Europako klima hobetzean nekazaritza edatu eta berrikuntza teknikoak ere sortu zituzten:

*Golde belarriduna sortu zuten lurra lantzeko.

*Hiru urteko txandaketa sortu zuten horri esker lur gutxiago lagatzen zuten deskantzuan.

*Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea.

Elikadura hobetzean biztanleriak gora egin zuen Europan eta landatutako lurren azalera asko handitu zen. Onen ezker nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituen.

Produktibitatearen esker sobratzen ziren elikagaiekin merkatuak sortzen ziren elikagaiak saltzeko.Produktu-trukeen, merkataritza eta ekoizpena suspertu egin zen. Merkatari , artisau eta nekazari emigratuak burguetara joan ziren bizitzera eta bertako biztanleei burges ezaten zieten. Oni ezker hiri berriak sortu ziren.

Bi azmakuntza egin zuten garraioetan:

-Lepokoak eta ferrak bi asmakuntza honekin produktuak azkarrago mugitzen zuten halde batetik beztera.

Merkataritzan-berrikutzak egin zuten diruarekin:

-Merkataritzaren gorakadan hiri askok diru asko lortu zuten eta horren ondorioz diru trukatzaileak sortu ziren. Honek beste erreinuko dirua lirtzen zenuen zure erreinuaren txanpinaren gaitik.

-Kanbio letra sortu zen. Honekin gainean ez eramateko dirua bankura joaten ziren eta txeke bat ematen zotzuen ez eruateko txanpinak gainean.

-Merkataritza-mailegu zen prestamo bat ematen zotzuen eta gero zu gutxinaka pagatzen zinuan.

Berrikuntza honek sortu ziren baian horaindik herri eta hirietan merkatu egiten zuten.

XI. eta XIII. mendeen artean,segurtasun handiago izan zen, eta hori esker hedatu zen merkataritza.

-Lehorreko ibilbideak:

Europan,lehorreko ibilbide nagusiek Mediterraneoko portuak iparraldeko portuekin lotzen zituzten.

-Itsas ibilbieak:

Bi ibilbide zeuden Mediterraneokoa eta Atlantikokoa.

Mediterraneokoa Bizantziar Inperioa eta Ekialde Hurbilarekin lotzen zituen. Produktu honek inportatzen zuten: zeta, espeziak, lurrinak eta ...

Atlantikoko ibilbidea Lisboa eta Kantauriko portu gazteluetatik Hansako hirietaraino. Gazta, ardoa, artilea, larruak, anbar zura eta garia garraiatzen zituzten.

• Komunikazio-bideetatik gertu zeuden horrela merkataritza gehiago zegoen.

• Beharren gertu zeuden adibidez: Ibaietatik gertu, lurretatik gertu , meategitik gertu eta ...

  
  

• Hiria harrezis inguratuta zegoen eta harrezi barruan eraikin desberdin asko zeuden: Plaza, katedrala, udaletxea, azoka eta ...

  Herri guztia harresis inguratuta zegon etxe eta eraikin guztiak babesteko.

Kaleak bihurriak eta estuak ziren eta estaolde gaberik horregaitik oso zikinak ziren.

Harresi kanpoan auzo batzuk zeude eta etxe horretan jenede pobrea bizi zen.

Hasieran zinegotziak aukeratzen zuen alkate abaian burgesak konturatu ziren burgesak izaten baziran alkateak berentzat hobeto izango zela. Horrela izan zen gutxinaka burgesak gobernuan sartu ziren eta horrela berentzat hobeto zen.

Artisauak lanbide gremioetan antolatzen ziren. Gremioek beren arauak ipintzen zituzten. Gremioek dena kontrolatzen zuten ez zeuden lehiak. Gremioak kaletan biltzen ziren.

Hirietan talde berri bat sortu zen burgesia. Talde hau beren produktuak saltzeagaitik aberastu ziren. Bi taldetan banatzen ziren goi-burgesia eta behe burgesia.

Burgesiaz gain hirietan ere nobleak, klerioak, mirabeak eta eskaleak.

Askeak ziren ez daudelako jaun feudal baten menpe.

Jopuek hirian urte bat bizitzen baziren jpigatzik aske geratzen ziren.

Monarkeke Burgesei eskatu zioten laguntaza nobleziaren autoritatea inposatzeko beste aldetik Burgesek monarken laguntza behar zuten feudalen aurka.

Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hirigutunak sinatu zituzten. Horrekin pribilegioak ematen zitzaizkien. Hori dela eta eskubidea zutela aitortzen zuten. Honekin merkataritza hobetu zen diru gehiago lortzen.

Pribilegio horien esker burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera eman zieten monakei soldadu mertzenarioak kontratatzeko eta erresuma hobeto administratzeko.

Feudoek eta elizako jendea erregeakin egiten zuten billerak baina denborarekin burgesak ere sartu ziren horrekin billera horrek beste izen bat jarri zioten parlamentua. Bertan erregeari ideiak ematen zioten gauzak egiteko.

Izurrite beltza 1348. urtean iritsi zen Europara Asiatik. Gaixotasun infekzioa zen. Ez zekien inork nola hedatu zen.

Hipotesi asko zeuden baian ez zen bat bez zuzena.

Gaixotasuna arratoiek zuten arkakusuengandik zetorren. Honek sukarra, arnasketa- eta zirkulazio-arazaoka, eta azalak beltz kolorekoak. Horregaitik deitzen zen izurrite BELTZA.

Neurri desberdinak aplkitau ziren baian pandemia ez zen geratu. Jende asko hil zen baian gutxinaka intentsitate txikiagokoa izan zen.

Gaixotasun onen gaitik gizartean eta krisian ondorio larrik sortu ziren. Europan hiru faktorekin batera:

• Gerra ugari sortu ziren horren ondorioz hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren.

• Kaliate gutxiko lurrak lugorritu.

• Izotz Aro Txikiak hasi zen.