Περιλαμβάνονται δύο σημαντικοί επιμέρους αρχαιολογικοί μεταλλευτικοί χώροι που έχουν ανασκαφεί. Στα υψηλά επίπεδα της κοιλάδας αναπτύσσεται ο χώρος που ονομάζεται “Δρυμός” ή πιο συχνά “ανασκαφή Ε. Κακαβογιάννη” , που είναι επισκέψιμος ενώ προς τα ΝΑ το “Ασκληπιακόν” ή αλλιώς “ανασκαφή Κ. Κονοφάγου”.

Βέβαια υπάρχουν και άλλες περιοχές με πλυντήρια εμπλουτισμού στο αρχαίο Λαύριο όπως η γειτονική κοιλάδα Μπότσαρη, το Μπερτσέκο, τα Μεγάλα Πεύκα, η Αγριλέζα, το Δημολιάκι, η Συντερίνα κ.α., όμως η κοιλάδα της Σούριζας λόγω της μεγάλης πυκνότητας των αρχαίων εγκαταστάσεων των πλυντηρίων αποτελούσε κατά την αρχαία εποχή και κυρίως κατά τους κλασικούς χρόνους ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κέντρα του αρχαίου Λαυρίου.

Πηγή: https://www.oryktosploutos.net/2019/03/blog-post_8-4/

Η επιστημονική μελέτη για τα αρχαία «πλυντήρια» του Λαυρίου είναι μια παλιά υπόθεση που προσέλκυσε πολλούς ερευνητές φέρνοντας κοντά τους μηχανικούς με τους αρχαιολόγους. Ασχολήθηκαν με αυτά ο A. Κορδέλλας (1869), ο Φ.Νέγρης (1881), ο Ε. Ardaillon (1897), οι Κ. Κονοφάγος και H. Mussche (1970), η Κ. Τσάιμου (2002-), ο E. Κακαβογιάννης (1990), ο C.Domerque (1998), ο Γ. Παπαδημητρίου (2013-) και πολλοί άλλοι.

Πλυντήριο μεταλλεύματος στον αρχαιολογικό χώρο του Δρυμού Λαυρεωτικής (Σούριζα), 4-5ος αι. πΧ (1)

Για τους μη γνωρίζοντες τα πλυντήρια ήταν μέσα υδρομηχανικού εμπλουτισμού των μεταλλοφόρων κοιτασμάτων της περιοχής, ώστε αυτά να εμπλουτίζονται σε αργυρούχο μόλυβδο, δηλαδή το γαληνίτη (PbS) και τον κερουσίτη (PbCO3). Η μέθοδος αυτή ήταν μεν αποτελεσματική, αλλά απαιτούσε μεγάλες ποσότητες νερού, σε μία σχετικά άνυδρη περιοχή, όπως η Λαυρεωτική. Ετσι, οι σπουδαίοι μεταλλουργοί του Λαυρίου επινόησαν μία κατασκευή στην οποία το νερό που χρησιμοποιούνταν για τον καθαρισμό του μεταλλεύματος, μπορούσε να αυτοκαθαρίζεται και να επανα-χρησιμοποιείται για τον ίδιο σκοπό. Πρόκειται για το λεγόμενο Πλυντήριο Μεταλλεύματος ή αλλιώς το Καθαριστήριον.

Επίπεδο πλυντήριο εμπλουτισμού μεταλλεύματος δίπλα στο Αρχαίο θέατρο Θορικού

Το ελικοειδές πλυντήριο στη θέση Δημολιάκι Λαυρεωτικής

Τα πλυντήρια ήταν κυρίως επίπεδα, όπως εκείνο δίπλα στο αρχαίο θέατρο του Θορικού (βλ. φωτ). Εντούτοις, το 1965, ο καθηγητής ΕΜΠ Κ. Κονοφάγος παρατήρησε μια ελικοειδή κατασκευή στην θέση «Μεγάλα Πεύκα» την οποίο ερμήνευσε ως «ελικοειδές πλυντήριο» ενώ στη συνέχεια εντοπίστηκαν στη Λαυρεωτική άλλα δύο ελικοειδή πλυντήρια, ένα στην θέση Δημολιάκι και ένα στην θέση Μπερτσέκο. Τα «ελικοειδή πλυντήρια» ήταν μεταγενέστερα των επιπέδων, είχαν μεγάλο μήκος και σχετικά εύκολη ανακυκλοφορία του νερού, πιθανώς ως προσπάθεια μίμησης των ξύλινων ρείθρων των επίπεδων πλυντηρίων. Ερμηνεύτηκαν ως ειδικά πλυντήρια μικρής παραγωγής, αλλά καλής μεταλλικής απόδοσης για φτωχά μεταλλεύματα, πιθανώς απορρίμματα που ήταν λεπτομερή ή έπρεπε να λειοτριβηθούν περαιτέρω (Κ. Κονοφάγος.

Μαρία Καλαφατάκη

https://www.huffingtonpost.gr/petros-tzeferis/-_7603_b_12243972.html

Σε μικρή απόσταση από το θέατρο ΝΔ στην πεδιάδα σώζονται τα λείψανα του δωρικού ναού ( τέλη 5^ου πχ αι) της Δήμητρας και της Κόρης που αρχιτεκτονικό του υλικό μαζί με αντίστοιχο του ναού της Αθηνάς στο Σούνιο είχαν μεταφερθεί κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο (1^ος μ.Χ. ) όταν τα ιερά είχαν ήδη ερημώσει – στην αγορά της Αθηνάς για να κοσμήσουν άλλους ναούς. Οι σπασμένοι κίονες του ναού της Δήμητρας προβάλλουν μέσα από το αφράτο χώμα σαν τα στάχυα της, η γονιμότητα της ζωής και του πολισμού . Άλλο αγροτικό ιερό , αφιερωμένο πιθανότατα στην Δήμητρα αποκαλύφθηκε πρόσφατα ακριβώς απέναντι από τον Άγιο Γεώργιο και ανήκει στην περιφέρεια του δήμου Θορικίων . Η Δήμητρα θεά της γεωργίας λόγω της πεδιάδας και θεότητας και των μεταλλείων σχετίζετε με το Θορικό ήδη από τον 7^ο αιώνα πχ.

Πιθανότατα πριν την ίδρυση του ναού ο χώρος να ήταν επάκτιο ιερό της Δήμητρας από τα τέλη του 7^ου αι πχ όπως αναφέρετε στον ομηρικό ύμνο. Η θάλασσα θα εισχωρούσε μέχρι εκεί περίπου που είναι σήμερα τα ερείπια του ναού λόγω όμως των προσχώσεων μεγάλωσε η πεδιάδα και υποχώρησε η θάλασσα.

Σε αυτό το κείμενο απαντάται το όνομα Θορικός . Συνδέεται ετυμολογικά με την λέξη θορός που σημαίνει σπέρμα , μεταφορικά το σπέρμα της γης δηλαδή τα μεταλλεύματα εξού και Θορικός

Πηγή Η συμβολή των λαυρεωτικών μεταλλείων στην ακμή Αθηναϊκής Πολιτείας  (Ιωάννης Ζουμπός )

Η Γαλλική Σκάλα δημιουργήθηκε από τη Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου (Γ.Ε.Μ.Λ), εξ ου και η ονομασία «Γαλλική», και αποτέλεσε την πιο ολοκληρωμένη εγκατάσταση από ένα σύνολο παρόμοιων-ξύλινων, λίθινων, σιδερένιων- που είχαν κατασκευαστεί κατά καιρούς κατά μήκος της θαλάσσιας ακτής της Λαυρεωτικής για τη φόρτωση και εκφόρτωση μεταλλευμάτων και πρώτων υλών.

Οι πρώτες συζητήσεις και προτάσεις των ιθυνόντων της Γ.Ε.Μ.Λ. αφορούσαν μια πιο μόνιμη κατασκευή, ξύλινη ή σιδερένια, και έγιναν το 1882 και το 1885. Όλα έδειχναν ότι η Σκάλα θα κατασκευαζόταν και θα ήταν ξύλινη, τελικά όμως αυτή που δημιουργήθηκε και διατηρείται μέχρι τις μέρες μας είναι σιδερένια και ολοκληρώθηκε το 1888, δύο χρόνια μετά την έναρξη των εργασιών κατασκευής της.

Η Γαλλική Σκάλα αποτελεί τμήμα ενός οικοδομικού συγκροτήματος που περιλαμβάνει κτίσματα, κατοικίες εργατών και αποθήκες μεταλλεύματος. Οι αποθήκες αποτελούν το λίθινο κομμάτι της όλης κατασκευής και βασίζονται σε ισχυρότατα λίθινα θεμέλια. Η στέγη τους είναι δίρριχτη. Εκεί όπου τελειώνει το λίθινο τμήμα της κατασκευής των αποθηκών ξεκινάει το σιδερένιο τμήμα, το οποίο προχωρεί στη θάλασσα και στηρίζεται σε σιδηροδοκούς, που συνδέονται μεταξύ τους με αντιανέμια και εισχωρούν βαθιά στο έδαφος. Το συνολικό το μήκος της Σκάλας (μαζί με τις αποθήκες), υπολογίζεται στα 170μ., το ύψος της, πάνω από τη θάλασσα, υπολογίζεται σε 8 μ.. Το όλο σύστημα καταλήγει σε γερανούς, που βρίσκονται στην άκρη της Γαλλικής Σκάλας. Σε αυτό το σημείο το πλάτος είναι 7,50 μ..

Στη συγκεκριμένη εγκατάσταση είναι αποτυπωμένα ο ανθρώπινος μόχθος, ο μηχανολογικός εξοπλισμός και μέρος ακόμη της σιδηροδρομικής γραμμής, αφού αυτή τερμάτιζε στη Γαλλική Σκάλα εξυπηρετώντας τη μεταφορά του μεταλλεύματος. Οι εργάτες των αποθηκών γέμιζαν τις σέσουλες με μετάλλευμα, τις οδηγούσαν στις σιδηροτροχιές στο τέρμα της Σκάλας και άδειαζαν το περιεχόμενό τους σε σιλό, που υπήρχαν χαμηλότερα για να οδηγηθεί το μετάλλευμα στο αμπάρι του πλοίου και να επιτευχθεί η φόρτωσή του.

Η εκφόρτωση των πλοίων γινόταν με τη συνδρομή των δύο περιστρεφόμενων γερανών ή, κάποιες φορές, με τους γερανούς που μπορεί να διέθετε το ίδιο το πλοίο. Σε αυτή την περίπτωση το υλικό τοποθετείτο σε φορτηγίδες, οι οποίες το άδειαζαν στις μικρές ξύλινες σκάλες, που υπήρχαν γύρω από τη Γαλλική Σκάλα και ήταν διάσπαρτες στο λιμάνι του Λαυρίου. Στις σκάλες αυτές περίμεναν οι εργάτες, οι οποίοι άδειαζαν τις φορτηγίδες και γέμιζαν τα βαγόνια της Γ.Ε.Μ.Λ.

Το λιμάνι του Λαυρίου με τη Γαλλική Σκάλα και την αντίστοιχη της Ελληνικής Εταιρείας, η οποία δεν σώζεται, με βάση τον παραγωγικό δυναμισμό των δύο μεγάλων εταιρειών, αναδείχθηκε ως ένα από τα τρία λιμάνια της χώρας, μαζί με εκείνα του Πειραιά και της Σύρου.

Στην κορυφή του σώζονται τα ερείπια της ακρόπολης με στοιχεία κατοίκησης από το τέλος της νεολιθικής περιόδου, σπίτια της πρώιμης και μέσης εποχής του Χαλκού (2900 – 1600 π.Χ.) καθώς και πέντε μνημειώδεις τάφοι της μυκηναϊκής περιόδου (1600-1100 π.Χ.). Ο λόφος εξακολούθησε να κατοικείται στη γεωμετρική περίοδο, στην οποία ανήκει ένα μεγάλο δωμάτιο με κτιστά θρανία, πιθανώς χώρος συγκέντρωσης των κατοίκων της περιοχής. Χαμηλότερα στις πλαγιές εκτείνονταν τα νεκροταφεία με πλούσια κτερίσματα από τη γεωμετρική έως την ύστερη κλασική περίοδο (1100 – 350 π.Χ.) που φανερώνουν τη συνεχή κατοίκηση του χώρου. Το 412 π.Χ. κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου οι Αθηναίοι οχύρωσαν την χερσόνησο του Αγίου Νικολάου για να προστατεύσουν τα μεταλλεία.

Στην κορυφή του λόφου Βελατούρι έχει αποκαλυφθεί η προϊστορική ακρόπολη. Ο Θορικός άκμασε κατά την πρώιμη μυκηναϊκή περίοδο (16ος -15ος αι. π.Χ.), όπως δείχνουν οι μνημειώδεις τάφοι (θολωτοί και λακκοειδείς) στην κορυφή και στην ανατολική πλαγιά του λόφου, οι οποίοι περιείχαν πλούσια κτερίσματα. Στο μυκηναϊκό τάφο 1, αγγεία και ειδώλια χρονολογούμενα από τον 7ο και έως το τέλος του 5ου αι. π.Χ., υποδεικνύουν ότι οι κάτοικοι απέδιδαν λατρεία στους προγόνους (ηρωολατρεία).

Στην δυτική πλαγιά του λόφου Βελατούρι βρίσκεται το κέντρο του αρχαίου δήμου Θορικού. Σύμφωνα με τη πολιτειακή μεταρρύθμιση του Κλεισθένους (510 π.Χ.) ανήκε στους παράλιους δήμους της Ακαμαντίδας φυλής και μετείχε με 5 βουλευτές στη Βουλή των Πεντακοσίων. Από τον αρχαίο δήμο σήμερα σώζονται μέρη του οικισμού, το θέατρο, ο ναός του Διονύσου, εγκαταστάσεις για την επεξεργασία των μετάλλων, ένας τετράγωνος πύργος του 4ου αι. π.Χ., τα νεκροταφεία και το μεγάλο δωρικό οικοδόμημα. Ο οικισμός, γνωστός ως βιομηχανική πόλη, εκτείνεται στη βραχώδη κατηφορική πλαγιά του λόφου Βελατούρι.

Πηγή: https://www.efaanat.gr/index.php/portfolio/thoriko/

Μια αρχαία οδός, που διατηρείται ακόμη κατά διαστήματα, οδηγεί από το Σούνιο προς τα λατομεία. Η εξόρυξή του ανάγεται στον 5ο π.Χ. αι. και γινόταν από πολλά μέτωπα, μερικά από τα οποία διακρίνονται ως σήμερα.

Κατά τον Lepsius (1893), που πρώτος χαρτογράφησε γεωλογικά την Αττική, τα λατομεία δεν είναι μεγάλων διαστάσεων και δείχνουν τον επιμελή και χαρακτηριστικό τρόπο εκμετάλλευσης των αρχαίων : κατακόρυφα επίπεδα και κάθετα μεταξύ τους μέτωπα, οριζόντια λαξευμένες επιφάνειες, κυκλικές κοιλότητες, από τις οποίες έχουν εξορυχθεί οι σπόνδυλοι των κιόνων των ναών του Σουνίου, και άλλα ίχνη που μαρτυρούν την “αρχαιότητα” των λατομείων αυτών, τα οποία ελάχιστα έχουν πειραχθεί από τους νεωτέρους.

Το μάρμαρο της Αγριλέζας ανήκει στο κατώτερο μάρμαρο της Αττικής και είναι λευκό, αλλά κατά θέσεις παρουσιάζει ανοικτή κυανότεφρη απόχρωση.

Η κατοίκηση της περιοχής φαίνεται ότι  έχει αναφορές στην πρώιμη ενδεχομένως ακόμη αρχαιότητα. Μέσα στα καλλιεργημένα χωράφια, με το γεμάτο πέτρες χώμα υπάρχει μια πληθώρα από σπασμένα μάρμαρα, που προέρχονται από λατόμευση, αλλά και μια πρώτη κατεργασία, παίρνοντας το ωφέλιμο σώμα του μαρμάρου, χωρίς περιττά, άχρηστα βάρη. Είναι πολύ πιθανό αυτές όλες οι επιφάνειες των χωραφιών, με τα απολεπίσματα των μαρμάρων να είναι επιχωμένες επιφάνειες αρχαίων λατομείων, που σκεπάστηκαν εν συνεχεία από φερτές ύλες, που μετέφερε ο ξεροπόταμος, αποθέτοντάς τες στις όχθες του.

Μάρμαρα υπάρχουν και σε άλλες περιοχές της Λαυρεωτικής, όπως κοντά στον Κυπριανό και στο Θορικό. Το αρχαίο θέατρο του Θορικού βρίσκεται σε κυανότεφρο μάρμαρο και έχει κατασκευαστεί από επιτόπια εξορυχθέντες ογκόλιθους.

Πηγή : Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος ( https://www.oryktosploutos.net )

Η πρώτη φράση του  τίτλου “Τριήρεις από ασήμι”  σηματοδοτεί τη σχέση  του  αργύρου μετάλλου – που παράγονταν μετά από μεταλλουργική κατεργασία  των αργυρομολυβδούχων μεταλλευμάτων  του Λαυρίου – με τις  τριήρεις που κατασκευάστηκαν χάρη στα έσοδα από την παραγωγή του ευγενούς αυτού Λαυρεωτικού  μετάλλου, με αποτέλεσμα την καθοριστική ενίσχυση  του Ελληνικού στόλου  που καταναυμάχησε τον Περσικό στη Σαλαμίνα.

 Όσον αφορά  στην δεύτερη φράση του τίτλου “Η Λαυρεωτική άλλοτε και τώρα”  προδιαθέτει τον αναγνώστη ότι το περιεχόμενο του τόμου αυτού δεν περιορίζεται  μόνον στο ιστορικό ζήτημα της ναυμαχίας Σαλαμίνας, αλλά ότι επεκτείνεται στο γενικότερο πλαίσιο   ενός κοινού σημερινού στόχου που είναι  η ανάδειξη της ανεκτίμητης πολιτιστικής κληρονομιάς, που μας κληροδότησε το αρχαίο  καθώς και το νεότερο μεταλλευτικό Λαύριο – Λαυρεωτική.  

Το Λαύριο ως μεταλλευτικό και μεταλλουργικό κέντρο παραγωγής  χαλκού, αργύρου, μολύβδου και σιδήρου. Ανάπτυξη και μεταφορά μεταλλουργικής τεχνολογίας από τα προϊστορικά χρόνια ως τη ρωμαϊκή περίοδο

Βρίσκεται πίσω από το γνωστό θέατρο του Θορικού στο λόφο Βελατούρι (από το Βιγλατούρι = παρατηρητήριο) μαζί με ακόμη ένα θολωτό τάφο ελλειψοειδούς κάτοψης. Στο χώρο θα φθάσετε ακολουθώντας άσχημο χωματόδρομο με αφετηρία την οδό προς τη ΔΕΗ.

Η επιβλητικότητα τού (χωρίς οροφή) μνημείου ενδεικνύει ότι η περιοχή άκμασε ιδιαίτερα κατά τη Μυκηναϊκή εποχή (1600 – 1100 π.Χ.).

Διακρίνεται το ανακουφιστικό τρίγωνο που ονομάσθηκε έτσι διότι μοιράζει στα πλαϊνά τις ασκούμενες  από το υπερκείμενο κτίσμα προς το υπέρθυρο πιέσεις.

Επίσης, εντός του τάφου διακρίνεται ορθογώνιο κτίσμα – κατάλοιπο λατρείας των αφηρωισμένων νεκρών σε ύστερη εποχή.

Δημήτρης Μητρογιάννης

Το Λαύρειο αποτελεί ένα ανοιχτό ορυκτολογικό μουσείο και ένα υπαίθριο και υπόγειο βιομηχανικό μουσείο με πλήθος μεταλλευτικών και μεταλλουργικών μνημείων, αρχαίων και νεοτέρων. Μια ιστορία 5.000 χρόνων. Αναφερόμαστε ιδιαίτερα στα μοναδικά διεθνώς μεταλλικά εργαστήρια, τα αρχαία πλυντήρια εμπλουτισμού των αργυρο-μολυβδούχων μεταλλευμάτων και στο εξέχον βιομηχανικό, μεταλλουργικό συγκρότημα της πρώην Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρείου, όπου σήμερα το μεγάλο Τεχνολογικό Πάρκο του ΕΜΠ. Αυτά σε συνδυασμό με τον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, το αρχαίο θέατρο στο Θορικό και τη λειτουργική γεωγραφική θέση του Λαυρείου, είναι η νέα πηγή «αργύρου», τα νέα μεταλλεία του τόπου, μεταλλεία παιδείας, τεχνολογίας, οικονομίας και πολιτισμού.

Οι υπόγειες στοές του Λαυρείου έγιναν οι ανοιχτοί δρόμοι της δύναμης και του μεγαλείου της Αθηναϊκής Δημοκρατίας· με την ανακάλυψη, μερικά χρόνια πριν το 483 π.Χ., της πλούσιας τρίτης μεταλλοφόρας επαφής στη Μαρώνεια (σημερινή Καμάριζα) και το ασήμι που παρήχθη, κατασκευάσθηκαν οι 200 τριήρεις, σύμφωνα με τον ναυτικό νόμο του Θεμιστοκλή. Μ’ αυτές τις τριήρεις, οι Αθηναίοι και οι υπόλοιποι Έλληνες συνέτριψαν τον περσικό στόλο στη Σαλαμίνα το 480 π.Χ, σώζοντας τον ελληνικό πολιτισμό και την οικουμενικής αξίας συνέχειά του. Η οικονομική ευρωστία της Αθήνας, το κραταιό της νόμισμα, οι περίφημες λαυρεωτικές γλαύκες, όπως τα ονομάζει αργότερα (414 π. Χ.) ο Αριστοφάνης στους «Ὄρνιθες» προέρχονταν απ’ τον άργυρο του Λαυρείου. Πρόσφατα, απ’ την ελληνική κυβέρνηση, αυτή η λαυρεωτική γλαύκα επελέγη ως παράσταση στο κέρμα του ενός ευρώ.

Ο χρυσούς αιώνας του Περικλέους είναι, από μιαν άποψη, ο αργυρούς αιώνας του Λαυρείου.  Οι ελεύθεροι πολίτες του Λαυρείου, Αθηναίοι πολίτες και αυτοί, κατά πολύ λιγότεροι των δούλων, όπως και σε όλη την Αττική, μετά τη διοικητική διαίρεσή της απ’ τον Κλεισθένη (τέλη 6ου αι. π. Χ.), ανήκαν σε πολλούς δήμους, των Σουνιέων, Θορικίων, Ποταμίων, Φρεαρρίων, της Βήσης, Αμφιτροπής.Απ’ τον 1ο αι. π. Χ. μέχρι και τον 6ο αι. μ. Χ. οι εργασίες είναι υποτονικές, περιορίζονται με φθίνουσα πορεία στην επεξεργασία των εκβολάδων, την ανάτηξη των σκωριών και λιθαργύρων και σε σπάνιες περιπτώσεις γίνεται εξόρυξη μεταλλευμάτων. Το 563 μ. Χ. έχουμε την τελευταία γραπτή μαρτυρία της ύστερης αρχαιότητας – πρωτοβυζαντινής περιόδου για την παραγωγή αργύρου στο Λαύρειο· ο Σιλεντιάριος Παύλος στον πανηγυρικό που εκφώνησε στα εγκαίνια της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη αναφέρει ότι η διακόσμησή της έγινε και με το ασήμι του Λαυρείου. Είναι η τελευταία προσφορά του αρχαίου Λαυρείου. Το κύκνειο άσμα του.Του κύκλου τα γυρίσματα, οι οικονομικές αλλαγές, οι δυσκολίες των καιρών θα ερημώσουν την περιοχή του Λαυρείου· οι κάτοικοι υποχωρούν προς το εσωτερικό της Αττικής. Τώρα την ησυχία του Λαυρείου θα ξυπνούν οι φωνές των πειρατών που βρίσκουν απανεμιά στους όρμους της και απ’ τα τα τέλη του 17ου αι. ο θαυμασμός των ξένων περιηγητών.

ΑΛΚΥΟΝΗ ΣΚΟΝΔΡΑ

Το ιερό τέμενος της Αθηνάς βρίσκεται βορειοανατολικά του ναού του Ποσειδώνος, από τον οποίο χωρίζεται με ένα ύψωμα. Μέσα σε αυτό αποκαλύφθηκαν τα κατάλοιπα ενός ασυνήθιστου ναού ιωνικού ρυθμού, που αποτελεί μοναδικό δείγμα τέτοιου είδους περίπτερου ναού στην Αττική: πρόκειται για κλειστό τετράγωνο κτίσμα χωρίς πρόσταση, με είσοδο στα ανατολικά και κιονοστοιχία μόνο στις δύο του πλευρές (ανατολική και νότια)· μπροστά στον οπισθότοιχο βρισκόταν βάθρο από λιθόπλινθο μεταγενέστερης περιόδου, που πιθανώτατα ανήκε σε υπερφυσικού μεγέθους λατρευτικό άγαλμα. Το σωζόμενο υλικό και κυρίως η συγκριτική μελέτη των γραπτών αναφορών αρχαίων συγγραφέων (Παυσανίας και Βιτρούβιος) μας επιτρέπουν να αποδώσουμε με ασφάλεια τον ναό στη λατρεία της Αθηνάς. Ο ναός (λίγο μετά το 450 π.Χ.) είχε αρχικά διαφορετικές διαστάσεις, όχι όμως και διαφορετική μορφή. Φαίνεται ότι η περίεργη κάτοψη υιοθετήθηκε ευθύς εξαρχής (κατ’ άλλους η ανατολική και η νότια εξωτερική κιονοστοιχία προστέθηκαν στα 460-450 π.Χ., σε μια δεύτερη οικοδομική φάση του ναού) για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένες λατρευτικές ανάγκες και δεν ενδείκνυτο για μεγάλες αλλαγές προσαρμοσμένες στις κλασσικές αντιλήψεις, μιας και ριζικές επεμβάσεις επί του αρχικού σχεδίου θα προκαλούσαν ποικίλες κατασκευαστικές και οπτικές δυσαρμονίες. Η λιτή και χαλαρή, μη μνημειακή διαμόρφωση του ναού καθρεφτίζεται επίσης στην παντελή απουσία γλυπτού διακόσμου. Η ζωφόρος δεν σώζεται. Μόνο το γείσο και η πήλινη σίμη έφεραν γραπτή διακόσμηση. Στα ρωμαϊκά αυτοκρατορικά χρόνια η κιονοστοιχία απομακρύνθηκε και ξαναχρησιμοποιήθηκε στην Αγορά των Αθηνών.

Μόλις λίγα μέτρα βορειοανατολικά του ναού της Αθηνάς εντοπίσθηκε ένας λιτός οίκος περιορισμένων διαστάσεων, με θεμέλια από λογάδες λίθους και πλίνθινη ανωδομή. Εντός του κτίσματος διατηρείται η βάση ενός αγάλματος, ίσως του λατρευτικού αγάλματος της θεάς. Αργότερα, περί το γ΄ τέταρτο του 6ου αι., προστέθηκε στον μικρό οίκο προσθώο με δύο δωρικούς κίονες που πατούσαν απευθείας στο έδαφος. Ο βωμός που βρίσκεται μπροστά από την πρόσοψη του οίκου τον ταυτίζει ως ναϊκό οικοδόμημα, δεν γνωρίζουμε όμως εάν ήταν αφιερωμένος και αυτός στην Αθηνά ή σε κάποια άλλη ομόλογη θεότητα (π.χ. στον Ποσειδώνα ή στον ήρωα Φρόντι).

Πουνταζέζα Λαυρίου: Μία απ΄τις Βυθισμένες αρχαίες πόλεις στον Ελλαδικό χώρο

Η αντίληψη που επικρατεί στο ευρύ κοινό σχετικά με την υποβρύχια αρχαιολογία είναι σε μεγάλο βαθμό εσφαλμένη, καθώς το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στην ανακάλυψη και μελέτη των ναυαγίων και των περιεχομένων τους. Ωστόσο το ενδιαφέρον της εναλίας αρχαιολογίας δεν περιορίζεται μόνο στα ναυάγια, αλλά επεκτείνεται και στην έρευνα αγνώστων πολλές φορές οικισμών και βυθισμένων λιμανιών.Τα βυθισμένα οικιστικά συγκροτήματα του ελλαδικού χώρου δεν περιβάλλονται βεβαίως από το μυστήριο που γοητεύει πολλούς, όπως η υπόθεση της χαμένης Ατλαντίδος, αλλά συμπληρώνουν καίρια τον αρχαιολογικό ιστό της χώρας και παρέχουν πολύτιμα πληροφοριακά στοιχεία για την ιστορία, το εμπόριο, τις πληθυσμιακές μετακινήσεις, τη γεωλογία και το κλίμα του Αιγαιακού περιβάλλοντος, στο οποίο κυρίως έχουν εντοπιστεί. Οι ήδη γνωστές υποβρύχιες αρχαιολογικές θέσεις κατά μήκος των ακτογραμμών της Ελλαδικής επικρατείας καλύπτουν το χρονολογικό πεδίο από την προϊστορική εποχή μέχρι και την πρώιμη βυζαντινή.

Μία εξ αυτών είναι και η Πουνταζέζα Λαυρίου.

Πρόκειται για παραθαλάσσιο οικισμό του αρχαίου δήμου Σουνίου της Λαυρεωτικής και ταυτίζεται με τον «Πορθμόν των Σαλαμινίων», που αναφέρεται σε επιγραφές του 363 π.Χ. από την αρχαία Αγορά Αθηνών. Ο οικισμός φαίνεται να εκτεινόταν στην ευρύτερη περιοχή του λόφου της Πουνταζέζας, καταλήγοντας ομαλά προς τη θάλασσα. Στον πορθμό οι εύποροι δημότες, που ανήκαν στο γένος των Σαλαμινίων, φαίνεται να είχαν στη κατοχή τους καλλιεργήσιμη γη, αλώνι, πηγάδι, δύο οικίες, τέμενος άγνωστης θεότητας καθώς και τέμενος του Ηρακλέους.

Οι πρόσφατες έρευνες απέδειξαν ότι στην περιοχή υπήρξε έντονη γεωργοκτηνοτροφική αλλά και μεταλλευτική δραστηριότητα. Σήμερα ένα μέρος του παραθαλασσίου τμήματος του οικισμού είναι καταποντισμένο λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Τα κυριότερα λείψανα εντοπίζονται στη βορειοανατολική πλευρά και καταλαμβάνουν μια έκταση 110χ35 μ. Εκεί παρατηρούνται τοίχοι κτισμάτων από πωρόλιθο εγκάρσιοι αλλά και παράλληλοι προς την ακτογραμμή. Το ύψος τους είναι περίπου 40 εκ. Επίσης σε απόσταση 25 μ. από την ακτή σε βάθος 1,85 μ. εντοπίζονται απομεινάρια τετραγώνου λίθινου οικοδομήματος (προφανώς δημοσίου κτηρίου) διαστάσεων 9,65χ9,65 μ. Η ακμή του οικισμού ανάγεται στους κλασικούς χρόνους.

Πηγή: ellas2.wordpress.com

Το θέατρο Θορικού χρονολογείται στα τέλη της Αρχαϊκής Εποχής (μεταξύ 525-480 π.Χ.) και θεωρείται το αρχαιότερο σωζόμενο θέατρο στην Ελλάδα. Βρίσκεται σε πλαγιά, λίγο πριν την βόρεια είσοδο της πόλης του Λαυρίου και έχει εύκολη πρόσβαση.

Το εντυπωσιακό είναι ότι το αρχαίο θέατρο Θορικού δεν έχει κυκλικό σχήμα όπως τα μεταγενέστερα αρχαία θέατρα, αλλά ελλειψοειδές με ορθογώνια ορχήστρα.

Εκτός από το σχήμα εντυπωσιάζει και η θέση του. Όποιος καθίσει στις κερκίδες του έχει αφοπλιστική θέα σε όλη την περιοχή. Στα ανατολικά φαίνεται η θάλασσα και όλη η ακτογραμμή με τους μικρούς κολπίσκους και τις αμμουδερές παραλίες.

Στο βάθος η Μακρόνησος υψώνει τα βράχια της οριοθετώντας το Αιγαίο πέλαγος. Στα δυτικά απλώνεται η ενδοχώρα της Λαυρεωτικής γης και ο κάμπος με τις πανάρχαιες ελιές.

Η είσοδος στο αρχαίο θέατρο Θορικού είναι ελεύθερη. Στην περιοχή υπάρχουν διάσπαρτες αρχαίες δεξαμενές και μεταλλευτικά πλυντήρια.