Ερώτηση: Ποια μέτρα πήραν οι Ρωμαίοι για να κυβερνήσουν την Ελλάδα μετά την κατάκτησή της;

Απάντηση: Οι Ρωμαίοι, στο πρώτο διάστημα κατοχής της χώρας, έβαλαν πολύ σκληρά μέτρα για τη διοίκησή της.

---

2η παράγραφος

Ερώτηση: Γιατί οι Ρωμαίοι κατήργησαν τα δημοκρατικά πολιτεύματα και τις συμμαχίες των ελληνικών πόλεων;

Απάντηση: Γιατί πρώτη τους φροντίδα ήταν να κρατήσουν τους Έλληνες χωρισμένους και να τους εμποδίσουν να συνεργαστούν μεταξύ τους.

---

3η παράγραφος

Ερώτηση: Πώς φέρθηκαν οι Ρωμαίοι στις ελληνικές πόλεις που τους βοήθησαν και πώς σε όσες αντιστάθηκαν;

Απάντηση: Στις πόλεις που συμμάχησαν μαζί τους ή δεν αντιστάθηκαν, παραχώρησαν ανεξαρτησία ή αυτονομία και ανέθεσαν τη διοίκησή τους σε φιλορωμαίους Έλληνες. Στις πόλεις που αντιστάθηκαν, φέρθηκαν πολύ σκληρά: γκρέμισαν τα τείχη τους, πήραν θησαυρούς και έργα τέχνης, έβαλαν πολύ βαριούς φόρους, πήραν τα όπλα και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους τους. Εκεί έβαλαν μόνιμες ρωμαϊκές φρουρές και Ρωμαίους αξιωματούχους να τις διοικούν.

---

4η παράγραφος

Ερώτηση: Ποιες ήταν οι συνέπειες για τους Έλληνες από την παρουσία του ρωμαϊκού στρατού στην ύπαιθρο και στις πόλεις;

Απάντηση: Οι λεγεώνες τρέφονταν από τα προϊόντα της υπαίθρου και συχνά έπαιρναν άντρες για τον στρατό. Οι άνθρωποι ένιωθαν ανασφαλείς και φοβισμένοι, πολλοί άφηναν τη γη τους και κατέφευγαν στις πόλεις, όπου όμως τους περίμενε φτώχεια και η απειλή των κατακτητών.

---

5η παράγραφος

Ερώτηση: Πώς αντέδρασαν οι Έλληνες στη ρωμαϊκή κυριαρχία και πώς απαντούσαν οι Ρωμαίοι στις εξεγέρσεις;

Απάντηση: Οι Έλληνες πολλές φορές ξεσηκώθηκαν κατά των κατακτητών, αλλά ο ρωμαϊκός στρατός σταματούσε τις εξεγέρσεις και τιμωρούσε σκληρά αυτούς που θεωρούσε υπεύθυνους.

Η ύλη ή υλικά σώματα είναι όλα όσα υπάρχουν γύρω μας. Είναι τα αντικείμενα που βλέπουμε, τα υγρά, ο αέρας και εμείς οι ίδιοι.

2. Από τι αποτελείται η ύλη;

Η ύλη αποτελείται από πολύ μικρά κομμάτια που λέγονται μόρια. Τα μόρια με τη σειρά τους φτιάχνονται από άτομα, τα οποία είναι σαν τα "τούβλα" που φτιάχνουν όλα τα αντικείμενα.

3. Ποιες είναι οι καταστάσεις της ύλης;

Η ύλη μπορεί να είναι:

Στερεά, που έχουν σταθερό σχήμα και όγκο, π.χ. ξύλο ή πλαστικό.

Υγρά, που έχουν σταθερό όγκο αλλά παίρνουν το σχήμα του δοχείου, π.χ. νερό ή γάλα.

Αέρια, που δεν έχουν σταθερό σχήμα ή όγκο και γεμίζουν τον χώρο στον οποίο βρίσκονται, π.χ. αέρας ή ατμός.

4. Τι είναι όγκος;

Ο όγκος δείχνει πόσο χώρο καταλαμβάνει κάτι. Για παράδειγμα, ένα μπουκάλι νερό έχει συγκεκριμένο όγκο.

5. Τι είναι μάζα;

Η μάζα δείχνει πόση ύλη έχει ένα αντικείμενο. Ένα βαρύ βιβλίο έχει περισσότερη μάζα από ένα ελαφρύ μολύβι.

6. Τι είναι πυκνότητα;

Η πυκνότητα δείχνει πόση ύλη υπάρχει σε ένα συγκεκριμένο χώρο. Για παράδειγμα, το σίδερο έχει μεγαλύτερη πυκνότητα από το χαρτί, αν έχουν το ίδιο μέγεθος, γιατί είναι πιο "σφιχτά γεμάτο" με ύλη.

7. Γιατί η ύλη είναι σημαντική για τη ζωή μας;

Χωρίς ύλη δεν θα υπήρχαν φαγητά, ρούχα, σπίτια ή εργαλεία. Όλα όσα χρησιμοποιούμε καθημερινά φτιάχνονται από ύλη.

Ερώτηση: Τι γνώρισαν οι Ρωμαίοι με την κατάκτηση της Ελλάδας και από τι γοητεύτηκαν;

Απάντηση: Οι Ρωμαίοι με την κατάκτηση της Ελλάδας γνώρισαν από κοντά τον πολιτισμό των Ελλήνων. Γοητεύτηκαν από τους ωραίους ναούς, τα αγάλματα των θεών και των ηρώων, τα θέατρα και τα στάδιά τους, τις τοπικές και τις πανελλήνιες γιορτές τους.

---

Ερώτηση: Τι γνώρισαν οι Ρωμαίοι στις ελληνικές πόλεις και ιδιαίτερα στην Αθήνα;

Απάντηση: Στις ελληνικές πόλεις, ιδιαίτερα στην Αθήνα, γνώρισαν ονομαστούς δασκάλους και δημιουργούς και θαύμασαν την πρόοδό τους στα γράμματα και τις καλές τέχνες.

---

Ερώτηση: Τι έκανε ο θαυμασμός των Ρωμαίων απέναντι στους Έλληνες;

Απάντηση: Ο θαυμασμός αυτός τούς έκανε να αλλάξουν την αρχική σκληρή στάση τους απέναντι στους κατακτημένους Έλληνες και να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους, για να κάνουν παρόμοια έργα στη Ρώμη και σε άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας.

---

Ερώτηση: Τι έκαναν οι Ρωμαίοι τα χρόνια που ακολούθησαν;

Απάντηση:

Κτίζουν σπίτια και δημόσια κτίρια με ελληνικά σχέδια και τα στολίζουν με αγάλματα και έργα τέχνης που κάνουν Έλληνες τεχνίτες.

Μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα, που μιλιέται σ’ όλες τις κατακτημένες χώρες της Ανατολής.

Παίρνουν Έλληνες δασκάλους για τα παιδιά τους και συχνά τα στέλνουν στην Ελλάδα να σπουδάσουν.

Καλλιεργούν τη δική τους γλώσσα, τη λατινική, και μεταφράζουν σ’ αυτή έργα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων.

Παίζουν ακόμη στα θέατρά τους ελληνικές τραγωδίες και κωμωδίες.

Φιλέλληνες Ρωμαίοι αυτοκράτορες και άρχοντες πόλεων δαπανούν πολλά χρήματα και κοσμούν με θαυμαστά έργα την Αθήνα και άλλους ελληνικούς χώρους.

---

Ερώτηση: Τι αποτέλεσμα είχαν όλα αυτά για τους Έλληνες και τους Ρωμαίους;

Απάντηση: Όλα αυτά έφεραν πιο κοντά τους δύο λαούς και τους βοήθησαν να γνωρίσει καλύτερα ο ένας τον άλλο. Από τη συνύπαρξη και τη συνεργασία αυτή γεννήθηκε ένας νέος πολιτισμός, ο ελληνορωμαϊκός, που θαυμαστά έργα του υπάρχουν ακόμη γύρω μας και κοντά μας.

Για τρεις αιώνες μετά την υποταγή της Ελλάδας οι Ρωμαίοι συνέχισαν τις κατακτήσεις τους στη Δύση, την Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Όλες οι χώρες γύρω από τη Μεσόγειο έγιναν ρωμαϊκές επαρχίες και οι Ρωμαίοι με περηφάνια την ονόμαζαν: «η θάλασσά μας» (mare nostrum)

2. Πόσο μεγάλη ήταν η ρωμαϊκή αυτοκρατορία τον 1ο μ.Χ. αιώνα και πόσους ανθρώπους περιλάμβανε;

Στις αρχές του 1ου μ.Χ. αιώνα, τα σύνορα της αυτοκρατορίας τους έκλειναν μέσα τους όλο το γνωστό ως τότε κόσμο. Ο πληθυσμός της ξεπερνούσε τα 50 εκατομμύρια. Οι Ρωμαίοι δηλαδή έγιναν κοσμοκράτορες.

3. Ποιοι λαοί ζούσαν μέσα στο απέραντο ρωμαϊκό κράτος και πώς χαρακτηρίζεται η αυτοκρατορία αυτή;

Μέσα στο απέραντο ρωμαϊκό κράτος κατοικούσαν άνθρωποι από πολλές φυλές, με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και συνήθειες. Ήταν μια πολυπολιτισμική αυτοκρατορία. Κι όλοι αυτοί έπρεπε να κυβερνηθούν από τη Ρώμη!

4. Πώς τιμούσαν οι Ρωμαίοι τον αυτοκράτορα και τι μέτρα πήραν για τη διοίκηση της αυτοκρατορίας;

Οι Ρωμαίοι σέβονταν τον αυτοκράτορα τόσο που τον λάτρευαν ως θεό. Όρισαν τον αυτοκράτορα «πρώτο πολίτη» της χώρας κι όλοι όφειλαν πίστη και υπακοή σ’ αυτόν. Έδωσαν τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη σε όσους κατακτημένους αποδέχονταν την κυριαρχία της Ρώμης. Διόρισαν ανώτερους Ρωμαίους κυβερνήτες (ανθύπατους), οι οποίοι επέβλεπαν τους τοπικούς άρχοντες και ενημέρωναν τον αυτοκράτορα. Μείωσαν τους φόρους των πολιτών και οργάνωσαν καλύτερα τον τρόπο είσπραξής τους. Ψήφισαν δικαιότερους νόμους και φρόντιζαν για την τήρηση και την εφαρμογή τους απ’ όλους.

5. Ποια ήταν τα αποτελέσματα των μέτρων αυτών για την αυτοκρατορία;

Όλα αυτά τα μέτρα βοήθησαν να επικρατήσει τάξη, ασφάλεια και δικαιοσύνη στην αυτοκρατορία, για διακόσια περίπου χρόνια. Στο διάστημα αυτό αναπτύχθηκαν η γεωργία, το εμπόριο, η ναυτιλία και η βιοτεχνία. Ήταν η περίοδος της «ρωμαϊκής ειρήνης» (pax romana), όπως ονομάστηκε.

Η Ρώμη ήταν η έδρα του αυτοκράτορα και η καρδιά του ρωμαϊκού κράτους. Ήταν χτισμένη πλάι στον Τίβερη ποταμό και στολισμένη με ναούς, ωραία κτίρια και έργα τέχνης. Στην περίοδο ακμής της αυτοκρατορίας ο πληθυσμός της, μαζί με τους δούλους και τους ξένους, πλησίαζε το ενάμισι εκατομμύριο. Οι περισσότεροι κάτοικοι έμεναν σε πολυκατοικίες και οι πιο πλούσιοι σε μονοκατοικίες. Στον Παλατίνο λόφο ήταν χτισμένο και το παλάτι των αυτοκρατόρων.

2. Ποιοι ζούσαν στη ρωμαϊκή ύπαιθρο και με τι ασχολούνταν;

Οι κάτοικοι της ρωμαϊκής υπαίθρου ήταν γεωργοί, βοσκοί, τεχνίτες και μικροέμποροι. Οι μεγαλοϊδιοκτήτες γεωργοί είχαν μεγάλα και γόνιμα αγροκτήματα. Σε αυτά ήταν κτισμένα τα σπίτια των ιδιοκτητών και κοντά τους στάβλοι, ορνιθώνες και αποθήκες για τους καρπούς και τις ζωοτροφές. Όλα αυτά τα φρόντιζαν οι δούλοι, που έμεναν μόνιμα εκεί. Οι μικροϊδιοκτήτες καλλιεργούσαν μόνοι τα κτήματά τους και ζούσαν από τα λίγα προϊόντα της παραγωγής τους.

3. Τι έκαναν συνήθως τα παιδιά των μικροϊδιοκτητών και πού αναζητούσαν καλύτερη τύχη;

Τα παιδιά τους συνήθως εγκατέλειπαν την ύπαιθρο και αναζητούσαν εργασία και καλύτερη τύχη στο στρατό, στην πόλη, στις τέχνες και στα δημόσια έργα, που γίνονταν σε όλη την αυτοκρατορία.

4. Γιατί οι κάτοικοι της υπαίθρου και της πόλης πήγαιναν συχνά στη Ρώμη;

Όλοι αυτοί, πλούσιοι και φτωχοί, πήγαιναν συχνά στη Ρώμη για να πάρουν μέρος στις μεγάλες γιορτές και στους αγώνες που γίνονταν εκεί.

Μάθημα: Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία μεταμορφώνεται

---

1. Πόσο κράτησε η περίοδος ακμής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και πότε άρχισε να αντιμετωπίζει προβλήματα;

Η περίοδος ακμής της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, δηλαδή τα χρόνια της μεγάλης δύναμης και ανάπτυξής της, κράτησε περίπου δύο αιώνες (1ος και 2ος μ.Χ.). Από τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. όμως, η μακρόχρονη ρωμαϊκή ειρήνη άρχισε να κλονίζεται από γεγονότα μέσα και έξω από την αυτοκρατορία, που απείλησαν ακόμη και τη διάλυσή της.

---

2. Ποιοι λαοί επιτέθηκαν στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και τι συνέπειες είχε αυτό;

Γειτονικοί λαοί, οι Γότθοι στο βορρά και οι Πέρσες στην Ανατολή, παραβίαζαν τα σύνορα, λεηλατούσαν (δηλαδή έκλεβαν και κατέστρεφαν) τις ακριτικές επαρχίες και έκλειναν τους δρόμους του εμπορίου.

---

3. Τι προβλήματα δημιουργούσε ο ρωμαϊκός στρατός εκείνη την εποχή;

Ο στρατός είχε γίνει πολύ ισχυρός. Αντί να φυλάει τα σύνορα, πολλές φορές στασίαζε (δηλαδή επαναστατούσε) ή πολεμούσε μεταξύ του. Έτσι οι στρατιώτες συχνά όριζαν ή καταργούσαν τους ίδιους τους αυτοκράτορες.

---

4. Τι συνέβη σε ορισμένες επαρχίες της Ανατολής και πώς επηρέασαν οι διωγμοί των Χριστιανών την αυτοκρατορία;

Μερικές ακριτικές επαρχίες της Ανατολής αποσχίστηκαν, δηλαδή απομακρύνθηκαν από την αυτοκρατορία και έκαναν δικά τους κράτη.

Οι σκληροί διωγμοί κατά των Χριστιανών (δηλαδή οι τιμωρίες και οι φυλακίσεις επειδή πίστευαν στο Χριστό) προκάλεσαν μεγάλη δυσαρέσκεια στους πιστούς και διχασμό ανάμεσα στους Χριστιανούς και στους οπαδούς των άλλων θρησκειών.

---

5. Τι προσπάθησε να κάνει ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα;

Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός προσπάθησε να λύσει τα προβλήματα με το σύστημα της τετραρχίας, δηλαδή της διοίκησης από τέσσερις ηγεμόνες. Χώρισε την αυτοκρατορία σε τέσσερις μεγάλες περιφέρειες (δύο στην Ανατολή και δύο στη Δύση) και όρισε για καθεμιά τον δικό της άρχοντα με πολλές εξουσίες.

---

6. Ποια ήταν τα αποτελέσματα του συστήματος της τετραρχίας και γιατί δεν κράτησε πολύ;

Το σύστημα αυτό έφερε για λίγο ηρεμία και τάξη στο εσωτερικό του κράτους και ασφάλεια στα σύνορα. Όμως, μετά την παραίτηση του Διοκλητιανού, οι τέσσερις άρχοντες που εκείνος είχε ορίσει (ο Κωνσταντίνος, ο Μαξέντιος, ο Λικίνιος και ο Γαλέριος) πολέμησαν μεταξύ τους.

---

7. Ποιοι νίκησαν στις συγκρούσεις και τι αποφάσεις πήραν για τη θρησκεία;

Νικητές βγήκαν ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος. Για να σταματήσει η αναστάτωση από τους διωγμούς των Χριστιανών, υπέγραψαν στο Μεδιόλανο της Ιταλίας το Διάταγμα της ανεξιθρησκίας το 313 μ.Χ.

Με αυτό το διάταγμα κάθε πολίτης της αυτοκρατορίας μπορούσε να λατρεύει όποιο θεό ήθελε. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την εξάπλωση του Χριστιανισμού.

---

8. Τι συνέβη λίγο αργότερα ανάμεσα στον Κωνσταντίνο και τον Λικίνιο;

Το 324 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συγκρούστηκαν στην Αδριανούπολη. Νικητής βγήκε ο Κωνσταντίνος, ο οποίος έγινε μονοκράτορας, δηλαδή μοναδικός ηγεμόνας όλης της αυτοκρατορίας.

---

9. Ποιες σημαντικές αλλαγές έκανε ο Κωνσταντίνος για να διοικήσει καλύτερα την αυτοκρατορία;

Αναδιοργάνωσε (δηλαδή ξαναοργάνωσε) το στρατό.

Διόρισε έπαρχους (διοικητές με πολλές εξουσίες) στις περιφέρειες του κράτους.

Οργάνωσε διπλωματικές επαφές με τους γειτονικούς λαούς.

Έκοψε νέο χρυσό νόμισμα, που κυκλοφόρησε παντού και βοήθησε την οικονομία.

Μετέφερε την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στο Βυζάντιο, που αργότερα ονομάστηκε Κωνσταντινούπολη.

---

10. Γιατί ο Κωνσταντίνος ονομάστηκε Μέγας και Άγιος από τους Χριστιανούς;

Για τις τολμηρές και σωστές αποφάσεις του, που είχαν πολύ καλά αποτελέσματα για την αυτοκρατορία, οι ιστορικοί τον ονόμασαν Μέγα, και οι Χριστιανοί τον τίμησαν ως Άγιο και Ισαπόστολο.

---

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

Ακμή: Περίοδος μεγάλης δύναμης και προόδου.

Γότθοι – Πέρσες: Γειτονικοί λαοί που επιτίθεντο στη Ρώμη.

Λεηλατούσαν: Κατέστρεφαν και έκλεβαν ό,τι έβρισκαν.

Τετραρχία: Διοίκηση της αυτοκρατορίας από τέσσερις ηγεμόνες.

Συνάρχοντες: Οι τέσσερις άρχοντες που κυβερνούσαν μαζί.

Διάταγμα της ανεξιθρησκίας: Νόμος που έδινε ελευθερία πίστης σε όλους.

Μονοκράτορας: Μοναδικός ηγεμόνας.

Έπαρχος: Υψηλός αξιωματούχος που διοικούσε μια μεγάλη περιοχή.

Ισαπόστολος: Τίτλος τιμής για κάποιον που βοήθησε στη διάδοση της χριστιανικής πίστης.

Μάθημα: Ο Κωνσταντίνος μεταφέρει την πρωτεύουσα στο Βυζάντιο

1. Τι συνέβη μετά την κατάργηση της τετραρχίας και ποιο πρόβλημα αντιμετώπιζε ο Κωνσταντίνος με τη Ρώμη;
Η κατάργηση της τετραρχίας έφερε στην αρχή ηρεμία και ενότητα στην αυτοκρατορία. Ο μονοκράτορας Κωνσταντίνος όμως κατάλαβε ότι ήταν δύσκολο να κυβερνά ένα τόσο μεγάλο κράτος από τη Ρώμη, γιατί:

• Η πόλη βρισκόταν πολύ μακριά από τις περιοχές του Δούναβη και της Ανατολής, που δέχονταν συχνές εχθρικές επιθέσεις.

• Ήταν για πολλά χρόνια τόπος λατρείας του ρωμαϊκού πανθέου (δηλαδή των πολλών θεών των Ρωμαίων) και χώρος σκληρών συγκρούσεων και διωγμών των Χριστιανών.

  
  

2. Ποιες σημαντικές αλλαγές αποφάσισε να κάνει ο Κωνσταντίνος;
Για όλους αυτούς τους λόγους ο Κωνσταντίνος αποφάσισε να κάνει σημαντικές αλλαγές στη διοίκηση και στη θρησκεία:

• Μετέφερε την πρωτεύουσα από τη Ρώμη στο Βυζάντιο, μια αρχαία ελληνική αποικία στην Προποντίδα (που πήρε το όνομά της από τον ιδρυτή της, τον Βύζαντα από τα Μέγαρα).

• Εφάρμοσε το Διάταγμα των Μεδιολάνων και υποστήριξε τη χριστιανική θρησκεία, η οποία ως τότε διωκόταν.

  
  

3. Ποιο ήταν το όνομα της νέας πρωτεύουσας και γιατί η θέση της ήταν σημαντική;
Η νέα πρωτεύουσα ονομάστηκε επίσημα «Νέα Ρώμη», όμως όλοι την έλεγαν Κωνσταντινούπολη και αργότερα απλώς Πόλη.
Η θέση της ήταν εξαιρετική, γιατί εκεί συναντιόνταν οι δρόμοι που ένωνε την Ευρώπη με την Ασία και τον Εύξεινο Πόντο με το Αιγαίο και τη Μεσόγειο.
Από εκεί περνούσε η Εγνατία οδός και ξεκινούσαν οι εμπορικοί δρόμοι προς τη Μικρά Ασία και τις επαρχίες της Ανατολής.

4. Ποια προϊόντα έρχονταν από τις ανατολικές επαρχίες και τι σήμαινε αυτό για την Κωνσταντινούπολη;
Οι επαρχίες της Ανατολής έστελναν στη Ρώμη και στην αυτοκρατορία πολλά είδη πρώτης ανάγκης, αλλά και αρώματα, μπαχαρικά, μετάξι και κοσμήματα από τις γειτονικές χώρες της Ανατολής.
Όλος αυτός ο πλούτος τώρα θα κατευθυνόταν προς την Κωνσταντινούπολη, κάνοντάς την πλούσια και δυνατή πόλη.

5. Ποιοι ζούσαν στις ανατολικές περιοχές της αυτοκρατορίας και τι πίστευαν;
Στις ανατολικές περιοχές ζούσαν κυρίως ελληνόφωνοι πληθυσμοί, δηλαδή άνθρωποι που μιλούσαν ελληνικά. Οι περισσότεροι είχαν ασπαστεί (δηλαδή είχαν δεχθεί) τη χριστιανική πίστη, που εκεί είχε πρωτοδιδάχτει και ριζώσει βαθιά.

6. Γιατί οι κάτοικοι των ανατολικών επαρχιών υποστήριζαν τον Κωνσταντίνο;
Οι κάτοικοι αυτοί έβλεπαν με συμπάθεια και στήριζαν τον Κωνσταντίνο, γιατί συμφωνούσαν με τις αποφάσεις του. Επίσης, η μητέρα του, Αγία Ελένη, ήταν Ελληνίδα και χριστιανή, πράγμα που τους έκανε να τον αγαπούν και να τον θεωρούν δικό τους άνθρωπο.

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

• Ακμή: περίοδος μεγάλης δύναμης και προόδου.

• Ρωμαϊκό πάνθεο: οι πολλοί θεοί των Ρωμαίων και ο ναός όπου τους λάτρευαν.

• Βυζάντιο: αρχαία ελληνική πόλη στην Προποντίδα, ιδρυμένη από τον Βύζαντα από τα Μέγαρα.

• Ελληνόφωνοι: αυτοί που μιλούν ελληνικά.

• Ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό: δέχτηκαν και πίστεψαν στη διδασκαλία του Χριστού.

• Διωκόμενη θρησκεία: θρησκεία που οι πιστοί της καταδιώκονταν ή τιμωρούνταν.

Μάθημα 7: Η Κωνσταντινούπολη οχυρώνεται και στολίζεται με έργα τέχνης

1. Ποιοι εργάστηκαν για να χτιστεί η Κωνσταντινούπολη και πόσο κράτησαν τα έργα;
Διαλεγμένοι εργάτες και τεχνίτες από όλα τα μέρη της αυτοκρατορίας εργάστηκαν επί έξι χρόνια, χωρίς σταματημό, για να οχυρώσουν τη νέα πρωτεύουσα και να τη στολίσουν με ωραία κτίσματα και έργα τέχνης.
(«Οχυρώνω» σημαίνει φτιάχνω τείχη και οχυρά για προστασία.)

2. Πότε μπήκαν τα θεμέλια και πότε έγιναν τα εγκαίνια της νέας πρωτεύουσας;
Η θεμελίωση της Κωνσταντινούπολης έγινε από τον αυτοκράτορα το Νοέμβριο του 324 μ.Χ., και τα εγκαίνιά της έγιναν το Μάιο του 330 μ.Χ.

3. Τι έργα έκανε ο Κωνσταντίνος για να προστατέψει την Πόλη;
Ο Κωνσταντίνος επισκεύασε την ακρόπολη και τα παλιά τείχη και έχτισε νέα, για να προστατέψει τις νεοκτισμένες περιοχές.
Έδωσε τίτλους, προνόμια (δηλαδή τιμές και δικαιώματα) και οικονομικά κίνητρα σε όσους είχαν έργο τη φροντίδα και την ασφάλεια των τειχών και της Πόλης.

4. Ποια έργα χτίστηκαν στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης;
Με εντολή του αυτοκράτορα χτίστηκε η μεγάλη αγορά στο κέντρο της πόλης και τοποθετήθηκε άγαλμά του στην κορυφή της.
Μεταφέρθηκαν έργα τέχνης από τη Ρώμη και άλλα μέρη της αυτοκρατορίας για να διακοσμήσουν τις πλατείες, την αγορά και τους δημόσιους χώρους.
(Η «αγορά» ήταν ο κεντρικός τόπος συγκέντρωσης, εμπορίου και κοινωνικής ζωής των πολιτών.)

5. Τι έκανε ο Κωνσταντίνος με τους ναούς της παλιάς και της νέας θρησκείας;
Διατήρησε τους βωμούς και τους ναούς της παλιάς θρησκείας, αλλά έχτισε και νέους χριστιανικούς ναούς.
Ανάμεσά τους ήταν η Αγία Σοφία, η Αγία Ειρήνη και οι Άγιοι Απόστολοι, όπου θάφτηκε και ο ίδιος το 337 μ.Χ.
Όσα έργα δεν πρόλαβε να τελειώσει ο ίδιος, τα συνέχισε και τα ολοκλήρωσε ο γιος του, Κωνστάντιος.

6. Ποια έργα ύδρευσης κατασκευάστηκαν στην Κωνσταντινούπολη και τι εξασφάλιζαν;
Κατασκευάστηκαν κρήνες (πηγές νερού), λουτρά, υδραγωγεία (σωληνώσεις ή αγωγοί που μετέφεραν νερό από μακριά) και τεράστιες δεξαμενές, οι οποίες εξασφάλιζαν νερό για έξι μήνες.

7. Τι αποτέλεσμα είχαν όλα αυτά τα έργα;
Όλα αυτά ασφάλισαν και διακόσμησαν τη νέα πρωτεύουσα, κάνοντάς την ισάξια της Ρώμης, δηλαδή εξίσου σημαντική, όμορφη και ισχυρή με την παλιά πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας.

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

• Οχυρώνω: φτιάχνω τείχη ή οχυρά για προστασία.

• Ακρόπολη: το ψηλότερο και πιο ασφαλές σημείο μιας πόλης.

• Προνόμια: ειδικά δικαιώματα ή τιμές που δίνει ο ηγεμόνας.

• Αγορά: το κέντρο της πόλης όπου γίνονταν οι συναλλαγές και οι συναντήσεις των πολιτών.

• Βωμός: πέτρινο τραπέζι όπου γίνονταν θυσίες στους θεούς.

• Υδραγωγείο: έργο που μεταφέρει νερό από μακριά.

• Δεξαμενή: χώρος ή κτίσμα όπου συγκεντρώνεται και φυλάσσεται το νερό.

• Ισάξια: ίση σε αξία ή σπουδαιότητα με κάτι άλλο.

Μάθημα 8: Ο Χριστιανισμός γίνεται επίσημη θρησκεία

1. Πώς βοήθησε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος στην εξάπλωση του Χριστιανισμού;
Το Διάταγμα των Μεδιολάνων και η στήριξη του Κωνσταντίνου βοήθησαν στην καθολική (δηλαδή παντού) εξάπλωση του Χριστιανισμού.
Μετά το 313 μ.Χ. ο Κωνσταντίνος:

• Προτιμούσε τους Χριστιανούς για τις δημόσιες θέσεις και στο στρατό.

• Συγκάλεσε την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια το 325 μ.Χ., για να βοηθήσει τους Χριστιανούς να λύσουν τις θεολογικές τους διαφορές (δηλαδή να συμφωνήσουν στις διδασκαλίες της πίστης).

• Βαπτίστηκε και ο ίδιος Χριστιανός λίγο πριν από τον θάνατό του, το 337 μ.Χ.

  
  

2. Ποιος ακολούθησε το έργο του Κωνσταντίνου και ποιος το σταμάτησε;
Την ίδια θετική στάση προς τους Χριστιανούς συνέχισε ο γιος του, Κωνστάντιος.
Η πολιτική αυτή όμως διακόπηκε όταν, το 361 μ.Χ., έγινε αυτοκράτορας ο ανιψιός του Κωνσταντίνου, Ιουλιανός.

3. Ποια ήταν η στάση του Ιουλιανού απέναντι στον Χριστιανισμό και γιατί;
Ο Ιουλιανός είχε σπουδάσει αρχαία ελληνική φιλοσοφία στην Αθήνα και στην Αντιόχεια.
Θαύμαζε τον ελληνικό πολιτισμό, τους Ολύμπιους θεούς και τη λατρεία τους.
Γι’ αυτό, όταν έγινε αυτοκράτορας, προσπάθησε να επαναφέρει την παλιά θρησκεία και να περιορίσει τη χριστιανική.
Η παλιά θρησκεία όμως βρισκόταν στη δύση της (δηλαδή στο τέλος της) και η νέα πίστη αναπτυσσόταν.

4. Γιατί η προσπάθεια του Ιουλιανού δεν πέτυχε και πώς τελείωσε η ζωή του;
Τα μέτρα του Ιουλιανού δεν είχαν τα αποτελέσματα που περίμενε, γιατί ο λαός δεν τα δέχτηκε.
Ο ίδιος κυβέρνησε μόνο για δύο χρόνια (361–363 μ.Χ.) και σκοτώθηκε πολεμώντας τους Πέρσες, σε ηλικία μόλις 32 ετών.

5. Ποιες συνέπειες είχε η προσπάθεια του Ιουλιανού;
Η προσπάθειά του, παρόλο που δεν πέτυχε, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και διαμάχες ανάμεσα στους πιστούς των δύο θρησκειών.

6. Τι αποφάσισε ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος για να τελειώσουν οι διαμάχες;
Ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος, που τον διαδέχτηκε, κήρυξε τον Χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους και πήρε αυστηρά μέτρα κατά της θρησκείας των εθνικών (δηλαδή των ανθρώπων που πίστευαν στους αρχαίους θεούς).

7. Ποια μέτρα πήρε ο Θεοδόσιος εναντίον της αρχαίας θρησκείας;

• Έκλεισε τους αρχαίους ναούς και απαγόρευσε τη λατρεία των αρχαίων θεών.

• Όρισε βαρύτατες ποινές για όσους παραβίαζαν αυτόν τον νόμο.

• Κατάργησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες το 392 μ.Χ., τα Ελευσίνια Μυστήρια και έκλεισε το Μαντείο των Δελφών.

• Ανέχτηκε τις καταστροφές και τις λεηλασίες αρχαίων ναών και μνημείων από φανατικούς Χριστιανούς.

  
  

8. Πώς ονόμασαν οι Χριστιανοί τον Θεοδόσιο και τον Ιουλιανό;
Οι Χριστιανοί ονόμασαν τον Θεοδόσιο Μέγα, γιατί υποστήριξε τη θρησκεία τους, και τον Ιουλιανό Παραβάτη ή Αποστάτη, επειδή προσπάθησε να φέρει πίσω την παλιά θρησκεία.

9. Πώς τελικά επικράτησε ο Χριστιανισμός;
Ο Χριστιανισμός επικράτησε τελικά όχι με τη βία αλλά με τη διδασκαλία και το έργο των πατέρων της Εκκλησίας.
Ιδιαίτερη συμβολή στην ειρηνική εξάπλωσή του είχαν οι τρεις Ιεράρχες:
ο Μέγας Βασίλειος, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος,
οι οποίοι συνδύασαν (ένωσαν) την αρχαία ελληνική παιδεία με τα διδάγματα της νέας θρησκείας.

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

• Οικουμενική Σύνοδος: συνάντηση επισκόπων από όλο τον χριστιανικό κόσμο για να συζητήσουν θέματα πίστης.

• Θεολογικές διαφορές: διαφωνίες για τη διδασκαλία και τα πιστεύω της θρησκείας.

• Εθνικοί: οι πιστοί των αρχαίων θεών.

• Ελευσίνια Μυστήρια: αρχαίες θρησκευτικές τελετές προς τιμήν της θεάς Δήμητρας στην Ελευσίνα.

• Μαντείο των Δελφών: ιερός τόπος όπου οι αρχαίοι Έλληνες ζητούσαν χρησμούς από τον θεό Απόλλωνα.

• Αποστάτης / Παραβάτης: αυτός που εγκαταλείπει την πίστη του ή παραβαίνει τον νόμο.

• Παιδεία: μόρφωση, καλλιέργεια του νου και του χαρακτήρα.

Ερώτηση 1: Τι είναι η ενέργεια;
Απάντηση: Η ενέργεια είναι η δύναμη που κάνει τα πάντα γύρω μας να λειτουργούν. Χάρη στην ενέργεια κινούμαστε, ζεσταινόμαστε, φωτιζόμαστε και ζούμε.

Ερώτηση 2: Ποιες είναι οι βασικές μορφές ενέργειας;
Απάντηση:

• Χημική ενέργεια: βρίσκεται μέσα στα καύσιμα και στα τρόφιμα. Π.χ. το πετρέλαιο ή ένα μήλο.

• Ηλεκτρική ενέργεια: μεταφέρεται από το ηλεκτρικό ρεύμα. Π.χ. ανάβει μια λάμπα.

• Πυρηνική ενέργεια: απελευθερώνεται από τον πυρήνα των ατόμων.

• Κινητική ενέργεια: έχουν τα σώματα που κινούνται. Π.χ. ένα ποδήλατο που τρέχει.

• Δυναμική ενέργεια: έχουν τα σώματα που βρίσκονται ψηλά ή είναι τεντωμένα. Π.χ. μια μπάλα πάνω σε ράφι ή ένα τεντωμένο ελατήριο.

• Φωτεινή ενέργεια: είναι το φως του ήλιου ή μιας λάμπας.

• Θερμότητα: ρέει από ένα σώμα σε άλλο όταν έχουν διαφορετική θερμοκρασία.

  
  

Ερώτηση 3: Δώσε ένα παράδειγμα για κάθε μορφή ενέργειας.
Απάντηση:

• Χημική → στο ξύλο ή στο πετρέλαιο.

• Ηλεκτρική → στο ψυγείο.

• Κινητική → στο αυτοκίνητο που κινείται.

• Δυναμική → στο τεντωμένο τόξο.

• Θερμότητα → σε μια σόμπα.

• Φωτεινή → στον ήλιο.

  
  

🔹 2. Η ενέργεια αποθηκεύεται

Ερώτηση 4: Πού βρίσκεται αποθηκευμένη η ενέργεια;
Απάντηση: Η ενέργεια μπορεί να είναι αποθηκευμένη σε καύσιμα (όπως πετρέλαιο, υγραέριο, ξύλο), σε μπαταρίες ή σε αντικείμενα που είναι τεντωμένα, όπως ένα ελατήριο ή ένα τόξο.

Ερώτηση 5: Τι μορφή ενέργειας είναι αποθηκευμένη στο πετρέλαιο και στα ξύλα;
Απάντηση: Χημική ενέργεια.

Ερώτηση 6: Τι μορφή ενέργειας είναι αποθηκευμένη σε ένα τεντωμένο ελατήριο;
Απάντηση: Δυναμική ενέργεια.

Ερώτηση 7: Τι μορφή ενέργειας είναι αποθηκευμένη στις μπαταρίες;
Απάντηση: Ηλεκτρική ενέργεια.

Ερώτηση 8: Δώσε παραδείγματα συσκευών που λειτουργούν με μπαταρίες.
Απάντηση: Φακός, ρολόι, παιχνίδι, τηλεχειριστήριο, κινητό τηλέφωνο.

🔹 3. Η ενέργεια αλλάζει μορφή

Ερώτηση 9: Τι συμβαίνει με την ενέργεια όταν χρησιμοποιούμε μια συσκευή;
Απάντηση: Η ενέργεια μετατρέπεται από μία μορφή σε άλλη. Δεν χάνεται ποτέ, αλλάζει μορφή.

Ερώτηση 10: Όταν ανάβει μια λάμπα, από ποια μορφή ενέργειας σε ποια μετατρέπεται;
Απάντηση: Από ηλεκτρική σε φωτεινή και θερμότητα.

Ερώτηση 11: Όταν κινείται ένα αυτοκίνητο, από ποια μορφή ενέργειας σε ποια μετατρέπεται;
Απάντηση: Από χημική (της βενζίνης) σε κινητική και θερμότητα.

Ερώτηση 12: Όταν δουλεύει ένα ανεμιστηράκι που λειτουργεί με ρεύμα;
Απάντηση: Από ηλεκτρική σε κινητική ενέργεια (τα πτερύγια κινούνται).

Ερώτηση 13: Τι παρατηρείς αν αποσυνδέσεις τη μπαταρία από ένα κύκλωμα με λαμπάκι;
Απάντηση: Το λαμπάκι σταματά να φωτίζει, γιατί δεν έχει πια πηγή ενέργειας.

Ερώτηση 14: Ποιο είναι το συμπέρασμα για την ενέργεια;
Απάντηση: Στη φύση και στις συσκευές γύρω μας η ενέργεια μετατρέπεται συνεχώς από μια μορφή σε άλλη για να λειτουργούν όλα.

Ασκήσεις τετραδίου.

Ιστορία: Η αυτοκρατορία χωρίζεται σε Ανατολική και Δυτική

Φυσική: Την πρώτη άσκηση του τετραδίου Εργασιών.

Μαθηματικα: Μελέτη της θεωρίας του μαθήματος "Κριτήρια διαιρετότητας" από το βιβλίο μαθητή.

Φυλλάδιο.

Στα υπόλοιπα μαθήματα δεν προχωρήσαμε λόγω πρόβας για τη γιορτή του Πολυτεχνείου.

---

1. Μέχρι πότε έμεινε ενωμένη η Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) αυτοκρατορία και τι συνέβη στα τέλη του 4ου αιώνα;

Η αυτοκρατορία έμεινε ενωμένη ως τα τέλη του 4ου μ.Χ. αιώνα.

Την εποχή εκείνη, στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Θεοδόσιου, πολλοί μετακινούμενοι λαοί – οι Ούννοι, οι Γότθοι και οι Βανδάλοι – παραβίαζαν τα βόρεια σύνορα και απειλούσαν την αυτοκρατορία.

---

2. Τι έκανε ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος λίγο πριν πεθάνει;

Λίγο πριν από τον θάνατό του, το 395 μ.Χ., ο Θεοδόσιος μοίρασε την αυτοκρατορία στους δύο γιους του, πιστεύοντας ότι έτσι θα κυβερνιόταν καλύτερα:

Ο Αρκάδιος πήρε το ανατολικό τμήμα,

και ο Ονώριος το δυτικό τμήμα.

---

3. Πώς οργάνωσε ο Αρκάδιος το ανατολικό κράτος και πώς αντιμετώπισε τους κινδύνους;

Ο Αρκάδιος και ο γιος του Θεοδόσιος Β΄, που τον διαδέχτηκε, οργάνωσαν το ανατολικό κράτος και αντιμετώπισαν τους εχθρούς με πολεμικά και διπλωματικά μέσα (δηλαδή άλλοτε με πόλεμο και άλλοτε με συμφωνίες).

Έχτισαν διπλό τείχος γύρω από την Πόλη, έβαλαν φρουρές στον Δούναβη και φρόντισαν για την ασφάλεια των συνόρων.

---

4. Πώς φέρθηκαν σε κάποιους από τους βαρβαρικούς λαούς και γιατί;

Σε κάποιους από αυτούς, που ήταν πιο ειρηνικοί, έδωσαν γη για καλλιέργεια και άλλους τους πήραν ως μισθοφόρους στον βυζαντινό στρατό.

(«Μισθοφόροι» λέγονταν όσοι πολεμούσαν για κάποιον με αντάλλαγμα χρήματα.)

---

5. Ποια ήταν η στάση των κατοίκων του Ανατολικού κράτους απέναντι στους αυτοκράτορες;

Οι κάτοικοι του Ανατολικού κράτους εκτιμούσαν τις ενέργειες των αυτοκρατόρων, ένιωθαν ασφαλείς και βοηθούσαν στο έργο τους.

Ανήκαν σε διαφορετικά έθνη, αλλά αποδέχονταν όλοι τον ρωμαϊκό νόμο, τη χριστιανική θρησκεία και την ελληνική γλώσσα, που ήταν κοινά στοιχεία που τους ένωνε.

---

6. Τι συνέβαινε εκείνη την εποχή στο δυτικό κράτος;

Στο Δυτικό Ρωμαϊκό κράτος, τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά.

Οι Γότθοι, με αρχηγό τον Αλάριχο, κατέλαβαν και λεηλάτησαν (δηλαδή κατέστρεψαν και πήραν λάφυρα από) τη Ρώμη το 410 μ.Χ., μένοντας εκεί τρεις μέρες.

Ύστερα έφυγαν παίρνοντας μαζί τους μεγάλο μέρος του θησαυρού της πόλης.

---

7. Ποιοι άλλοι λαοί απείλησαν αργότερα το δυτικό κράτος και τι έγινε;

Λίγα χρόνια αργότερα, οι Ούννοι, με αρχηγό τον Αττίλα, προσπάθησαν να καταλάβουν τη Δύση, αλλά ο ρωμαϊκός στρατός, με τη βοήθεια των Γότθων, τους νίκησε στα Καταλαυνικά Πεδία της Γαλατίας (σημερινή Γαλλία).

---

8. Ποιοι κατέλαβαν τελικά τη Ρώμη και πού ίδρυσαν νέα πρωτεύουσα;

Τα επόμενα χρόνια, νέοι επιτιθέμενοι βόρειοι λαοί χτύπησαν το δυτικό κράτος.

Οι Βανδάλοι, πέρασαν από τη Γαλατία και την Ισπανία, έφτασαν στη Βόρεια Αφρική, κατέλαβαν την Καρχηδόνα και την έκαναν πρωτεύουσά τους.

---

9. Ποια ήταν η διαφορά ανάμεσα στο Ανατολικό και το Δυτικό Ρωμαϊκό κράτος;

Το Ανατολικό κράτος ήταν πιο σταθερό, πλούσιο και οργανωμένο, ενώ το Δυτικό αντιμετώπιζε συνεχώς επιθέσεις και αδυνατούσε να αμυνθεί.

Έτσι το Ανατολικό κράτος, με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, συνέχισε να ισχυροποιείται, ενώ το Δυτικό σιγά-σιγά κατέρρευσε.

---

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

Αυτοκρατορία: μεγάλο κράτος με έναν ηγεμόνα που εξουσιάζει πολλές περιοχές.

Μετακινούμενοι λαοί: λαοί που εγκατέλειπαν τον τόπο τους και έψαχναν νέα γη να ζήσουν.

Ανατολικό – Δυτικό κράτος: τα δύο μέρη στα οποία χωρίστηκε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Δούναβης: ποταμός στα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας.

Μισθοφόρος: στρατιώτης που πολεμά με πληρωμή.

Λεηλατώ: αρπάζω και καταστρέφω.

Καταλαυνικά Πεδία: περιοχή της σημερινής Γαλλίας όπου έγινε μεγάλη μάχη των Ρωμαίων με τους Ούννους.

Καρχηδόνα: μεγάλη πόλη της Βόρειας Αφρικής (σημερινή Τυνησία).

Μπορείτε να διαβάζετε είτε μόνο από το βιβλίο είτε τις ερωτήσεις.

Φυσική: φυλλάδιο

Μάθημα 10: Το παλάτι, ο ιππόδρομος και οι δήμοι της Κωνσταντινούπολης

1. Ποιο ήταν το σημαντικότερο από τα έργα του Κωνσταντίνου στη νέα πρωτεύουσα;
Το πιο σημαντικό έργο του Κωνσταντίνου στην Κωνσταντινούπολη ήταν το Ιερό Παλάτι, δηλαδή η κατοικία του αυτοκράτορα.
Η λέξη παλάτι προέρχεται από τον Παλατίνο λόφο της Ρώμης, όπου βρίσκονταν τα παλάτια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων.

2. Τι υπήρχε μέσα στο παλάτι;
Μέσα στο παλάτι υπήρχαν πολλά κτίρια:

• Η κατοικία του αυτοκράτορα και της οικογένειάς του,

• Αίθουσες για τις κρατικές υπηρεσίες και τις επίσημες υποδοχές,

• Τραπεζαρίες και χώροι φιλοξενίας των επισκεπτών,

• Εκκλησίες και παρεκκλήσια (δηλαδή μικρές εκκλησίες),

• Κατοικίες για τη φρουρά (τους στρατιώτες που φύλαγαν το παλάτι),

• Διαμερίσματα των αξιωματούχων, και

• Εργαστήρια τεχνιτών που φρόντιζαν και συντηρούσαν το παλάτι.

3. Πώς ήταν διακοσμημένο και πώς συνδέονταν τα μέρη του;
Όλα τα μέρη του παλατιού συνδέονταν με στοές, διαδρόμους, εσωτερικές αυλές και κήπους.
Οι κήποι είχαν κρήνες (υπαίθριες πηγές), ψηφιδωτούς διαδρόμους και έργα τέχνης, καθώς και σπάνια φυτά και άνθη.

4. Ποια ήταν η προέκταση των χώρων του παλατιού;
Προέκταση και φυσική συνέχεια του παλατιού ήταν ο Ιππόδρομος — ένας μεγάλος χώρος για αγώνες με άρματα και άλογα.

5. Από πού εμπνεύστηκαν για τον Ιππόδρομο και τι είδους αγώνες γίνονταν εκεί;
Ο Ιππόδρομος είχε ως πρότυπο το Κολοσσαίο της Ρώμης, αλλά ήταν προσαρμοσμένος στον χώρο της Κωνσταντινούπολης.
Εκεί γίνονταν ιπποδρομίες (αγώνες αρμάτων με άλογα), που ήταν το αγαπημένο αγώνισμα των Βυζαντινών.

6. Πώς ήταν φτιαγμένος ο Ιππόδρομος και ποιοι παρακολουθούσαν τους αγώνες;
Στις μαρμάρινες κερκίδες του (σειρές καθισμάτων όπως στα αρχαία θέατρα) κάθονταν χιλιάδες θεατές.
Οι ιπποδρομίες γίνονταν μερικές φορές τον χρόνο και τις παρακολουθούσε συχνά και ο αυτοκράτορας από το θεωρείο του (ειδικό υπερυψωμένο σημείο με θέα).

7. Σε ποιες περιπτώσεις γίνονταν επιπλέον ιπποδρομίες;
Εκτός από τις καθορισμένες ημερομηνίες, έκτακτες ιπποδρομίες γίνονταν για να γιορταστούν ευχάριστα γεγονότα ή για να τιμηθούν ξένοι άρχοντες και πρεσβείες που επισκέπτονταν την Πόλη.

8. Πώς εκφράζονταν οι θεατές κατά τη διάρκεια των ιπποδρομιών;
Οι θεατές επευφημούσαν (χειροκροτούσαν και ζητωκραύγαζαν) τον αυτοκράτορα, αλλά πολλές φορές του εξέφραζαν και αιτήματα ή παράπονα.

9. Ποιοι είχαν την ευθύνη για την οργάνωση των ιπποδρομιών;
Η οργάνωση των ιπποδρομιών είχε ανατεθεί στους Δήμους, που ήταν αθλητικά σωματεία με μέλη και οπαδούς που αγαπούσαν τους ιππικούς αγώνες.

10. Πώς ονομάζονταν οι Δήμοι και γιατί;
Οι Δήμοι είχαν διαφορετικά χρώματα στις στολές και τα λάβαρά τους (σημαίες).
Έτσι ονομάζονταν:

• Πράσινοι,

• Βένετοι (Γαλάζιοι),

• Λευκοί, και

• Κόκκινοι.

11. Ποιο πρόβλημα δημιουργούσε η έντονη αγάπη των πολιτών για τις ομάδες τους;
Το πάθος των οπαδών για τη νίκη των ομάδων τους συχνά οδηγούσε σε φιλονικίες, δηλαδή σε καβγάδες και συγκρούσεις μεταξύ των Δήμων.

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

• Παλάτι: κατοικία του αυτοκράτορα.

• Παλατίνος λόφος: ένας από τους επτά λόφους της Ρώμης, όπου χτίστηκαν τα αυτοκρατορικά παλάτια.

• Κρήνη: υπαίθρια πηγή ή διακοσμητική βρύση.

• Κερκίδα: σειρά καθισμάτων στο θέατρο ή στο στάδιο.

• Θεωρείο: υπερυψωμένος χώρος για θεατές ή επίσημους.

• Δήμοι: ομάδες (σωματεία) που οργάνωναν τους αγώνες και είχαν οπαδούς.

• Βένετοι: οι γαλάζιοι Δήμοι (από τη λατινική λέξη venetus = γαλάζιος).

• Φιλονικώ: μαλώνω, διαφωνώ έντονα.

1. Πού ήταν χτισμένη η Κωνσταντινούπολη και γιατί λεγόταν «Επτάλοφη»;
Η Κωνσταντινούπολη ήταν χτισμένη στις πλαγιές επτά λόφων. Επειδή είχε επτά λόφους, πολλοί την αποκαλούσαν «Επτάλοφη».

2. Ποιες θάλασσες περιέβαλλαν την Κωνσταντινούπολη;
Την Κωνσταντινούπολη περιέβαλλαν οι θάλασσες του Βοσπόρου, της Προποντίδας και του Κεράτιου κόλπου.

3. Πού συναντιούνταν και επικοινωνούσαν καθημερινά οι Βυζαντινοί;
Οι Βυζαντινοί συναντιούνταν στις πλατείες και στις αγορές της Πόλης, που ήταν χώροι επικοινωνίας και συναναστροφής.

4. Ποια ήταν η μεγαλύτερη αγορά της Κωνσταντινούπολης και πού βρισκόταν;
Η μεγαλύτερη αγορά ήταν εκείνη που έφερε το όνομα του ιδρυτή της Πόλης, δηλαδή του Κωνσταντίνου. Βρισκόταν στο μέσο της Μέσης λεωφόρου, που διέσχιζε την Πόλη.

5. Ποιες άλλες αγορές υπήρχαν κοντά στη μεγαλύτερη;
Κοντά της βρίσκονταν οι αγορές των αυτοκρατόρων Θεοδόσιου και Αρκάδιου, καθώς και άλλες μικρότερες.

6. Τι υπήρχε δεξιά και αριστερά της Μέσης λεωφόρου;
Δεξιά και αριστερά υπήρχαν τοξωτές στοές και εκατοντάδες καταστήματα όπου οι Βυζαντινοί αγόραζαν ό,τι ήθελαν.

7. Ποιοι κατοικούσαν στην περιοχή γύρω από τη Μέση λεωφόρο;
Εκεί ζούσαν οι πιο εύπορες οικογένειες, δηλαδή οι πιο πλούσιες.
(Λεξιλόγιο: «εύπορος» = πλούσιος)

8. Τι ήταν οι υπαίθριες αγορές και πού λειτουργούσαν;
Οι υπαίθριες αγορές δεν ήταν μόνιμες· λειτουργούσαν ορισμένες ημέρες της εβδομάδας, στο κέντρο και στις λαϊκές συνοικίες.
(Λεξιλόγιο: «υπαίθριες» = χωρίς σταθερή στέγη, σε ανοικτό χώρο)

9. Ποιοι πουλούσαν τα προϊόντα τους στις υπαίθριες αγορές και γιατί τις επισκεπτόταν πολύς κόσμος;
Εκεί πουλούσαν τα προϊόντα τους πολλοί παραγωγοί και βιοτέχνες σε χαμηλότερες τιμές, γι’ αυτό και τις επισκεπτόταν πολύς κόσμος.

10. Ποιοι άλλοι σύχναζαν στις υπαίθριες αγορές;
Στις υπαίθριες αγορές πήγαιναν και πλανόδιοι διασκεδαστές, οι οποίοι διασκέδαζαν τον κόσμο στους δρόμους.

11. Ποιος είχε την ευθύνη της αγοράς στην Κωνσταντινούπολη;
Την επίβλεψη της αγοράς είχε ο Έπαρχος της Πόλης.
(Λεξιλόγιο: «Έπαρχος» = ανώτερος αξιωματούχος που φρόντιζε για την ομαλή λειτουργία της αγοράς)

12. Ποια καθήκοντα είχε ο Έπαρχος;
Ο Έπαρχος ενημερωνόταν τακτικά για την επάρκεια και την ποιότητα των αγαθών και για τις τιμές τους. Ιδιαίτερη προσοχή έδινε στα είδη πρώτης ανάγκης.

Συνοπτικό λεξιλόγιο

• Επτάλοφη → πόλη χτισμένη σε επτά λόφους

• Εύπορος → πλούσιος

• Υπαίθρια αγορά → αγορά χωρίς σταθερή στέγη

• Έπαρχος → υπεύθυνος αξιωματούχος για την αγορά

• Πλανόδιος διασκεδαστής → καλλιτέχνης του δρόμου που διασκεδάζει τον κόσμο

1. Ήταν υποχρεωτική η εκπαίδευση στο Βυζάντιο;
Όχι, η εκπαίδευση δεν ήταν υποχρεωτική. Τα παιδιά πήγαιναν σχολείο μόνο αν οι γονείς τους το επιθυμούσαν και μπορούσαν να πληρώσουν.

2. Τι είδους σχολεία υπήρχαν στο Βυζάντιο και πού λειτουργούσαν;
Υπήρχαν ιδιωτικά και εκκλησιαστικά σχολεία. Λειτουργούσαν σε σπίτια, σε ναούς ή σε μοναστήρια.

3. Πώς πλήρωναν οι γονείς τα δίδακτρα;
Οι γονείς πλήρωναν δίδακτρα είτε με χρήματα είτε με είδη, ανάλογα με το επάγγελμά τους.
(Λεξιλόγιο: «δίδακτρα» = πληρωμή για τη φοίτηση στο σχολείο)

4. Σε ποια ηλικία άρχιζαν τα παιδιά το σχολείο;
Τα παιδιά ξεκινούσαν να φοιτούν στο σχολείο περίπου από έξι έως οκτώ ετών.

5. Πόσες τάξεις είχε το βασικό σχολείο;
Το βασικό σχολείο είχε τέσσερις τάξεις.

6. Τι μάθαιναν οι μαθητές στις δύο μικρότερες τάξεις;
Μάθαιναν να γράφουν, να διαβάζουν και να λογαριάζουν, αλλά και να ακούν προσεκτικά τον δάσκαλο και να προφέρουν σωστά τις λέξεις.

7. Τι διδάσκονταν στις μεγαλύτερες τάξεις;
Διδάσκονταν ορθογραφία, γραμματική και αριθμητική. Επίσης αποστήθιζαν αποσπάσματα από τον Όμηρο, την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, καθώς και μύθους του Αισώπου.
(Λεξιλόγιο: «αποστηθίζω» = μαθαίνω κάτι απ’ έξω)

8. Ποιες άλλες δραστηριότητες γίνονταν στα σχολεία;
Οι μαθητές μάθαιναν να τραγουδούν και να ψέλνουν.

9. Ποιοι φοιτούσαν στα εκκλησιαστικά σχολεία και ποιοι δωρεάν;
Στα εκκλησιαστικά σχολεία φοιτούσαν παιδιά της πόλης, αλλά και ορφανά ή μαθητές από μακρινές περιοχές, που ξεχώριζαν για τη φιλομάθειά τους. Αυτά τα παιδιά συνήθως φοιτούσαν δωρεάν.
(Λεξιλόγιο: «φιλομάθεια» = αγάπη για τη μάθηση)

10. Ποια παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο και γιατί;
Τα κορίτσια και πολλά αγόρια, των οποίων οι γονείς δεν είχαν χρήματα για δίδακτρα, δεν πήγαιναν σχολείο. Έμεναν στο σπίτι και βοηθούσαν τους γονείς τους στις δουλειές.

11. Ποιοι αναλάμβαναν την αγωγή των παιδιών που δεν φοιτούσαν στο σχολείο;
Την αγωγή τους αναλάμβαναν οι γονείς, οι γιαγιάδες και οι παππούδες, οι οποίοι τούς μάθαιναν ιστορίες για τη ζωή και τα έθιμα του τόπου τους.

12. Τι μάθαιναν τα κορίτσια στο σπίτι;
Τα κορίτσια, κοντά στις μητέρες τους, μάθαιναν να κεντούν, να πλέκουν και να υφαίνουν.
(Λεξιλόγιο: «υφαίνω» = φτιάχνω υφάσματα σε αργαλειό)

13. Τι μάθαιναν τα αγόρια που δεν πήγαιναν σχολείο;
Τα αγόρια μάθαιναν μια τέχνη κοντά σε τεχνίτες. Εργάζονταν ως άμισθοι μαθητευόμενοι για περίπου δύο χρόνια και μετά πληρώνονταν ή έψαχναν αλλού δουλειά.
(Λεξιλόγιο: «μαθητευόμενος» = αυτός που μαθαίνει ένα επάγγελμα δίπλα σε ειδικό)

14. Πόσους μαθητευόμενους μπορούσε να έχει κάθε τεχνίτης;
Κάθε τεχνίτης μπορούσε να έχει το πολύ δύο μαθητευόμενους.

15. Ποια ήταν η σχέση ανάμεσα στους νέους και το αφεντικό τους;
Οι νέοι σέβονταν πολύ το αφεντικό τους, και αυτός ο σεβασμός συχνά κρατούσε για όλη τους τη ζωή.

Λεξιλόγιο

• Δίδακτρα → πληρωμή για τη φοίτηση στο σχολείο

• Αποστηθίζω → μαθαίνω κάτι απ’ έξω

• Φιλομάθεια → αγάπη για τη γνώση και το διάβασμα

• Υφαίνω → φτιάχνω υφάσματα

• Μαθητευόμενος → νέος που μαθαίνει τέχνη κοντά σε μάστορα

Ερώτηση 2: Πότε έγινε αυτοκράτορας ο Ιουστινιανός και τι προβλήματα βρήκε; Απάντηση: Έγινε αυτοκράτορας το 527 μ.Χ., δύο αιώνες μετά τη μεταφορά της πρωτεύουσας. Το κράτος αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα διοίκησης στο εσωτερικό και εχθρικές απειλές στα σύνορα.

Ερώτηση 3: Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά του νέου αυτοκράτορα και πώς οργάνωσε τη διοίκησή του;

Απάντηση: Διακρινόταν για τις γνώσεις, την εργατικότητα και την τόλμη του. Διάλεξε ικανούς συνεργάτες για να βελτιώσει τη λειτουργία του κράτους και την άμυνα των συνόρων.

Ερώτηση 4: Τι αλλαγές έκανε ο Ιουστινιανός στη νομοθεσία;

Απάντηση: Κωδικοποίησε (συγκέντρωσε τους νόμους κατά θέμα) τους παλιούς ρωμαϊκούς νόμους και τους συμπλήρωσε με νέους που ήταν πιο δίκαιοι και γραμμένοι στα ελληνικά.

Ερώτηση 5: Ποια μέτρα πήρε για τους Δήμους και τους ιδιοκτήτες γης; Απάντηση: Κατάργησε τα προνόμια των Δήμων και απαγόρευσε στους μεγαλοκτηματίες να παίρνουν τα κτήματα των μικροϊδιοκτητών γειτόνων τους για χρέη.

Ερώτηση 6: Πώς οργάνωσε τα οικονομικά και τη διοίκηση;

Απάντηση:

• Φορολόγησε τους πολίτες ανάλογα με τα εισοδήματά τους.

• Οργάνωσε την αγορά, τα λιμάνια και τους εμπορικούς δρόμους.

• Επέβαλε δασμούς (φόρους) στα εισαγόμενα προϊόντα.

• Όρισε τους λογοθέτες (αξιωματούχους, αντίστοιχους με τους σημερινούς υπουργούς) ως υπεύθυνους για την εφαρμογή των νόμων.

Ερώτηση 7: Ποιες ήταν οι αντιδράσεις στις μεταρρυθμίσεις και ποιο το όφελος για το κράτος;

Απάντηση: Οι μεταρρυθμίσεις ικανοποίησαν τον λαό, αλλά ενόχλησαν τους δήμους και τους προνομιούχους. Ωστόσο, έφεραν πολλά χρήματα στο ταμείο του κράτους, με τα οποία έγιναν σημαντικά έργα.

Ερώτηση 8: Τι έργα έκανε ο Ιουστινιανός για τον στρατό και τις υποδομές; Απάντηση: Οργάνωσε τον στρατό κυρίως με Βυζαντινούς στρατιώτες, ασφάλισε τα σύνορα με φρούρια και βελτίωσε τους δρόμους που ένωναν την πρωτεύουσα με τις επαρχίες.

Ερώτηση 9: Ποιες ήταν οι ενέργειές του για το νόμισμα και το εμπόριο μεταξιού; Απάντηση: Έκοψε χρυσά βυζαντινά νομίσματα που κυκλοφορούσαν σε όλο τον κόσμο (μόνο με αυτά γίνονταν συναλλαγές) και έφερε από την Κίνα το μυστικό της εκτροφής του μεταξοσκώληκα.

Ερώτηση 10: Ποιο ήταν το αποτέλεσμα όλων αυτών των ενεργειών για το Βυζάντιο και ποιο ήταν το όνειρο του Ιουστινιανού;

Απάντηση: Το Βυζάντιο έγινε πλούσιο και δυνατό. Έτσι, ο αυτοκράτορας ήταν έτοιμος να πραγματοποιήσει το όνειρό του: να φτάσει την αυτοκρατορία στα παλιά σύνορα της ρωμαϊκής εποχής

Απάντηση: Οι μεταρρυθμίσεις έβαλαν τάξη στη λειτουργία των υπηρεσιών και επέβαλαν έλεγχο στα έσοδα των Δήμων (εδώ: οι οργανωτές των ιπποδρομιών / αθλητικά σωματεία). Αυτό ενόχλησε τους οργανωτές και τους αρχηγούς τους.

Ερώτηση 2: Πώς αντέδρασε ο Ιουστινιανός στα παράπονα των Δήμων;

Απάντηση: Ο Ιουστινιανός τούς άκουσε με προσοχή, αλλά δεν άλλαξε τις αποφάσεις του.

Ερώτηση 3: Πότε και πού ξέσπασαν οι ταραχές και ανάμεσα σε ποιους; Απάντηση: Ξέσπασαν τον Γενάρη του 532 μ.Χ. στον ιππόδρομο, ανάμεσα στους οπαδούς των Πράσινων και των Βένετων (οι δύο αντίπαλες ομάδες των αγώνων).

Ερώτηση 4: Τι συνέβη όταν η φρουρά προσπάθησε να χωρίσει τους οπαδούς;

Απάντηση: Οι αντιμαχόμενες ομάδες (Πράσινοι και Βένετοι) ενώθηκαν και στράφηκαν κατά της φρουράς.

Ερώτηση 5: Εναντίον ποιών φώναζαν συνθήματα οι στασιαστές (επαναστάτες) και τι ζητούσαν;

Απάντηση: Φώναζαν υβριστικά συνθήματα κατά του λογοθέτη (υπουργού) των οικονομικών Ιωάννη Καππαδόκη, του νομοθέτη Τριβωνιανού και κατά του ίδιου του αυτοκράτορα, από τον οποίο ζητούσαν να παραιτηθεί.

Ερώτηση 6: Πώς επεκτάθηκαν οι ταραχές και ποιο ήταν το σύνθημα των στασιαστών;

Απάντηση: Οι στασιαστές άνοιξαν τις πύλες του ιπποδρόμου, ξεχύθηκαν στην Πόλη και προκάλεσαν λεηλασίες (αρπαγές/καταστροφές), φωνάζοντας «νίκα – νίκα» (νίκησε - νίκησε). Στις ταραχές προστέθηκαν και πολλοί δυσαρεστημένοι κάτοικοι.

Ερώτηση 7: Πώς αντέδρασε το πλήθος στις προσπάθειες του Ιουστινιανού να τους ηρεμήσει;

Απάντηση: Δεν πειθάρχησαν. Αντίθετα, «επιστράτευσαν» (πήραν με το ζόρι) τον Υπάτιο, έναν αξιωματούχο του παλατιού, τον μετέφεραν στον ιππόδρομο και τον ανακήρυξαν αυτοκράτορα.

Ερώτηση 8: Τι σκέφτηκε να κάνει αρχικά ο Ιουστινιανός και ποιοι τον εμπόδισαν;

Απάντηση: Σκέφτηκε να παραιτηθεί και να εγκαταλείψει τον θρόνο και την Πόλη. Τον συγκράτησαν όμως οι συνεργάτες του και η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, πείθοντάς τον να μείνει.

Ερώτηση 9: Ποιους διέταξε ο Ιουστινιανός να καταπνίξουν τη στάση και πώς ενήργησαν;

Απάντηση: Διέταξε τους στρατηγούς Βελισάριο και Ναρσή. Η φρουρά περικύκλωσε τον ιππόδρομο, έλεγξε τις πύλες, μπήκε μέσα και αντιμετώπισε τους στασιαστές χωρίς οίκτο.

Ερώτηση 10: Ποια ήταν τα τραγικά αποτελέσματα της «στάσης του νίκα»;

Απάντηση:

• Τριάντα χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν.

• Οι αγώνες του ιπποδρόμου διακόπηκαν για χρόνια.

• Κάθε φωνή διαμαρτυρίας σώπασε.

• Μεγάλο μέρος της πόλης καταστράφηκε.

• Το γόητρο (φήμη/κύρος) του αυτοκράτορα πληγώθηκε βαριά.

Ερώτηση 1: Ποια ήταν η πρώτη φροντίδα του Ιουστινιανού μετά τη «στάση του νίκα» και ποιο έργο ξεχώρισε;

Απάντηση: Πρώτη του φροντίδα ήταν να χτίσει ό,τι καταστράφηκε και να κάνει την Πόλη ακόμη καλύτερη. Το πιο σημαντικό από τα έργα του ήταν ο ναός της Αγίας Σοφίας.

Ερώτηση 2: Σε ποιους ανέθεσε το έργο και ποια ήταν η επιθυμία του αυτοκράτορα;

Απάντηση: Ανέθεσε το χτίσιμο σε δύο ονομαστούς (διάσημους) Έλληνες αρχιτέκτονες, τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο. Η εντολή του ήταν ο ναός της Σοφίας του Θεού να χτιστεί έτσι, ώστε να ζήσει αιώνες και να μην υπάρχει πουθενά άλλος όμοιός του.

Ερώτηση 3: Πώς κατάφεραν οι αρχιτέκτονες να πρωτοτυπήσουν και ποιος νέος ρυθμός δημιουργήθηκε;

Απάντηση: Συνδύασαν τον ρυθμό (αρχιτεκτονικό σχέδιο) της ορθογώνιας βασιλικής, με τον οποίο είχαν χτιστεί οι πρώτοι χριστιανικοί ναοί, και του περίκεντρου (κτίριο στρογγυλό ή πολυγωνικό) ναού με τρούλο. Έτσι γεννήθηκε η «βασιλική με τρούλο».

Ερώτηση 4: Πόσο σημαντικός ήταν αυτός ο νέος ρυθμός;

Απάντηση: Επηρέασε την αρχιτεκτονική τόσο πολύ, ώστε ακόμη και στις μέρες μας πολλοί ναοί χτίζονται με αυτό το σχέδιο.

Ερώτηση 5: Γιατί ο Ιουστινιανός ζήτησε προσφορές από τον λαό και τι υλικά χρησιμοποιήθηκαν;

Απάντηση: Ήθελε να νιώθουν τον ναό δικό τους όχι μόνο οι κάτοικοι της Πόλης αλλά και όλης της αυτοκρατορίας. Έτσι, προσφέρθηκαν και μεταφέρθηκαν στην Πόλη πολύτιμα μάρμαρα και δυσεύρετα (σπάνια) υλικά από κάθε γωνιά του κράτους.

Ερώτηση 6: Πόσοι άνθρωποι εργάστηκαν και για πόσο χρονικό διάστημα; Απάντηση: Εργάστηκαν δέκα χιλιάδες εργάτες και διαλεχτοί (άριστοι) τεχνίτες για πέντε χρόνια χωρίς διακοπή.

Ερώτηση 7: Πότε έγιναν τα εγκαίνια και τι είπε ο Ιουστινιανός αντικρίζοντας τον ναό;

Απάντηση: Η Αγία Σοφία εγκαινιάστηκε το 537 μ.Χ. Ο Ιουστινιανός, εντυπωσιασμένος, ψιθύρισε: «Νενίκηκά σε Σολομώντα!» (εννοώντας ότι ξεπέρασε τον μεγάλο ναό του Σολομώντα στα Ιεροσόλυμα).

Ερώτηση 8: Ποιος ήταν ο ρόλος της Αγίας Σοφίας στα χρόνια που ακολούθησαν; Απάντηση: Ο ναός στέγασε όλες τις δόξες και τις δοκιμασίες (δυσκολίες) της Πόλης. Εκεί γίνονταν:

• Οι στέψεις των αυτοκρατόρων και των πατριαρχών.

• Οι δοξολογίες των θριάμβων.

• Οι παρακλήσεις (προσευχές) του λαού προς την Παναγία για τη σωτηρία της Πόλης σε ώρες κινδύνου.

Απάντηση: Στράφηκε στην αντιμετώπιση των εξωτερικών κινδύνων.

Ερώτηση 2: Πώς αντιμετώπισε τους γείτονες στην Ανατολή και τον Δούναβη;

Απάντηση: Υπέγραψε συνθήκες ειρήνης με τους γείτονες λαούς στον Δούναβη και με τους Πέρσες στην Ανατολή, δίνοντάς τους πολλά χρήματα.

Ερώτηση 3: Τι έκανε με τους κατακτητές στη Δύση;

Απάντηση: Έκανε σκληρούς πολέμους με τους Γότθους και τους Βανδάλους, που είχαν κατακτήσει τις δυτικές επαρχίες. Διέλυσε τα κράτη τους και ανέκτησε (πήρε πίσω) τα χαμένα εδάφη της Δύσης και της Αφρικής.

Ερώτηση 4: Πόσο κράτησαν αυτοί οι πόλεμοι και ποιοι στρατηγοί διακρίθηκαν;

Απάντηση: Κράτησαν περίπου είκοσι χρόνια και διακρίθηκαν ιδιαίτερα οι στρατηγοί Βελισάριος και Ναρσής.

Ερώτηση 5: Ποια ήταν τα θετικά αποτελέσματα των πολέμων για το κράτος και τα σύνορα;

Απάντηση:

• Έδωσαν δόξα στον αυτοκράτορα και αύξησαν το γόητρο (φήμη/κύρος) του κράτους.

• Έφτασαν την αυτοκρατορία στα παλιά της σύνορα και έκαναν τη Μεσόγειο «βυζαντινή λίμνη».

  
  

Ερώτηση 6: Ποια ήταν τα οφέλη για το εμπόριο και τις δυτικές επαρχίες;

Απάντηση:

• Άνοιξαν τους δρόμους του εμπορίου και της ναυτικής επικοινωνίας με τη Δύση.

• Βοήθησαν να γίνουν στις δυτικές επαρχίες έργα ισάξια με εκείνα της Πόλης και της Ανατολής.

Ερώτηση 7: Ποιες ήταν οι αρνητικές συνέπειες των μακροχρόνιων πολέμων για τον στρατό;

Απάντηση: Κούρασαν τις στρατιωτικές δυνάμεις και αποδυνάμωσαν τις φρουρές των συνόρων στον Δούναβη και την Ανατολή.

Ερώτηση 8: Ποιο ήταν το κόστος για την οικονομία και τους πολίτες;

Απάντηση: Εξάντλησαν οικονομικά την αυτοκρατορία και δυσαρέστησαν τους πολίτες, που πλήρωναν το κόστος τους.

Ερώτηση 9: Πώς εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση οι Πέρσες και οι βόρειοι γείτονες;

Απάντηση:

• Οι Πέρσες παραβίαζαν συχνά τις συνθήκες ειρήνης, ζητώντας κάθε φορά περισσότερα χρήματα.

• Οι βόρειοι γείτονες παραβίαζαν τα σύνορα και λεηλατούσαν (λήστευαν/κατέστρεφαν) τα βυζαντινά εδάφη.

Ερώτηση 10: Τι αναγκάστηκε να κάνει τελικά ο αυτοκράτορας λόγω των προβλημάτων;

Απάντηση: Αναγκάστηκε να στραφεί ξανά στην Ανατολή και να αφήσει εκτεθειμένες σε νέους κινδύνους τις δυτικές επαρχίες, που με πολλές θυσίες είχε ανακτήσει.

Οι μαθητές θα φέρουν κανονικά τσάντα μόνο με Γερμανικά και Μαθηματικά.

Δόθηκαν κάποιες απλές ασκήσεις στο τετράδιο.

Τη Δευτέρα θα πάμε εκδρομή.

Αύριο, Τρίτη, οι μαθητές δε θα φέρουν βιβλία.

Σας εύχομαι ολόψυχα καλά Χριστούγεννα, καλή χρονιά με υγεία!

Επιστρέφουμε την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου 2026.

Θρησκευτικά και Γεωγραφία από τετράδιο

Στερεά Ελλάδα - Πελοπόννησος - Θεσσαλία- Ήπειρος.

Μελετήστε τα έγχρωμα φυλλάδια που δόθηκαν.

Έμφαση σε:

-Νομούς και Πρωτεύουσες

-Τα βασικά βουνά-ποτάμια-αρχαιολογικούς χώρους που υπογραμμίσαμε.

• Η χρήση χάρτη ή άτλαντα κατά τη μελέτη είναι σημαντική.

1. Ποιοι λαοί ζούσαν γύρω από τα σύνορα του Βυζαντίου;

Γύρω από τα σύνορα του Βυζαντίου ζούσαν πολλοί λαοί. Κάποιοι κατοικούσαν εκεί από παλιότερα χρόνια, ενώ άλλοι εμφανίστηκαν αργότερα κατά τις μετακινήσεις τους.

2. Ποια στάση κρατούσαν οι Βυζαντινοί απέναντι στους γειτονικούς λαούς;

Οι Βυζαντινοί επικοινωνούσαν μαζί τους και προσπαθούσαν να διατηρούν καλές σχέσεις.

3. Ποια προβλήματα δημιουργούσαν συχνά αυτοί οι λαοί στο Βυζάντιο;

Συχνά δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα, γιατί έκαναν επιδρομές, λεηλατούσαν περιοχές και κατέστρεφαν τις καλλιέργειες.

4. Τι συνέβαινε στις επαρχίες της αυτοκρατορίας;

Οι λαοί αυτοί καταλάμβαναν τις ακριτικές (μακρινές) επαρχίες και αιχμαλώτιζαν τους κατοίκους τους, δηλαδή τους έπαιρναν με τη βία.

5. Πώς επηρέαζαν τον ανεφοδιασμό της Κωνσταντινούπολης;

Έκλειναν τα στενά περάσματα στη στεριά και στη θάλασσα και δυσκόλευαν τον ανεφοδιασμό της πρωτεύουσας με σιτάρι, πρώτες ύλες και άλλα αγαθά.

6. Πώς έβλεπαν οι ξένοι λαοί την Κωνσταντινούπολη;

Γνώριζαν την Κωνσταντινούπολη, θαύμαζαν τον πλούτο και τη ζωή της και ονειρεύονταν να την κατακτήσουν.

7. Πότε πολιορκήθηκε η Κωνσταντινούπολη από εχθρικούς λαούς;

Πολλές φορές, από τον 7ο έως τον 11ο αιώνα, οι εχθροί παραβίαζαν τα σύνορα και έφταναν έξω από τα τείχη της πόλης.

8. Πώς γίνονταν οι πολιορκίες της Κωνσταντινούπολης;

Η πόλη πολιορκούνταν και από στεριά και από θάλασσα, με στρατό και στόλο.

9. Πώς αντιδρούσαν οι Βυζαντινοί στις επιθέσεις;

Οχύρωναν την πόλη, αντιστέκονταν γενναία και αντιμετώπιζαν τους εχθρούς με πολεμικά, οικονομικά και διπλωματικά μέσα.

Λεξιλόγιο – Επεξηγήσεις

Επιδρομή:

Ξαφνική στρατιωτική επίθεση σε μια περιοχή.

Λεηλατώ:

Κλέβω και καταστρέφω περιουσίες.

Ακριτικές επαρχίες:

Οι μακρινές περιοχές της αυτοκρατορίας, κοντά στα σύνορα.

Αιχμαλωτίζω / αιχμάλωτος:

Παίρνω κάποιον με τη βία· αιχμάλωτος είναι αυτός που συλλαμβάνεται από τον εχθρό.

Στενά περάσματα:

Σημεία από όπου περνούν δρόμοι ή πλοία και είναι εύκολο να αποκλειστούν.

Ανεφοδιασμός:

Η προμήθεια τροφίμων, πρώτων υλών και αγαθών.

Πολιορκώ:

Περικυκλώνω μια πόλη για να την καταλάβω.

Διπλωματικά μέσα:

Συμφωνίες, διαπραγματεύσεις και συνθήκες χωρίς πόλεμο.

1. Σε ποια κατάσταση βρισκόταν το Βυζαντινό κράτος όταν ανέβηκε στο θρόνο ο Ηράκλειος;
   Βρισκόταν σε δεινή κατάσταση: οι Άβαροι είχαν ερημώσει την Ευρώπη, οι Πέρσες είχαν καταστρέψει την Ασία, πόλεις είχαν αιχμαλωτιστεί και ο στρατός είχε καταστραφεί στους πολέμους.
   Δεινή: πολύ δύσκολη, κρίσιμη.

2. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα του κράτους για τον Ηράκλειο;
   Τα ταμεία του κράτους ήταν άδεια και δεν υπήρχαν χρήματα για να οργανωθούν ο στρατός και ο στόλος.

3. Με ποιους λαούς προσπάθησε να συνάψει ειρήνη και τι συνέβη;
   Προσπάθησε με Πέρσες και Άβαρους. Οι Πέρσες δεν δέχονταν διαπραγματεύσεις, ενώ οι Άβαροι ζητούσαν υπερβολικά ανταλλάγματα.
   Ανταλλάγματα: όσα ζητά κάποιος σε αντάλλαγμα για συμφωνία.

4. Πώς βοήθησε ο Πατριάρχης Σέργιος τον αυτοκράτορα;
   Έδωσε τα χρήματα της Εκκλησίας ως δάνειο στο κράτος και παρέδωσε χρυσά εκκλησιαστικά σκεύη, τα οποία κόπηκαν σε νομίσματα.
   Δάνειο: χρήματα που δίνονται με υποχρέωση επιστροφής.

5. Ποιες ενέργειες έκανε ο Ηράκλειος αφού εξασφάλισε οικονομικά μέσα;
   Οργάνωσε τον στρατό και το στόλο, επισκεύασε τα τείχη, συγκέντρωσε τρόφιμα και εφόδια για τους κατοίκους της Πόλης.

6. Γιατί μοίρασε γη στους στρατιώτες των συνόρων;
   Για να την καλλιεργούν και ταυτόχρονα να την υπερασπίζονται.
   Στρατιώτες των συνόρων: στρατιώτες που ζούσαν και φύλαγαν τις ακριτικές περιοχές.

7. Πώς αντιμετώπισε προσωρινά την απειλή των Αβάρων;
   Έκλεισε ειρήνη με το Χαγάνο, τον αρχηγό τους, δίνοντάς του τα χρήματα που ζητούσε.
   Χαγάνος: ανώτατος αρχηγός των Αβάρων.

8. Ποιες περιοχές είχαν κατακτήσει οι Πέρσες πριν τις εκστρατείες του Ηράκλειου;
   Τη Συρία, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο, ενώ μετέφεραν αιχμάλωτο τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων και τον Τίμιο Σταυρό στην Κτησιφώντα.
   Αιχμάλωτος: πρόσωπο που συλλαμβάνεται στον πόλεμο.

9. Ποιο ήταν το σχέδιο του Ηράκλειου στην πρώτη εκστρατεία κατά των Περσών;
   Να χτυπήσει τον εχθρό στην καρδιά της χώρας του, βαδίζοντας προς την Περσία χωρίς να συγκρουστεί πρώτα στη Μικρά Ασία.

10. Τι συνέβη κατά τη δεύτερη εκστρατεία (626 μ.Χ.);
    Οι Πέρσες συνεργάστηκαν με τους Άβαρους και πολιόρκησαν την Κωνσταντινούπολη από στεριά και θάλασσα.

11. Πώς αντέδρασαν οι Βυζαντινοί στην πολιορκία της Πόλης;
    Υπερασπίστηκαν γενναία την πόλη, απέκρουσαν τις επιθέσεις στη στεριά και βύθισαν τα μονόξυλα των Αβάρων στη θάλασσα.
    Μονόξυλα: πλοία φτιαγμένα από έναν κορμό δέντρου.

12. Πώς ερμήνευσαν οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης τη σωτηρία της Πόλης;
    Την απέδωσαν στην Παναγία και έψαλαν όρθιοι όλη τη νύχτα τον Ακάθιστο Ύμνο.

13. Ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα των πολέμων του Ηράκλειου με τους Πέρσες;
    Νίκησε τους Πέρσες, ελευθέρωσε τις υποδουλωμένες περιοχές, ανέκτησε τον Τίμιο Σταυρό και τους ανάγκασε να επιστρέψουν στα αρχικά τους σύνορα.

Γεωγραφία : Νησιά Ιονίου και Αιγαίου

Θρησκευτικά : όσα γράψαμε στο τετράδιο

Μαθηματ: Ασκήσεις που κυκλωσαμε από τα βιβλία

Φυσικη:Ασκήσεις στο ΤΕ που κυκλωσαμε.

Φυλλάδιο 25ης Μαρτίου

Μαθηματικα:---

Ιστορια: - - - - -

Τη Δευτέρα το πρωί έχουμε τον διαγωνισμό Γλώσσας.

Έπειτα, φτιάχνουμε κουλουράκια για το Πάσχα!

Φέρνουμε μικρή τσάντα. Με κασετίνα.

Ποιο είναι το αγαπημένο μου ηλεκτρονικό παιχνίδι και γιατί;

Ιστορία σελ 91-92

Ερωτηση γραπτώς : Γιατί οι εξεγερμενοι ονομάστηκαν "σταυροφόροι";

Μαθηματικά ΒΜ

σελ 21 Ασκ. 3 συνέχεια...

Τ.Ε ασκ. 3 σελ 19

Πρόβλημα 2 σελ 20

Γλώσσα Τ.Ε σελ 20

ασκ. 6 & να κλίνουν

Ο/η αριστούχος, το αριστούχο

Ο εξέχων, η εξέχουσα, το εξεχον

Για εξάσκηση, μπορείτε να κάνετε τις ασκήσεις του φυλλαδίου ύλης που δόθηκε προχθές.

Οι μαθητές μπορούν να τα λύσουν στο τετράδιο μαθηματικών ή πίσω από τη φωτοτυπία.

Δεν είναι υποχρεωτικό να τα φέρουν την Τρίτη λυμένα, αλλά είναι απολύτως βοηθητικά για εξάσκηση.

Την ώρα της Γεωγραφίας ενημερωθήκαμε για τη Γενοκτονία των Ποντίων.

Στα Θρησκευτικά κάναμε την παραβολή του άφρονα πλούσιου και για το σπίτι να την ξέρουμε με δικά μας λόγια, καθώς και το κρυπτόλεξο (Ασκ4)

Φυλλαδιο

Ιστορία και Φυσική δεν προχωρήσαμε λόγω συμμετοχής των μαθητών σε αθλητικές δραστηριότητες.

Στο πλαίσιο της αποτίμησης του καινοτόμου προγράμματος αξιοποίησης του Padlet στο σχολείο μας, σας προσκαλούμε να συμπληρώσετε το παρακάτω σύντομο ερωτηματολόγιο.

https://forms.gle/pKjuxSHD9FKRMWEz9

Στόχος μας είναι να καταγράψουμε τις απόψεις και τις εμπειρίες σας σχετικά με τη χρήση του Padlet ως μέσου ενημέρωσης, επικοινωνίας και συνεργασίας σχολείου–οικογένειας.

Η συμμετοχή σας είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς θα συμβάλει στη βελτίωση της δράσης και στον καλύτερο σχεδιασμό αντίστοιχων πρωτοβουλιών στο μέλλον. Οι απαντήσεις είναι ανώνυμες και θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για παιδαγωγικούς και αξιολογικούς σκοπούς.

Παρακαλούμε την συμπλήρωση της φόρμας μέχρι την Κυριακή 17-05-2026

Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συνεργασία σας.

Η Δ/νση του σχολείου

Λόγω προβών για την αυριανή εκδήλωση στο θέατρο Πέτρας, δεν προχωρήσαμε και δε θα έχουν οι μαθητες/τριες μαθήματα.

Την Παρασκευή οι μαθητές θα φέρουν και το βιβλίο Ιστορίας.

Ιστορία : θα προχωρήσουμε αύριο.