# data[].attributes.attachment_link.description
Humans of New York, New York, NY. 18,239,461 likes · 297,413 talking about this. New York City, one story at a time.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
waarom nederlandse muzikanten moeite hebben met engagement: “ik ben toch geen deskundige?”

# data[].attributes.attachment_link.title
Waarom Nederlandse muzikanten moeite hebben met engagement: "Ik ben toch geen deskundige?" - artikelen

# data[].attributes.attachment_link.description
De wereld staat in brand, en de popcultuur houdt die wereld een spiegel voor. Overal ter wereld zien we hoe de allergrootste muzikanten - van Kendrick Lamar tot Hozier - hun podium gebruiken om zich uitgebreid uitspreken over omstreden kwesties. Maar Nederlandse artiesten houden zich opvallend vaak op de vlakte.

# data[].attributes.attachment_link.description
Op staattaal.nl is vanaf heden het Staattaal Kwartet verkrijgbaar. Het spel bestaat uit een verzameling neologismen -van aanrechtsubsidie tot zwartepietenwet- die bedacht of geïntroduceerd zijn door Nederlandse politici. Zo kunnen niet alleen politici, maar ook alle burgers van Nederland een potje Staattaal spelen onder het motto 'Wie de vorm beheerst, is de inhoud meester'.

# data[].attributes.attachment_link.title
Interview: Kunstenaar Renzo Martens wil dat Afrikanen zelf verdienen aan hun armoede

# data[].attributes.attachment_link.description
Arme Congolezen camera’s geven om hun eigen armoede uit te buiten. Kunstenaar Renzo Martens deed het. In zijn nieuwste kunstwerk laat hij de Congolezen zelf kunst maken. Zo wil hij ons imperialisme en dat in de kunst aan de kaak stellen. Wij wilden weten: hoe oprecht is Renzo Martens?

# data[].attributes.headline
Gregor Schneider - Bondi Beach, 21 Beach Cells

# data[].attributes.subject
Gregor Schneider - Bondi Beach, 21 Beach Cells

# data[].attributes.headline
LKCA - De toepasbaarheid van hedendaagse sociaal geëngageerde kunst binnen de kunsteducatie

# data[].attributes.subject
LKCA - De toepasbaarheid van hedendaagse sociaal geëngageerde kunst binnen de kunsteducatie

# data[].attributes.body
Het engagement van de hedendaagse beeldend kunstenaar

# data[].attributes.body
Geëngageerde kunstenaar of artistiek sociaal werker

# data[].attributes.headline
Myrthe van der Boom - Hoe kunst de wereld redt?

# data[].attributes.subject
Myrthe van der Boom - Hoe kunst de wereld redt?

# data[].attributes.headline
Judith Zwaan - Culturele diversiteit en geëngageerde cultuureducatie in het primair onderwijs

# data[].attributes.subject
Judith Zwaan - Culturele diversiteit en geëngageerde cultuureducatie in het primair onderwijs

# data[].attributes.attachment_link.title
Adel Abidin "Three love Songs" (2010) (Clip 01)

# data[].attributes.attachment_link.description
"Three Love Songs" is a video installation by visual artist Adel Abidin made in 2010. The installation comprise three video channels. This video presents a clip of the first video channel. For more info visit: http://www.adelabidin.com

# data[].attributes.headline
van Roth & F.A.T. Lab - Fake Google Street Car

# data[].attributes.subject
van Roth & F.A.T. Lab - Fake Google Street Car

# data[].attributes.attachment_link.title
How to build a fake Google Street View car

# data[].attributes.attachment_link.description
"How to build a fake Google Street View car" urban intervention by F.A.T. Lab February 2010 Full info and full video here: http://fffff.at/google-street-view-car/ Full info on all 'Fuck Google' projects of FAT during Transmediale 2010 here: http://fffff.at/tag/fuckgoogle/

# data[].attributes.attachment_link.title
Burning Man, de Paris à Black Rock City : art & participation !

# data[].attributes.attachment_link.description
English subtitles are available in the settings !] 4ème épisode : l'art et la participation ! On y est ! Tu es arrivé à Burning Man, tu as tout préparé, tu sais comment survivre en plein désert ... il ne te reste plus qu'à kiffer !

# data[].attributes.headline
Clara van de Wiel - Goedkoop pop-engagement verkoopt super

# data[].attributes.subject
Clara van de Wiel - Goedkoop pop-engagement verkoopt super

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
We hebben er weer een: ook Ariana Grande heeft zich tot feminist bekend. Op de meest onverschrokken manier - een honderd woorden tellende Instagrampost. Wat er vandaag de dag volgens Time Magazine al mag doorgaan voor een 'powerful essay': het blijft verbazen.

De hedendaagse prinses van de bubblegumpop schreef wel al haar frustraties over dubbele standaarden en misogynie van zich af. 'I am tired of living in a world where women are mostly referred to as a man's past, present or future proporty or possesion,' aldus de zangeres. Collega-popdiva's als Taylor Swift en Beyoncé zullen het zonder nadenken geliked hebben. Ook zij sprongen al eerder op de feminismetrein.

Je hebt deze maand drie artikelen gratis kunnen lezen. Verder lezen? Sluit je nu aan.

Je hebt deze maand drie artikelen gratis kunnen lezen. Verder lezen? Sluit je nu aan.

Blijf vrij van geest. Abonneer je op VN

Elke dag een allesbepalend verhaal

Je hebt deze maand drie artikelen gratis kunnen lezen - en we zien dat je graag verder leest. Leuk!

Je hebt deze maand drie artikelen gratis kunnen lezen - en we zien dat je graag verder leest. Leuk!

Blijf vrij van geest. Abonneer je op VN

Elke dag een allesbepalend verhaal

# data[].attributes.attachment_link.title
Ariana Grande als feminist verkoopt super

# data[].attributes.attachment_link.description
We hebben er weer een: ook Ariana Grande heeft zich tot feminist bekend. Op de meest onverschrokken manier - een honderd woorden tellende Instagrampost. Wat er vandaag de dag volgens Time Magazine al mag doorgaan voor een 'powerful essay': het blijft verbazen.

# data[].attributes.body
CANCELLED

# data[].attributes.body
Socially Engaged Art from 1991-2011

# data[].attributes.attachment_link.description
A monumental, lavishly illustrated book that offers the first global portrait of a complex and definition-defying genre of cultural production. Over the past twenty years, an abundance of art forms have emerged that use aesthetics to affect social dynamics.

# data[].attributes.body
'I went from being an artist who makes things, to being an artist who makes things happen.' - Jeremy Deller

# data[].attributes.body
Wat is politieke kunst?

Wat is activistische kunst?

Is kunst niet altijd politiek?

# data[].attributes.headline
J. Ulbricht - What is community based art education?

# data[].attributes.subject
J. Ulbricht - What is community based art education?

# data[].attributes.headline
Jonas Staal - Politiek en Kunst zijn verbonden

# data[].attributes.subject
Jonas Staal - Politiek en Kunst zijn verbonden

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
'Tamelijk onhandelbaar.' Zo werd hij als kind omschreven, zegt Jonas Staal. Hij heeft even moeten nadenken over de meest kernachtige formulering. De vraag was of Staal, die als kunstenaar bekend staat om zijn controversiële en politiek gevoelige werk, als kleine jongen ook al zijn omgeving voortdurend provoceerde. Zolang hij zich kan herinneren - en anders zijn ouders wel - accepteert hij geen autoriteit.

Dat gaf thuis de nodige problemen, maar op school was het helemaal een drama. In totaal versleet hij drie basisscholen, van vrije school tot lom-school (voor kinderen met leer- en opvoedingsproblemen) en vier middelbare scholen. Via een avondopleiding wist hij uiteindelijk het mavo-diploma te bemachtigen.

Als kind was hij dus al een notoire dwarsligger. Hij stelde alles ter discussie en deed in principe alleen de dingen die zijn interesse prikkelden. Zo las hij bijvoorbeeld de halve schoolbibliotheek, zonder aan andere vakken ook maar enige aandacht te besteden. Niemand wist wat men met hem aan moest.

„Ik herinner me deze tijd door het ongemak dat ik voelde over de wereld waarin ik leefde. Ik was een solist, trok weinig met andere kinderen op. Maar als er een conflict uitgevochten moest worden met een leraar op school, dan was ik altijd degene die de strijd aanging. Het was een natuurlijke rol en die accepteerde men ook van mij. Maar als de zaak opgelost was, ging ik weer mijn eigen gang. Vooral mijn ouders werden er wanhopig van. Ouders willen hun kind gelukkig zien en niet in een permanente staat van verzet, onrust en ongenoegen. Pas later snapte ik dat ik van nature slecht kan omgaan met systemen die zich als onveranderlijk aan me opdringen. Ook mijn ouders zijn dit in mij gaan waarderen, denk ik."
Dat klinkt als een formulering die regelrecht is overgenomen van een psycholoog.
„Daar heb ik dan ook de nodige ervaring mee, van psycholoog tot psychiater, ook zeer leerzaam overigens. Ik zocht chronisch de grenzen op."
En ging daar ook overheen?
„Ja, als puber haalde ik ook allerlei vormen van kattekwaad uit."
Zoals...?
„Vernielingen, diefstal."

Jonas Staal (1981) ziet eruit als de ideale schoonzoon. Een vriendelijke jongeman met een open blik, een aangename gesprekspartner die niet met 'u' aangesproken wil worden. Op kousevoeten loopt hij door zijn kleine, efficiënt ingerichte bovenwoning, driehoog in het Oude Noorden van Rotterdam. In de propvolle boekenkast ligt een geblakerd autostuur, restant van één van zijn kunstwerken. De knalroze laarzen in de hoek zijn van zijn vriendin die in Amsterdam woont en absoluut niet naar Rotterdam wil verhuizen. Net zoals Staal onder geen beding in de hoofdstad zou willen wonen. Het verzoek om in zijn atelier af te spreken, heeft hij afgewimpeld. Met een grijns: „Ik heb namelijk helemaal geen atelier. Veel van mijn werk doe ik hier en ideeën voor mijn werk en de projecten zelf ontstaan op locatie."

En dat is bij Jonas Staal altijd de openbare ruimte. Hij werd vooral bekend door de 'bermmonumentjes' met foto's van Geert Wilders, omringd door waxinelichtjes en knuffelberen, die hij in 2005 op diverse plaatsen in Rotterdam en Den Haag plaatste, getiteld 'De Geert Wilders werken'. De politicus voelde zich daardoor bedreigd en deed aangifte, wat resulteerde in een rechtszaak. Tegen Staal werd zes maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en 240 uur dienstverlening geëist, maar hij werd vrijgesproken. De rechter oordeelde dat niet bewezen kon worden dat hij via zijn kunst Wilders heeft bedreigd.

Ook plaatste de kunstenaar in 2006 uitgebrande autowrakken in het centrum van Rotterdam, die eruit zagen alsof ze voor een terroristische aanslag waren gebruikt. Een jaar later exposeerde hij voor museum Boijmans Van Beuningen twee bomwrakken die daadwerkelijk uit Irak kwamen. Toen in de Chinese buurt van Den Haag de Nederlandstalige straatnaamborden vervangen werden door Chinese borden, maakte Staal voor de Schilderswijk - waar veel allochtonen wonen - Arabische straatnaamborden, 'Replaced Street Signs' (2008). Het leidde tot ophef en discussies. Staal: „Dat is precies wat moet gebeuren: de openbaarheid moet een plek van debat en confrontatie zijn." Hij laat een foto zien van een van die Arabische straatnaamborden. „Het interessante is dat dit bord de cover van het verkiezingsprogramma van GroenLinks zou kunnen sieren, als toonbeeld van Hollandse tolerantie. Maar de PVV zou er ook mee aan de haal kunnen gaan, als afschrikwekkend beeld van de barbaren die oprukken naar de poort van Europa."

Over gebrek aan publiciteit heeft de kunstenaar in ieder geval nooit te klagen. Zijn werk is altijd zo controversieel en politiek beladen, dat er al gauw deining over ontstaat. Niet voor niets raadpleegt Staal regelmatig zijn advocaat om te toetsen of zijn werk de grenzen van het toelaatbare niet overschrijdt.
Een advocaat?
„Ja, want ik heb er natuurlijk niets aan als de rechter oordeelt dat mijn werk bij voorbaat bedreigend is en verwijderd moet worden. Dan schiet ik mijn doel voorbij, want ik wil dat mijn kunst gezien wordt en mensen aan het denken zet. Er moet over gepraat worden."
Het bewust provoceren van mensen is dus uw drijfveer als kunstenaar?
„Ja, als kind deed ik dat al, maar eigenlijk ben ik daar steeds professioneler in geworden. Maar dat proces begint altijd bij mezelf. Uit mijn pogingen mijn eigen morele en ethische kaders af te tasten."

Dat hij kunstenaar is geworden was, denkt hij zelf , onvermijdelijk, maar eigenlijk wilde hij een bakkersopleiding gaan volgen, omdat hij school niet uit kon staan. Toen een vriendin vroeg of de kunstacademie niets voor hem was, omdat hij altijd zat te tekenen, zette hem dat aan het denken. Zijn mavo-diploma was niet voldoende voor de kunstacademie, maar in combinatie met de honderden schetsen en tekeningen die hij kon laten zien, werd hij toch toegelaten op de AKI in Enschede. Hij ervoer deze kunstopleiding als een 'enorme bevrijding', hier kreeg hij naar zijn gevoel eindelijk de ruimte om zich in vrijheid te ontwikkelen. Het derde jaar volgde hij de gerenommeerde kunstopleiding in Boston aan de School of the Museum of Fine Arts (SMFA), waar hij onder meer colleges kreeg over installatiekunst. Ook werd daar veel aandacht besteed aan het leren discussiëren over kunst. „Dat jaar heeft me enorm gevormd." Terug in Nederland hield hij zich het laatste jaar op de academie vooral bezig met druktechnieken, het maken van zeefdrukken, etsen en boeken.

Nadat hij was afgestudeerd verhuisde hij naar Rotterdam, vanwege de ruimtelijkheid van deze stad die hij had leren waarderen in Amerikaanse steden. „In Rotterdam heb je nog de mogelijkheid om dingen op te bouwen vanuit het niets. Rotterdam is dé experimenteerstad van Nederland, van politiek tot kunst. Anders dan in Amsterdam, waar de kunstwereld een meer gevestigd karakter heeft. Die stad is daarnaast ook onbetaalbaar."

Hij vond een appartementje in de Tarwewijk. Lekker goedkoop, dat wel, maar het leven in deze 'aandachtswijk inclusief een extreem gewelddadige, gestoorde onderbuurman' was voor hem ook een cultuurschok.
Leg uit.
„Ik ben ondanks het oog voor sociaal-maatschappelijke onderwerpen toch in een heel beschermde omgeving opgegroeid. Mijn vader was socioloog, mijn Zwitserse moeder docente Frans. Het was een geëngageerd Volkskrant- en PvdA-gezin met verheffingsidealen. Spelcomputers waren abject, net als de Telegraaf en Shell. De vriendenkring van mijn ouders was over het algemeen ook intellectueel geschoold. Mijn zusje en ik werden opgevoed met het idee dat we in een bevoorrechte positie verkeerden en dat we dat ook waar moesten maken in de samenleving. Op de kunstacademie was het eigenlijk niet veel anders. Een heel beschermde omgeving met veel mensen uit de intellectuele bovenlaag van de bevolking. En toen zat ik daar ineens in de Tarwewijk. Ik kende er vrijwel niemand, behalve dan mijn onderbuurman die bij elk geluid dat ik maakte dreigementen uitte. Ik herinner mij een van de eerste keren dat ik daar rond fietste, toen ik vanuit mijn ooghoeken een jongetje van een jaar of acht met een baksteen in zijn hand zag staan, die hij naar mijn hoofd wilde gooien. Hé, hou daar eens mee op, schreeuwde ik, en dat hielp, want het joch schrok zich dood. Maar ik was verbijsterd, waar was ik beland?"
Maar als jongen was je toch ook geen lieverdje en maakte je je schuldig aan vernielingen en diefstal?
„Ja, daar heb je wel een punt. Ik zocht ook vaak de grenzen op, maar dit was toch anders. Dit kind wilde zomaar zonder enige aanleiding een baksteen maar mij gooien. Ik had van huis uit wel het nodige meegekregen. Hoge normen waartegen ik me afzette, maar ik kreeg ze wel mee. Dit was een totaal andere wereld, waar veel gevoelens van sociale betrokkenheid leken te ontbreken. Een wereld die ik niet kende.

„In de Tarwewijk drong tot me door dat ik heel wat in te halen had en dat ik op de kunstacademie vier jaar in een bel had geleefd. Kunstenaars wordt vaak kritisch vermogen toegedicht, maar de studie is heel beschermd en gestoeld op een sociaal-democratische consensus: bijna alle studenten waren er links, simpelweg omdat dat zo hoorde. Pim Fortuyn was een rechtse fascist en voor de rest hield ik me niet met politiek bezig. Ik had op de academie zelfs een weerzin tegen politieke kunst, omdat kunst volgens mij haar eigen historische traject volgt en daarbij ongemoeid moet blijven van de sociaal-politieke issues van het moment. Maar door wat ik in de Tarwewijk meemaakte, werd ik verplicht om na te denken. Ik snapte beter waarom Fortuyn was opgekomen, welke spanningen hij vertegenwoordigde. En Rotterdam is de enige stad waar de gevolgen van de Fortuyn-revolte te zien zijn."
Wat voor kunst maakte je in die periode?
Staal pakt een map om de zwart-wit tekeningen te laten zien die hij kort nadat hij in de Tarwewijk was gaan wonen, maakte op basis van doodgewone straattaferelen. Mensen komen er niet in voor. Een vensterbank, met daarin kitscherige beeldjes, twee plastic tuinstoeltjes in een voortuintje waar de treurigheid vanaf druipt. Staal: „Het zijn een beetje verdrietige taferelen die een soort existentieel onvermogen uitstralen. Kleine tragedies die misschien wel meer vertellen over het leven dan grote gebeurtenissen."

Jonas Staal woonde net een paar maanden in de Tarwewijk, toen Theo van Gogh werd vermoord door Mohammed B.
Hoe heb je dat beleefd?
„Die gebeurtenis zorgde voor een soort ontlading in de buurt. Nu gaat het gebeuren, nu accepteren we het niet meer. Er hing een heel dreigende sfeer. Zelf besefte ik toen dat ik mijn groeiende politieke bewustzijn niet meer los kon koppelen van mijn werk als kunstenaar. In 2005 heb ik mijn eerste bewust politieke werk gemaakt, dat waren de Geert Wilders werken. In vier nachten heb ik in Rotterdam en Den Haag in totaal 21 exact dezelfde gedenkplaatsen opgericht."
Had je de risico's afgewogen?
„Ik had een duidelijk voorgevoel dat ik een essentieel aspect raakte in de mediapolitieke ontwikkelingen rond Wilders. Daarom heb ik er een jurist naar laten kijken of het opgevat kon worden als een bedreiging, wat niet mijn bedoeling was. Als dat het geval was, had ik ervan afgezien. Het zou geen zin hebben om het uit te voeren als de rechter het ondubbelzinnig zou verbieden. Het ging me niet om de persoon van Wilders, maar om waar hij voor staat. Ik wilde de persoonscultus zichtbaar maken in de politiek, de politiek van het spektakel die hij vertegenwoordigt en waarin hij de onaanraakbare rol van martelaar van het volk vervult. Daarmee lijkt hij al veel op de mensen die hij zegt te bevechten. Maar ook in bredere zin: in de politiek is sprake van een groeiende persoonsverheerlijking, die je nu ook weer rond Job Cohen ziet ontstaan.

„Ik heb proberen aan te tonen hoe in de vorm van het bermmonument symbolen samenkomen die representatief zijn voor de populistische stroming in Nederland. Uitingen van collectieve rouw die soms grenzen aan een vorm van massahysterie, gaan daarin hand in hand met extreme vormen van persoonsverheerlijking."
Maar een gek had er natuurlijk een aansporing in kunnen zien om Wilders te vermoorden.
„Mensen hebben toch ook een eigen verantwoordelijkheid? Dan moet je alle conflicten in de samenleving weghalen om te voorkomen dat iemand een ander iets aandoet."
Veel mensen vonden het een smakeloze actie.
„Smakeloos? Daar kan ik niets mee. Het interessante is nu juist dat dit werk iets zegt over de smakeloosheid van de politiek. De betekenis van mijn werk staat door de dynamiek die het voortbrengt, nooit vast. Waren de Geert Wilders werken smakeloos of was het onderwerp waar ze over gingen smakeloos?"
Ben je niet meer activist dan kunstenaar?
„Ik zie mezelf als een politieke kunstenaar. Politiek en kunst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, ook al zeggen de meeste kunstenaars dat ze onafhankelijk zijn. Ook als de politiek niet je onderwerp is en je alleen maar bloemstukken schildert. Er hoeven niet eens subsidies aan te pas te komen om in te zien dat het beeld en het belang van de kunst door de politiek geformuleerd zijn. Ons bestaan, en het kunstenaarschap in het bijzonder, is tot op het bot gepolitiseerd. Ik geloof niet in de onafhankelijkheid van de kunst. Een kunstenaar die in de wijk 'plotseling' aan de slag gaat met minderheden en jongeren? Dat is in de meeste gevallen een politieke interventie. Ik heb daar in principe geen moeite mee. Integendeel, het is belangrijk dat kunstenaars en kunstinstellingen de agenda's van de politiek onderzoeken en verbreden, voorbij clichés als 'nationale identiteit' versus 'diversiteit'. Alles, zolang kunstenaars zich daar maar rekenschap van geven."
Kan kunst de samenleving verbeteren?
„Absoluut, omdat je met kunst mensen kunt dwingen om positie te kiezen. Kunst is in veel opzichten een vorm van ideale politiek, omdat ze een andere wereld kan voorspiegelen. Kunst schept de voorwaarden om anders naar de wereld te kijken. Dat is in de meest primaire zin al een politieke daad."

Vaak wordt gezegd dat politieke kunst niet beklijft. Kunst die sterk verbonden is met de actualiteit, heeft geen eeuwigheidswaarde. Ook zit politieke kunst vaak zo vol woede en beweringen, dat ze haar doel voorbijschiet.

„Ik haak in op de actualiteit, neem dat mee als materiaal, maar ik probeer daarmee juist overkoepelende ideologische ontwikkelingen in de samenleving zichtbaar te maken. De Geert Wilders werken gaan niet alleen over de hype rond deze politicus, maar om een grotere stroming die hij vertegenwoordigt. Het is wel zo dat ik als kunstenaar altijd aan Wilders verbonden zal zijn, aan zijn opkomst en de cultus om hem heen."
Op welke partij ga je straks stemmen bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer?
„Ik stem altijd blanco."
En dat zegt iemand die met zijn kunst mensen wil dwingen om positie in te nemen?
„Democratie gaat niet over het één keer in de vier jaar een knop indrukken en je stem uitbesteden. Mensen moeten hun stem zelf vorm geven."
Dan wordt het land onbestuurbaar.
„Ja, politiek onbestuurbaar, maar er zijn toch ook andere vormen van bestuur denkbaar."
Waar moeten we dan aan denken?
„Daar ben ik nog niet uit. Maar dat we tot iets anders moeten komen, staat voor mij vast."
Maak je met het oog op de naderende verkiezingen nog een speciaal kunstwerk?
„Ik kondig mijn werk nooit aan. Maar er komt altijd iets. Je kunt altijd op me rekenen. Dat ben ik ook aan mijn positie als kunstenaar verplicht. At your service!"

# data[].attributes.attachment_link.description
Als kind zocht hij vaak de grenzen op, en ook als kunstenaar daagt Jonas Staal de samenleving graag uit. Met zijn 'bermmonumenten voor Geert Wilders' bijvoorbeeld. Maar nu ziet hij erop toe dat hij de grenzen niet overschrijdt. „Mijn kunst heeft geen zin als de rechter het zou verbieden."