Như vậy tất cả các cấp độ trong cấu trúc của một tác phẩm văn học đều có những yếu tố lặp lại, luân phiên tạo thành nhịp điệu nghệ thuật. Nhưng dù ở cấp độ nào đi chăng nữa thì phạm trù nhịp điệu trước hết gắn liền với một dáng diệu vận động, cảm xúc nào đó mà cơ sở của nó là nhịp, phách, tức là cái chuẩn của sự lặp lại trong từng hệ thống nghệ thuật.

Chẳng hạn, ở cấp độ tổ chức văn bản, đơn vị cơ bản của sự lặp lại trong thơ là dòng thơ (cũng thường gọi là “câu thơ”) với độ dài của nó gồm số tiếng (ví dụ : 4 tiếng, 5 tiếng, 6 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng) và vần như là điểm ngắt của nó. Vì vậy, mỗi thể thơ có một nhịp điệu riêng. Dòng thơ lại có kiểu ngắt nhịp của luật thơ, có độ dài ngắn, cân đối hoặc không cân đối khác nhau (X. thơ Đường luật, lục bát, song thất lục bát,…). Nhịp điệu của thể thơ và luật thơ tạo thành cái nền nhịp điệu, trên đó nhà thơ tạo dựng nên nhịp điệu riêng cho thơ mình, gắn với các phương diện ngữ nghĩa.

Trong văn xuôi, nhịp điệu của tổ chức lời văn được hình thành trên cơ sở sự phân tách văn bản thành chương, hồi, đoạn. Câu văn dài ngắn, khúc khuỷu được lặp lại cũng tạo nên nhịp điệu cảm nhận đời sống.

Ở cấp độ tư tưởng, hình tượng, cốt truyện, trần thuật,… đơn vị của sự lặp lại không phải bao giờ cũng dễ phát hiện. Do đó, người đọc bình thường nhiều khi không phát hiện được nhịp điệu của tác phẩm ở các cấp độ ấy. Đó có thể là sự luân chuyển giữa cảnh bi và cảnh hài, đối thoại và độc thoại trong kịch. Đó có thể là sự luân phiên giữa đoạn đoạn thơ tạo hình – hội họa và triết lý trừu tượng trong thơ trữ tình. Đó có thể còn là sự luân chuyển giữa mạch kể chuyện và mạch tả, hay sự lặp lại các môtíp hoạt động như sinh, tử, gập gỡ, chia tay, bình an, nguy biến, sự thay đổi bốn mùa, sự đắp đổi ngày đêm,… trong cốt truyện.

Mỗi ngày chúng ta trải qua nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau, trong quá trình phân loại cảm xúc thì các nhà khoa học đã chia thành 5 loại cảm xúc của con người chính gồm sự tận hưởng, sự sợ hãi, sự tức giận, nỗi buồn và sự chán ghét. Khi phân loại các cảm xúc này, thì người ta cũng tương ứng tìm ra 54 cách khác nhau để diễn đạt 5 loại cảm xúc chính trên.