Hij versloeg de Meden (549 v.Chr.), het Lydische Rijk onder Croesus (542 v.Chr.) en het Nieuw-Babylonische Rijk (539 v.Chr.).

Hij staat bekend als een tolerante heerser die overwonnen volkeren hun eigen religie en cultuur liet behouden (vastgelegd op de Cyrus-cilinder) en trad op als bevrijder van de Joden in Babylon

Bouwprojecten

• Persepolis: hij maakte de bouw af die zijn vader Darius I was begonnen en liet er eigen gebouwen bij zetten, zoals de Poort van alle Naties en het grote Hall of a Hundred Columns-complex (in de literatuur ook het “Hondertzuilenpaleis” genoemd), samen met uitbreidingen van de apadana (de grote audiëntiezaal).

• Hij liet ook in andere residenties, zoals Susa, bouwwerken uitbreiden of voltooien.

Het rijk bijeenhouden

• Hij sloeg opstanden neer in Egypte (485 v.Chr.) en Babylonië (omstreeks 484 en 482 v.Chr.). Zo bewaarde hij de eenheid van een rijk dat zich uitstrekte van de Indus tot Egypte en Thracië.

• Hij zette het bestuurssysteem van Darius voort: satrapieën, belastingstelsel, het Koninklijke Weg-netwerk en het gebruik van Oudperzisch, Elamitisch en Akkadisch in officiële teksten.

Militaire en logistieke prestaties

• De voorbereiding van de expeditie tegen Griekenland was een organisatorisch huzarenstuk. Hij verzamelde een enorm leger en een grote vloot (de antieke bronnen overdrijven de aantallen sterk, maar het bleef een zeer grote operatie).

• Hij liet een kanaal graven door het schiereiland Athos om de gevaarlijke zeereis rond de berg te vermijden, en liet twee pontonbruggen over de Hellespont leggen. Dat getuigt van ingenieurskunst en planning.

• Hij veroverde en verbrandde Athene (480 v.Chr.), en de Perzen wonnen de slagen bij Thermopylae en Artemisium, al leidde de nederlaag bij Salamis en later bij Plataea tot de terugtocht.

Religie en ideologie

• Zijn “Daiva-inscriptie” uit Persepolis laat zien dat hij de cultus van de oude “daiva’s” (goden) liet verbieden ten gunste van de verering van Ahura Mazda. Historici bespreken nog of dit op zoroastrisme in strikte zin wijst.

Bijbelse betekenis: In de Hebreeuwse Bijbel (Ezra en Nehemia) staat hij bekend als een tolerante heerser. Hij gaf de Joden toestemming en financiële steun om terug te keren naar Jeruzalem en de stadsmuren en tempel te herbouwen.

Bouwprojecten: Hij voltooide grote architectonische projecten in Persepolis die door zijn vader (Xerxes I) waren gestart, waaronder de indrukwekkende Hal met de Honderd Zuilen (de troonzaal).

Neerslaan van opstanden: Hoewel zijn regeerperiode relatief rustig was, wist hij met succes grote interne opstanden in onder andere Egypte en Bactrië de kop in te drukken.

De verovering van Egypte (525 v.Chr.)

• Zijn grootste prestatie. Na de overwinning bij Pelusium en de inname van Memphis kwam Egypte, een van de rijkste en oudste staten van de regio, onder Perzisch gezag. Het land werd een satrapie en wordt in de Egyptologie gerekend als de 27e dynastie (de eerste Perzische periode).

• Hij nam de Egyptische koningstitulatuur aan. De inscriptie van de Egyptische hoveling Oedjahorresnet laat zien dat Cambyses samenwerkte met de lokale elite en de tempel van Neith in Sais respecteerde.

Uitbreiding van de macht

• Cyprus en de Foenicische steden sloten zich bij hem aan, waardoor Perzië voor het eerst een volwaardige oorlogsvloot kreeg. Die vloot bleef tot de Griekse oorlogen van groot belang.

• Cyrenaica (Libië) erkende zijn gezag.

Bestuur en continuïteit

• Hij zette het beleid van Cyrus voort: tolerantie tegenover lokale culten en gebruiken en bestuur via lokale elites.

• Nog tijdens het leven van Cyrus trad hij op als koning van Babylon, waaruit blijkt dat hij op zijn rol was voorbereid.

(Satrapieën) met elk zijn eigen gouverneur (satrap).

• Hij maakte het Arameeks een bestuurstaal naast het oud Perzisch.

• Hij voerde de eerste gestandaardiseerde gouden munt in, de dariek,

• De Koninklijke Weg: Hij liet een wegennet van zo'n 2.500 kilometer aanleggen tussen Susa en Sardes, compleet met 111 post- en wisselstations waardoor boodschappen razendsnel aankwamen.

• Het Dariuskanaal: Hij liet een kanaal graven in Egypte dat de Nijl met de Rode Zee verbond.

Profeet Zarathustra

6e tot 7e eeuw V.C. zeer belangrijk.

Het dualistische geloof dat de kosmos en de mens ingeklemd zitten tussen goed en kwaad.

De religie is sterk in invloed afgenomen door de islam.

Het geloof bestaat nogin Iran en India.