Patiora ateratzerako ordua heldu zenean, hara joan ginen ospakizuna egitera, Jendez beteta zegoen eta gu laugarrenak izan ginen.

Abesti hau dantzatu genuen:

Musika bandako zuzendaria, beltzez jantzita doa. Portuan hark konposatutako abesti bat abesten dute, aurreko urteetako abestiekin batera. Igande arratsaldean, beltzez jantzitako emakumeak, laminak izenekoak, kaleratzen dira.

“Zaragi Dantza“ egiten dute zahagi-ardo zaharraren gainean kolpeak emanez. Dantza hori hainbat aldiz egiten dute herrian barneko ibilbidean eta Inauterietan daudela gogoratzen dute.

Dantzariekin hartza eta bere zaindaria joaten dira. Umeek izututa ihes egiten dute animaliaren tamaina itzela delako.

 “Zaku-dantza“ edo “Saragi-dantza“ egiten dute. Mozorrotuek makilekin lastoz betetako zakua kolpekatzen dute.

 Pertsonaia garrantzitsuenak Bizkarbaltza, Beldarroia, Zangaluzea, Artauntxoa, Sorginak eta sua eta kea dira.

 Ostiral horretan, klase izan genuen jantoki ordura arte. Jantoki ostean, bi klase ordu ditugu eguna amaitzeko, baina inauteri egunean, jantoki ostean, klasera igo ginen eta festarako prestatu ginen: mozorrotu, makillatu eta gure artean hitz egin genuen hamar minutuz. Horren ostean, kalera atera ginen, eta patioaren harmailetan jesarri ginen. Hiru urteko mailatik bostgarren mailara arte patio erdira atera ziren eta dantzak eta abar antzeztu zituzten.

Azkenik, nire mailakoak atera ginen eta dantza bat aurkeztu genuen. Gero “besoetakoekin” (eskolako proiektu bat bost urteko umeekin) beste dantza bat egin genuen. Horrela amaitu ziren 2017ko inauterietako dantzak.

 Azkenean, dantzak eta gero, klasera igo eta txokolate beroa hartu genuen galletekin. Hamar urtez horrela pasatu genituen inauteriak ikastolan, eta urte guztietan esperientzia oso ona izan nuen.

 

Egun horretan, euria zen. Patioko zati batean ez zen ura sartzen, eta han egin genuen dantza. Dantza oso zaila, baina dibertigarria izan zen. Oso ondo atera zen.

Gure mozorroa honelakoa izan zen: buruan bi antena eta sorbaldan oskola genuen. Oskola kolore gorrikoa eta puntu beltzekoa zen. Mozorroa kartoizkoa zen.

Niretzat esperientzia ona

   Ostegunean janari eskean ibitzen ziren, etxez etxe, oilar bat eskuan, eta kantatzen ibiltzen ziren auzoz auzo. Gaur egun, larunbatean ateratzen dira kantuan kalera eta gainera, dantzekin batera. Larunbatean, esan bezala, herriko zahar eta gazteak, gurasoak eta haurrak elkartuko dira berriro, Las Carrascoliendas ospatzeko, auzoz auzo ibiliko dira txaranga batekin, dantza, kantu, bertso, jan eta edanean.

    Markinako inauterien berezitasuna zen antzar-jokoa egitea. Antzarak lotu eta gorputza koipetu ondoren, soka batetik zintzilikatzen zituzten. Jokoan parte hartzen zutenak, zaldi gainean zihoazela, gelditu gabe, antzararen lepoa mozten saiatzen ziren. 

   Joko hori antzinakoa zen, baina 60ko hamarkadan galdu egin zen. 1979. urtean berreskuratu zen berriro.

Inauteriak Amerikan eta Europan ospatutako jaiak dira, neguaren amaieran. Jendea kaletik mozorroturik doa  eta desfileak egiten dira.

Orain dela 2 urte, 2017an, eskolan inauteriak ospatu genituen. Suz mozorrotu ginen 6. mailako ikasle guztiok.  Festan bihotza suten abestia dantzatu

Ostiral horretan ez genuen klaserik izan. Goizeko 9:00etan heldu ginen eskolara betiko moduan, eta inauteriak prestatzen hasi ginen: mozorrotzen, aurpegia margotzen, argazkiaK ateratzen eta musika entzuten eta margotzen. 11:00etan festa hasi zen, lehenengo 2 urteko umeak atera egiten dira dantzatzera eta bukatzean koltxoneta batean jesartzen ziren. Horrela egiten genuen guztiok eta dantzen artean gur egindako bertsoak abesten genituen haiek  aurkesteko. Gure txanda heldu zen, Aldapan gora abestiarekin  sartu ginen eta bihotza suten abestia dantzatu genuen. Guztiok bukatzean polka dantzatzen genuen eta azkenik txistorra bokata ematen ziguten. (bokatak egiteko gurasoak apuntatu egite dira eta nire aita sukaldaria denez berak  egiten ditu lan egin behar ez duenean) 

Gure mozorroak artilezko txaleko bat zeukan. Txalekoaren azpian alkandora bat geneukan eta praka urdin batzuk. Buruan, txano bat genuen zinta batzuekin, eta gerrikoan, sorbalda aldean bi txintxarra zintzilik eraman genituen. Txintxarrak, guk egin genituen, melokotoi pote handiekin. Goizean, klasera alilegatu bezain laster mozorroak jantzi genituen, baina 11:30ra arte ez ziren inauteriak hasi. Ordua ailegatu zenean, patiora atera ginen, gure lekuan jartzeko. Gure gurasoak etortzen hasi ziren, eta guk gogo handiak genituen gure gurasoek dantzan egiten ikusteko. 12:00etan inauteriak hasi ziren, eta ume txikiak dantza egitera atera ziren. Nire klaseko kideak eta ni irrikitan geunden ateratzeko, orduan guri tokatu zitzaigun dantzatzea. Oso ondo atera zitzaigun, eta bukatzean gure lekura bueltatu ginen. Arratsaldean, 14:00etan guraso batzuek txistorra sukaldatu zuten, gure gurasoekin jateko. Eguna ondo bukatzeko, nire lagunekin patioko parkera jolastera joan nintzen. Azkenean, nire gurasoekin etxera joan nintzen.

Inauteri horietan primeran pasatu nuen, nire lagunekin jolasten eta musikarekin dantzatzen. Eskolako mozorro guztietatik gehien gustatu zitzaidana zanpaltzarra da.

Asteartean, mozorroak herriko kaleetan barrena aritzen dira puska-biltzen. Bazkaldu ostean, kaleetan zehar ibiltzen dira zahagi-dantza dantzatuz. Protagonistak bi ikazkin dira, airez beteriko ardo-zagiak bizkarrean dituztela, makildantzariez osatutako bi lerroen artean dantzatzen direnak.

Une jakin batean ikazkinek jauzi egin eta ziztu bizian hanka egiten dute makildantzarien kolpeetatik salbu gelditzeko. Ikazkinak, aurpegiak beltzez tintaturik, ikusleen atzetik hasten dira lasterka horien aurpegiak ere zikindu nahian.

Goizuetan negu osoan lanean pasa ondoren herrira bueltatzen den ikazkin baten istorioa antzezten du. Ikazkinaren paperean dagoenak, zahagia du bizkarrean eta aurpegia beltzez margoturik. Ohitura da herriko neska eta mutilen atzetik joatea musu ematen, hauek makilekin defendatzen diren bitartean. Dantzari dagokionez, makila duten neska-mutilak bi lerrotan jartzen dira, bata besteari begira eta makilak goitik jotzen dituzten bitartean, zahagia dutenak (bi pertsona) alde batetik bestera ibiltzen dira dantzan, azkenik, makilak jaistearekin batera, itzulipurdi bat egiten dutelarik.

Dantza hau Markinan ere egiten da. Markinan hartzaren pertsonaiaren atzetik dantzatzen da.

Antzarak lotu eta gorputza koipetu ondoren, soka batetik zintzilikatzen zituzten. Jokoan parte hartzen zutenak, zaldi gainean zihoazela, gelditu gabe, antzararen lepoa mozten saiatzen ziren. Joko hori antzinakoa zen Markinan, baina 60ko hamarkadan galdu egin zen. 1979. urtean berreskuratu zen berriro, eta harrezkero urtero ospatu da. Alabaina, 2016. urtean baztertu eta bertan behera utzi da joko hori: ez da egingo. Izan ere, urtez urte gero eta herritar gutxiagok zuten gogoko, gehienentzat krudelegia baitzen animaliarekiko tratu txarra.

Mundaka, Bizkaiko Urdaibai eskualdean dagoen herri batek inauterien jaialdi aparta eta bitxia ospatzen du, gizonak “atorrez” jantzita joaten dira eta emakumeak “lamiaz” janzten dira. Atorren mozorroa, soineko zuri batek, azpiko gona batek,  alkandora batek eta puntilla batzuk dituen burukoaren estalki batek osatzen dute. Lamiek, soineko beltz bat, ileorde zuri bat, zapi koloredun bat eta makillaje berezi bat erabiltzen dute.

Hasteko, Atorrak kalera ateratzen dira eguerdia izan baino lehen, 12:00etan, pasakale batekin hasten dira herriko plazatik, herri guztiek ikusteko . Eguerdian, Mundakako kasinoan denok elkarrekin jaten dute eta festa handi batekin ospatzen dute. Arratsaldean, lamiak ateratzen dira herriko plazatik, beste pasakale bat egiteko. Azkenean, lamiak eta atorrak elkartzen dira elkarrekin abesteko. Gauean atorrak eta lamiak nahastu egiten dira gainerako jendearekin eta festarekin jarraitzen dute.

 Horien guztien artean nabarmentzen da herritarren atzetik ibili den ume bat jantzi beltz luze batekin. Geroago Judas edo zaku batekin jantzita daraman  gizon bat da. Gizon batzuk emakumez janzten dira eta emakumeak gizonez janztek dira.

Mamoxarroak zuriz jantzitako gazteak dira, gerriko beltz edo gorriz, kriskitinak gerriaren inguruan eta bularretik eramanaz, aurpegia metalezko maskara batez estalita. Unanuan,  inaute-astearteko arratsaldean kalera ateratzen dira makila eskuetan harturik, kalean harrapatzen duten edonor jotzeko, eta ez pentsa, batzuetan jotzean mina egiten dizute. 

Muttuak emakumez jantzitako pertsonaiak dira, hauek ere makila eskuetan eramaten dute, baina kolore biziekin jantzita doaz eta kriskitinik gabe. Inguruan dagoen jendeak esaldi honekin zirikatzen ditu:

"Mamuxarro xirri, xarro, zer emango dizut, zazpina uzker afarirako, zata begi gorri, urtian behin etorri".

Horrela, mamoxarroak atzetik etortzen zaizkizu makilakin jotzera.

Mamuxarroekin eginiko korrika saioen ondoren, duten elkartean, herri afari batez bukatzen da inauteria.

Inaute-astearteaz gain, txikien eguna ospatzen duten eguna inaute-igandea da. Modu berdinean ibiltzen dira, baina orduan, haurrak protagonista dira.

ESPERIENTZIA PERTSONALA

Festa hau nire gustukoenetariko da, korrika hasten nintzenean nire atzetik etortzen ziren eta izugarrizko makiladak jotzen zizkidaten. Egun batean, hain nekatua nengoen komun batera sartu nintzela ezkutatzera. Mamuxarroak ikusi egin ninduen eta ate azpitik makila sartzen zuen, gelditu zenean, atea ireki eta korrika batean eskapatu nintzen.

Cintruenigon, inauteriak 1930. urtean hasi ziren. Lehen bertan zeuden pertsonaiak, gero aipatuko ditugunak, askoz basatiagoak ziren, tinta urdina eta txuria zeukaten arrautzak botatzen zituzten etxeetara, eta horregatik,  Cintruenigo karakterizatzen duten koloreak horiek dira, inauteriei esker. 

1939. urtean, inauteriak desagertu ziren Cintruenigon. Urte batzuk pasa ondoren, inauterien kontra edo aldeko hainbat gatazkaren ondoren, inauteriak berreskuratu zituzten, 80ko hamarkadan zehazki.

PERTSONAIAK

Cintruenigon, bi pertsonaiA oso famatuak nagusitzen dira haien inauterietan: Zarramuskeroak eta Zipoteroak. Zarramuskeroak guztiz estalduak doazen txatxo antzekoak dira, eta horien funtzioa honako hau da: pelotak botatzen dituzte, normalean irinez beteta.

Pelota gehienak balkoietan dauden pertsonei botatzen dizkiete.

Ziripoteroak, aldiz, kamiseta zuriak, blusa urdin bat, praka beltzak eta zuriak janzten dituzte eta

burua estalia dute. Eskuan airez betetako botila bat daramate eta haiekin jotzen dituzte haurrak.

Nire esperientzia pertsonala

Cintruenigoko inauterietan kontatuko dizuet: Nire futbol taldeko jokalari bat Cintruenigokoa da, eta, bertako inauterietara gonbidatu ninduen. Heldu nintzen momentutik aurrera pasa ziren gauzak harrigarriak ziren: jende guztia kaletik alai dantzatzen, balkoietan eta etxe barruan ez zegoen inor, eta beraz, ia ez zen sartzen jendea enparantzan, zarramuskeroak eta ziripoteroak haur beldurtuak jarraitzen txantxak egiteko… Bertan nengoenean, gauza nahiko bitxi bat gertatu zitzaidan: zarramuskero bat niri jarraitzen ari zen, pilota txuri eta urdinak botatzen nire kamiseta “txuriari”, momentu batean, nire izena oihukatu zuen. Ni gelditu nintzen, zarramuskeroak jantzia kendu, eta nire lehengusua zela ikusi nuen. Hark esan zidanez, lagun batek bera ere gonbidatu zuen, eta kointzidentzia handia izan zela ohartu ginen. Sinestezinak izan ziren inauteriak Cintruenigon, benetan!

Miel Otxin: Espiritu txarrak itxuratzen dituen lapur gaiztoa da. Goizeko ibilaldi baten ondoren, tiroz hil eta sutan erretzen dute, herritarrek suaren inguruan zortzikoa dantzatzen duten bitartean.

Ziripot: Belarrez betetako zakuekin jantzitako pertsonaia lodia da. Kaleetan zehar dabilen bitartean, Zaldikok lurrera botatzeko ahaleginak egiten ditu.

Zaldiko: Irritsu eta saltoka, gizakiaren eta zaldiaren arteko nahastea da. Gerrian zaldi baten itxura daramala, Ziripot lurrera botatzea du helburu.

Arotzak: Zaldikori ferrak jartzeko ardura dute.

Txatxoak Herriko biztanleak irudikatzen dituzte. Animalia larru eta arropa zaharrekin jantzirik, lastozko erratzekin eta aurpegia estalita, oihuka, bertan daudenak xaxatu eta oldartzen zaizkie.

NIRE ESPERIENTZIA:

Nik ikastolako esperientzia izan dut. Oso polita da, kurtso guztiak elkartzen gara eta kurtso bakoitzak dantza bat egiten du eta azkeneko dantzan beti kurtso guztiak dantzatzera ateratzen gara, izugarri politak eta dibertigarriak dira. 

Zubieta eta Ituren herriak Nafarroako Ipar ekialdean kokatuta daude. 10 kilometroko distantzia dago haien artean. Hau da, bata bestearengandik oso hurbil daude.

Horren ondorioz, inauterien tradizio handia sortu da zanpantzarrak herri batetik bestera joatea baitira.

Bi herri hauek inauteriak hasi baino lehen ospatzen dute ohitura ikusgarri hau. Urtarrilaren azken astean ospatzen dute. Astelehen eta asteartean egiten dute zehazki, urtearen araberako datetan. Festa hori oso alaia eta zaratatsua da.

Ekitaldi nagusiena bi zanpantzar taldeek egiten dituzten desfileek osatzen dute: bata, astelehenean, Iturengoko kaleetatik Zubietara abiatzen dira eta hurrengo egunean, aldiz, Zubietatik Iturengo kaleetara abiatzen dira.

Festa ospetsu honen pertsonaia nagusiak zaldunak dira. Zaldunek  abarkak, parpailak dituzten gonazpikoak, ardi-larruzko zamarrak gerrikoan eta besoetan, koloretako zapiak lepoan, buruan ttunttura izeneko zintudan txano koloretsua daramatzate.

Burlata, Nafarroaren erdialdean dago, Iruñaren ipar ekialdera, han Burlatako ihauteriak edo Burlatako martingala ospatzen da.

“Burlatako Martingala” Burlatako inauteen izena da. Hartan, Aierbeko Lukas atxilotzen eta epaitzen dute. Ondoren, urkatu, eta sutan erretzen dute, eta, bien bitartean, oihu-zalaparta handia eta Joasikeroen dantzak izaten dira.

1988. urtetik gaur arte, Inauteri astelehenean, ilunabarrean, Burlatako alde zaharreko giro lasaiak eztanda egiten du joasikeroen istiluz eta iskanbilaz. Joasikeroak, panderetaz eta erratzaz armatuak dabiltza Lukas Aierbekoa bilatzen, ezkiltxoen edo kanpaitxo txiki-txikien eraginez, Lukas atxilotu eta herrian barna jendearen aurrean erakusteko asmoz. Kaletik doazenean Lukasi botatzen dizkioten maldizioak eta biraoak akerburu eta txakurburu dira. Honekin batera atxiloketa ospatu eta Martingalaren dantza egingo dute panderetak joz eta herritar begiraleei erratzaz eraso eginez. Lukas erretzen dagoenean Muxinariak, Lukasi negarka hasiko dira, Joasikeroek, "Akerburu, txakurburu!! Aierbeko Lukas, sorgina!; Akerburu, txakurburu!; Zuregan dugu grina! eta  Sutara, sutara!", esaten diote erretzen dagoen bitartean.

Aierbeko Lukas Martingalaren pertsonairik garrantzitsuena da. Tolosan jaio zen, baina Atarrabian bizi izan zen. Burlatan sorginkeriak egiten zituen, izpirituak kanporatzen zituen eta baita sendagilea zen ere.

Muxinariek Aierbeko Lukas laguntzen duten beltzez jantziriko emakumeak dira, negar batean pasatzen dute ibilaldi guztia.

Aierbeko Lukas preso daramaten epaileak dira Zorrotzak. Hauek, Lukas, Bigarren egunean epaituko dute.

Martingalan doan jende guztia da Joasikeroa. Koloredun jantzia, erratza tipia, pandereta, lastozko txanoa eta ezkiltto edo kanpanil txiki-ttxiki batzuk daramatzate. Kanpail txiki-txikiak eramatearen arrazoia hauxe da: Burlatarron ezizena “campaneros” delako.

Unanuako inauteriak, Ergoirenako Unanu herrian ospatzen diren inauteri tradizional ikusgarri eta ospetsuenetakoak dira. Unanua Nafarroako iparraldean dago. Erdi Arotik ospatzen dira, eta bi pertsonaia nagusi daude, mamuxarroak eta muttuak. 

-Alde batetik, mamuxarroek, zuriz janztzitako pertsonaiak dira, gerriko beltz edo gorri bat daramate, kriskitin edo pazpalinak soinean eta aurpegian metalezko kattola. Horrez gain, hurritz-makilak eramaten dituzte, kalean aurkitzen duten edonor jotzeko eta izutzeko. 

-Beste aldetik, muttuak daude. Horiek emakumez jantzitako pertsonaiak dira. Hauek ere makila daramate jotzeko eta izutzeko, baina txuri eta kolore biziz jositako arropak daramatzate. Jendea zirikatzeko esaldi hau erabiltzen dute: "Mamuxarro zirri, xarro, zer emango dizut, zazpina uzkerafarirako, zata begi gorri, urtian behin etorri".

Inauteriei amaiera emateko, herriafari bat antolatzen da. 

Mamuxarroen korrika asteartean egiten da, baina inauteriak ez dira bukatzen, izan ere, igandean mamoxarro txikien eguna 

ospatzen dute. 

Duela urte batzuk u
Unanuako inauerietan egon nintzen. Festa giroa zegoen, jendea kalean jolasean, beste batzuk, berriz, korrikan… bikain pasatu genituen inauteriak. 

Jendea mamoxarroz eta muttuz jantzita, txikiak berriz, piratez printsesaz edo eta indioz mozorratuak. Gu, berriz, ez ginen mozorratu. Oso gustora egon ginen eta oso gomendagarria dela uste dut, baina hurrengoan mozorratu beharko ginateke, eta inauterietan parte hartu. Nire gurasoek eta osaba-izabek tabernetan ibitzea nahiago zuten.

Atarrabiako inauterietan bi pertsonaia dira esanguratsuenak industrialak eta landetakoak. 

Industrialek buruan maskara bat daramate, kolorezko zintak zintzilika eta jantzia horrelakoa da: alkandora zuri bat, gona edo galtza zuri batzuk, faja gorri bat eta aldakan kolorezko zintak zintzilika. 

Landatakoak horrrela janzten dira: buruan lastozko kapela bat aldeetan kolorezko oihalak zintzilika eta matraileko maskara eta jantzia oihalezko lepokoa kolorezko oihalez egina, koadrozko edo kolorezko alkandora, faja beltza, galtza urdinak eta abarkak. 

Asteburuan zehar, ostiralean hasita, hainbat ekintza egiten dira. Atarrabia jai giroan murgiltzen da Inauterien ospakizunean. Egitaraua zabala izaten da: kalejirak, dantzak musika…

Antsoren mozorrotzea, pregoiaren irakurketa eta Ihauterien hasiera goizeko egiten dira ostiral goizean, herriko ikastetxeen parte hartzearekin. Larunbat goizean taldeen biltzea egiten da, amaieran denak elkartuz. Mikelats, Atarrabi eta Mari ere bertan izaten dira. , kalejirarekin hasteko. Horiek dira asteburuko ekintzatako batzuk.

Hona aurtengo labupen bideoa.

Landako eta industrialen dantzak hemen.

ESPERIENTZIA PERTSONALA

2015. urtean Altsasuko inauterietan egon nintzen. Ailegatzean, hango Ikastolako frontoira joan ginen, bertan, kalejira hasten zen eta momotxorroek han mandalak odolez zikintzen zituzten. 

Kalejira bukatu eta gero, plaza kaletik gindoazela pertsona bat pasa zen behiaren organo batekin eta astinduz odola bota zigun. 

Azkenik, plaza Nagusian Akelarrea ikustera joan ginen eta hor bertan izugarrizko sua piztu zuten plazaren erdian. Momotxorroek eta beste pertsonaia batzuk inguruan dantzatzen zuten.

Leitza Nafarroako herri bat da. Mendialdeko ipar-mendebaldean kokatuta dago, Kantauri-Atlantiar eskualdean.

Herri hauek egiten dute muga:

Leitzako ioteriak urtarrilaren izaten dira eta Euskal Herriko  lehenetariko batzuk dira, non lau egunetan zehar herriko kaleak kolorez eta giroz betzen diren.

Lehen egunean herriko jendea mozorrotu eta etxez etxe musikarekin batera ioteritako programa banatzen egoten dira. Hasi eta bukatu berdin egiten da.

Urtarrilaren azken igandean, desfile nagusiena egoten da. Egun politena eta garrantzitsuena da herritarrentzat. 

Herritarrak kuadrilaka mozorrotu egiten dira  eta karroza bat egiten dute. Hori 12:00etan hasten da, eta egun guztian zehar egoten dira. Eskolako jangelan bazkaria egiten da, umeentzat ere. Gainera, txu-txu trena egoten da herri osotik bueltak ematen.

Astelehenean, mozorro "libreen" txanda izaten da eta Ioterien azkenengo egunean, baserrietatik ohiko kalejira egiten da.

Esperientzia pertsonala:

Bertan egotean harrituta gelditu nintzen zelako karroza landuak eta politak zeuden, oso lan handia zegoela atzetik begi bistan ikusten zen. Gainera, oso giro ona zegoen, jende asko kalean, ondo pasatzen...  Desberdina eta atsegina iruditu zitzaidan. Geroztik urtero joaten naiz. 

Hona informazio eta bideoak:

Tolosako inauteriak Tolosan ospatzen diren inauteri urbanoak dira, Euskal Herriko inauteri ospetsuenetarikoa dira. Euskal Herriko jende asko erakartzen du, leku guztietakoa. 

Inauteri hauek osagai guztiak biltzen dituzte Tolosan, hala nola, txosnak, txaranga, desfileak, danborrada, zezenak ere badaude, eta noski,lagun taldeak. Beti bezala, 12:00 egiten da txupinazoa, musikak jende guztia biltzen du dantzatzeko edo abesteko. Antzerkiak edo kontzertuak ere badaude.

Informazio gehiago behar baduzue, link honetan daukazue:

Tolosako jendeari asko gustatzen zaizkio mozorroak, baina kolore askoekin, horrela kaleak kolorez beteta daude. Gainera, jendearen giroa oso eranskorra da energia asko transmititzen dizu, baita dantzatzeko gogoak ere. Aipagarriena karrozak dira,ehundaka karroza ikusi ahal dituzu Tolosan. 

Nire ikuspuntutik, inauteriak jai hoberenetarikoak dira, denok mozorrotuta eta ongi pasatzen, lagunekin momentu on bat pasatu ahal duzu eta inori ez zaio inporta nola zoazen jantzita edo zer egiten duzun. Adibidez, Ikastolan dantzatzen dugu polikiroldegian, dantza asko egoten dira batxilergokoek eta guzti dantzatzen baitute. Gainera, kalejira txiki bat egiten dugu, aurtengo inauterietan bustita bukatu nuen!

Altsasuko inauteriak izenak esaten duen bezala Altsasun ospatzen dira. Altsasu Sakana kokatuta dago, “Burundako” haranean, Iruñeatik 50,2 km-tara.

Batetik, beti asteko egun berberetan ospatzen da, baina urtero datak aldatu egiten dira errautsetako asteazkena eta “kuaresmako” larunbata diren egunen arabera.

Errautsetako igandean hasten da txikien inauteriekin, inauterietako asteartearekin jarraitzen du, bertan Momotxorro izeneko pertsonaia batzuk beste batzuekin batera kaleetara ateratzen dira, azkenik, “kuaresmako” lehen larunbatean ere ospatzen da.

Bestetik, “momotxorroak” erritu prehistoriko batetik atereak daudela dirudi, momotxorroen arropa oso bereizgarria da, saki baten gainean artilezko espaldero bat, horren gainean bi adar, gorputza estaltzeko kamisoi zuri bat, praka urdin batzuk, betiko albarka beltzak galtzerdi zuriekin eta egurrezko sarde bat daramate. Espalderoa izan ezik, arropa guztia eta sardea odolez zikintzen dute.

Momotxorroen betebeharra, batez ere, haien janzkerarekin eta sardearekin jendeari eta hurbiltzen den guztiari beldurra ematea da. Musikarekin batera dantzatu egiten dute eta ikusleak beldurtu nahi dituzte. 

Zoritxarrez, 30ko hamarkadatik 80ko hamarkada arte ohitura hau galdu egin zen, baina 80ko hamarkadan ohitura hau aberastu egin zen, hau da, momotxorroekin batera sorginak erantsi ziren, haiekin batera ar gapirioa, gazteleraz “Macho Cabrío”, Akelarre bat izango bazen bezala. Horrez gain, gazteleraz

Mascaritas izeneko pertsonaia batzuk ere badaude, hauek haien buruaren gainean koltxoi distiratsu eta damasko antzeko bat jartzen dute, hura lotzeko soka bat eta ponpoi bat erabiltzen dute.

NIRE ESPERIENTZIA PERTSONALA (BURLATAKO MARTINGALA)

Niri Martingala asko gustatzen zait, oso giro polita egoten da, jendea musikarekin batera kaleetatik ibiltzen da, bertako pertsonaia nagusia Aierbeko Lukas da, Mielotxinen oso antzekoa da, baina istorioa asko aldatzen da. Bi egunetan ospatzen da, bi egunak jarraiak izaten dira, lehen egunean Lukasen harrapaketa izaten da, kaleetatik Lukas daraman pertsona jendea beldurtu nahian dabil. Bigarren egunean, Ezkabazal plazan Lukas urkatu eta erre egiten da. Oso polita, guztiz gomendatzen dut.

oinezkoei.

Inauteriko asteartean, arrautza eta txistorra bilketa bat egiten da gero herriko elkartean afari bat egiteko, txistorrazko tortilla afaltzen dute.

NIRE ESPERIENTZIA

Ni txikia nintzenean beti Lantzeko inauterietara joaten nintzen. Asko gustatzen zitzadan, baina, pertsonaia batzuek beldurrra ematen zidaten. Adibidez, Ziripot eta Mielotxinek. Han lagun bat neukan eta beti pertsonaiak atera baino lehen ikustera joaten ginen eta oso ongi zegoen, baina duela 3 urte edo horrela utzi diogu joateari ez duelako ilusio berdina egiten  txikia izan edo ez.

 

Nire esperientzia ona izan da. Giro alaia eta eguraldi ona egiten badu, Aierbeko Lukas erretzen ikusteko, hobe izaten da.

Astearte inautean herriko kaleak pertsonez jendez betetzen dira,eta Miel Otxin izeneko panpina erretzen dute,herriko plazan,izan ere,kondairak esaten duenez, Miel Otxin lapur gaiztoa harrapatu zuten eta berarekin bukatu zuten. Horregatik jendea ziripotez, zaldikoz, arotzez eta txatxoz janzten dira.  

Ziripot gizon lodia da,gorputza lastoz beteriko zakuez estalia duena. Horri segika, Zaldikoa, zaldi basatia d. Azkenik, Txatxoak, animalia larrutan jantzita, bertan daudenak zirikatzen dituztenak, makilak eta erratzak daramatzatelarik.

NIRE ESPERIENTZIA

Lantzeko inauterietan egon nintzenean, Txatxoak asko zirikatzen zuten,jende asko zegoen mozorrotuak,kalejira antzeko bat egiten zuten,plazan bukatzen zen,. Han Miel Otxin erre zuten eta beraren inguruan dantzatu zuten.

Lizarrako ihauteriak, 3 larunbatetan ospatzen dira, Kaldederoen gaua, Herri ihauteriak eta ihauteri koloretsuak. Hiru ihauteri horiek hiru astetan ematen dira.

Lizarrako jendea, kaldederoz jantzita eta haien zartagin eta makilekin kaletara ateratzen dira denbora bikaina pasatzera eta zarata egitera. Parranda izaten dute gau osoan zehar. Gau horretan egiten duten zarata Lizarrako ihauteriak iritsi direla ospatzeko da, eta alaitasuna agerian nabarmentzen da, ihauteriak oso festa garrantzitsua direlako haientzat.

Gazteentzako eta txikientzako gauza asko prestatzen dira, hala nola, Santiagoko plazan txikiak elkartzen dira eta dantzan ibiltzen dira. Baina egun honetako gauzarik garrantzitsuena, 19:30ean hasten da, Aldabika karroza batean kaleetatik eramaten dute eta “Los Fueros” plaza nagusian erre egiten dute.  Aldabika, “La Bota” peñaren panpina da eta panpin hori herri ihauterien sinboloa da.

Ondo pasatzeko eguna da, mozorro lehiaketa bat dago, non irabazleak 150€ irabazten dituen. Bazkaldu ondoren, txokolatada handi bat dago Lizarrako jende guztiarentzat, txiki eta helduentzat. Beraz, ez itxaroin eta joan egun on bat pasatzera!           

Nire esperientzia:

Gure Ikastolan urtero ihauteriak ospatzen ditugu. Laugarren mailan nengoenean, kaldederoz jantzita etorri ginen, eta dantza bat egin genuen, zein denbora luzean zehar prestatu genuen. Lizarran bezala, baina goizean, kalejira bat egiten da. Atarrabiako plaza nagusira iritsi ginenean, gure dantza antzeztu genuen, gurasoak, irakasleak eta kurtso osoa geunden han. Oso ongi pasa nuen.

Altsasu Nafarroako herri bat da,  Euskal Herriko epizentroan kokatua dagoena. Iruñetik 50km-ra dago eta haren merindadean dago.

1930an  ospatzen hasi ziren Altsasuko inauteriak, baina estatuko arrazoi batzuengatik inauteriak galdu ziren eta 1980eko hamarkadan berreskuratu zituzten.  Altsasuko inauteriak Euskal Herriko inauteri ezagunetakoak dira. 

Altsasuko inauterietako pertsonaia nagusiak momotxorroak dira. Momotxorroak,  ardi larruak bizkarrean, adarrak buruan jantzirik, aurpegia estalirik eta odolez zikindutako amantalarekin jantzita doaz. Tradizioari jarraiki, lehenengo momotxorroak kalez kale biltzen dira, izua eraginez. Ondoren, su baten inguruan dantza egiten dute. 

Horiekin batera, sorginak izeneko pertsonaiak daude. Horiekin Akerra izeneko pertsonaia doan. Sorginak zarpaildutako arropa ilunez jantzita eta erratza eskuetan  hartuta doaz. Sorginek eta Akerrak sua pizten dute, Akelarrean.

Horrez gain, momotxorroak, Juantranposoak, Maskaritak, herensugea eta Matxin gaiztoak daude.

      

“Nire esperientzia Ikastolako inauterietan oso ona da. Mozorrotzen gara, kalejira egiten dugu eta, azkenik, Miel Otxin erretzen den bitartean, bere inguruan dantza egiten dugu".

Hasteko, aurten 50 urte betet dituzte Luzaideko bolant dantzek, inauterien egunetan egiten direnetik. Izan ere, 1850. urtetik atzera ezin gaitezke joan Luzaideko bolant dantzen historia jakiteko, dokumentuak gordeta zeuden eliza erre zela baitzen.

Luzaideko bolantak tradizio bat bezala mantendu dira. Gainera, sortzen duten arima eta pozgunea obetu ezinak dira. Luzaideko dantzak herriko plaza eta porikiroldegi nagusian ospatzen dira.

Lehenik eta behin, herriko jendea eta 100 dantzari inguru elkartzen dira urtero Pazko igandean.  Luzaideko konpartsan, Nafarroa Beherekoetan, dituzten pertsonaia hauek dira: bi zaldiko, makilariak (musika propioarekin dantzatzen dutenak), zapurrak (garai batean herriko harakinak), zigantiak (emakume itxura duten erraldoiak), axe ta tupinak (artzainak bere ardiak otsoetatik nola babesten zuen irudikatzen dute), banderariak (Luzaideko  bandera eta ikurrina daramatzatenak), gorriak (dantzaz arduratzen direnak) eta, azkenik,  bolantak (dantzatzen duten emakume eta gizonak.

Horretaz aparte, herriaren hasieratik, kalejira eder batean dantzatzen dute, Pazko Eguneko inauterieei hasiera emateko.

Aurreko partean musikoek daramate kalejira. Ostean, neska txikiak doaz, neskatxo helduagoekin bukatuz. Haien ondoren mutil  gazteak dantzatzen hasten dira haien jantzi dotore eta politekin, gizonekin bukatuz.

Segidan, herriko plaza nagusira dantzatzen joaten dira Martxa izeneko dantzaren konpasean. Han bertan hainbat dantza dantzatzen dute, horietatik nagusienak, Bolant-dantza, baita Hegi, Ostalerrak eta Marianak izeneko jautziak ere eta horiekin batera Euskaldunak eta Sorginak koreografiak.

Izan ere, 2017tik neskek parte hartze nabarmenagoa izan dute dantzetan herri-kontsulta bati esker.

Luzaideko plazan dantzatu ondoren, dantzariak etxera joan, pare bat ordutan jan, atsedenaldian egon eta arratsaldeko 17:00etan berriro beste dantzariekin elkartu eta kalejira berriro eginez frontoira jaisten dira, ikuskizunari amaiera emateko.

Ituren eta Zubietakoek inauteriak elkarrekin ospatzen dituzte. 

Zubietan, urtarrileko azken astean ospatzen dira inauteriak. Joaldunak astelehenean Iturengo kaletik pasatzen dira eta asteartean Zubietako kaletik pasatzen dira.

Zubietan joaldunez mozorrotzen dira, baina baita garrantzia handia dute mozorroek ere. Joaldunez mozorrotzen direnak, abarkak daramatze, parpailak dituzten gonazpikoak, ardi-larruzko zamarrak gerrikoan eta besoetan, koloretako zapiak lepoan, ttuntturroa (zintak dituzten txano konikoak) eta zaldi-zurdazko isipua eskuin eskuan. Iturenen ere mozorrotzen dira joaldunez, baina oso antzekoak izan arren, bi herrietako joaldunen mozorroak detaile txikiak dituzte ezberdintzeko herri bateko joaldunak eta besteko joaldunak.

Uste dute, zintzarrekin egiten duten soinuak espiritu txarrak uxatzen edo urruntzen dituztela.

Ez dakite noiz hasi ziren Zubieta eta Iturenen inauteriak ospatzen, baina 2002an joaldunen janzkerak aldatu zituzten.

Nik 7-8 urte nituenean, Arizkuneko inauteriak ikustera joan ginen familia osoa. Betidanik asko gustatu zaizkit euskal mitologiako mozorroak, oso ederrak eta originalak iruditzen zaizkit. 

Nik ez nekien “hartza” izeneko pertsonaia bat zegoenik eta orduan ikusi nuenean, beldurtu egin nintzen. Beldurtu egin nintzenez, negarrez hasi nintzen eta beste leku batera joan behar izan ginen. Bueltatu ginenean, hartza, berriro ere, ikusi genuen eta ikaragarrizko sustoa eman zidan. Negarrez hasi eta etxera bueltatu ginen.

Leitza Nafarroako herri bat da. Mendialdeko ipar-mendebaldean kokatuta dago, Kantauri-Atlantiar eskualdean.

Herri hauek egiten dute muga:

Leitzako ioteriak urtarrilaren izaten dira eta Euskal Herriko  lehenetariko batzuk dira, non lau egunetan zehar herriko kaleak kolorez eta giroz betzen diren.

Lehen egunean herriko jendea mozorrotu eta etxez etxe musikarekin batera ioteritako programa banatzen egoten dira. Hasi eta bukatu berdin egiten da.

Urtarrilaren azken igandean, desfile nagusiena egoten da. Egun politena eta garrantzitsuena da herritarrentzat. 

Herritarrak kuadrilaka mozorrotu egiten dira  eta karroza bat egiten dute. Hori 12:00etan hasten da, eta egun guztian zehar egoten dira. Eskolako jangelan bazkaria egiten da, umeentzat ere. Gainera, txu-txu trena egoten da herri osotik bueltak ematen.

Astelehenean, mozorro "libreen" txanda izaten da eta Ioterien azkenengo egunean, baserrietatik ohiko kalejira egiten da.

Esperientzia pertsonala:

Bertan egotean harrituta gelditu nintzen zelako karroza landuak eta politak zeuden, oso lan handia zegoela atzetik begi bistan ikusten zen. Gainera, oso giro ona zegoen, jende asko kalean, ondo pasatzen...  Desberdina eta atsegina iruditu zitzaidan. Geroztik urtero joaten naiz. 

Hona informazio eta bideoak: