Hiriak Erdi Aroan by Jurdana Viciosa Garitano https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq Jurdana Viciosa en-us 2023-11-02 11:14:28 UTC 2023-11-23 11:11:58 UTC hello@padlet.com 1- Hirien hazkundearen arrazoiak. jurdanaviciosa1 https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2775184887

  • Merkataritza suspertu zen eta hiriak handitu ziren arriskuak apurka-apurka desagertu ziren (bikingoen inbasioak...).


    • Nekazaritza hedatu zen klimak hobera egin zuelako, zertxobait beroagoa izan baitzen. Honetaz gain, zenbait berrikuntza tekniko ere sartu zituzten.

      Nekazaritza-tresnak hobetzea:

      golde belarriduna eta arnes berriak sortzen.

      Laborantza-metodo berriak:

      hiru urteko txandaketa sartu zutenez lur-eremu txikiagoa usten zen lugorrian.

      Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea:

      antzinarotik ezagutzen ziren errota horiek, eta alea ehotzeko lanak erraztu zituzten.


    • Heriotza-tasak behera egin zuen elikatuta egoteak gaizotasunen aurkako erresistentzia hobetu zuelako. 45 milioi biztanletik 75 milioi biztanle ingurura.

      Landutako lurren azalera asko handitu zen jende askok eskatzen zuelako.

      Landa-erremuetako biztanleria-hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituen.


    • Merkatuan saltzeko nekazaritza-soberakinak sortu ziren produktibitatea hobetzeari eta laborantza-lurren azalera handitzeari esker.

      Produktu-truke horrek merkataritza eta artisautza-ekoizpena suspertu zituen. Hirietako biztanleei burges esaten zieten.

      Hirien berpizte hori jada existitzen ziren hirietan gertatu zen, baina hiri berri asko ere sortu ziren bide-gurutzeetan edo gaztelu eta abadien parean.


    ]]>     2023-11-03 11:39:04 UTC https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2775184887     2- Merkataritza. jurdanaviciosa1 https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2781315119

  • Garraioan hobekuntzak egon ziren eta asmakuntzak ere, hauek dira batzuk:

    • Lepokoak.

    • Ferrak.

    • Lemak.


  • Merkataritzan ere hobekuntzak egon ziren. Dirutrukatzaileak, kanbio-letra, maileguak...


  • Horrek guztiak merkataritzaren garapena bultzatu zuen, bai tokikoa edo gertuena (landa-herrixken artean), bai distantzia ertainekoa (herrizken eta hirien artean), eta, gainera, azokak garatu ziren. Baina berrikuntza garrantzitxuena urruneko merkataritza (ehialde urrunera) izan zen.


  • XI. eta XIII. mendeen artean, segurtasun handiago izan zen, eta horri esker hedatu zen meraktaritza. Ibilbide desberdinak eratu ziren:

    • Lehorreko ibilbidea:

      • Lehorreko ibilbidea: Cádiz - Sevilla - Bartzelona - Marsella - Bordele - Lyon - Troyes - Lagny - Brujas.

        Anberes - Frankfurt - Augsburgo - Venezia - Viena - Leipzig - Krakovia.

        Revel - Mosku - Kiev.

    • Itsas ibilbideak:

      • Hansako ibilbidea: europarrek luxuzko produktuak inportatzen zituzten (zeta, espeziak, lurrinak...)

        Nondik nora?:

        Cadiz - Londres - Hanburgo - Riga - Revel.

      • Ibilbide Italiarra: gazta, artilea, ardoa, larruak, anbarra zura eta garia garraiatzen zuten.

        Nondik nora?:

        Cadiz - Bartzelona - Tunis - Palermo - Genova - Napoles - Venezia - Tiro - Antiokia - Konstantinopla - Trebisonda - Caffa.

    • ]]>     2023-11-08 10:00:18 UTC https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2781315119     3- Hirien zatiak eta gobernua eta Hiriko biztanleak eta gremioak. jurdanaviciosa1 https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783188582

  • Hirietako kokapena hobetu egin zen. Komunikazio-bideetatik gertu, beharrak asetzea: ura, lur onak, gatza, meategiak... (asetzea=betetzea, nahi bat betetzea)


    • Eraikinak ere agertu edo hobetu ziren. Plaza, katedrala, udaletxea, lonja, azoka, errebala... Errebalak edo Harresiak hiria babesteko egiten zituzten muraiak dira.


    • Poliki-poliki hiriko kaleak ere aldatu ziren, bihurriak, estuak... Zikinak eta estoldegi gabeak geratu ziren. (estodegiak="alcantarillas")


    • Gobernua hobetzen joan zen ere. Alkatea, zinegotzia= Hiriko Patrizioak; merkatari, artisau aberatsak, nekazari, bankari...


    • Herrian pertsona talde berri bat sartzen da, Burgesak. Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra, erresuma guztiko bideetan, itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko. Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hirigutunak sinatu zituzten hiriei pribilegioak edo foruak emateko. Burgesetan bi talde zeuden:

      • Goi: bankari eta merkatari handiak ziren.

      • Behe: merkatari eta artisau txikiak ziren.


    • Gremioak ere agertu ziren. Gremioek prezioak, kantitateak eta kalitateak kontrolatzen zituzten. (Dena kontrolatu) Gremioetan ere hiru talde zeuden:

      • Maisua: goi maila ziren.

      • Ofizialak: erdi maila ziren.

      • Ikastunak: behe maila ziren.


    ]]>     2023-11-09 11:13:05 UTC https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783188582     4- Erresumen sendotzea. jurdanaviciosa1 https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783189800

  • Politikako asuntoan, erregeek lur ugari (feudoak) ez zituzten kontrolatzen.

    • Feudoak nobleak eskunenak zituzten.


  • Burgesen laguntza bilatzen zuten.

    • Burgesak hiriak kontrolatzen zituzten.


  • Burgesei hiri gutuna (foruak, hiri-pribilegioak...) eman zitzaien abaintailak emateko. Honekin, burgesek zergak lortzen zituzten, mertzerarioak... Pribilegio horien truke, burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera eman zieten monarkei soldadu mertenarioak kontratatzeko, eta erresuma hobeto administratzeko funtzionarioak izateko.


    • Gobernatzeko, monarkek Curiaren laguntza zuten. Baina XII. mendetik aurrera, monarkek burgesak ere gonbidatu zituzten, hirien ordezkari; hasieran, ez-ohiko bileretara, eta, geroago, ohikoetara ere bai. Hiru estamentuek monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

    ]]>     2023-11-09 11:14:22 UTC https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783189800     5- Krisia. jurdanaviciosa1 https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783190355

  • XIV.mendean, zenbait zorigaitz pairatu zituen, hala nola gesea, gerra eta izurritea. Horrek guztiak bereziki larriak izan ziren eta Behe Erdi Aroko krisia eragin zuten.


    • Izurrite Beltza 1348.urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen. Ez zekitenez zerk eragiten zuen batzuk esaten zuten juduak zirela errudunak, urak pozoitu zituztelako; beste batzuek uste zuten Jainkoaren zigorra zela, gizadiaren bekatuengatik edo Elizaren ustekeriagatik.


    • Izurrite Beltza arkakusoen ziztaden bidez transmititzen zen, batez ere, eta oso hilkorra zen. Sintoma nagusiak: sukarra, arnasketa- eta zirkulazio-arazoak, eta azalak kolore beltzaxka hartzea= Izurrite Beltza.


    • Zenbait neurri hartu harren, pandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zuen Europan, zenbait boladatan. Bolada horiek gero eta intentsitate txikiagokoak izan ziren.


    • Gaixotasun horrek hedapenak oso ondorio larriak izan zituen gizartean beste hiru faktorerekin batera:

      • XIV. mendean, gerra ugari gertatu ziren, eta, horren ondorioz, hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren.

      • Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gitxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia-hazkune handiak behartuta.

      • Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren, eta, horren ondorioz, uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren. (uztak galtzea=landatutakoa galtzea)

    ]]>     2023-11-09 11:14:55 UTC https://padlet.com/jurdanaviciosa1/1a0i689zg9isf1zq/wish/2783190355