Bij overprikkeling komt er te veel zintuiglijke informatie binnen in de vorm van prikkels, terwijl bij onderprikkeling er minder prikkels binnen komen dan nodig is (autisme en prikkelverwerking, 2017). 

Kinderen met ASS die onderprikkeld zijn, kunnen zelf prikkels gaan opzoeken, om toch prikkels te voelen. Dit kunnen zij doen in de vorm van heel hard op de ogen drukken om zo visuele prikkels te krijgen, hoofdbonken, gillen, rennen en slaan (Saes, z.d.). Wat bij het ABA-Huis opvallend is, is dat door sommige kinderen druk wordt gezocht op hun geslachtsdelen. Zo rijden zij tegen objecten, andere kinderen of tegen begeleiders aan. Dit kan een vorm van diepe of lichte druk zijn. 

Bij diepe druk wordt er op het lichaam zoveel druk uitgeoefend dat het de diepere lagen in de huid en de lagen daaronder bereikt (Thoonsen, 2021). Een van de positieve effecten van diepe druk is het vrijkomen van serotonine en dopamine, die belangrijk zijn voor het regelen van processen in de hersenen. Dit zorgt voor een gevoel van plezier en ontspanning. 

In tegenstelling tot diepe druk, wordt bij lichte druk alleen druk uitgeoefend op de oppervlakkige huidlagen, bijvoorbeeld door te kietelen, lichte wrijving of het aanraken van de haartjes (Thoonsen, 2021). 

Het rijden tegen objecten, andere kinderen en begeleiders, is dus mogelijk een vorm van opzoeken van prikkels. Het kan dus zijn dat het rijden zorgt voor plezier en ontspaning.

Vaak hebben kinderen met een ontwikkelingsachterstand problemen met de motorische-, spraaktaal-, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling (Schieving, 2023). Waarbij de sociaal-emotionele en cognitieve problemen vaak het grootst zijn. 

Soms hebben kinderen met name last van problemen in één ontwikkelingsdomein, terwijl de andere ontwikkelingsdomeinen goed ontwikkeld zijn (Schieving, 2023). Het is dus afhankelijk van de mate van de stoornis/achterstand om te kunnen bepalen hoe de seksuele ontwikkeling van het kind verloopt. 

Hoogstwaarschijnlijk zal de lichamelijke seksuele ontwikkeling gelijk lopen met die van kinderen zonder een ontwikkelingsachterstand. Door de problemen bij de spraaktaal-, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling zou het kunnen dat ook bij het domein seksuele ontwikkeling de kinderen een achterstand ervaren.

Communiceren met ouders over de seksualiteit van hun kinderen verloopt niet altijd soepel en kan als een drempel worden ervaren. Deze uitdaging wordt verder vergroot wanneer het om ouders van een andere cultuur gaat. Soms wordt het onderwerp volledig vermeden uit angst om verkeerde dingen te zeggen of ongemakkelijke gevoelens op te roepen (Interculturaliteit, z.d.).

Echter, het vermijden van dit onderwerp doet geen recht aan het kind en staat openheid in de relatie met ouders in de weg (Interculturaliteit, z.d.).

Een mogelijke oorzaak van de aarzeling om over seksualiteit van de kinderen te praten kan voortkomen uit vooroordelen, zoals het idee dat 'seksualiteit binnen de Islam een taboe is'.

Terwijl de werkelijkheid is dat we vaak niet weten hoe er binnen een specifieke cultuur over seksualiteit wordt gesproken. Sterker nog, het omgaan met seksualiteit en seksueel gedrag varieert van cultuur tot cultuur.

Ondanks dat er algmene patronen te herkennen zijn, is er binnen één cultuur nog steeds een diversiteit aan opvattingen over seksualiteit, beïnvloed door factoren zoals sociaaleconomische status en regionale verschillen (platteland versus stad) (Interculturaliteit, z.d.).

Met meer kennis over de culturen en minder terughoudendheid blijkt het echter heel goed mogelijk om seksualiteit bespreekbaar te maken (Interculturaliteit, z.d.).

Ook is het zo dat kinderen zonder stoornis kunnen experimenteren, kinderen van het ABA Huis hebben door hun stoornis minder mogelijkheden om dit te doen. Zo spelen kinderen zonder stoornis bijvoorbeeld verkennende spelletjes waarbij ze hun eigen lichaam en die van anderen ontdekken (de Graaf & Maris, 2014).

Het is van belang dat er op een andere manier wordt omgegaan met de seksuele ontwikkeling dan bij kinderen zonder (een vermoeden van) een stoornis.

Maar hoe kan er dan het beste worden omgegaan met deze andere vorm van seksuele ontwikkeling? In plaats van de masturbatie van kinderen te verbieden, is het volgens de website Grenswijs beter om een alternatief te vinden (Grenswijs, z.d.). Als het gedrag zich voordoet in het openbaar, kunnen de begeleiders en de ouders afspraken maken over alternatieven die aan het kind kunnen worden aangeboden, bijvoorbeeld een balletje of knuffel om in te knijpen. Het is dan van belang dat elke keer dat het kind masturbatiegedrag vertoont, de alternatieve gedragsinstructie wordt gegeven (‘nu kan je in het balletje knijpen’). Dit hangt samen met een onderdeel vanuit de ABA-principes, namelijk Differential Reinforcement of Alternative Behavior (DRA). Bij DRA wordt ervoor gezorgd dat het gedrag dat moet worden afgeleerd niet meer wordt beloond (extinction) en tegelijkertijd wordt er alternatief gedrag aangeleerd en wordt dit beloond (inwerkprogramma stagiaire, 2023).

Een andere methode om met het masturbatiegedrag van de kinderen om te gaan, is door het kind af te leiden met spel of positieve aandacht (Grenswijs, z.d.). Bijvoorbeeld door te zorgen voor meer beweging of door een opdracht te geven. Belangrijk is wel om een activiteit aan te bieden waarbij de mastubeerhouding niet mogelijk is. Door het kind af te leiden met spel of positieve aandacht verschuift de aandacht van het kind naar andere taken, terwijl het kind zich gewaardeerd voelt. Deze vorm van omgaan met het masturbatiegedrag van de kinderen hangt samen met Differential Reinforcement of Incompatible Behavior (DRI) van de principes van het ABA Huis. Ook bij deze vorm van ‘reinforcement’ wordt ervoor gezorgd dat het gedrag dat moet worden afgeleerd niet meer wordt beloond (‘extinction’) en tegelijkertijd wordt er gedrag aangeleerd dat niet samen kan voorkomen met het ‘probleemgedrag’ of ongewenste gedrag en dit wordt dan beloond (inwerkprogramma stagiaire, 2023).

Interculturaliteit. (z.d.). Seksualiteit EMB. https://seksualiteitemb.nl/seksualiteit-en-emb/interculturaliteit/

van der Blom, W. (2014, 20 juni). Tips Seksualiteit en autisme. Landelijk Netwerk Autisme. https://landelijknetwerkautisme.nl/tips-seksualiteit-en-autisme/

De Graaf, H. (2013). Bloemetjes en bijtjes of zaadjes en eitjes? (Opvattingen over) seksuele opvoeding in Nederland. Pedagogiek, 33(1), 21–36. https://doi.org/10.5117/ped2013.1.graa

de Graaf, H., & Maris, S. (2014). De seksuele ontwikkeling van kinderen met een beperking of psychiatrisch probleem. Rutgers WPF.

van Lee, L., & Mouthaan, I. (2005). Ouders en de seksuele opvoeding van kinderen: Marokkaanse en Turkse moeders aan het woord. Tijdschrift voor seksuologie, 31, 3–10.

Volgens het Parool (2023) is er een groeiende groep ouders met weerstand rondom de seksuele voorlichting van hun kind. Waar dit vandaan komt, is niet helemaal duidelijk. Het bespreekbaar maken van de seksualiteit van kinderen is altijd een lastig onderwerp geweest, waarbij verschillende, mogelijk ongemakkelijke, gevoelens kunnen worden opgeroepen.

Toch is de seksuele ontwikkeling van kinderen een onderdeel van de algemene ontwikkeling en daarom is het van belang dat ouders en professionals ervan op de hoogte zijn.

De psychoseksuele ontwikkeling van een kind met ASS verloopt daarentegen anders dan de ontwikkeling die kinderen zonder ASS doorlopen (van der Blom, 2014). Ook volgens de Graaf en Maris (2014) verloopt de seksuele ontwikkeling van kinderen met autisme door bepaalde kenmerken anders dan kinderen zonder ASS. Als voorbeeld noemen zij dat kinderen met ASS later de privacy regels rondom masturbatie leren dan andere kinderen. Ook door hun kleinere sociale netwerk en doordat ze soms moeite hebben om zich dingen voor te stellen, spelen kinderen met ASS vaak minder seksueel getinte fantasiespelletjes dan leeftijdsgenoten zonder ASS (de Graaf en Maris, 2014). Een ander gevolg van het kleinere sociale netwerk is dat kinderen met ASS meer afhankelijk zijn van ouders, begeleiders en school voor de seksuele vorming (de Graaf en Maris, 2014). 

Vrijwel zeker is dat de seksuele ontwikkeling vertraagd verloopt. Problemen op het gebied van seksualiteit bij kinderen met ASS kunnen zich al op jonge leeftijd voordoen. Mogelijke problemen zijn grensoverschrijdend gedrag, een ongebruikelijke fascinatie voor de geslachtsdelen of uit de hand lopend experimenteergedrag (van der Blom, 2014).