sáng 9/10, bộ đội ta từ đê La Thành chia làm hai mũi tiến vào tổ chức tiếp thu các khu vực quân sự như: Quần Ngựa, Bạch Mai, Đồn Thủy, Thành Hà Nội... Địch rút đến đâu, ta tiến đến đấy, tổ chức tiếp thu theo lối “cuốn chiếu”...

Sáng 10/10/1954, các đơn vị Quân đội Nhân dân gồm Thành phố và Đại đoàn 308 do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ - Chỉ huy trưởng của Mặt trận Hà Nội trong 60 ngày đêm khói lửa - chia làm nhiều cánh lớn, mở cuộc hành quân tiến vào giải phóng Thủ đô.

Mấy chục vạn người Hà Nội từ trẻ tới già đều đổ xô ra đường, mặc những bộ quần áo đẹp nhất của mình, mang cờ, ảnh, hoa, tập trung ở các phố chính, hân hoan, tự hào đón chào đoàn quân chiến thắng trở về. Dẫn đầu là Trung đoàn Thủ đô giương cao lá cờ “Quyết chiến - quyết thắng”. 15 giờ chiều 10/10, quân dân Thủ đô dự lễ mừng chiến thắng tại sân Cột Cờ.

Sinh hoạt của người dân vẫn giữ được bình thường không bị gián đoạn. Các ngành lợi ích công cộng như điện, nước... vẫn hoạt động đều. Các cơ sở y tế, văn hóa, giáo dục vẫn làm việc. Giao thông liên lạc trong thành phố, giữa Hà Nội và các tỉnh được giữ vững và thông suốt.

Cụ kể: “Trước khi tiếp quản Thủ đô, Cụ đang công tác ở Bộ Nội vụ thì được lệnh tập trung để tham gia Đoàn cán bộ hành chính tiếp quản Thủ đô. Cụ tôi cùng một đồng chí tham gia tiếp quản trụ sở Phủ toàn quyền. Đồng đội và Cụ có nhiệm vụ kiểm kê toàn bộ tài sản còn-mất bao nhiêu và ghi vào biên bản. Cụ cùng với họ đi từng phòng một, kiểm kê tất cả các đồ đạc, tài liệu, vật liệu trong phòng đó, cùng nhau đánh giá, ghi chép tỉ mỉ, từ bộ ấm chén, bàn, ghế… Đến chiều tối ngày mùng 9-10, mọi người mới kết thúc nhiệm vụ đó”.

Đã 71 năm trôi qua, dù phải di chuyển bằng chiếc xe ba bánh nhưng tâm trí ngày giải phóng, tiếp quản Thủ đô vẫn còn in sâu trong tâm trí Cụ, bởi những lúc chiến đấu gian khổ, Cụ và mọi người luôn mơ về Hà Nội yêu dấu và hẹn ngày trở lại.

Cụ kể, suốt năm tháng chiến đấu gian khổ, ác liệt, bản thân Cụ tôi đã trải qua rất nhiều chiến thắng từ nhỏ đến lớn; khi tiêu diệt kẻ thù, dù chỉ là một đồn địch, giải phóng một làng đã sung sướng lắm rồi nhưng lần giải phóng hoàn toàn miền Bắc, trong đó có Thủ đô Hà Nội, trái tim của cả nước thì niềm vui thực sự không thể tả xiết. Đó là cảm giác mà trong cuộc đời chiến đấu ít người có được. Cụ luôn nghĩ mình là người may mắn trong đoàn quân được tiến về Thủ đô”.

Cụ không khỏi tự hào khi chứng kiến Thủ đô Hà Nội có những thành tích đáng tự hào, đang từng ngày thay da, đổi thịt và phát triển ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại. Thế hệ đi trước luôn mong muốn thế hệ trẻ hiện nay cần phải phát huy truyền thống, khơi dậy lòng tự hào, ý thức tự lực, tự cường của dân tộc, đóng góp sức lực để xây dựng, bảo vệ Thủ đô và đất nước.

Đền Quán Thánh được xây dựng từ thời vua Lý Thái Tổ, là một trong Tứ trấn Thăng Long trấn giữ phương Bắc, thờ vị thần Huyền Thiên Trấn Vũ: biểu tượng cho sức mạnh và lòng trung chính. Bức tượng đồng cao hơn ba mét trong chính điện, đúc cách đây hàng trăm năm, vẫn tỏa ra khí thế linh thiêng và trang nghiêm đến lạ. Người Hà Nội xưa vẫn tin rằng, mỗi tiếng chuông ở Quán Thánh là một lời cầu an gửi đến trời đất, mang lại may mắn và bình yên cho Thủ đô.

Không ồn ào, không phô trương, Quán Thánh lặng lẽ nằm bên hồ Trúc Bạch, chứng kiến bao đổi thay của thành phố. Mỗi buổi sáng, ánh nắng chiếu qua mái ngói cổ, rọi xuống sân gạch cũ, tạo nên khung cảnh vừa bình dị vừa thiêng liêng. Mỗi lần được mẹ đưa đi qua con đường này, em lại cảm nhận rõ nhịp đập của Hà Nội: cổ kính mà vẫn sống động, tĩnh tại nhưng đầy sức sống.

Có lẽ không chỉ em, rất nhiều lứa học sinh cho tới người lớn sinh ra và lớn lên tại Hà Nội, đều có chung cảm nhận: Đền Quán Thánh là nơi Hà Nội thở bằng hương trầm, sống bằng ký ức và giữ lấy nét đẹp ngàn năm. Mỗi lần đứng trước cổng đền, em luôn thấy trong lòng dâng lên niềm tự hào và yêu thương khó tả. Em tự hào lắm khi là một người con Thủ đô, được lớn lên giữa một Hà Nội vừa cổ điển, vừa hiện đại, nhưng mãi mãi chan chứa hồn xưa.

Lịch sử hình thành Đền Ngọc Sơn

Đền Ngọc Sơn tọa lạc trên một gò đất được gọi là đảo Ngọc Sơn ở phía đông bắc của Hồ Gươm. Cổng đền nằm tại phố Đinh Tiên Hoàng, phường Hàng Trống, quận Hoàn Kiếm, thủ đô Hà Nội. Lịch sử hình thành đền trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, phản ánh sự phát triển và biến đổi của Thủ đô Hà Nội qua các thời kỳ.

Đền Ngọc Sơn được xây dựng vào thế kỉ 19, để thờ Quan đế đã giúp trấn áp điều ác, mang đến điều tốt lành cho người dân. Khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long, người đặt tên ngôi đền là Ngọc Tượng.Vào thời nhà Trần, đền được đổi tên thành Ngọc Sơn - là nơi thờ binh tướng đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.

Trong thời vua Lê Vĩnh Hựu (1735 – 1739), chúa Trịnh Giang xây dựng cung Khánh Thụy trên nền đất cũ của đền Ngọc Sơn và đắp hai núi đất ở bờ phía Đông, gọi là núi Đào Tai và núi Ngọc Bội. Cuối triều Lê, cung bị phá hủy một phần. Sau đó, nhà từ thiện Tín Trai dựng chùa Ngọc Sơn để thờ Phật, với gác chuông phía trước thành đền thờ Văn Xương Đế Quân – vị thần bảo hộ công danh. Tuy nhiên, chùa dần xuống cấp theo thời gian.

Năm 1865, nhà nho Nguyễn Văn Siêu đã đại tu đền, xây thêm đình Trấn Ba, cầu Thê Húc, Đài Nghiên và Tháp Bút, biến nơi đây thành biểu tượng văn hóa và học thuật độc đáo của Hà Nội.Năm 2013, đền Ngọc Sơn đã được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của ngôi đền. Là một trong những điểm đến tâm linh nổi tiếng tại Hà Nội, đền không chỉ thu hút du khách thập phương mà còn là nơi các sĩ tử thường xuyên đến hành lễ, cầu may trước mỗi kỳ thi quan trọng.

Trong 9 năm kháng chiến, mặc dù trong lòng địch nhưng quân và dân Thủ đô Hà Nội vừa trực tiếp đánh địch bằng nhiều hình thức, vừa tích cực chi viện, chia lửa cho các chiến trường, đặc biệt là chiến trường Điện Biên Phủ, góp phần cùng cả nước làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu", buộc thực dân Pháp phải ngồi vào bàn thương lượng và ký Hiệp định Genève (ngày 21/7/1954) về đình chỉ, chiến sự ở Việt Nam, công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia; chấp nhận rút quân khỏi miền Bắc nước ta.

Đúng 16h ngày 9/10/1954, những tên lính thực dân cuối cùng rút sang phía bắc cầu Long Biên; 16h30', quân đội ta hoàn toàn kiểm soát Hà Nội; tiếp quản Thành phố an toàn và trật tự.

Sáng 10/10/1954, Ủy ban Quân chính Thành phố và các đơn vị quân đội chia làm nhiều cánh quân lớn mở cuộc hành quân lịch sử tiến vào Hà Nội. Hơn 40 vạn nhân dân Thủ đô náo nức trong rừng cờ hoa, với niềm hân hoan tột độ đón mừng đoàn quân chiến thắng trở về.

Đến 15h cùng ngày, hàng trăm nghìn người dân Hà Nội cùng với các lực lượng vũ trang đã chỉnh tề, tham dự lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính tổ chức tại Sân vận động Cột Cờ. Sau lễ chào cờ, Chủ tịch Ủy ban Quân chính Vương Thừa Vũ đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân ngày giải phóng. Công cuộc tiếp quản Thủ đô thành công tốt đẹp. Ta đã tiếp quản an toàn và nhanh gọn toàn bộ Thành phố. Sinh hoạt của người dân Hà Nội vẫn giữ được bình thường và ổn định.