# data[].attributes.body
Nay Der là người sáng lập bộ chữ viết đầu tiên của dân tộc Jrai. Ông được coi là người thầy giáo đầu tiên của dân tộc Jrai. Ông sinh năm 1895 tại Bôn Ơi Nu, xã Ia Siơm, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Thầy giáo Nay Đer

Là người Việt Nam, chúng ta không thể nào quên truyền thống tôn sư trọng đạo mà ông cha ta đã truyền dạy từ bao đời nay.
Ngày 20-11 hàng năm, đối với mỗi người dân Gia Lai nói chung, người con của dân tộc Jrai nói riêng, chúng ta không thể không nhắc đến một người trí thức, người thầy giáo đã sáng lập ra bộ chữ viết đầu tiên của dân tộc Jrai: Nay Đer.

Ông được sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở vùng Ơi Nu, nay thuộc huyện Krông Pa vào thập niên 90, thế kỷ XIX (theo một số tư liệu ghi là ông sinh năm 1895). Cha mẹ mất sớm, tuổi thơ của ông trải qua không biết bao gian khó, nhưng với đức tính thông minh, chăm chỉ, ông từng bước vượt qua ranh giới của buôn làng để tìm đến với "con chữ"- khái niệm mà lâu nay người Jrai chưa hề có. Với niềm khao khát được học, được biết chữ, ông đã vượt qua mọi gian khó và vươn lên trong cuộc sống bấy giờ.

Đến đầu thập niên 20 của thế kỷ XX, Nay Đer học xong chương trình sơ học yếu lược và trở thành người trí thức đầu tiên của đồng bào dân tộc Jrai. Theo lời bà Kpă H'Nhung- vợ của cụ Nay Đer thì đây cũng là thời gian ông tìm tòi nghiên cứu, sáng lập ra bộ chữ viết đầu tiên của dân tộc Jrai trên cơ sở phiên âm từ mẫu tự la tinh.

Trường Tiểu học Nay Đer, thị xã Ayun Pa trong ngày khai giảng.

Trong suốt quá trình học tập và công tác, ông không ngừng phấn đấu, suốt đời đem hết tâm huyết phục vụ cống hiến cho sự nghiệp cách mạng nói chung, sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà và đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng. Ông đã được nhà nước phong tặng nhiều huân-huy chương và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Năm 1987 ông qua đời, để lại một tài sản vô cùng quý giá đối với dân tộc, với quê hương. Dẫu năm tháng đã qua đi nhưng bộ chữ viết Jrai vẫn trường tồn, tên của người thầy giáo Nay Đer vẫn luôn trong tâm thức của chúng ta trong mỗi người con Jrai.

# data[].attributes.attachment_link.title
Nay Đer- người thầy giáo sáng lập bộ chữ viết đầu tiên của dân tộc Jrai

# data[].attributes.attachment_link.description
Ngày 20-11 hàng năm, đối với mỗi người dân Gia Lai nói chung, người con của dân tộc Jrai nói riêng, chúng ta không thể không nhắc đến một người trí thức, người thầy giáo đã sáng lập ra bộ chữ viết đầu tiên của dân tộc Jrai: Nay Đer.

# data[].attributes.body
Đinh Núp (1914 -1999), sinh ngày 2 tháng 5 năm 1914 (Giáp Dần) tại làng Stơr, xã Tơ Tung, huyện KBang, tỉnh Gia Lai, người dân tộc Bahnar, là một nhân vật lịch sử Việt Nam
Sau hiệp định Genève 1954, Đinh Núp cùng đơn vị tập kết ra miền Bắc một thời gian rồi trở về tham gia kháng chiến ở Tây Nguyên.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tiểu Sử Anh Hùng Núp || Tại Sao Quân Pháp Lại Khiếp Sợ Anh Hùng Núp của VN Đến Vậy

# data[].attributes.body
Những năm về trước, khi đại dịch Covid-19 chưa xuất hiện. Tỉnh Gia Lai đã tổ chức hoạt động giới thiệu với mọi người về vẻ đẹp của những sản phẩm từ các làng nghề truyền thống, những tác phẩm được làm ngay tại triển lãm  bởi những đôi bàn tay khéo léo, mọi người đều được tận mắt thấy những công đoạn để làm ra một sản phẩm thủ công công đến từ các làng nghề khác nhau. Mỗi làng nghề đem đến sản phẩm do mình làm ra, mang niềm tin, tâm huyết, hi vọng của các dân trong làng, đem sản phẩm ấy đến gần gũi hơn với người tiêu dùng. Mong rằng những sản phẩm ấy được mọi người yêu thích, tin dùng.
Các làng nghề nổi tiếng ở Gia Lai: https://gialai.gov.vn/tin-tuc/danh-sach-lang-nghe-tren-dia-ban-tinh-gia-lai-lang-co-nghe.14641.aspx

Nguồn ảnh: https://baogialai.com.vn/channel/12382/202003/nhung-nguoi-det-vai-lang-po-nang-5671632/

# data[].attributes.body
Ngày 20-10, tại xã Đak Sơ Mei, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai đã long trọng tổ chức Lễ Kỷ niệm 68 năm Ngày thành lập Đảng bộ huyện (20/10/1950-20/10/2018) và đón bằng công nhận xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh “Khu lưu niệm Anh hùng Wừu”

# data[].attributes.headline
Di tích điểm đón Thư Bác Hồ gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam họp tại Pleiku năm 1946

# data[].attributes.subject
Di tích điểm đón Thư Bác Hồ gửi Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam họp tại Pleiku năm 1946

# data[].attributes.body
Ngày 19-4 năm nay là tròn 75 năm Ngày Bác Hồ gửi thư cho Đại hội các dân tộc thiểu số miền Nam diễn ra tại Pleiku. Bức thư giản dị và dạt dào tình cảm của Bác đã được ghi tạc thông qua các công trình, truyền bá rộng rãi đến người dân nhằm giữ gìn vẹn nguyên giá trị đến muôn đời sau.

# data[].attributes.body
Mỗi làng nghề ở Gia Lai là một nét đẹp riêng, được khắc họa bởi đôi bàn tay của những nghệ nhân đa tài. Nhờ sự tài ba ấy mà mỗi làng nghề đều có nét tuyệt trần riêng, đặc trưng cho sức mạnh của mỗi làng, mỗi bản,...
Đến thăm Gia Lai, đến tham quan làng nghề, du khách được tận mắt thấy những sản phẩm được tạo nên từ những đôi bàn tay khéo léo có thể công phu đến chừng nào.

Nguồn ảnh: https://baogialai.com.vn/channel/742/201906/net-dep-nghe-truyen-thong-gia-lai-5638309/

# data[].attributes.body
Chiến thắng Chư Nghé là lời cảnh báo đanh thép của quân và dân ta đối với những kẻ cố tình phá hoại Hiệp định Paris; đồng thời, đây cũng là bước phát triển phương thức tác chiến tiến công địch phòng ngự trong công sự kiên cố ở địa bàn rừng núi Tây Nguyên của Trung đoàn 48.

# data[].attributes.attachment_link.title
Chiến thắng Chư Nghé - nghệ thuật đánh công sự của bộ đội Việt Nam

# data[].attributes.attachment_caption
Tây Sơn Thượng đạo – Di tích lịch sử cấp quốc gia                                (Ảnh : Gody.vn)  

# data[].attributes.body
Với những giá trị ý nghĩa lịch sử quý báu, năm 1991, Di tích Tây Sơn Thượng đạo ở thị xã An Khê được Bộ VH-TT&DL cấp bằng Di tích lịch sử- văn hóa cấp quốc gia. Đây không chỉ là chứng tích lịch sử oai hùng và truyền thống thượng võ vang danh của cuộc khởi nghĩa Tây Sơn đã đi vào lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, mà còn là điểm thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan tìm hiểu và khám phá

# data[].attributes.body
Chiến thắng Plei Me là chiến thắng vĩ đại của Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Lần đầu tiên trong lịch sử, Quân đội nhân dân Việt Nam đã tiêu diệt một tiểu đoàn Mỹ dù đây là trận đầu đánh Mỹ trên chiến trường Tây Nguyên.

# data[].attributes.body
Di tích lịch sử Chiến thắng đường 7-sông Bờ nằm trên quốc lộ 25, là vùng tiếp giáp giữa phường Sông Bờ và xã Ia Sao (thị xã Ayun Pa). ). Đây là chiến địa diễn ra trận truy kích địch lớn nhất trong lịch sử chiến tranh Đông Dương do Sư đoàn 320 của ta làm chủ lực phối hợp với bộ đội địa phương Gia Lai và Đak Lak đập tan cuộc tháo chạy khỏi chiến trường Tây Nguyên của Quân đoàn 2 ngụy vào tháng 3-1975.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Trở lại chiến trường đường 7 năm xưa (nay là quốc lộ 25, tỉnh Gia Lai), chúng tôi lần theo những địa danh: đèo Tô Na, cầu Cây Sung, cầu Sông Bờ... nơi đã gieo rắc nỗi kinh hoàng và chết chóc cho kẻ thù. Vùng đất ấy giờ đây đang vươn mình trỗi dậy, người dân ấm no, xây dựng kinh tế.
Mặt trận ác liệt trên đường 7
Đầu tháng 3/1975, cả Tây Nguyên rạo rực trong không khí giải phóng, bộ đội ta giành áp đảo và giải phóng Buôn Ma Thuột (ngày 10/3/1975). Bị đánh trúng "tử huyệt", hơn 15 nghìn tàn quân của chế độ Sài Gòn ở Tây Nguyên từ tỉnh Đăk Lăk buộc phải rút xuống đồng bằng qua con đường duy nhất là đường 7. Những ngày đỏ lửa ấy, đường 7 đã chứng kiến cảnh tượng dòng người hoảng loạn, giẫm đạp lên nhau kéo xuống đồng bằng.

Năm 2016, trên đường đi công tác tại thị xã Ayun Pa (Gia Lai), chúng tôi từng gặp người cựu chiến binh Vũ Xuân Mân (nguyên là Chính trị viên Huyện đội H11 huyện Phú Thiện - Ia Pa, nay thuộc tỉnh Gia Lai), là người đã trực tiếp tham gia nhiều trận chiến trên con đường 7 thời đó. Năm 2016, ông Mân đã 83 tuổi, ông kể cho chúng tôi nghe những ký ức hào hùng về trận truy kích địch lớn nhất trong lịch sử chiến tranh Đông Dương trên đường 7.

Ông Vũ Xuân Mân, người đã chiến đấu trên con đường 7 năm 1975 (Ảnh chụp năm 2016).

Lúc đó, đường 7 là mặt trận ác liệt nhất. Liên tiếp những trận truy kích địch trên đoạn đường dài chừng 10km từ cầu Sông Bờ đến chân đèo Tô Na thuộc địa phận thị xã Hậu Bổn (tỉnh Phú Bổn cũ, nay là thị xã Ayun Pa, Gia Lai). Đây là đoạn đường "yết hầu", một bên là vách núi cao, một bên là vực sâu hun hút. Lượng người dân, binh lính và phương tiện quân sự địch ào ạt tháo chạy, chen lấn giẫm đạp lên nhau, tắc nghẽn cả con đường. Bọn ngụy quyền, binh lính địch còn dã man dí súng xua đuổi dân thường đi trước làm bia đỡ đạn nhằm gây sức ép ngăn cản sự truy kích của bộ đội ta, để chúng thoát thân...

Khoảng sáng ngày 18/3/1975, nhiều mũi tiến công lực lượng Sư 320 của ta đã được lệnh nằm ở đường 7 chờ địch. Trong 2 ngày 18 đến 19/3, nhiều trận đánh ác liệt, dữ dội giữa Sư đoàn 320 của ta và quân địch đã diễn ra ở Trại Ngô Quyền, Sân bay Phú Bổn, cầu Sông Bờ, cầu Cây Sung, đèo Tô Na...

Sau nhiều trận đánh ác liệt, chúng ta đã đánh sập cầu Sông Bờ nhằm chặn đường thoát của địch. Lúc này, hàng ngàn xe máy và phương tiện quân sự của địch bị dồn ứ từ đèo Tô Na đến cầu Sông Bờ. Quá hoảng loạn, đội hình địch tan tác, chồng chéo lên nhau, khói lửa ngút trời, xác binh lính địch chết "ngổn ngang" trên dòng sông Ba.

Cầu Sông Bờ ngày nay.

Lúc đó, đường 7 được xem là "vùng đất chết", nơi đặt dấu chấm hết cho toàn bộ quân đoàn 2, quân khu 2 ngụy tại chiến trường Tây Nguyên. Đến 12h ngày 19/3/1975, Sư đoàn bộ binh 320 của ta đã làm chủ chiến trường, giải phóng hoàn toàn tỉnh Phú Bổn (nay là huyện Phú Thiện, Ia Pa, Krông Pa và thị xã Ayun Pa tỉnh Gia Lai).

Chiến thắng Đường 7- Sông Bờ là đòn quyết định làm phá sản hoàn toàn kế hoạch rút lui chiến lược của Thiếu tướng, Tư lệnh Quân đoàn 2 ngụy Phạm Văn Phú. Những địa danh như: cầu sông Bờ, cầu Cây Sung, đèo Tô Na đã trở thành nỗi khiếp sợ của những hàng ngàn quân địch.
Hồi sinh từ bom đạn
Sau 45 năm, con đường 7 huyền thoại năm xưa nay đã khoác áo mới. Hàng loạt nhà cao tầng, đường phố khang trang đã che đi nhiều dấu tích về một thời đỏ lửa trên con đường 7. Đường 7 cũng được đổi lên thành QL25 nối liền các huyện của tỉnh Gia Lai và dẫn về tỉnh Phú Yên.

Nơi ngã 3 sông Bờ (nay là thị xã Ayun Pa, Gia Lai) cũng đang chuyển mình thành trung tâm kinh tế - xã hội của vùng Đông Nam tỉnh. Những dãy phố dài năm xưa như xóm Hạo Đức, xóm Nhà Cháy, Ngã ba Cây Xoài... từng bị máy bay, đạn pháo của địch bắn phá tan hoang, thiêu cháy thành tro tàn, giờ đã san sát nhà tầng, nhà xây sầm uất.

Đường 7 (quốc lộ 25) qua phường Sông Bờ (thị xã Ayun Pa) nay đã khang trang treo nhịp sống đô thị hóa

Dọc hai bên sân bay dân dụng Phú Bổn khi xưa đầy hố bom, vỏ đạn, vết thương chiến tranh, bây giờ cũng đã trở thành cánh đồng lúa nước 2 vụ xanh tốt. Một con đường Đông Trường Sơn đã được xây dựng bên rìa đông của phường Sông Bờ tiếp giáp với bờ sông Ba rồi nhập vào QL 25.

Phía hữu ngạn sông Bờ là các xã Ia Sao và Ia Rtô đang nỗ lực xây dựng nông thôn mới. Đồng bào Jrai trên vùng "chảo lửa" từng một thời chung sức với bộ đội đánh tan quân thù, giờ lại đang chung tay cùng phát triển kinh tế, xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Hai bên đường là những cánh đồng lúa nước vào độ chín vàng óng...

Đài tưởng niệm chiến thắng Đường 7 - Sông Bờ.

Chiến thắng đường 7 - Sông Bờ đã được công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia và năm 2001. Trong không khí kỷ niệm 45 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2020), người ta lại nhớ về một thời hào hùng nhưng không kém phần đau thương gắn liền với đường 7.
Chí Anh

# data[].attributes.attachment_link.title
Ký sự đường 7: Con đường hào hùng một thời "đỏ lửa"

# data[].attributes.attachment_link.description
(Dân trí) - Con đường 7 được xem như "chứng nhân lịch sử" trong chiến dịch Tây Nguyên. Trải qua 45 năm, những dấu tích chiến tranh đã nhạt nhòa nhưng không khí hào hùng một thời vẫn còn vang vọng.

# data[].attributes.attachment_caption
Cách thành phố Pleiku khoảng 70km về hướng Đông, làng Stơr (thuộc xã Nam, huyện Kbang) là nơi anh hùng Núp được sinh ra và lớn lên (Ảnh: gialai.gov.vn)

# data[].attributes.body
Tại đây anh Núp đã phát động và lãnh đạo bà con dân làng đứng lên đánh Pháp, mô hình "làng kháng chiến" từ chiến trường Gia Lai ra đời. Làng Stơr và Anh hùng Núp đã thực sự trở thành biểu tượng của "Đất nước đứng lên" mà tiếng vang còn vọng đến tận Tây Bán cầu.

# data[].attributes.body
Nhà lao Pleiku được biết đến là nơi giam giữ tù chính trị dưới thời Pháp, Mỹ giai đoạn trước 1975, với nhiều hình thức tra tấn hiện đại và dã man được áp dụng tại đây. Ngày 12 tháng 12 năm 1994, Nhà lao Pleiku được Bộ Văn hóa- Thông tin ra Quyết định số 321/QĐ-BT công nhận di tích lịch sử cấp Quốc gia

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Khám Phá Di Sản - Dấu ấn di sản thế giới ở Việt Nam

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Khamphadisan.com - Nhà lao Pleiku là một di tích lịch sử ghi dấu trong cuộc đấu tranh quật cường của nhân dân Tây Nguyên trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
ảnh: Báo Kiến Thức

Nhà tù Pleiku nằm trên địa bàn của phường Diên Hồng - Tp.Pleiku - tỉnh Gia Lai, nằm cách Bưu điện Gia Lai khoảng 300m về phía nam, bạn có thể đến với di tích này bằng các loại phương tiện: xe ôtô, xe máy hoặc đi bộ. Dưới thời Pháp, Mỹ Nhà tù Pleiku từng là nơi giam giữ tù chính trị với nhiều hình thức tra tấn hiện đại và dã man được áp dụng tại nhà lao này.

ảnh: sưu tầm

Vào năm 1925, người Pháp đã tiến hành cho xây dựng nhà lao Pleiku để nhằm mục đích giam giữ tù thường phạm, chủ yếu là người dân tộc sinh sống tại Tây Nguyên. Đến năm 1940,thời điểm phong trào đấu tranh cách mạng của đồng bào các dân tộc phát triển mạnh mẽ, lúc bấy giờ thực dân Pháp đã biến nơi này thành nơi giam giữ những người yêu nước và những chiến sĩ cộng sản mà chúng bắt giữ.

ảnh: Báo Kiến Thức

Vể tổng thể, nhà lao Pleiku bao gồm những dãy nhà giam kiên cố nằm trong một khuôn viên rộng, xưng quanh đều được bao bọc bằng những bức tường cao với các tháp canh luôn có binh lính vũ trang túc trực.

ảnh: sưu tầm

Trong kháng chiến chống Mỹ, chính quyền Sài Gòn vẫn sử dụng nhà lao Pleiku làm nơi giam giữ tù chính trị. Chính tại nơi đây, nhiều hình thức tra tấn dã man đều được chính quyền Mỹ - Ngụy áp dụng để làm thui chột ý chí những người yêu nước, nhưng các chiến sĩ cộng sản bị giam giữ tại nhà lao này vẫn giữ vững phẩm chất cách mạng, tiếp tục tham gia các phong trào đấu tranh trong nhà lao...

ảnh: sưu tầm

Ngày 15/3/1975, trước khí thế hừng hực của chiến dịch Tây Nguyên, vào lúc 17 giờ cùng ngày những tù chính trị tại nhà lao Pleiku đã phá ra ngoài và tổ chức một bộ phận ra vùng ven, đón một cánh quân giải phóng từ ngã ba Trà Bá vào cùng quân dân địa phương giải phóng thị xã Pleiku, Tây Nguyên được giải phóng...

ảnh: sưu tầm

Sau năm 1975, chính quyền địa phương đã gìn giữ nhà lao làm một nơi giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ muôn đời sau, đồng thời đáp ứng được yêu cầu chính đáng của đồng bào các dân tộc sinh sống tại Tây Nguyên. Một số hạng mục của nhà lao đã được đầu tư để cải tạo.

Ngày 12/12/1994, Nhà tù Pleiku đã được Bộ VHTT-DL công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia. Nơi đây đã thành một điểm đến, một điểm tham quan độc đáo cho du khách trong và ngoài nước mỗi khi đặt chân đến vùng đất giàu truyền thống cách mạng này.

binhqb94 (Tổng hợp - biên tập)

# data[].attributes.attachment_link.title
[Gia Lai] Nhà Lao Pleiku Một Trong Những "địa Ngục Trần Gian" Thời Chiến Tranh - Khám Phá Di Sản - Dấu ấn Di Sản Thế Giới ở Việt Nam

# data[].attributes.attachment_link.description
Khamphadisan.com - Nhà lao Pleiku là một di tích lịch sử ghi dấu trong cuộc đấu tranh quật cường của nhân dân Tây Nguyên trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

# data[].attributes.body
Ông là người xã IaKrai, huyệnIa Grai, tỉnh Gia Lai. Năm 1958, ông gia nhập lực lượng du kích cộng sản. Năm 1961, ông gia nhập quân đội, thuộc đơn vị đường dây T2C07, mặt trận B3. Nhiệm vụ chính của Puih San trong đơn vị này là lái đò đưa bộ đội, vũ khí, lương thực qua sông Pô Kô. Năm 1965, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Những năm 1969–1970, ông được đào tạo sĩ quan tại tỉnh Hòa Bình rồi tiếp tục trở lại Bắc Tây Nguyên chiến đấu, tham gia hai trận trên quốc lộ 19 – An Khê. Sau chiến tranh Việt Nam, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, trải qua nhiều nhiệm vụ khác nhau như quản lý và giáo dục tù binh , làm trợ lý dân quân ở Ban Chỉ huy quân sự huyện Chư Pah cũ, tham gia chiến dịch biên giới Tây Nam. Năm 1980, ông giải ngũ

# data[].attributes.attachment_link.description
TIỂU SỬ ANH HÙNG A SANH (1937 - 2000) A sanh tên thật là Puih San, sinh năm 1937, là anh hùng lực lượng vũ trang, người dân tộc ...

# data[].attributes.body
Kơpă Kơlơng sinh ngày 19 tháng 8 năm 1948, là anh hùng lực lượng vũ trang của Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, quê ở xã Ia Pia, huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai. Ông nổi tiếng với biệt tài bắn "xuyên táo", có thể nổ súng giết nhiều kẻ địch với ít viên đạn
https://edu.viettel.vn/gialai-phuthien-thkpaklong/gioi-thieu#:~:text=K%C6%A1%2DP%C4%83%2DK%C6%A1%2DL%C6%A1ng,%C4%91%E1%BB%8Bch%20v%E1%BB%9Bi%20%C3%ADt%20vi%C3%AAn%20%C4%91%E1%BA%A1n.

# data[].attributes.body
Nắng chiếu xuống hiên nhà, cũng là lúc mà người ta thấy chị em trong làng đã bắt đầu công việc ấy . Những bàn tay điêu nghệ , từng đường nét hoa văn đẹp mắt, nhiều sắc màu dần hiện ra sau mỗi nhịp dập. Tay ai cũng thoăn thoắt luồn từng sợi chỉ mảnh đan xen giúp tấm vải được nối dài thêm.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(GLO)- Không hoạt động đơn lẻ, chị em phụ nữ dân tộc thiểu số ở nhiều làng trên địa bàn tỉnh đã tập hợp nhau lại để thành lập câu lạc bộ dệt thổ cẩm. Nương tựa vào nhau, giúp nhau hoàn thiện tay nghề là cách chị em mang lại sức sống mới cho thổ cẩm và tăng thu nhập.
Trong cái nắng nhuộm vàng khoảng sân nhà, chị Rơ Châm H'Panh-Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ia Yok, Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Dệt thổ cẩm làng Bồ (xã Ia Yok, huyện Ia Grai) cùng các chị em lên khung cửi, tiếp tục hoàn thiện những tấm thổ cẩm dang dở. Từng đường nét hoa văn đẹp mắt, nhiều sắc màu dần hiện ra. Tay ai cũng thoăn thoắt luồn từng sợi chỉ mảnh khiến cho tấm vải được nối dài thêm.

Thành lập từ năm 2017, CLB Dệt thổ cẩm làng Bồ có 8 thành viên, trong đó trẻ tuổi nhất là chị H'Panh (28 tuổi), lớn tuổi nhất và có nhiều kinh nghiệm nhất là bà Rơ Châm Ói (53 tuổi). "Tôi thấy chị em biết dệt trong làng ngày càng ít đi trong khi nhu cầu sử dụng thổ cẩm vẫn nhiều. Câu lạc bộ dệt thổ cẩm ra đời với mong muốn giữ gìn và phát huy giá trị của nghề dệt thổ cẩm truyền thống, đồng thời giúp chị em phụ nữ có thêm thu nhập"-chị H'Panh cho biết.

Câu lạc bộ Dệt thổ cẩm Ia Ka (xã Ia Ka, huyện Chư Pah). Ảnh: Đ.T

Những lúc rảnh rỗi, các thành viên trong CLB lại cùng tập trung dệt vải. Qua từng lời chỉ dẫn, góp ý, tay nghề của các thành viên trong nhóm ngày càng được nâng cao. Bà Rơ Châm Ói bày tỏ: "Nhiều chị em khi mới tham gia chỉ biết dệt đơn giản, chưa biết tạo hoa văn nhưng nhờ chăm chỉ học hỏi mà biết dệt đẹp hơn". Cũng theo bà, để thu hút khách hàng, quan trọng nhất là nắm bắt và biết cách tạo hoa văn độc đáo. Khi trang phục truyền thống không thay đổi nhiều về kiểu dáng thì sức sống của chúng thể hiện qua đường nét hoa văn. Không chỉ đơn giản là những đường đối xứng thông thường, hoa văn thổ cẩm Jrai ngày nay cũng có nhiều thay đổi. "Giống như trang phục hiện đại, hoa văn, họa tiết của thổ cẩm cũng đổi khác theo thời gian và thị hiếu của người mặc. Hiện tại, khách hàng rất thích các hoa văn như cây nêu, con chim, nhà sàn... Tùy theo yêu cầu mà chúng tôi tự sáng tạo chứ không theo một khuôn mẫu nào cả"-bà Rơ Châm Ói chia sẻ.

Mỗi khi khách đặt hàng, CLB lại phân công công việc cho từng người, đảm bảo ai cũng có việc làm. Nhờ tay nghề cao mà sản phẩm của CLB làm ra lúc nào cũng đắt hàng. Tiếng lành đồn xa, khách hàng từ các địa phương lân cận cũng tìm đến. Chị H'Panh cho hay: "Trung bình mỗi chị dệt được khoảng 3-4 bộ/tháng. Dù chưa phải là nguồn thu chính nhưng công việc này cũng giúp chị em có thêm đồng ra đồng vào, hơn hết là giữ được tình yêu với nghề dệt truyền thống".
Nối dài những tấm thổ cẩm
Trong những nghề truyền thống còn được lưu giữ, dệt thổ cẩm có nhiều thế mạnh để phát triển, hòa với nhịp sống hiện đại mà vẫn giữ được nét đẹp riêng. Đáng mừng là ngày càng có nhiều chị em ở các ngôi làng Jrai, Bahnar ý thức rõ sự cần thiết trong việc bảo tồn, phát huy giá trị và tạo sinh kế từ nghề dệt thổ cẩm. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành nhiều CLB quy tụ đội ngũ nghệ nhân dệt thổ cẩm đủ mọi lứa tuổi, có tay nghề cao, sức sáng tạo dồi dào và có tình yêu vô bờ với nghề dệt. Có thể kể đến Hợp tác xã Dệt thổ cẩm xã Glar, CLB Dệt thổ cẩm xã A Dơk (huyện Đak Đoa), CLB Dệt thổ cẩm xã Biển Hồ (TP. Pleiku), CLB Dệt thổ cẩm Ia Ka (xã Ia Ka, huyện Chư Pah), CLB Dệt thổ cẩm xã Ia Dom (huyện Đức Cơ), CLB Dệt thổ cẩm xã Ia Rbol (thị xã Ayun Pa)... Nhìn chung, các CLB đều duy trì hoạt động ổn định, số chị em biết dệt ngày càng tăng. Đặc biệt, đội ngũ này đang ngày càng được trẻ hóa.

Câu lạc bộ Dệt thổ cẩm Ia Ka (xã Ia Ka, huyện Chư Pah). Ảnh: Đức Thụy

Chị Hồ Thị Viên (29 tuổi, làng Pơ Nang, xã Tú An, thị xã An Khê) cho biết: Từ nhỏ, chị đã quen với hình ảnh mẹ ngồi dệt vải. Khi đôi tay đã đủ sức để kéo sợi, chị được mẹ dạy cho dệt. Tình yêu với thổ cẩm ngày càng lớn dần trong cô gái trẻ. Không chỉ dệt những tấm vải đẹp, chị còn tìm cách sáng tạo để chúng phù hợp với nhu cầu của khách hàng. Những bộ váy áo kiểu dáng hiện đại, chiếc mũ, tấm khăn choàng cổ hay túi xách, ví cầm tay... thổ cẩm là những sản phẩm chị Viên tự mày mò làm nên. Khi đã có nhiều khách hàng, chị tập hợp chị em biết dệt trong làng cùng tham gia, giúp mọi người có thêm thu nhập và giữ tay nghề. "Trong Lễ hội Dâu da đỏ vừa rồi, tổ dệt chúng tôi đã bán được kha khá sản phẩm. Khách hàng rất thích những chiếc túi xách có họa tiết, hoa văn truyền thống đẹp mắt. Vì làm hoàn toàn thủ công nên giá hơi cao tuy nhiên mọi người vẫn ủng hộ"-chị Viên cho hay.

Th.S Hoàng Thanh Hương-Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin công tác Tuyên giáo (Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy) đang thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh: "Nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn giá trị trang phục truyền thống các dân tộc tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Gia Lai". Trong quá trình điền dã, chị Hương đánh giá cao mô hình hoạt động CLB đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị của trang phục thổ cẩm. Chị Hương nhấn mạnh: "Một trong nhiều giải pháp để giữ được nghề dệt và phát triển nó trong đời sống hôm nay chính là thành lập các CLB dệt thổ cẩm truyền thống. Tại các CLB, chị em có thể truyền nghề cho nhau, người giỏi chỉ cho người mới học, chia sẻ kinh nghiệm dệt, tạo hoa văn, phối màu, cách hoàn thiện các trang phục đẹp và tiện dụng nhất. Các sản phẩm bán được sẽ giúp chị em cải thiện phần nào cuộc sống gia đình".

Để các CLB dệt thổ cẩm phát huy hiệu quả hơn nữa, Th.S Hoàng Thanh Hương đề xuất cấp ủy, chính quyền và các đơn vị liên quan nên quan tâm hỗ trợ, tạo điều kiện cho các CLB hoạt động, kết nối với các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch trong và ngoài tỉnh nhằm tìm đầu ra cho sản phẩm. Bên cạnh đó là hỗ trợ quảng bá, giới thiệu sản phẩm, tạo điều kiện cho chị em học tập kinh nghiệm, tham quan các mô hình hiệu quả.

# data[].attributes.attachment_link.description
(GLO)- Không hoạt động đơn lẻ, chị em phụ nữ dân tộc thiểu số ở nhiều làng trên địa bàn tỉnh đã tập hợp nhau lại để thành lập câu lạc bộ dệt thổ cẩm. Nương tựa vào nhau, giúp nhau hoàn thiện tay nghề là cách chị em mang lại sức sống mới cho thổ cẩm và tăng thu nhập.

# data[].attributes.attachment_link.description
Giấy phép số: 142/GP-TTĐT.Do Cục Quản lý Phát thanh-Truyền hình và Thông tin điện tử Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 18/11/2013

# data[].attributes.body
" Theo thời gian, nhiều văn hóa bản sắc dân tộc tại đây dần mai một nhưng riêng nghề dệt thổ cẩm vẫn luôn được phụ nữ Bahnar tại Gia Lai gìn giữ như là một bảo chứng cho phái đẹp dân tộc mình. "

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
​

Chị Hồ Thị Viên (bên phải) cùng một nghệ nhân lớn tuổi hoàn thành sản phẩm thổ cẩm tại làng dệt Pơ Nang, xã Tú An, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. (Ảnh: Hồng Điệp/TTXVN)

Đối với người bản địa Tây Nguyên, văn hóa truyền thống dân tộc chính là điều quý báu nhất mà họ có được và muốn gìn giữ đến tận mai sau.

Đàn ông, con trai Tây Nguyên phải biết đan lát, săn bắt, đánh cồng chiêng; đàn bà, con gái phải biết dệt vải, múa xoang, nội trợ.

Theo thời gian, nhiều văn hóa bản sắc dân tộc tại đây dần mai một nhưng riêng nghề dệt thổ cẩm vẫn luôn được phụ nữ Bahnar tại Gia Lai gìn giữ như là một bảo chứng cho phái đẹp dân tộc mình.

Người Bahnar vùng phía Nam tỉnh Gia Lai còn lưu giữ nhiều văn hóa truyền thống. Làng Pơ Nang, xã Tú An, thị xã An Khê là một trong ba làng của xã Tú An, thị xã An Khê, nơi còn nhiều phụ nữ biết dệt vải thổ cẩm truyền thống nhất. Họ cùng nhau thành lập Tổ dệt thổ cẩm của làng, dựa trên nền tảng nghề sẵn có của các bà, các mẹ truyền dạy.

Chị Hồ Thị Viên, Tổ trưởng Tổ dệt truyền thống xã Tú An, cho biết làng nghề đã hình thành, tay nghề của nhiều người đã thành thạo. Tuy nhiên, vấn đề nan giải là việc tìm đầu ra cho sản phẩm, bởi dệt thủ công nên giá sản phẩm cao hơn nhiều so với các loại vải công nghiệp.

Cái khó bó cái khôn, các chị không dệt nhiều quần áo, chăn nữa vì giá cao mà chuyển hướng sang làm các sản phẩm từ vải dệt truyền thống và các dải hoa văn truyền thống đặc sắc của dân tộc mình như bộ trang sức bông tai, dây cột đầu, vòng cổ, vòng tay, túi đựng điện thoại, móc khóa, khăn trải bàn, tấm lót ly ấm uống nước, tấm trang trí trên tường, khăn quàng cổ, túi đựng laptop, Ipad... Đây là các sản phẩm thông dụng để du khách mua làm quà lưu niệm vì giá cả hợp lý.

Theo nghệ nhân Đinh Thị Puốt, 80 tuổi, làng dệt Pơ Nang, để dệt một tấm vải liên tục mất khoảng 1 tháng. Tấm vải đó được cắt ra để may, ráp hay trang trí thành váy, áo, khố, mũ, túi theo kiểu truyền thống. Đấy là cả quá trình rất công phu, tâm huyết.

Bà thường động viên các chị cố gắng học hỏi, trau dồi kiến thức để gìn giữ văn hóa dân tộc, giữ được nét riêng của phụ nữ Bahnar.

Bà Puốt cho biết thêm dụng cụ dệt thổ cẩm được ghép lại từ nhiều bộ phận rời nhau, chỉ khi ngồi duỗi chân, đeo dây chằng vào phần lưng mới giữ được khung dệt. Khung dệt có 2 loại ngắn, dài để cho người lớn và trẻ em.

Một sản phẩm như bộ quần áo bà đang mặc, vải được dệt liên tục trong vòng 3 tuần, sau đó đưa về cắt may, ráp thành trang phục, hoàn thành sản phẩm.

Nét thổ cẩm trên bộ trang phục hay vật dụng gia đình sử dụng thể hiện sự khéo léo, tỉ mỉ, tinh tế của người phụ nữ trong gia đình. Các họa tiết thường gắn liền với những hình tượng sinh hoạt cộng đồng người Bahnar gắn liền với cuộc sống thường ngày như cây lá, hoa, con vật, đồ dùng. Bộ trang phục đẹp, thể hiện người phụ nữ tinh tế. Đó cũng là tiêu chí chọn người phụ nữ gia đình của đàn ông Bahnar.

Thành lập từ 2017, Câu lạc bộ dệt của xã Tú An lúc đầu chỉ có 10 thành viên, giờ có hơn 50 chị với nhiều thế hệ, nhiều tuổi nhất là bà Đinh Thị Puốt (80 tuổi), ít tuổi nhất là những em học sinh Trung học Cơ sở. Họ cùng chung tâm huyết gìn giữ văn hóa dân tộc.

Qua quá trình đào tạo, chăm chỉ học hỏi, luyện tập, tay nghề các thành viên dần dần được nâng lên, sản phẩm làm ra đẹp, đa dạng hơn.

Ngoài việc phục vụ cho gia đình, các sản phẩm của Câu lạc bộ đã được bày bán tại một số sự kiện du lịch để quảng bá sản phẩm dệt thổ cẩm địa phương. Những tấm thổ cẩm của làng Pơ Nang được các bàn tay người thợ có kinh nghiệm lâu năm kết hợp hài hòa giữa họa tiết, hoa văn hiện đại mang phong cách rất riêng của làng nghề truyền thống nơi đây.

Nghệ nhân Đinh Thị Puốt, 80 tuổi, làng dệt Pơ Nang, xã Tú An, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai truyền dạy nghề cho thế hệ con cháu. (Ảnh: Hồng Điệp/TTXVN)

Em Hồ Thị Diễm Như, 13 tuổi, làng dệt Pơ Nang, cho biết em biết dệt từ khi lên 10 tuổi, lúc ấy, đeo khung dệt còn rất khó khăn bởi cơ thể nhỏ xíu của mình.

Em thích được ngồi cùng bà, cùng mẹ trong ngôi nhà Rông của làng để học đường dệt của họ và nghe họ kể về văn hóa, lịch sử buôn làng. Em là lớp kế cận để bảo tồn văn hóa dân tộc. Sau này, em sẽ là thế hệ truyền dạy để nghề dệt mãi được lưu truyền.

Ngắm nhìn những bộ trang phục của phụ nữ làng Pơ Nang, mọi người sẽ cảm nhận được văn hóa dân tộc Bahnar đang vẫn hàng ngày được gìn giữ. Nó được kết hợp, phát huy những tinh hoa vốn có làm tôn lên vẻ đẹp rất riêng của người con gái Bahnar phía Bắc Tây Nguyên.

Theo ông Trần Thanh Cảnh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tú An, thị xã An Khê, sắp tới, chính quyền địa phương có hướng đưa dệt thổ cẩm xã Tú An thành sản phẩm chương trình OCOP - mỗi xã một sản phẩm để đẩy mạnh đầu ra cho các mặt hàng dệt truyền thống của địa phương. Việc này vừa gìn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, lại vừa tăng thêm thu nhập cho bà con, hy vọng sẽ mang đến cho người dân một cuộc sống sung túc.

Thạc sỹ Hoàng Thanh Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin công tác tuyên giáo, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Gia Lai đang thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học "Nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn giá trị trang phục truyền thống các dân tộc tiêu biểu trên địa bàn tỉnh Gia Lai".

Bà Hương cho hay để bảo tồn được nghề dệt thổ cẩm tại Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng, cần nâng cao nhận thức về nghề cho thế hệ trẻ. Đặc biệt, Hội Liên hiệp Phụ nữ cần tập trung tuyên truyền thay đổi nếp nghĩ cách làm của hội viên, động viên chị em thành lập các câu lạc bộ, tổ dệt truyền thống để vừa bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống dân tộc, vừa góp phần cải thiện đời sống kinh tế.

Cùng với đó là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị địa phương trong việc đảm bảo đầu ra cho các sản phẩm truyền thống.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ubnd tỉnh gia lai - cổng thông tin điện tử

# data[].attributes.attachment_link.title
Gia Lai: Gìn giữ nghề dệt thổ cẩm - nét đẹp của phụ nữ Bahnar

# data[].attributes.attachment_link.description
​Theo thời gian, nhiều văn hóa bản sắc dân tộc tại đây dần mai một nhưng riêng nghề dệt thổ cẩm vẫn luôn được phụ nữ Bahnar tại Gia Lai gìn giữ như là một bảo chứng cho phái đẹp dân tộc mình.

# data[].attributes.headline
Gia Lai - Miền đất của sử thi và huyền thoại

# data[].attributes.subject
Gia Lai - Miền đất của sử thi và huyền thoại

# data[].attributes.body
" Được phát hiện từ sau những năm 1980 nhưng từ đó đến nay kho tàng sử thi đã không ngừng được bổ sung qua quá trình sưu tầm như: Đăm Noi, Bia Brâu…Đây là niềm tự hào của người Bahnar và là cơ hội tìm hiểu, nghiên cứu cho những người say mê văn hóa, truyền thống của dân tộc này. Sử thi Bahnar vẫn còn nhiều điều bí ẩn kỳ thú đang chờ du khách đến khám phá."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Không mang một vẻ đẹp hoa mĩ, tráng lệ, Gia Lai đẹp hoang sơ bình dị với những rừng thông xanh mướt, với những đồi chè, vườn cà phê màu mỡ. Đã có ai nói với tôi rằng, đồng bào các dân tộc Gia Lai là những người rất giàu có, bởi vì sao ư? Vì họ sở hữu những tinh hoa di sản văn hóa rất riêng, đó là những lễ hội truyền thống được gìn giữ bao đời ngân vang nhịp chiêng rộn ràng hòa cùng điệu xoang của các chàng trai, cô gái miền sơn cước, còn cả những thác ghềnh kỳ vĩ nằm ở các khu rừng nguyên sinh níu chân người lữ khách phương xa.

Về với Gia Lai là về với buôn làng truyền thống của đồng bào các dân tộc bản địa sinh sống lâu đời trên địa bàn, chủ yếu là cộng đồng người Jrai và Bahnar. Nét đặc trưng tạo nên thương hiệu được thể hiện qua kiến trúc nhà rông, nhà sàn, nhà mồ, qua các lễ hội truyền thống, y phục và nhạc cụ. Đặc biệt hơn là tại các làng đồng bào trên địa bàn tỉnh đều có một di sản chung, quý giá, to đẹp hơn cả - chính là ngôi nhà rông kỳ vĩ, uy nghi giữa buôn làng. Nhiều ngôi làng đồng bào dân tộc Jrai thanh bình còn nguyên vẹn dấu ấn, là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai muốn tìm về với những buôn làng đậm chất Tây Nguyên.

Gia Lai còn được biết đến là vùng đất cổ xưa, di chỉ khảo cổ Biển Hồ là minh chứng cho quá trình hình thành, định cư lâu dài của người bản địa trên vùng đất cao nguyên hùng vĩ. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, vùng đất Gia Lai vẫn giữ cho mình nền văn hóa truyền thống đặc trưng, đa dạng thể hiện qua tôn giáo đa thần (Tô Tem), chế độ mẫu hệ của người bản địa... Ngoài ra trong các lễ hội mừng lúa mới, đâm trâu.. cũng không thể thiếu tiếng cồng tiếng chiêng, những vòng xoang, ché rượu cần, ánh lửa bập bùng giữa núi rừng đại ngàn.

Bên cạnh cồng chiêng trong văn hóa tinh thần của người bản địa, người Bahnar còn có kho tàng sử thi đồ sộ. Những bản hùng ca tráng lệ, mang cảm hứng lãng mạn trong lao động, chiến đấu và trong cuộc sống đời thường. Được phát hiện từ sau những năm 1980 nhưng từ đó đến nay kho tàng sử thi đã không ngừng được bổ sung qua quá trình sưu tầm như: Đăm Noi, Bia Brâu...Đây là niềm tự hào của người Bahnar và là cơ hội tìm hiểu, nghiên cứu cho những người say mê văn hóa, truyền thống của dân tộc này. Sử thi Bahnar vẫn còn nhiều điều bí ẩn kỳ thú đang chờ du khách đến khám phá.

Thật là thiếu sót, khi đến với Gia Lai ta lại không thưởng thức bản cồng chiêng. Một trong những đoạn mô tả tiếng cồng chiêng của núi rừng Tây Nguyên trong Sử thi Đam San đã in sâu trong tâm trí của những nghệ nhân, ghi dấu ấn đối với thính giả.

"Hãy đánh những cái chiêng kêu thanh nhất, những chiêng kêu trầm nhất. Đánh nhè nhẹ cho gió đưa xuống đất. Đánh cho tiếng chiêng vang xa khắp xứ! Đánh cho tiếng chiêng luồn qua sàn lan đi xa. Đánh cho tiếng chiêng vượt qua mái nhà vọng lên trời. Đánh cho khỉ trên cây cũng quên bám chặt vào cành đến phải ngã xuống đất! Đánh cho ma quỷ mê mải nghe đến quên làm hại con người. Đánh cho chuột sóc quên đào hang, cho rắn nằm ngay đơ, cho thỏ phải giật mình, cho hươu nai đứng nghe quên ăn cỏ, cho tất cả chỉ còn lắng nghe tiếng chiêng của Đam San!..."

Là địa phương có khoảng cách địa lý và vùng văn hóa tương đối khác biệt...Chỉ với một bản cồng chiêng vang vọng dưới chân núi cũng khiến cho ta cảm nhận được sự nao nức, phấn khích và bình yên đến lạ thường...vừa phấn khích, vừa bình yên và xen lẫn với những cảm xúc khó tả khác đã khiến con người ta nhớ mãi không quên. Điều đó cũng dễ hiểu khi cồng chiêng Tây Nguyên được đứng vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của thế giới.

Cùng với các tỉnh Tây Nguyên, Gia Lai đã và đang có nhiều nỗ lực gìn giữ, phát huy giá trị của kiệt tác di sản truyền khẩu phi vật thể đại diện của nhân loại. Cồng chiêng Tây Nguyên đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia, từ đó thế giới biết đến một không gian văn hóa cồng chiêng gắn bó với người dân Tây Nguyên trọn một vòng đời từ Lễ thổi tai cho đứa bé mới chào đời đến Lễ trưởng thành và kết thúc là Lễ Bỏ mả.

Cùng đến đây khám phá trang phục ngày hội với trang trí hoa văn nhiều màu sắc thần bí, các điệu múa dân gian với âm thanh vang vọng của các loại nhạc cụ riêng của từng dân tộc như: tù và, đàn đá..., được tham quan nhà rông, những khu nhà mồ với nhiều bức tượng người, thú, những nghi lễ còn rất hoang sơ, nguyên thủy. Bên cạnh đó, những món ăn đặc sản nổi tiếng ở Gia Lai trên cao nguyên đất đỏ bazan luôn khiến du khách đến đây phải thổn thức, ẩm thực địa phương với đặc trưng là điểm nhấn không thể thiếu trong hành trình tham quan khi ghé qua vùng đất này.

Bởi đây còn là yếu tố quan trọng giữ chân và tạo dấu ấn đối với du khách về điểm đến. Ngoài những món ăn, thức uống đã trở thành thương hiệu từ phở hai tô, gà nướng cơm lam, bò một nắng, cà phê... thì không thể thiếu các món ẩm thực của nhiều vùng miền hội tụ về đây với phong vị rất riêng cũng sẽ làm hài lòng những thực khách khó tính nhất.

Bản sắc văn hóa các dân tộc tại Gia Lai được tôi luyện, đúc kết qua các thế hệ nối tiếp nhau trong lịch sử, như dòng phù sa bồi tụ những gì tinh túy nhất làm nên sức sống trường tồn của dân tộc. Qua quá trình phát triển, chắt lọc, thử thách của thời gian, những đặc điểm dân tộc in dấu ấn vào các sáng tạo văn hóa; dần dần lắng đọng, định hình tạo thành bản sắc văn hóa dân tộc. Nó tạo nên cốt cách, bản lĩnh, sức sống của một dân tộc, từ cội nguồn đó làm nảy sinh và hoàn thiện ý thức dân tộc, ngôn ngữ, văn hóa. Các yếu tố đó đã gắn lết, quy tụ các thành viên cộng đồng, tạo nên thế và lực của dân tộc.

Tất cả các quốc gia hiện nay đều chú trọng nghiên cứu di sản văn hóa của dân tộc mình, họ ý thức được rằng nếu không đề cao bản sắc văn hóa dân tộc thì tính đa đạng của văn hóa thế giới sẽ bị cạn kiệt do sự lai căng, pha tạp của các nền văn hóa.

Còn rất nhiều điều khiến tôi ấn tượng với vùng đất Gia Lai này nhưng trước tiên vẫn là bản sắc văn hóa dân tộc nơi đây, cùng những nỗ lực của chính quyền địa phương. Hi vọng có thể đóng góp chút tài năng và trí lực để cùng chung tay xây dựng quê hương Gia Lai ngày càng trở nên giàu đẹp, văn minh, giữ gìn và phát huy chất "riêng" này.

Bước vào nhiệm kỳ mới 2020-2025, Đảng bộ tỉnh Gia Lai đặt ra mục tiêu đưa Gia Lai phát triển nhanh bền vững, giàu bản sắc và trở thành vùng động lực của khu vực Tây Nguyên vào năm 2030. Cùng với việc tiếp thu tiến bộ khoa học - kỹ thuật hiện đại, "hòa nhập không hòa tan" tỉnh Gia Lai đã có nhiều nỗ lực trong việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Phát huy vai trò của già làng, trưởng bản chính là tôn trọng tính đa dạng của văn hóa, làm cho luật pháp khi đi vào cuộc sống kết hợp nhuần nhuyễn với luật tục, tri thức địa phương kết hợp chặt chẽ với tri thức khoa học. Tri thức địa phương là nguồn lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong khai thác và quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo vệ an ninh, trật tự, chăm sóc sức khỏe, lao động, sản xuất... Do đó, tôn trọng tính đa dạng văn hóa dân tộc phải gắn liền với phát huy tri thức địa phương để phục vụ cho quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gia lai - miền đất của sử thi và huyền thoại

# data[].attributes.attachment_link.title
Gia Lai - Miền đất của sử thi và huyền thoại

# data[].attributes.attachment_link.description
(PLVN) - Là vùng đất Tây Nguyên xanh ngút ngàn được thiên nhiên ưu đãi ban tặng những cảnh quan hùng vĩ, những thác nước, núi rừng, biển Hồ đẹp tựa như tranh, Gia Lai trong tôi, trong mỗi người dân đã từng ghé qua hay sinh sống lâu năm đều có cảm xúc lưu luyến, những ấn tượng sâu sắc về bản sắc văn hoá dân tộc nơi đây.

# data[].attributes.headline
Hơmon (Sử thi) của người Ba Na ở tỉnh Gia Lai

# data[].attributes.subject
Hơmon (Sử thi) của người Ba Na ở tỉnh Gia Lai

# data[].attributes.body
"Sử thi Ba Na (người bản tộc gọi là hơmon) ra đời và tồn tại như một mắt xích quan trọng trong cuộc sống. Hơmon mang dấu vết của xã hội nguyên thủy, nặng màu sắc tín ngưỡng vạn vật hữu linh, là sợi dây kết nối giữa thế giới con người và tổ tiên, quá khứ với hiện tại, giữa thế giới hữu hình và vô hình với quan niệm: đó là hai nửa của một cộng đồng làng."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sử thi Ba Na (người bản tộc gọi là hơmon) ra đời và tồn tại như một mắt xích quan trọng trong cuộc sống. Hơmon mang dấu vết của xã hội nguyên thủy, nặng màu sắc tín ngưỡng vạn vật hữu linh, là sợi dây kết nối giữa thế giới con người và tổ tiên, quá khứ với hiện tại, giữa thế giới hữu hình và vô hình với quan niệm: đó là hai nửa của một cộng đồng làng.

Hơmon là một phần bản sắc của người Ba Na, phản ánh lịch sử, xã hội, tri thức bản địa, tâm tư, nguyện vọng... của cộng đồng; là bức tranh toàn cảnh về quá khứ, trong đó lý giải những hiện tượng tự nhiên và xã hội như: sự hình thành trời đất và con người, tái hiện lại những cuộc chiến tranh, mô tả lại những phong tục tập quán của tộc người.

Hơmon gắn liền với tên tuổi những anh hùng thần thoại của buôn làng Tây Nguyên nói chung, người Ba Na nói riêng như Diông, Dư, Dăm Noi... Hơmon thường được chia thành nhiều khúc, đoạn, hợp lại thành một sử thi hoàn chỉnh, nhưng cũng có thể tách rời, giữ vị trí tương đối độc lập. Sự hình thành và thực hành hơmon trải qua một quá trình lâu dài, trong đó hoạt động sáng tạo của người hát kể hơmon đóng vai trò quan trọng. Họ là người am hiểu sâu sắc về cộng đồng, văn hóa của dân tộc mình và có trí nhớ tuyệt vời để hát kể những câu chuyện sử thi kéo dài nhiều đêm.

Nội dung cơ bản xuyên suốt trong mỗi tác phẩm hơmon bao gồm ba sự kiện của người anh hùng: lấy vợ, lao động và đánh giặc (nhiệm vụ trung tâm). Lấy vợ là sự kiện hầu hết anh hùng trong sử thi của các dân tộc đều phải trải qua. Trong đó hơmon không miêu tả những cuộc hôn nhân bình thường mà đó là: cướp phụ nữ về làm vợ (trong hơmon Diông Trong Yuăn), giành lại vợ bị cướp (trong hơmon Diông Dư), cứu phụ nữ bị cướp rồi lấy làm vợ (trong hơmon Đăm Noi, Kon Kra - Kon Krung). Tục cướp phụ nữ là một thực tế khá phổ biến ở thời cổ đại và còn sót lại đến gần đây ở một số dân tộc. Hơmon không miêu tả việc cướp phụ nữ một cách độc lập, riêng biệt, mà đặt trong bối cảnh chung về cuộc đời của người anh hùng. Gắn liền với cướp vợ, người anh hùng thường tiến hành cùng với việc mở rộng lãnh thổ, nâng cao quyền uy, thu phục nhân lực, thu nhận của cải, trả thù và đòi nợ.

Việc lao động của những anh hùng trong hơmon cũng được thần kỳ hóa, cụ thể: ở nông lịch trong hơmon Biă Brâu, cảnh sắc thiên nhiên thay đổi theo mùa trong hơmon Diông Dư, cảnh sản xuất trong nhiều sử thi của người Ba Na. Lao động là nơi thử thách sức lực để làm nhiệm vụ quan trọng hơn: chiến đấu bảo vệ buôn làng.

Đánh giặc là nhiệm vụ lớn nhất của các anh hùng sử thi. Mục đích của việc đánh giặc có thể chia làm ba loại: đánh giặc để đòi nợ, để trả thù và để lấy vợ. Nội dung được mô tả rất quyết liệt, dù đích đến của nó là vấn đề được cộng đồng quan tâm là danh dự, tài sản, nô lệ hay đơn giản chỉ là những tranh chấp nhỏ hơn là hôn nhân, gia đình. Các cuộc chiến tranh thường được chuẩn bị và lãnh đạo bởi những người có vai vế, khỏe mạnh và tài trí trong cộng đồng.

Hơmon được thể hiện bằng hình thức hát kể, người diễn xướng đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành, lưu truyền, và truyền dạy sử thi. Bên cạnh đó, phải kể đến người thưởng thức, bối cảnh diễn xướng trong không gian gắn liền với văn hóa của cộng đồng như trong nhà rông, trên rẫy, sau các lễ thức gia đình như cưới hỏi, lễ bỏ mả, nghi lễ cộng đồng,... Mỗi người hát kể lại thêm thắt, sáng tạo theo tư duy và khả năng riêng của mình tạo nên một dị bản hơmon, dựa vào những mẫu hình ngôn từ và chủ đề truyền thống chính của cốt truyện. Sử thi được lưu truyền từ những đêm hát kể, khi người hát kể cho cộng đồng, người nghe yêu thích và đam mê sử thi thuộc dần từng đoạn, từng câu chuyện trong sử thi, để rồi sau đó tiếp tục kể lại cho người khác nghe. Truyền thống gia đình và môi trường sinh hoạt văn hóa ở cộng đồng là điều kiện nuôi dưỡng, bảo lưu vốn sử thi của dân tộc. Người hát kể hơmon thực hiện việc trình diễn tác phẩm không theo một lễ thức hay lịch tiết nhất định mà tùy hứng, có thể diễn xướng tại nhà, vào những đêm nông nhàn sau mùa làm rẫy hay những dịp lễ hội trong năm, hoặc trong lúc nghỉ ngơi trên rẫy sau những ngày lao động vất vả.

Hơmon của người Ba Na thường được hát kể vào ban đêm, nghệ nhân có thể hát nằm hoặc hát ngồi. Người hát kể sử thi là những người có sức khỏe và giọng hát tốt, vì họ thường phải diễn xướng nhiều giờ liền mỗi lần, nhất là khi câu chuyện kéo dài nhiều ngày/đêm. Người kể đóng nhiều vai, phân câu, phân đoạn, đặt chỗ lấy hơi, chọn nơi thêm luyến láy, từ phụ, hư từ làm cho lời và giọng kể sinh động. Giọng, điệu, lời, cách phân ngắt cấu trúc, cách sử dụng ngữ điệu, ngữ khí, sắc thái là những phương tiện cơ bản của diễn xướng mà nghệ nhân hơmon cần có khi diễn tả vẻ hoành tráng, hào hùng của nhân vật và nội dung sử thi. Những yếu tố này đều mang đặc trưng của nghệ thuật diễn xướng âm nhạc kết hợp với ngôn từ truyền miệng. Đây là phương thức biểu cảm của ngôn ngữ nói và hát, thường được thể hiện bằng những chuyện dài, xen kẽ giữa văn xuôi và văn vần, theo lối văn biền ngẫu. Ngôn ngữ của hơmon mang tính ví von, giàu hình ảnh, nhạc điệu, mượn hình ảnh cây cỏ, chim thú để nói về con người và tâm trạng của con người. Bằng nghệ thuật hát ngâm (những đoạn văn vần) và hát nói (những đoạn văn xuôi), các nghệ nhân dân gian có thể kể những câu chuyện dài, nhiều nhân vật, nhiều sự kiện đan xen. Qua đó, người nghe nhận biết được sự ra đời của trời đất, của con người, tâm linh tín ngưỡng, sự hình thành phát triển xã hội, mối quan hệ trong cộng đồng, phong tục, tập quán được trình bày rất cuốn hút, kết cấu chặt chẽ, có chương, có đoạn, có mở và có kết. Mọi người ngồi thành từng nhóm quanh những đống lửa lắng nghe diễn biến của sử thi, từ sự kiện này sang sự kiện khác, cùng hòa nhập với mạch kể của sử thi.

Tùy theo nội dung từng đoạn mà người kể có cách xử lý khác nhau nhưng thường thì họ dùng hai hình thức dưới đây để diễn xướng: hơri tức là kể hay nói một cách bình thường, thường được dùng để dẫn chuyện; hơmon nghĩa là hát những câu, đoạn văn vần ( pơđơk) và cuối cùng là những từ đệm, những hư từ được thêm vào nhằm mục đích tăng âm điệu của lời kể. Đa số người hát kể cho phép câu chuyện tạm ngừng ở những đoạn vừa kết thúc một sự kiện, thậm chí là một chi tiết có ý nghĩa quan trọng trong chuỗi sự việc của toàn bộ câu chuyện. Nghĩa là câu chuyện sẽ được tạm dừng khi nội dung đoạn ấy đã tương đối hoàn chỉnh, có giá trị như một "chương", "hồi".

Qua nội dung và sự thể hiện của từng nhân vật trong sử thi, người nghe học được cách ứng xử giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với con người qua từng thời kỳ lịch sử của dân tộc mình. Tham dự vào các buổi hát kể sử thi, người nghe hiểu biết về đời sống vật chất và tinh thần của cha ông, những kinh nghiệm sống, ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội. Trong xã hội đương đại, hơmon vẫn đang tồn tại trong đời sống cộng đồng như một nhu cầu về văn hóa, xã hội, giải trí, và là môi trường nuôi dưỡng ý thức, tình cảm, ý thức về dân tộc và sự cố kết của cộng đồng. Người hát kể hơmon và người thưởng thức có mối quan hệ chặt chẽ với nhau trong quá trình diễn xướng, lưu truyền của sử thi, cùng hướng tới những giá trị nhân văn, thẩm mỹ được phản ánh trong sử thi. Khi diễn xướng hơmon, cả người kể lẫn người nghe đều sống theo diễn biến lẫn lộn giữa siêu thực và hiện thực của câu chuyện. Người kể đắm chìm với cuộc đời của nhân vật mình kể, người nghe hồi hộp, vui buồn theo nội dung diễn ra của câu chuyện. Người nghe không chỉ đóng vai trò gián tiếp, tiếp thêm hơi thở và hưng phấn cho người kể, mà còn gần như trực tiếp tham gia vào nội dung câu chuyện. Nhân vật như không chỉ xuất hiện trong lời kể mà còn dường như đang sống cùng cộng đồng, thở cùng một không gian với người nghe, thậm chí có lúc đối thoại cùng người nghe. Chính vì vậy mà người kể phải kể đến cùng, người nghe cũng phải nghe cho đến hết, sống cho đến tận cùng kết cục cuộc đời của các nhân vật, dẫu có phải kể hết bao nhiêu đêm đi chăng nữa. Đây cũng chính là một trong những động lực thúc đẩy để hình thành những câu chuyện hơmon được kể "hết ngày dài đến đêm thâu". Hát kể và thưởng thức hơmon cũng là dịp để tăng thêm tình đoàn kết của các thành viên trong cộng đồng hướng tới những giá trị văn hóa và tinh thần chung.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, Hơmon (Sử thi) của người Ba Na (tỉnh Gia Lai) và Hơmon (Sử thi) của người Ba Na - Rơ Ngao (tỉnh Kon Tum) được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2014./.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hơmon (Sử thi) của người Ba Na ở tỉnh Gia Lai

# data[].attributes.attachment_link.description
Sử thi Ba Na (người bản tộc gọi là hơmon) ra đời và tồn tại như một mắt xích quan trọng trong cuộc sống.

# data[].attributes.headline
Nghệ nhân Đinh Rung- Người kể sử thi cuối cùng ở làng Châu 

# data[].attributes.subject
Nghệ nhân Đinh Rung- Người kể sử thi cuối cùng ở làng Châu 

# data[].attributes.body
" Với thế hệ trẻ ở làng Châu (xã Chư Krêy, huyện Kông Chro, Gia Lai), nghệ nhân Đinh Rung không khác gì một “vị thần” bước ra từ sử thi: dũng cảm, gan dạ, đánh giặc giỏi, có trí nhớ siêu việt khi thuộc và hát được những pho sử thi đồ sộ cha ông truyền lại một cách tài tình."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(GLO)- Với thế hệ trẻ ở làng Châu (xã Chư Krêy, huyện Kông Chro, Gia Lai), nghệ nhân Đinh Rung không khác gì một "vị thần" bước ra từ sử thi: dũng cảm, gan dạ, đánh giặc giỏi, có trí nhớ siêu việt khi thuộc và hát được những pho sử thi đồ sộ cha ông truyền lại một cách tài tình.
Tôi gặp nghệ nhân Đinh Rung ngay cổng trụ sở UBND xã Chư Krêy khi ông được một thanh niên trong làng chở lên nhận tiền chế độ dành cho người tham gia kháng chiến bị địch bắt tù đày. Ông từng bị Mỹ bắt giam tại Nhà lao Pleiku 3 năm 4 tháng, sau đó bị đày ra nhà tù Phú Quốc 7 tháng thì được thả, cũng là lúc đất nước giải phóng. Ông cũng nhắc lại vài cột mốc quan trọng trong thời kỳ tham gia kháng chiến bằng lối kể chuyện hấp dẫn, lôi cuốn. Có lẽ nhờ cái duyên kể chuyện này mà khi hát kể sử thi, ông luôn khiến người ta "chết mê chết mệt" như nhận xét của anh Đinh Văn Khinh-một thanh niên trong làng.

Nghệ nhân Đinh Rung. Ảnh: M.C

Nghệ nhân Đinh Rung là một trong 8 cá nhân của tỉnh vừa được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú (đợt 2-năm 2019). Ông cũng là nghệ nhân hát kể sử thi (loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian đang đứng trước nguy cơ biến mất do không có truyền nhân) cuối cùng ở làng Châu. Ông thuộc trọn vẹn và hát kể được 7 sử thi dài, phản ánh nhiều nội dung khác nhau: kể về cháu của một vị thần hóa thành chim thần, về những chàng trai đánh nhau long trời lở đất để giành giật một người con gái... Đặc biệt, sử thi "Jơn-Mâu" là câu chuyện có thật ở vùng đất Kông Chro, kể về tình yêu của một đôi trai gái trong cùng một dòng tộc. Tình yêu không được làng chấp nhận, già làng đã phạt đôi trai gái 30 con trâu, 7 con dê, 9 con heo, 14 con gà. Hai người đã vượt qua mọi trách phạt, thề hẹn sống chết cùng nhau. Tuy nhiên, cuối cùng họ vẫn không lấy được nhau nên tìm đến cái chết... Dẫu rất buồn nhưng đây là câu chuyện thường được mọi người yêu cầu ông kể nhiều nhất.

Tóm tắt vậy, nhưng theo nghệ nhân Đinh Rung, mỗi sử thi phải kể đến 3 ngày 3 đêm không nghỉ mới hết. Ông cười bảo: "Những sử thi dài như vậy nên hồi còn bị tù đày, kể từ mùa khô sang mùa mưa mới xong 1 chuyện. Thời kỳ ở nhà lao Pleiku, mình nhớ riêng huyện Kông Chro có khoảng trên 30 người Bahnar, họ rất yêu thích những câu chuyện thần thoại. Vì vậy, mình thường hát kể cho họ nghe để quên ngày, quên tháng và vơi đi nỗi nhớ nhà. Tù nhân người Jrai hồi đó cũng rất đông, họ cũng rất thích nghe sử thi nên mình học tiếng Jrai trong tù và hát kể bằng tiếng Jrai cho họ".

Sau này, khi trở về làng, ông Đinh Rung vẫn mang sở trường hát kể sử thi góp vui trong những cuộc họp làng, dịp hội hè, đặc biệt trong mùa "ăn năm uống tháng" kéo dài suốt 3 tháng mùa xuân. Anh Khinh cho biết: "Từ nhỏ, mình đã được nghe già Rung kể biết bao câu chuyện thần thoại. Lũ trẻ con trong làng đều mê ông, xem ông như một vị thần, như những anh hùng bước ra từ thần thoại, chỉ khác là ông bằng xương bằng thịt và rất gần gũi với trẻ con. Ông kể chuyện tù đày, chuyện tham gia văn công, chuyện ngày xửa ngày xưa... Chuyện nào cũng vô cùng hấp dẫn". Lũ trẻ con như anh Khinh nói nay đã trở thành những thanh niên gánh vác hầu hết trọng trách lớn nhỏ của làng. Họ ít nhất đã từng một hoặc vài lần được nghe già Rung hát kể sử thi bên bếp lửa nhà rông, từng mơ ước được trở thành một người kể chuyện xưa như vậy. "Mình vẫn nhớ nội dung nhiều câu chuyện già Rung kể và rất muốn hát kể được như ông. Nhưng sử thi dài quá, không tài nào nhớ được. Mình đã vài lần thử rồi nhưng chịu thôi, khó lắm"-anh Khinh nói.
Ai sẽ kể tiếp sử thi?
Cả anh Đinh Văn Khinh, Đinh Văn Khuyên-hai chàng trai dẫn chúng tôi đi gặp người hát kể sử thi cuối cùng ở làng Châu đều là cán bộ Đoàn và vẫn còn dành tình yêu, sự quan tâm cho văn hóa truyền thống. Thế nhưng cả hai đều thừa nhận không thể học để trở thành người hát kể sử thi như già Rung, bởi đặc thù của loại hình văn hóa này.

Nghệ nhân Đinh Rung (giữa) trò chuyện cùng thanh niên làng Châu (xã Chư Krêy, huyện Kông Chro). Ảnh: M. C

Nghệ nhân Đinh Rung ngước đôi mắt già nua nhìn lên tán xà cừ cổ thụ buông tiếng thở dài: "Mình có 4 người con nhưng chúng nó không biết hát như mình. Chúng có thể thuộc nội dung câu chuyện nhưng không biết hát để thể hiện thì cũng chịu thua. Hát kể phải có hơi thật dài, giọng thật hay, thật khỏe thì câu chuyện mới hấp dẫn. Người Bahnar vẫn yêu sử thi lắm, rất nhiều người đã tìm mình để học nhưng rồi phần lớn bỏ cuộc". Tôi nói: "Hồi nhỏ, ông đã học sử thi từ ai và học như thế nào thì ông hãy dạy lại cho lớp trẻ như vậy". Nghe xong, nghệ nhân Đinh Rung khẳng định ngay: "Không thể được. Mình học từ cha mình. Nghe ông kể mãi bên bếp lửa thì thuộc rồi hát theo. Nhưng đó là hồi xưa, bây giờ không ai còn nằm bên bếp lửa kể chuyện hết đêm lại ngày như thế nữa". Theo ông, quan trọng nhất của sử thi là không gian diễn xướng, thì nay đã không còn. Cuộc sống mới khiến ngày như dài hơn và đêm như ngắn lại. Con người tất bật hơn với việc kiếm sống, không ai dành thời gian ngồi từ đêm này sang đêm nọ chỉ để nghe kể một câu chuyện. Cùng vô vàn những yếu tố khác tác động đã khiến sử thi mất dần đất sống, dù đã có thời kỳ, nó là nguồn sống tinh thần cho cả cộng đồng.

Thạc sĩ Nguyễn Quang Tuệ-Trưởng phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch) đúc rút sau nhiều công trình nghiên cứu dài hơi về sử thi Bahnar: "Sống giữa núi rừng hùng vĩ, xa cách với thế giới bên ngoài, sử thi của người Tây Nguyên không chỉ là vốn quý về văn nghệ dân gian, mà còn là một kho tàng lịch sử sống động... Để hiểu về những năm tháng đã qua trên vùng đất Tây Nguyên, người ta không thể không tìm đến sử thi. Điều may mắn là cho đến nay, Gia Lai vẫn còn một số nghệ nhân có thể hát kể sử thi tại cộng đồng". Nhưng con số nghệ nhân khiêm tốn ấy đang ít dần đi từng ngày. Rồi đây, những pho sử thi đồ sộ, phản ánh đời sống vô cùng phong phú, kỳ ảo, nhiều mơ ước, khát vọng của người bản địa Đông Trường Sơn không biết sẽ có ai kể tiếp.

# data[].attributes.attachment_link.description
(GLO)- Với thế hệ trẻ ở làng Châu (xã Chư Krêy, huyện Kông Chro, Gia Lai), nghệ nhân Đinh Rung không khác gì một "vị thần" bước ra từ sử thi: dũng cảm, gan dạ, đánh giặc giỏi, có trí nhớ siêu việt khi thuộc và hát được những pho sử thi đồ sộ cha ông truyền lại một cách tài tình.

# data[].attributes.headline
Sử thi của người Ba Na (ở tỉnh Gia Lai) được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

# data[].attributes.subject
Sử thi của người Ba Na (ở tỉnh Gia Lai) được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

# data[].attributes.body
"Tối 24/4/2015, tại thành phố Pleiku, Ủy ban nhân dân, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai đã tổ chức Lễ trao Giấy chứng nhận Sử thi (Hơmon) của người Ba Na được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia."

# data[].attributes.body
Cứ vào tháng 11, các sườn đồi, ven đường, trong rẫy xa... tại Tây Nguyên lại rực sắc vàng của hoa dã quỳ. Chư Đăng Ya là ngọn núi lửa cổ dương (nhô lên trên mặt đất) từng hoạt động ở vùng đất Tây Nguyên cách đây hàng triệu năm.Lễ hội Hoa Dã quỳ-Núi lửa Chư Đang Ya là sự kiện văn hóa, thể thao và du lịch tiêu biểu của huyện, được tổ chức thành công trong các năm 2017, 2018, 2020, đã thu hút khoảng 250 ngàn người tham gia, thưởng ngoạn.
https://vnexpress.net/da-quy-no-ro-o-nui-lua-chu-dang-ya-4381944.html

# data[].attributes.body
Hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô nhằm bảo tồn nét đẹp văn hóa độc đáo của cư dân bản địa, những ngưới đã chế tác ra phương tiện thô sơ, độc đáo là những chiếc thuyền độc mộc làm phương tiện đi lại trên sông. Ở đây đã tồn tại những địa danh, anh hùng lịch sự, là điểm du lịch thu hút nhiều du khách thập phương như anh hùng A Sanh và những người trong tổ chèo thuyền đã được tổ quốc ghi công, được nhân dân trân trọng quí mến.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(GLO)- Sáng 1-5, tại bến đò trên sông Pô Cô huyền thoại thuộc xã Ia O-dòng sông gắn liền với tên tuổi Anh hùng A Sanh, UBND huyện Ia Grai đã tổ chức Hội đua thuyền Độc mộc trên sông Pô Cô lần thứ nhất, năm 2019. Mặc dù tiết trời nơi vùng biên giới khá oi bức, nhưng từ sáng sớm, hàng ngày người dân địa phương và du khách đã đổ đây để thưởng thức môn thể thao mang nhiều ý nghĩa này.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sôi động Hội đua thuyền Độc mộc trên sông Pô Cô

# data[].attributes.attachment_link.description
(GLO)- Sáng 1-5, tại bến đò trên sông Pô Cô huyền thoại thuộc xã Ia O-dòng sông gắn liền với tên tuổi Anh hùng A Sanh, UBND huyện Ia Grai đã tổ chức Hội đua thuyền Độc mộc trên sông Pô Cô lần thứ nhất, năm 2019.

# data[].attributes.headline
Gia Lai bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.subject
Gia Lai bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.body
" Cồng, chiêng là loại nhạc cụ biểu diễn nghệ thuật gắn liền với lịch sử, văn hóa của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Thời gian qua, tỉnh Gia Lai đã có các giải pháp hữu hiệu bảo tồn và phát huy di sản Không gian văn hóa cồng, chiêng Tây Nguyên."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(VOV5) - Tỉnh Gia Lai đã có các giải pháp hữu hiệu bảo tồn và phát huy di sản Không gian văn hóa cồng, chiêng Tây Nguyên.

Cồng, chiêng là loại nhạc cụ biểu diễn nghệ thuật gắn liền với lịch sử, văn hóa của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Thời gian qua, tỉnh Gia Lai đã có các giải pháp hữu hiệu bảo tồn và phát huy di sản Không gian văn hóa cồng, chiêng Tây Nguyên.

Mới đây, đội chiêng nhí Pleiku Roh (phường Yên Đổ, thành phố Pleiku) tích cực ôn lại một số bài chiêng có tiết tấu vui nhộn để biểu diễn chào đón năm mới 2021 tại nhà thờ của làng. Đội chiêng nhí gồm có 17 thành viên, được nghệ nhân trẻ Siu Thưm truyền ngọn lửa đam mê với nghệ thuật cồng chiêng. Anh Siu Thưm cho biết năm 2008, khi anh mới lấy vợ về Pleiku Roh, ở đây chỉ có một đội chiêng của người già, nên anh mở lớp dạy cồng chiêng miễn phí cho thanh niên và trẻ em vào mỗi buổi tối. Từ đó tới nay, Pleiku Roh có thêm 2 đội chiêng của thiếu niên và thanh niên; tiếng chiêng lại vang lên trong hầu hết các dịp hiếu hỉ, thôi nôi, nhà mới của dân làng: "Ban đầu mình chỉ có suy nghĩ đơn giản là các bạn trẻ ngày nay bị internet và các văn hóa ngoại lai cuốn hút nhiều quá, không quan tâm mấy tới cồng chiêng. Mình biết đánh chiêng, mình thấy văn hoá cồng chiêng hết sức tuyệt vời, mình muốn truyền dạy lại nét văn hoá của cha ông mình cho các bạn trẻ. Sau này khi đã hiểu về cồng chiêng, thì các bạn học rất nhanh và rất đam mê."

Ba đội chiêng Pleiku Roh, phường Yên Đổ, Pleiku phối hợp biểu diễn trong Lễ Kỷ niệm 15 năm ngày cồng chiêng là di sản văn hoá phi vật thể tối 21/11/2020 tại Quảng trường Đại đoàn kết (Pleiku, Gia Lai). Ảnh: VOV

Già làng Siu Rên (làng O, xã Ia O, Ia Grai) cho biết người Jrai coi cồng chiêng là một loại tài sản của gia đình. Bởi cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ để đánh mỗi khi vui, buồn, mà còn thể hiện sự sung túc. Vì thế, hầu hết các gia đình trong làng O đều phấn đấu mua một bộ chiêng để sử dụng vào những dịp quan trọng của gia đình mình, mà không phải đi mượn hàng xóm. Chỉ tay về mảng vách nhà đã treo kín chiêng, già làng Siu Rên khoe rằng gia đình ông có 2 bộ, 1 bộ chiêng quý, chỉ sử dụng cho người già đánh trong những dịp quan trọng như đám ma, pơ thi, đâm trâu. Già làng Siu Rên kể:Bộ chiêng quý mình mua sau vụ mùa làm được tiền, mình để dành cho con cháu sau này sử dụng trong nhưng lễ quan trọng như đám ma, đâm trâu, pơ thi, tân gia...Mình tuyên truyền cho con cháu là tập quán của mình là phải có bộ chiêng, phải lưu trữ, không được bán."

Tỉnh Gia Lai là địa phương đang lưu giữ số lượng cồng chiêng nhiều nhất trong 5 tỉnh Tây Nguyên. Theo kết quả kiểm kê năm 2020, tại tỉnh Gia Lai còn lưu giữ hơn 5.600 bộ cồng chiêng, trong đó có hơn 930 bộ chiêng quý hiếm. Hàng năm, ngành văn hóa của hầu hết các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đều tổ chức các cuộc thi diễn tấu cồng chiêng cấp cơ sở, tặng cồng chiêng cho các làng. Điều này không chỉ giúp tạo không gian biểu diễn cồng chiêng mà còn khích lệ phong trào bảo tồn cồng chiêng của bà con dân tộc thiểu số. Ông Nguyễn Xuân Hà, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin thành phố Pleiku, cho biết:"Hàng năm thành phố mua các bộ chiêng tặng các làng để luyện tập, phòng dân tộc cũng tổ chức các lớp truyền dạy chiêng cho thế hệ trẻ. Nội dung là các bài chiêng cỏ truyền, nghệ nhân truyền dạy là già làng, người uy tín, nên các em tiếp thu rất tốt, và rất đam mê."

Già làng Siu Rên bên 1 chiếc chiêng quý của gia đình. Ảnh: VOV

Trong 15 năm qua, kể từ khi không gian văn hoá cồng chiêng Tây Nguyên được Tổ chức Khoa học, Giáo dục và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại, tỉnh Gia Lai đã thực hiện nghiêm túc các cam kết, từ việc tổ chức những lễ hội cồng chiêng quy mô lớn, đến việc vinh danh nghệ nhân cồng chiêng... Ông Nguyễn Đức Hoàng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, cho biết:Tỉnh Gia Lai tổ chức Festival cồng chiêng Quốc tế (2009), Festival cồng chiêng Tây Nguyên (2018). Chúng tôi đang đề xuất các địa phương đưa cồng chiêng vào dạy trong trường học.

Tỉnh Gia Lai chú trọng khai thác các yếu tố của không gian văn hóa cồng chiêng để phát triển du lịch như xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng; kết hợp lễ hội với các di sản thiên nhiên như lễ hội hoa dã quỳ-núi lửa Chư Đang Ya, lễ hội cỏ hồng gắn với ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc, hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô gắn với liên hoan văn hóa cồng chiêng... Tỉnh Gia Lai là điểm sáng trong việc bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng bằng nhiều hình thức.

Nguyễn Thảo/VOV-Tây Nguyên

# data[].attributes.attachment_link.title
Gia Lai bảo tồn không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.attachment_link.description
(VOV5) - Tỉnh Gia Lai đã có các giải pháp hữu hiệu bảo tồn và phát huy di sản Không gian văn hóa cồng, chiêng Tây Nguyên. Cồng, chiêng là loại nhạc cụ biểu diễn nghệ thuật gắn liền với lịch sử, văn hóa của các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.

# data[].attributes.headline
Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số gắn với du lịch đồi cỏ hồng và phiên chợ hàng nông sản

# data[].attributes.subject
Ngày hội văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số gắn với du lịch đồi cỏ hồng và phiên chợ hàng nông sản

# data[].attributes.body
Thông qua Ngày hội văn hóa - thể thao các dân tộc thiểu số kết hợp du lịch đồi cỏ hồng và phiên chợ hàng nông sản huyện Đak Đoa năm 2020 nhằm quảng bá hình ảnh, giới thiệu tiềm năng phát triển du lịch của huyện, đẩy mạnh thu hút đầu tư hợp tác, liên kết giữa huyện Đak Đoa với các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh và các tỉnh bạn, tạo tiền đề xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng của huyện.

https://ngaymoionline.com.vn/ngay-hoi-van-hoa-the-thao-gan-voi-du-lich-doi-co-hong-nam-2020-20122.html

# data[].attributes.headline
Festival cồng chiêng Tây Nguyên tại Gia Lai năm 2018

# data[].attributes.subject
Festival cồng chiêng Tây Nguyên tại Gia Lai năm 2018

# data[].attributes.body
Festival Văn hóa Cồng chiêng Gia Lai – 2018: Cồng chiêng đã trở về với không gian "thiêng"

http://vhttdldaklak.gov.vn/quan-ly-di-san/festival-van-hoa-cong-chieng-gia-lai-2018-cong-chieng-a-tro-ve-voi-khong-gian-thieng-5498.html

# data[].attributes.attachment_link.title
Festival cồng chiêng Tây Nguyên tại Gia Lai năm 2018 dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 2 - 4/11

# data[].attributes.body
Theo phong tục của đồng bào Jrai, khi con cái trưởng thành, lập gia đình riêng và có đủ điều kiện kinh tế thì sẽ tổ chức lễ tạ ơn công sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ. Món quà đặc biệt trong lễ tạ ơn là tấm váy, áo thổ cẩm.

Lễ tạ ơn cha mẹ của người Jrai được tổ chức vào lúc nông nhàn, thường là sau lễ mừng lúa mới. Đây là lễ được tổ chức một lần trong cuộc đời của mỗi người mà bất cứ chàng trai hay cô gái nào lập gia đình đều phải thực hiện

# data[].attributes.headline
Tiếp tục phát huy giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.subject
Tiếp tục phát huy giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.body
" Tối ngày 20/11/2020, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, TP. Pleiku (Gia Lai) đã diễn ra Lễ khai mạc kỷ niệm 15 năm ngày Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể, đại diện của nhân loại (25/11/2005- 25/11/2020)."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tiếp tục phát huy giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng

Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên được UNESCO công nhận là kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại vào năm 2005. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trải rộng suốt 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông, Lâm Đồng và chủ nhân của loại hình văn hóa đặc sắc này là cư dân các dân tộc Tây Nguyên: Bahnar, Xê Đăng, M'Nông, Cơ ho, Rơ Măm, Ê Đê, Jrai...

Cồng chiêng gắn bó mật thiết với cuộc sống của người Tây Nguyên, là tiếng nói của tâm linh, tâm hồn con người, để diễn tả niềm vui, nỗi buồn trong cuộc sống, trong lao động và sinh hoạt hàng ngày của họ. Nhân kỷ niệm 15 năm ngày Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể, đại diện của nhân loại, tỉnh Gia Lai đã tổ chức nhiều hoạt động văn hóa nhằm tôn vinh văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Đây cũng là dịp quảng bá hình ảnh thiên nhiên, con người và tiềm năng, thế mạnh du lịch của tỉnh Gia Lai đến đông đảo bạn bè, du khách trong và ngoài nước.

Lễ kỷ niệm 15 năm ngày Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể, đại diện của nhân loại (25/11/2005- 25/11/2020) tại TP.Pleiku, Gia Lai được tổ chức trong 3 ngày 20 - 22/11 với nhiều hoạt động như: Biểu diễn cồng chiêng đường phố tại Quảng trường Đại Đoàn Kết và các tuyến đường như Anh Hùng Núp, Lê Lợi; Hội nghị giới thiệu sản phẩm kích cầu du lịch tỉnh Gia Lai; Khảo sát các điểm du lịch; Triển lãm ảnh "Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên" và Tuần lễ hoa Dã quỳ, Núi lửa Chư Đăng Ya.

Phát biểu tại buổi Lễ khai mạc, ông Kpă Thuyên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết: Trong 15 năm qua, với phương châm Nhà nước và Nhân dân cùng làm nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng nên các lễ hội truyền thống của người Tây Nguyên trên địa bàn tỉnh đều được duy trì, bảo tồn và phát triển. Quan trọng nhất là cộng đồng dân cư vẫn giữ được không gian, môi trường sống động của cồng chiêng.

Ông Kpă Thuyên cũng chia sẻ những khó khăn trong công tác bảo tồn cồng chiêng. Qua đó, kêu gọi các cấp, ngành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao hãy đồng lòng, dành sự quan tâm hơn nữa cho cồng chiêng đồng thời vẫn bảo đảm phát triển kinh tế- xã hội, giảm nghèo bền vững để Không gian văn hóa cồng chiêng tiếp tục được sinh tồn ngay trên mảnh đất đã sinh ra nó.

Nhân dịp này, Sở VH-TT&DL tỉnh Gia Lai đã trao Bằng khen cho 8 nghệ nhân chỉnh chiêng tiêu biểu trên địa bàn tỉnh góp phần vào công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cồng chiêng trong cộng đồng ...
* Qua điều tra, thống kê sơ bộ tại 1.192 làng đồng bào dân tộc Jrai, Bahnar trên địa bàn tỉnh Gia Lai còn lưu giữ 5.655 bộ cồng chiêng. Trong đó dân tộc Jrai có 3.373 bộ, dân tộc Bahnar có 2.282 bộ và 932 bộ cồng chiêng quý hiếm. Số lượng làng có cồng chiêng trong tổng số làng đồng bào DTTS toàn tỉnh là 948/1.192 làng chiếm 79,5%, 224 làng đồng bào DTTS không còn cồng chiêng chiếm 18,8%, đơn vị cấp huyện còn lưu giữ được nhiều cồng chiêng nhất là huyện Ia Grai với 1.116 bộ, trong đó có 353 bộ cồng chiêng quý hiếm. Toàn tỉnh có khoảng 900 nghệ nhân giỏi và hơn 60 nghệ nhân biết chỉnh chiêng.

# data[].attributes.attachment_link.title
Tiếp tục phát huy giá trị của Không gian văn hóa cồng chiêng

# data[].attributes.attachment_link.description
Tối ngày 20/11/2020, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, TP. Pleiku (Gia Lai) đã diễn ra Lễ khai mạc kỷ niệm 15 năm ngày Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể, đại diện của nhân loại (25/11/2005- 25/11/2020).

# data[].attributes.headline
Gia Lai: Âm vang cồng chiêng nữ giữa đại ngàn

# data[].attributes.subject
Gia Lai: Âm vang cồng chiêng nữ giữa đại ngàn

# data[].attributes.body
" Sự ra đời và hoạt động hiệu quả của những câu lạc bộ cồng chiêng nữ trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã mang lại sức sống mới cho không gian văn hóa cồng chiêng để di sản trường tồn cùng dòng chảy thời gian."

# data[].attributes.attachment_link.title
Cổng Thông Tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

# data[].attributes.attachment_link.description
Cổng Thông Tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam

# data[].attributes.attachment_link.title
Cồng Chiêng Tây Nguyên - Nét đẹp văn hóa người Gia Rai (Gia Lai)

# data[].attributes.body
Lễ hội đâm trâu được tổ chức vào dịp mừng chiến thắng , mừng thắng lợi của cộng đồng, khánh thành nhà rông, lễ cầu an, lễ xoá điềm xấu, điềm gở cho cả buôn làng hoặc tạ ơn thần linh.Người Bahnar tổ chức trong 3 ngày, còn người Jrai tổ chức trong một ngày rưỡi
https://gialai.gov.vn/tin-tuc/le-hoi-dam-trau.14629.aspx

# data[].attributes.body
Lễ cúng cầu mưa của Yang Pơtao Apui (Vua Lửa) là nét văn hóa dân gian đặc trưng của đồng bào dân tộc Jrai với ước nguyện cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống dân làng bình yên, ấm no, hạnh phúc vừa được huyện Phú Thiện tổ chức  tại Khu di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia – Plei Ơi xã Ayun Hạ.
http://gialaitv.vn/tin-tuc/tin-dia-phuong/le-cau-mua-cua-yang-potao-apui-net-van-hoa-doc-dao-cua-huyen-phu-thien/

# data[].attributes.headline
Nét độc hoa văn trên trang phục của người Gia Rai  

# data[].attributes.subject
Nét độc hoa văn trên trang phục của người Gia Rai  

# data[].attributes.body
" Cũng như nhiều tộc người khác, người Giarai sử dụng nhiều mô típ hoa văn khác nhau và nó được xem như là một loại ngôn ngữ biểu trưng thể hiện những sắc màu tươi sáng của núi rừng, những mong ước giản dị về một cuộc sống bình yên và cả những ký ức xa xưa về lịch sử tộc người của họ…"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Cô dâu, chú rể trong ngày cưới. Nguồn: Sách "Việt Nam hình ảnh cộng đồng 54 dân tộc" của NXB Văn hóa dân tộc

Người Giarai gọi hoa văn là p'nga hay rúp có nghĩa là hình để gọi tên các đồ hình trang trí trên nền vải thổ cẩm, hay đan lát của mình. Cũng như nhiều tộc người khác, người Giarai sử dụng nhiều mô típ hoa văn khác nhau và nó được xem như là một loại ngôn ngữ biểu trưng thể hiện những sắc màu tươi sáng của núi rừng, những mong ước giản dị về một cuộc sống bình yên và cả những ký ức xa xưa về lịch sử tộc người của họ...
Những mô típ rúp (hình) của người Giarai có thể thấy ở khắp nơi, người ta vẽ trên kho thóc, trên thân nêu trong lễ cúng lúa, lễ bỏ mả,... và trên cả các vật dụng sinh hoạt: gùi, rổ,... nhưng phong phú và biểu cảm nhất vẫn là những hoa văn trên trang phục của các chàng trai, cô gái Giarai.

1. Hệ thống các mô típ hoa văn:
Hoa văn trên trang phục của người Giarai khá đa dạng về mô típ và màu sắc. Về cơ bản, hệ thống các mô típ hoa văn có thể phân loại:

Hoa văn hình học gồm: hoa văn đường thẳng (dưng room) thường được dệt ở ống tay áo; hoa văn đường cong (den đông) trang trí cho thân váy; hoa văn hình thoi (klang liếp) là hoa văn thường thấy trong nghi lễ đâm trâu, trang trí trên cây nêu và trên khố của già làng; hoa văn hình mái nhà mồ (sat char) thường được dệt trên tấm đắp...
Hoa văn hình động vật và thực vật gồm: hoa văn hình cây rau dớn (k'toanh) (H.1) - đây là loại hoa văn phổ biến nhất. Theo người già kể lại thì cây rau này có liên quan mật thiết với người Giarai vì nó là một loại cây từng nuôi sống tổ tiên người Giarai khi họ bắt đầu sống nơi mảnh đất Tây Nguyên này. Mô típ hoa văn này có thể thấy trên đồ đan tre nứa, trên nền vải với cách tạo dáng cong, lượn khác nhau; hoa văn hình cây (tneh) được tạo dáng cách điệu bằng hình đa giác với các góc có hai viền cuốn vào trong tạo thành hình cây (H.2); hoa văn trái kdăk - có hình dáng giống như bông hoa với hai hình tam giác cân đối đỉnh vào nhau (H.3); hoa văn chân rết (lê pan): được dệt với ba đường thẳng song song có một chữ V nằm ngang nối liền ba đường song song đó (H.4); hoa văn hình mắt chim (mta buh) là những hình thoi nhỏ được dệt vào các khoảng trống của hình ngoằn nghèo (H.5); hoa văn hình chó (sâu) được dệt trên mái nhà mồ ở tư thế hai con đang giao phối và cả các kiểu hoa văn hình con gà (pờchon), hình con rùa (calpa) cũng được dệt cách điệu hết sức sống động và linh loạt trên nền vải Gia rai...
Hoa văn hình người (mơ nuih) (H.6): loại hoa văn này được xem là một loại hoa văn dệt khá phức tạp, nó đòi hỏi trình độ tay nghề của người dệt và tùy vào trang phục mà họ còn sử dụng kỹ thuật đục thủng vải tạo thành hình người với các kiểu trang trí khác nhau, như: hình người múa kiếm, uống rượu cần, cưỡi voi,... hay là dệt hình người cầm ô múa với những họa tiết cách điệu đơn giản.

2. Cách trang trí hoa văn trên trang phục: Tuỳ theo từng bộ phận của trang phục mà người dệt có cách thể hiện hoa văn - tạo hình đặc trưng. Nguyên tắc chung thì thông thường người Giarai bố trí các mô típ và màu sắc hoa văn đan xen vào nhau làm sao cho nổi bật lên các hoa văn chủ đạo.
Hoa văn trên váy: Váy của người phụ nữ Giarai có thể chia làm ba phần, gồm: cạp váy, chân váy và thân váy... Cạp váy - dùng vải thô thường là màu trắng cạp vào chân váy cho nổi bật, không trang trí hoa văn, cao khoảng 20 cm. Phần chân váy được xem là phần trang trí nhiều hoa văn nhất, với loại hoa văn chủ đạo là pngan tơngan - một loại hoa văn biến thể của hoa văn rau dớn (ktoanh) nằm giới hạn trong hai dải hoa văn dọc. Bên cạnh đó, chân váy còn được bố trí bằng các dải hoa văn ngang viền đậm dài hoặc tạo thành các hình gẫy góc nối dài thành những đường ngoằn nghèo, uốn lượn thành một dải ngang được sắp xếp trên và cả phía dưới hoa văn chính pnga tơnga. Còn trên thân váy, người ta thường trang trí hoa văn pnga tơnga thành từng cặp và là hoa văn chủ đạo, được dệt lặp đi lặp lại trong một ô hình chữ nhật, được bố trí thành dải ngang.

Màu sắc trên chiếc váy của phụ nữ Giarai thực ra không phong phú, chỉ có bốn màu cơ bản: đỏ, đen, vàng, trắng. Song để tôn lên vẻ rực rỡ, bắt mắt cho chiếc váy thì người ta đã biết cách kết hợp từng màu sắc đó lại và dệt đan xen nhau để màu này tôn lên cho màu kia và đứng gần nhau mà không chọi nhau trên màu nền chàm sẫm của váy. Nhìn toàn thể chiếc váy, trên nền vải chàm sẫm, hoa văn được trang trí thường nổi bật lên với màu đỏ và nó được xem là màu chủ đạo khi kết hợp với các màu còn lại và còn là màu nền cho các dải chứa các kiểu hoa văn phụ khác.
Hoa văn trên khố: khố của nam giới thường gồm hai phần thân khố và chân khố, được phân chia làm hai loại: khố dành mặc cho ngày thường và khố dành mặc trong các ngày lễ của gia đình và cộng đồng. Điểm khác biệt để phân biệt hai loại khố này là dựa trên các kiểu hoa văn được tạo hình trên khố. Thông thường, loại khố mặc thường điểm xuyết hoa văn rất ít, đơn giản khác hẳn so với loại khố mặc lễ. Phần thân khố có chiều dài khoảng 80 cm, trên nền vải chàm đen, người ta dệt những dải hoa văn viền hai bên thân khố và nối tiếp nhau trong dải hoa văn đó là các hoa văn koi kơrâu - cách điệu như cổ con chim cu với chỉ màu vàng, đỏ đan xen. Nói chung hoa văn ở phần này khá đơn giản, bố trí không nhiều trên nền vải. Tập trung hoa văn nhiều nhất vẫn là ở phần chân khố và được dệt theo dải ngang. Hoa văn chủ đạo được dệt nơi chân khố là mô típ rau dớn được dệt ở vị trí trung tâm và có các dải hoa văn nhỏ được dệt đối xứng với hoa văn trung tâm. Ngoài ra, còn có các dải hoa văn phụ được dệt cách điệu hình mắt chim nhằm phân biệt giữa các dải hoa văn khác nhau đã tạo cho phần chân khố thêm nổi bật. Và để trang trí cho chiếc khố thêm đẹp hơn, người ta còn gắn các hạt cườm và các rua đỏ, rua đen...

Tóm lại, hoa văn - tự thân nó đã là một thứ ngôn ngữ biểu trưng và nó được con người sáng tạo, gửi gắm theo những ước mơ giản dị về cuộc đời và đó còn là một thứ ngôn ngữ không lời gìn giữ những ký ức về văn hóa một tộc người. Trên trang phục của người Giarai, các mô típ hoa văn thật sống động và hồn nhiên đã phần nào biểu hiện được những tâm tư tình cảm, quan điểm thẩm mỹ, và cả niềm tin tôn giáo... của người Giarai chứ không còn chỉ là một giá trị vật chất đơn thuần.

# data[].attributes.attachment_link.title
Hoa văn trên trang phục của tộc người Gia Rai

# data[].attributes.attachment_link.description
Những mô típ rúp (hình) của người Giarai có thể thấy ở khắp nơi, người ta vẽ trên kho thóc, trên thân nêu trong lễ cúng lúa, lễ bỏ mả,... và trên cả các vật dụng sinh hoạt: gùi, rổ,...

# data[].attributes.headline
Kbang: Khai trương làng nghề đan truyền thống

# data[].attributes.subject
Kbang: Khai trương làng nghề đan truyền thống

# data[].attributes.body
Làng nghề tuy mới đưa vào hoạt động còn nhỏ, lẻ, quy mô chưa cao, nhưng là tâm huyết của những người dân nơi đây.
Vừa khôi phục vừa phát triển nghề đan lát truyền thống, vừa gia công sản phẩm ghế nhựa giả mây là điều không hề dễ dàng. Làng nghề nơi đây mong muốn sẽ giúp tận dụng công lao động nhàn rỗi của các thành viên HTX và nhân dân trên địa bàn để có công ăn việc làm, tăng thu nhập.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ảnh: Phạm Ngọc

Làng nghề có trên 30 thành viên, trong đó, vừa khôi phục, phát triển nghề đan lát truyền thống, vừa gia công sản phẩm ghế nhựa giả mây. Trước khi thành lập làng nghề, HTX đã tạo điều kiện cho 20 học viên đi đào tạo nghề gia công ở TP. Quy Nhơn (tỉnh Bình Định). Sau đó các học viên này về truyền đạt, hướng dẫn kỹ thuật cho các thành viên còn lại. Làng nghề sẽ giúp tận dụng công lao động nhàn rỗi của các thành viên HTX và nhân dân trên địa bàn để có công ăn việc làm, tăng thu nhập.

Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ xã Tơ Tung được thành lập từ tháng 5-2018, với 9 thành viên ban đầu. Hiện nay số thành viên đã phát triển lên gần 40 người. HTX có 15 ngành nghề đăng ký kinh doanh về: chế biến nông sản sau thu hoạch; vận tải; trồng trọt; chăn nuôi; mua bán vật tư nông nghiệp... Việc khai trương thêm làng nghề đan truyền thống là một trong những hoạt động giúp mở rộng ngành nghề kinh doanh, tăng thu nhập cho xã viên và nhân dân trên địa bàn xã Tơ Tung.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ubnd tỉnh gia lai - cổng thông tin điện tử

# data[].attributes.attachment_link.title
Kbang: Khai trương làng nghề đan truyền thống

# data[].attributes.attachment_link.description
UBND tỉnh Gia Lai - Cổng thông tin điện tử,UBND tỉnh Gia Lai, Ủy Ban Nhân Dân tỉnh Gia Lai, Cổng thông tin điện tử tỉnh Gia Lai, tỉnh Gia Lai, Gia Lai,Thành phố Pleiku, cong thong tin dien tu tinh gia lai, thanh pho pleiku, Giới thiệu chung về tỉnh Gia Lai, Điều kiện kinh tế xã hội Gia Lai,chính quyền và nhân dân tỉnh Gia Lai ...

# data[].attributes.body
" Thường nhật, nam đội khăn, theo lối quấn nhiều vòng trên đầu rồi buông sang một bên tai, hoặc quấn gọn ghẽ như khăn xếp của người Kinh. Khăn màu chàm...."

# data[].attributes.attachment_link.description
​Nói đến dân tộc Gia Rai phải kể đến những trường ca, truyện cổ nổi tiếng như ”Đăm Di đi săn”, “Xinh Nhã”... Dân tộc Gia Rai cũng độc đáo trong nghệ thuật chơi chiêng, cồng, cạnh đó là đàn Trưng, đàn Tưng-nưng, đàm Krông-pút.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
- TRANG PHỤC VÀ DÂN CA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM

# data[].attributes.body
" Khác với trang phục của nhiều dân tộc khác, trang phục của người Ba na rất giản dị với những đường nét khỏe khoắn nhưng không kém phần duyên dáng... "

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Sống giữa núi rừng bạt ngàn, những đường nét trong trang phục của người Ba na đều như hòa quyện cùng với thiên nhiên, mang hơi thở đại ngàn. Chúng ta cùng chiêm ngưỡng trang phục truyền thống của dân tộc Ba Na nhé!
Để làm nên sự độc đáo, tươi mới cho trang phục của mình, người Ba Na luôn tỉ mẩn, khéo léo trong cách chọn và phối hợp màu sắc.

Trải qua hàng trăm năm tồn tại và phát triển, người Ba na vẫn giữ nguyên được những nét văn hóa trên trang phục của mình. Để sau này, mỗi làn nhắc đến dan tộc Ba na, người ta sẽ không quên những bộ trang phục độc đáo về họa tiết, ấn tượng về màu sắc và ngạc nhiên với ý nghĩa của từng đường nét.

Bên cạnh đó, với người Ba na, các phụ kiện là một phần không thể thiếu để tô điểm cho các bộ trang phục và có vai trò trừ tà ma. Các phụ kiện như: hoa tai, lược cài tóc, nhẫn ở 2- 3 ngón tay... Tục lệ đeo nhẫn bắt nguồn từ quan niệm: mỗi ngón tay đều mang một sức mạnh. Ví như ngón cái tượng trưng cho cha, ngón giữa tượng trưng cho sức mạnh, quyền lực, ngón nhẫn tượng trưng cho sức mạnh của tình yêu. Và, đeo nhiều nhẫn ở các ngón tay là thể hiện sức mạnh tối cao.

Đặc biệt, các thiếu nữ Ba Na còn có khăn đội đầu để làm duyên. Chiếc khăn có những hàng cúc trắng, chuỗi cườm tua tủa, cúc bạc lung linh thể hiện được tình yêu thủy chung và niềm ước mơ hạnh phúc.

Ba Na mặc áo chui đầu, cổ xẻ. Đây là loại áo cộc tay, thân áo có đường trang trí sọc đỏ chạy ngang, gấu áo màu trắng. Họ thường mang khố hình chữ T theo lối quấn ngang dưới bụng, luồn qua háng rồi che một phần mông. Ngày rét, họ mang theo tấm choàng. Ngày trước nam giới búi tóc giữa đỉnh đầu hoặc để xõa. Nếu có mang khăn thì thường chít theo kiểu đầu rìu. Trong dịp lễ bỏ mả, họ thường búi tóc sau gáy và cắm một lông chim công. Nam cũng thường mang vòng tay bằng đồng.

Phụ nữ Ba Na ưa để tóc ngang vai, có khi búi và cài lược hoặc lông chim, hoặc trâm bằng đồng, thiếc. Có nhóm không chít khăn mà chỉ quấn bằng chiếc dây vải hay vòng cườm. Có nhóm như ở An Khê, Mang Giang hoặc một số nơi khác họ chít khăn trùm kín đầu, khăn chàm quấn gọn trên đầu. Trước đây, họ đội nón hình vuông hoặc tròn trên có thoa sáp ong để khỏi ngấm nước, đôi khi có áo tơi vừa mặc vừa che đầu. Họ thường đeo chuỗi hạt cườm ở cổ và vòng tay bằng đồng xoắn ốc dài từ cổ đến khủy tay (theo kiểu hình nón cụt). Nhẫn được dùng phổ biến và thường được đeo ở hai, ba ngón tay. Tục xả tai phổ biến vừa mang ý nghĩa trang sức vừa mang ý nghĩa tín ngưỡng của cộng đồng. Hoa tai có thể là kim loại, có thể là tre, gỗ. Tục cà răng mang theo quan niệm của cộng đồng hơn là trang sức. Phụ nữ Ba Na mặc áo chủ yếu là loại chui đầu, ngắn thân và váy. Áo có thể cộc tay hay dài tay. Váy là loại váy hở, thường là ngắn hơn váy của người Ê Đê, ngày nay thì dài như nhau. Quanh bụng còn đeo những vòng đồng và cài tẩu hút thọc vào đó.

Về tạo hình áo váy, người Ba Na không có gì khác biệt mấy so với dân tộc Gia - rai hoặc Ê - đê. Tuy nhiên, nó khác nhau ở phong cách mỹ thuật trang trí hoa văn, bố cục trên áo váy của người Ba Na. Theo nguyên tắc bố cục dải băng theo chiều ngang thân người, dân tộc Ba Na dành phần chính ở giữa thân áo và váy với diện tích hơn một nửa áo, váy cũng như hai ống tay để trang trí hoa văn (chủ yếu là hoa văn với các màu trắng đỏ), nền chàm còn lại của áo váy không đáng kể so với diện tích hoa văn. Thắt lưng váy được dệt thêu hoa văn và tua vải hai đầu, được thắt và buông thõng dài hai đầu sang hai bên hông.

Việc sử dụng nguyên liệu một cách tương sinh hài hoà và thường thuận theo nguyên lý "âm dương phối triển" đã tạo nên hương vị ẩm thực riêng có của người Ba Na phù hợp với khẩu vị của nhiều người và nhiều lứa tuổi.

Thói quen ăn, uống của người Ba Na

Ai đã từng được tham dự bữa ăn của người Ba Na trong các ngày lễ cũng đều có nhận định rằng: Các nguyên liệu (gia vị) chế biến các món ăn của người Ba Na được sử dụng một cách tương sinh hài hoà với nhau và thường thuận theo nguyên lý "âm dương phối triển", như món ăn dễ gây lạnh bụng buộc phải có gia vị cay nóng đi kèm, ẩm thực của người Ba Na không quá cay, quá ngọt hay quá béo... phù hợp với khẩu vị của nhiều người và nhiều lứa tuổi, đó cũng là những gì làm nên nét đặc sắc riêng trong văn hóa ẩm thực của người Ba Na.

Trong bữa cơm thường ngày người Ba Na thường ăn cơm tẻ, có một số vùng ăn cơm nếp. Xưa kia người Ba Na thường nấu bằng những ống lồ ô, nay phổ biến nấu bằng nồi. Người Ba Na có hai bữa chính là sáng và tối, một số nơi thêm bữa trưa. Ngoài lương thực chính là lúa họ còn ăn ngô (bắp), khoai, sắn. Người Ba Na thường ngày chỉ ăn cơm với rau và các thư do hái lượm và săn bắt được.

Thịt gia cầm hay gia súc chỉ dùng trong các dịp lễ trong năm như: mừng thọ, chọn đất làm rẫy, xuống giống, cầu mưa, mừng lúa mới, giọt nước, cúng nhà rông, cúng Giàng... Các con vật thường được thui, người Ba Na thích ăn tái, nướng hay luộc đặc biệt là các món phèo trâu, dê, bò (Ghé bò - món ăn nổi tiếng của người dân tộc Ba Na).

gần đây một số người nâng lên thành lễ hội ẩm thực, nhưng thực ra người Ba Na không có lễ hội ẩm thực. Nếu nói đúng hơn, trong lễ hội thường có ẩm thực, cùng với lễ hội, ẩm thực độc đáo của người Ba Na cần được phục dựng để bảo tồn và giới thiệu rộng rãi với du khách trong và ngoài nước.

hứ đất họ ăn không phải là cao lanh hay đất sét, mà là... bùn non. Khi một vùng đất nhầy nhụa bùn khô cứng lại dưới cái nắng nhiều ngày, họ sẽ đào lên, lột lấy lớp bùn non mịn, sạch, khô cứng lại ăn mà không cần hun khói, không cần sơ chế. Chị em phụ nữ Ba Na ăn đất như ăn bánh gai, bánh mật, vừa khen thơm và ngon, ngoài ra họ còn Người Ba Na còn có tục ăn bùn non (por ktớp), t ăn đất trên thân cây leo (ktir xa knur), hay ăn cách mảnh gốm non.

Uống rượu cũng được quy định theo thứ bậc, vai vế của người đứng đầu làng, dòng họ được ưu tiên uống trước. Hết già đến trẻ, men rượu cùng với các món ăn phong phú và đa dạng làm cho cả cộng đồng say sưa cho đến tận thâu đêm. Thường ngày, người Ba Na uống nước lã hay rượu cần, rất ít khi uống rượu cất. Rượu có loại ủ bằng gạo, kê, ngô, nay thường làm bằng sắn. Nhưng ngày nay rượu cất và nước chè được dùng phổ biến trong cộng động dân tộc Ba Na. Thuốc lá cũng là thức hút quen thuộc, từ đàn ông đến đàn bà, từ người già đến con trẻ. Nếu nghiện nặng, đồng bào còn ngậm thuốc bằng cách nhét lá thuốc vào những kẽ răng, hoặc ăn thuốc giã với vôi (hết mum).
Ngày nay, trong quá trình hội nhập và phát triển, nhiều lễ hội của người Ba Na dần dần mất đi, kéo theo nhiều món ăn truyền thống cũng bị mai một. Chính vì vậy,

Nhắc đến tết của người Ba na, người ta không chỉ nhớ đến các nghi lễ truyền thống, các trò chơi dân gian mà còn nhớ đến những món ăn độc đáo làm nên không khí, màu sắc, ý nghĩa ngày tết.

Vào cuối năm, sau khi vụ mùa đã thu hoạch xong, người Ba na lại nhộn nhịp với mùa lễ tết như tết Cơm mới, tết Nguyên Đán... Đây không chỉ là dịp để đồng bào Ba na vui chơi mà còn là cơ hội để họ thể hiện được tài năng ẩm thực phong phú của mình với những món ăn vô cùng độc đáo.

Vào các ngày lễ tết, cơm gao tẻ được thay bằng cơm nếp với cách nấu truyền thống - Cơm lam. Đó là món ăn đầu tiên mang đến hương vị ngày tết cho người Tây Nguyên nói chung và người Ba na nói riêng.

Cách nấu cơm lam của người Ba na khác với các dân tộc thiểu số phía Bắc. Người Ba na không dùng ống nứa mà họ vào rừng chặt những ống lô ô còn non, giữ lại đầu mấu ở một đầu ống rồi cho gạo nếp và nước vào. Xong nút lại kéo léo đốt bằng lửa và than. Những ống cơm lam của người Ba na bên ngoài tuy đen đúa nhưng bên trong lại thơm ngon, hấp dẫn lạ thường.

Thơm phức cơm lam

Cùng với cơm lam, các món ăn mang lại sự đang dạng cho hương vị ngày tết. Người ta nói "Mỗi một món ăn đều có hương vị đặc trưng riêng của núi rừng" quả không sai.

Với những nguyên liệu vốn có, những người phụ nữ Ba na khéo léo thể hiện tài năng của mình. Trước khi chế biến thức ăn, người phụ nữ rửa sạch các loại rau, cá, ếch, nhái, các gia súc, gia cầm khác thường thui, nướng... Các loại rau rừng, rau gia vị đều được băm nhỏ hoặc xắt thành sợi. Cà đắng, cà tím được xắt thành miếng. Cá, ếch, nhái mổ bỏ ruột, cắt thịt ra trộn rau rừng, măng rừng, sả, tiêu (giã nhỏ) cho vào ống lô ô. Còn gia súc (trâu, bò, heo, dê...) và gia cầm (gà, vịt) đều được thui trên bếp lửa cho cháy trụi rồi mới cạo hay vặt sạch lông. Sau đó mổ bụng, xẻ thịt, chặt từng khúc nhỏ, trộn gia vị cho vào ống lô ô để lên lửa than cây rừng nướng cho đến chín. Các món ăn phục vụ cho lễ hội được người phụ nữ chế biến thường có: cơm lồ ô nếp trắng, cơm lô nếp than, thịt heo, bò... trộn đều với gia vị nướng lồ ô, cháo (ta bung) nấu thịt, măng đắng nấu với cá trên ống lồ ô, gỏi kiến bóp chua với rau rừng; muối giã với mè, muối giã với lá é... và món tráng miệng khoai lang, khoai sắn. Khi các món ăn đã được nướng, nấu chín, họ trải lá kbang (lá dầu) trên cái nia và đổ thức ăn từ ống lồ ô lên trên lá. Mỗi một món ăn được sắp đặt trên một cái lá. Các món quay kín mặt nia, nhìn vào khá bắt mắt. (Trung tâm xúc tiến đầu tư Thương mại & Du lịch Kon Tum)

Nồi Bánh Tét cho ngày xuân

Bên cạnh các món ăn đó, người Ba na còn có một món ăn rất quý bắt nguồn từ sở thích ăn phèo trâu, bò, dê. Họ lấy phần ruột non chứa nước sữa trắng gàn cổ hũ, rồi cột hai đầu lại luộc chín. Sau đó, thái ra tùng miếng như thái dồi. Phần gần ruột già thì trộn với thịt cổ hũ, ướp sả, muối, hành.

Theo cách chế biến các món ăn, chúng ta có thể thấy được "Các nguyên liệu (gia vị) chế biến các món ăn của người Ba Na được sử dụng một cách tương sinh hài hoà với nhau và thường thuận theo nguyên lý "âm dương phối triển" như món ăn dễ gây lạnh bụng buộc phải có gia vị cay nóng đi kèm". Người Ba na không có nhiều món ăn mang tính riêng biệt nhưng với với những nét riêng trong chế biến, người thưởng thức vẫn không thể quên được món ăn của họ

Nhà sàn của người Ba na luôn được gọi bằng một tên gọi rất độc đáo: nhà dài. Đó là những ngôi nhà không chỉ dài về mặt đo lường (độ dài trung bình 10m) mà ở đó còn chứa đựng độ dài truyền thống của nhiều thế hệ sống chung trong ngôi nhà.

Cột nhà được đẽo tròn, gốc có đường kính độ 30cm và ngọn khoảng 20cm được đục một lỗ hình vuông để kết nối giữa cột và cây trính thượng. Cách trính thượng khoảng 2m là trính hạ. Trính thượng và trính hạ được đẽo thành khối hình chữ nhật. Hai cây đà được gác lên hai hàng trên đầu cây cột. Ở chính giữa trính thượng có một trụ lỏng để chống đỡ đòn giông. Các rui gác lên, đòn giông xưa kia người ta dùng các loại cây tròn thẳng, dài và cứng chắc. Ngày nay, người ta dùng cây xẻ vuông hoặc hình chữ nhật với kích thước 5cm x 5cm hoặc 4cm x 6cm. Cây mè chọn từ cây tre hoặc lồ ô chẻ ra. Với cách làm khéo léo, cẩn thận cộng với nguyên liệu tốt đã làm nên sự bền, chắc của những ngôi nhà sàn Ba na.

Một phần quan trọng không thể thiếu trong ngôi nhà dài của người Ba na chính là nhà chồ hnam pra. Nhà chồ hnam pra có hai mái lợp bằng tranh hoặc ngói. Để bước lên nhà chồ người ta bắc một chiếc cầu thang bằng gỗ hương, trắc cao to từ đất lên. Sàn nhà chồ làm bằng gỗ ván to, dày. Đó là nơi dành cho phụ nữ giã gạo vào những buổi sáng sớm hoặc buổi chiều tối đi làm về. Nhà chồ cũng là nơi gia đình ra ngồi chơi hóng mát trong những đêm hè nóng nực.

Đến thăm các ngôi nhà sàn của người Ba na, chúng ta không chỉ thấy được nét đặc trưng của nó mà còn khâm phục tài năng của những bàn tay tài hoa dựng nên ngôi nhà ấy. Đó là những đường nét tinh tế, khéo léo mang đậm nét văn hóa dân tộc Ba na.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trang phục truyền thống của dân tộc Ba Na

# data[].attributes.attachment_link.description
Sống giữa núi rừng bạt ngàn, những đường nét trong trang phục của người Ba na đều như hòa quyện cùng với thiên nhiên, mang hơi thở đại ngàn. Chúng ta cùng chiêm ngưỡng trang phục truyền thống của dân tộc Ba Na nhé!

# data[].attributes.body
" Đồng bào Ba Na thường mang trên mình bộ trang phục chất liệu thổ cẩm. Bằng sự khéo léo của đôi bàn tay và những bí quyết đời trước để lại, họ đã thêu dệt lên những bộ trang phục thổ cẩm bền đẹp. Người dân nơi đây đã biết lấy chất liệu bông để chế biến thành vải. Bông sau khi được mọi người thu hoạch được đem về phơi nắng trên nhà 3 ngày...."

# data[].attributes.attachment_link.title
Họa tiết trên trang phục của người Ba Na

# data[].attributes.attachment_link.description
Với những hoa văn, họa tiết giản dị được trang trí trên chất liệu thổ cẩm, các bộ trang phục của người dân tộc Ba Na đã tạo nên bản sắc riêng ở núi rừng Tây Nguyên.

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
- TRANG PHỤC VÀ DÂN CA CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM

# data[].attributes.body
" Công trình Thuỷ điện Yaly là bậc thang thứ ba - bậc thang lớn nhất trong tổng số 9 bậc thang thủy lợi - thủy điện trên sông Sê San - một chi lưu lớn của sông Mê Công. Công trình đầu mối Thủy điện Yaly nằm trên địa bàn Xã Yaly, huyện ChưPảh tỉnh Gia Lai. Phần lớn lòng hồ Yaly nằm trên địa bàn huyện Sa Thầy tỉnh KonTum."
http://cra.tlu.edu.vn/cong-trinh-tieu-bieu-ca-nuoc/cong-trinh-thuy-dien-yaly-12021

# data[].attributes.attachment_link.title
Flycam Thủy điện IALY - GIA LAI VIỆT NAM

# data[].attributes.headline
Hồ T'Nưng - Viên ngọc bích trên miền đất đỏ Tây Nguyên

# data[].attributes.subject
Hồ T'Nưng - Viên ngọc bích trên miền đất đỏ Tây Nguyên

# data[].attributes.body
"Vẻ đẹp của hồ được ví như viên ngọc bích bởi hồ xanh thăm thẳm, sáng lấp lánh dưới nắng như một viên ngọc bích khổng lồ của tự nhiên. Được hình thành từ một miệng núi lửa, hồ nước có vẻ đẹp tự nhiên và thơ mộng."
https://vietnamtourism.gov.vn/index.php/items/24668

# data[].attributes.attachment_link.title
BIỂN HỒ PLEIKU | Vẻ đẹp hoang sơ rừng núi Tây Nguyên

# data[].attributes.headline
Quảng Trường Đại Đoàn Kết - Trái Tim Của Phố Núi Pleiku

# data[].attributes.subject
Quảng Trường Đại Đoàn Kết - Trái Tim Của Phố Núi Pleiku

# data[].attributes.body
" Bên cạnh đó, chúng ta cũng không thể không nhắc đến Quảng trường Đại Đoàn Kết ở phố núi này. Được mệnh danh là trái tim của Pleiku nói riêng và Gia Lai nói chung, Quảng trường Đại Đoàn Kết đã khiến bao người dân phố núi cùng hàng nghìn lượt du khách đến đây phải thổn thức hạnh phúc và tự hào vô bờ bến."
https://mytour.vn/location/6968-quang-truong-dai-doan-ket-trai-tim-cua-pho-nui-pleiku.html

# data[].attributes.headline
Thác Phú Cường, dải lụa của núi rừng Gia Lai

# data[].attributes.subject
Thác Phú Cường, dải lụa của núi rừng Gia Lai

# data[].attributes.body
" Phú Cường có nhiều ưu điểm của một khu du lịch sinh thái hấp dẫn với nhiều hình thức khám phá. Những ai ưa mạo hiểm có thể men theo con đường mòn bên trái dưới chân thác, con đường này đi xuyên qua những đồi cỏ, xen lẫn những chiếc lá khổng lồ to bằng người, dẫn sâu vào lòng vách núi phía sau ngọn thác."
https://nhandan.vn/hanh-trinh-kham-pha/thac-phu-cuong-dai-lua-cua-nui-rung-gia-lai-451574/

# data[].attributes.attachment_link.title
du lịch-360 độ-thác nước  phú cường- chư sê -gialai

# data[].attributes.headline
Biển hồ chè Pleiku - Sắc xanh đầy sức sống

# data[].attributes.subject
Biển hồ chè Pleiku - Sắc xanh đầy sức sống

# data[].attributes.body
" Nét văn hóa đặc sắc bản địa với cồng chiêng, thổ cẩm hay vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng Tây Nguyên đã níu chân du khách quay trở lại nhiều lần với mảnh đất này."

https://vtv.vn/doi-song/bien-ho-che-pleiku-sac-xanh-day-suc-song-20201206100154157.htm

# data[].attributes.attachment_link.title
ĐỒI CHÈ BIỂN HỒ GIA LAI - #|Cuộc sống quanh ta - 81|

# data[].attributes.headline
Núi lửa Chư Đăng Ya vẻ đẹp huyền thoại của ngọn núi “Củ gừng dại”

# data[].attributes.subject
Núi lửa Chư Đăng Ya vẻ đẹp huyền thoại của ngọn núi “Củ gừng dại”

# data[].attributes.body
" Năm 2018 tạp chí tiếng tăm Daily Mail (Anh Quốc) đưa núi lửa Chư Đăng Ya vào danh sách điểm đến rất đáng ghé thăm, mặc dù đây là núi lửa không còn hoạt động và đã nguội lạnh hàng triệu năm."
https://digialai.com/du-lich-gia-lai/nui-lua-chu-dang-ya-du-lich-gia-lai/

# data[].attributes.attachment_link.title
Núi lửa Chư Đăng Ya quay bằng Mavic Mini siêu nhỏ, siêu nhẹ

# data[].attributes.headline
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh - "Nóc nhà của Gia Lai"

# data[].attributes.subject
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh - "Nóc nhà của Gia Lai"

# data[].attributes.body
" Đây là điểm du lịch sinh thái lý tưởng, rất thích hợp với các du khách mong muốn tìm một nơi nghỉ dưỡng với cảnh quan tự nhiên phong phú đa dạng cũng như các nhà nghiên cứu khoa học."
https://www.vietnamplus.vn/kham-pha-vuon-quoc-gia-kon-ka-kinh-noc-nha-cua-gia-lai/613566.vnp

# data[].attributes.attachment_link.title
Phát huy tiềm năng du lịch Vườn quốc gia Kon Ka Kinh

# data[].attributes.attachment_link.description
(GLO)- Buổi chiều nắng nhuộm vàng trên khoảng sân bên hiên nhà, các chị em trong Câu lạc bộ Dệt thổ cẩm làng Bồ (xã Ia Yok, huyện Ia Grai, Gia Lai) lại lên khung cửi, tiếp tục hoàn thiện những tấm vải đang dang dở.

# data[].attributes.body
" Tại các tỉnh Tây Nguyên nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng, các nghề truyền thống chủ yếu của đồng bào dân tộc tại chỗ là nghề dệt thổ cẩm, nghề sản xuất gỗ mỹ nghệ, nghề mây tre đan và nghề sản xuất các nhạc cụ dân tộc truyền thống. Hiện nay, việc duy trì và phát triển các nghề truyền thống này còn gặp nhiều khó khăn, sản phẩm làm ra chủ yếu là tự cung tự cấp, chưa có thị trường tiêu thụ…"

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hiện nay, nước ta có nhiều nghề truyền thống đang phát triển như: Nghề gốm sứ ở Hải Dương; nghề chằm nón ở Quảng Bình; nghề chạm khắc gỗ, nghề đúc đồng ở cố đô Huế; nghề đục đá, nghề tơ tằm ở Quảng Nam và rất nhiều nghề truyền thống về dệt thổ cẩm, về đồ thủ công mỹ nghệ ở khắp các tỉnh thành trên cả nước. Trải qua bao đời phát triển, các làng nghề truyền thống này từ lâu đã trở thành những tài sản văn hóa và vật chất vô giá, góp phần nuôi sống hàng triệu người lao động. Tuy nhiên, trong vòng xoáy kinh tế thị trường, nhiều nghề truyền thống ở Việt Nam hiện nay cũng đang đặt ra nhiều vấn đề cấp bách cần giải quyết, muốn phát triển được phải gắn với phát triển du lịch, gắn với thị trường tiêu thụ...

Tại các tỉnh Tây Nguyên nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng, các nghề truyền thống chủ yếu của đồng bào dân tộc tại chỗ là nghề dệt thổ cẩm, nghề sản xuất gỗ mỹ nghệ, nghề mây tre đan và nghề sản xuất các nhạc cụ dân tộc truyền thống. Hiện nay, việc duy trì và phát triển các nghề truyền thống này còn gặp nhiều khó khăn, sản phẩm làm ra chủ yếu là tự cung tự cấp, chưa có thị trường tiêu thụ... Muốn phát triển và xây dựng các nghề truyền thống thành một làng nghề, phố nghề gắn với du lịch hiện nay là một việc hết sức khó khăn. Theo tiêu chí công nhận làng nghề tại điều 5 Nghị định số 52/2018/NĐ-CP ngày 12/4/2018 của Chính Phủ về phát triển ngành nghề nông thôn thì tỉnh Gia Lai chưa đáp ứng được các tiêu chí để công nhận làng nghề. Mặc dù từ năm 2007 đến năm 2013, tỉnh Gia Lai đã đầu tư xây dựng 10 hạ tầng làng nghề từ nguồn vốn Trung ương và địa phương nhưng đến nay vẫn chưa phát huy được sự phát triển như mong muốn, chưa đưa được các hạ tầng làng nghề vào hoạt động.

Trong bối cảnh hiện nay, việc khôi phục, bảo tồn và phát huy, phát triển nghề và làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Gia Lai không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo việc làm cho người lao động nông thôn, nâng cao giá trị đời sống tinh thần và giữ gìn bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Tây Nguyên. Vì vậy, để khôi phục các làng nghề và nghề truyền thống phảikết hợp với khai thác du lịch có hiệu quả trên địa bàn tỉnh, trước hết cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Các cơ quan quản lý nhà nước khuyến khích thành lập các hợp tác xã, các tổ chức, cá nhân đầu tư sản xuất các sản phẩm nghề truyền thống; gắn hoạt động kinh tế của các nghề với hoạt động dịch vụ du lịch và bảo tồn phát triển văn hóa truyền thống. Tổ chức hỗ trợ đào tạo nghề và truyền nghề cho các lao động tham gia sản xuất, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống cho người dân lao động.

Đối với các nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh: Hỗ trợ kinh phí phục hồi và duy trì phát triển bền vững các nghề truyền thống; khảo sát, điều tra đánh giá lại các đối tượng là nghệ nhân có tay nghề giỏi, có tâm huyết đối với nghề, khôi phục lại nghề truyền thống đồng thời tăng cường tuyên truyền quảng bá để tiêu thụ sản phẩm thông qua các hội chợ triển lãm tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm; tập huấn đào tạo nâng cao năng lực quản lý cho các đối tượng là các cơ sở sản xuất công nghiệp nông thôn để có nhận thức trong sản xuất và ý thức trong cạnh tranh thị trường.

Đối với các hạ tầng làng nghề: Cần khôi phục đầu tư lại các cơ sở hạ tầng làng nghề, xem xét các hạ tầng làng nghề có khả năng phát triển về du lịch tăng cường kêu gọi đầu tư xây dựng thêm hệ thống đường giao thông, nhà hàng, khách sạn và tuyên truyền quảng bá về du lịch gắn với các cơ sở hạ tầng làng nghề tại một số huyện như: Hạ tầng làng nghề xã Chư Á thành phố Pleiku, phát triển nghề nhạc cụ truyền thống dân tộc Tây Nguyên gắn với những điệu múa xoang Tây Nguyên phục vụ khách du lịch. Làng nghề xã Glar huyện Đak Đoa, phát triển nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc Tây Nguyên gắn với những lễ hội của người đồng bào dân tộc. Làng nghề xã Tơ Tung huyện Kbang, phát triển nghề sản xuất gỗ truyền thống gắn với phát triển du lịch giới thiệu quê hương anh Hùng Núp...

Bên cạnh các giải pháp phát triển nghề truyền thống, cần khuyến khích kêu gọi các nhà đầu tư vào tỉnh phát triển du lịch, xây dựng và phát triển các hạ tầng làng nghề theo Nghị định số 52/2018/NĐ-CP ngày 12/4/2018 của Chính Phủ về phát triển ngành nghề nông thôn. Tổ chức các phiên chợ theo mô hình nông sản sạch gắn với các sản phẩm nghề truyền thống hoặc tổ chức các phiên chợ quê nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh, quảng bá và giới thiệu sản phẩm nghề đến với người dân địa phương. Khuyến khích phát triển một số nghề truyền thống khác như nghề thêu tranh, nghề rèn thủ công, nghề sản xuất bánh phở khô và một số nghề sản xuất ẩm thực khác...

Như vậy, sự lớn mạnh và phát triển của các sản phẩm nghề sẽ kéo theo sự phát triển thành các phố nghề và làng nghề, làm các loại dịch vụ liên quan khác cùng phát triển theo hướng cạnh tranh trên thị trường, bên cạnh đó kết hợp xây dựng hạ tầng theo hướng phục vụ du lịch, phục vụ về ẩm thực mang bản sắc Tây Nguyên đáp ứng các giải pháp nhằm kêu gọi đầu tư, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước khi đến với Gia Lai./.

Bài đăng trên Chuyên san "Du lịch Gia Lai - Tiềm năng và Triển vọng".

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
khôi phục các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh gia lai

# data[].attributes.attachment_link.title
KHÔI PHỤC CÁC LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI

# data[].attributes.attachment_link.description
Hiện nay, nước ta có nhiều nghề truyền thống đang phát triển như: Nghề gốm sứ ở Hải Dương; nghề chằm nón ở Quảng Bình; nghề chạm khắc gỗ, nghề đúc đồng ở cố đô Huế; nghề đục đá, nghề tơ tằm ở Quảng Nam và rất nhiều nghề truyền thống về dệt thổ cẩm, về đồ thủ công mỹ nghệ ở khắp các tỉnh thành trên cả nước.

# data[].attributes.body
" Lan tỏa âm thanh từ tre nứa để gìn giữ lửa nghề

HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi (phường Thắng Lợi, Tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai) là một trong 9 làng nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tại Gia Lai cùng với nghề khác dệt thổ cẩm, đan lát mây tre, làm rượu cần… Nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa Tây Nguyên, bằng niềm đam mê của nghệ nhân Rơ Châm Tih và các học trò đang duy trì và mong muốn xây dựng làng nghề sản xuất nhạc cụ truyền thống phát triển bền vững."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi (phường Thắng Lợi, Tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai) là một trong 9 làng nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tại Gia Lai cùng với nghề khác dệt thổ cẩm, đan lát mây tre, làm rượu cần... Nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa Tây Nguyên, bằng niềm đam mê của nghệ nhân Rơ Châm Tih và các học trò đang duy trì và mong muốn xây dựng làng nghề sản xuất nhạc cụ truyền thống phát triển bền vững. Gắn với nghề bắt nguồn từ đam mê
Bắt đầu từ hơn 14 năm qua, đề án "Mỗi làng một nghề" đã được Sở Nông nghiệp và PTNT đề xuất triển khai trên địa bàn toàn tỉnh Gia Lai nhằm khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống. Đề án kỳ vọng thúc đẩy ngành nghề nông thôn phát triển bền vững, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo hướng giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập của người dân nông thôn, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống.

Cùng với nhiều chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn của Chính phủ, nhiều làng nghề thủ công truyền thống trên địa bàn tỉnh Gia Lai được khôi phục và từng bước khẳng định uy tín đối với người tiêu dùng ở nhiều ngành nghề như nghề dệt thổ cẩm (HTX Ia Dom, xã Ia Dom, huyện Đức Cơ), đan lát mây tre (HTX công nông nghiệp Đăk Kơ Ning, xã Đăk Kơ Ning, huyện Kon Chro), sản xuất rượu cần, dệt thổ cẩm (HTX nông nghiệp và dệt thổ cẩm Glar - huyện Đăk Đoa, tỉnh Ia Lai)... Trong đó, HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi (phường Thắng Lợi, Tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai) do nghệ nhân Rơ Châm Tih - người giữ hồn tiếng nhạc cổ truyền của cộng đồng J'rai xây dựng và truyền nghề lại cho thanh niên trong buôn làng.

Nghệ nhân Rơ Châm Tih sinh ra và lớn lên ở làng Jút, xã Ia Dêr, huyện Ia Grai (Gia Lai) từ thuở nhỏ đã đam mê tiếng đàn, các nhạc cụ cổ truyền của đồng bào J'rai. Mê đàn, nên mỗi khi biết ở đâu có tiếng đàn là Rơ Châm Tih có mặt, có ngày ngồi học say sưa quên cả ăn, cả uống. Tâm hồn trẻ thơ của Rơ Châm Tih luôn bay bổng theo giai điệu thánh thót của những tiếng đàn và lời ca tiếng hát của bà con đồng bào J'rai trong các ngày đêm lễ hội.

Thường thì các nghệ nhân vừa tạo ra nhạc cụ giỏi, vừa chơi được nhạc cụ do chính mình tạo ra như Rơ Châm Tih rất hiếm hoi. Tiếng đàn, sáo cổ truyền do anh tạo ra, anh chơi đã thu hút niềm đam mê của các thanh niên nơi gia đình anh sinh sống và họ xin theo để học hỏi, Rơ Châm Tih sẵn sàng nhận lời và giúp đỡ họ.

Thời gian qua, chính anh đã bảo tồn được một số loại đàn đang có xu hướng mai một dần như: t'rưng, bru (sáo dọc), knik, tingning (đàn goong) đinh pơng... Đặc biệt Tih còn biết phát huy tác dụng của các loại đàn mà theo anh là những nhạc cụ giao hòa tâm linh giữa con người với thiên nhiên, cỏ cây hoa lá...
Âm thanh từ tre, nứa chinh phục khán giả nước ngoài
Rơ Châm Tih cho biết: "Nếu để được xem là một dàn nhạc cụ đầy đủ của người Jrai hay Barnah thì phải đủ 15 loại nhạc cụ. Trừ cồng chiêng là kim loại phải đúc thì tất cả các nhạc cụ truyền thống bằng tre, nứa của đồng bào, Rơ Châm Tih đều có thể tự mình làm ra".

Là một nghệ nhân trẻ tuổi và thành công nhất ở Gia Lai trong việc bảo tồn và phát triển nhạc cụ của dân tộc, Rơ Châm Tih từng được đại diện nghệ nhân tỉnh Gia Lai đi các tỉnh thành trong cả nước thậm chí ra nước ngoài như Hà Lan, Australia, Đức, Anh... biểu diễn và được đông đảo công chúng, khán giả đón nhận với cảm xúc vừa ngạc nhiên, vừa thú vị đầy bất ngờ.

Theo nghệ nhân Rơ Châm Tih: "Khi được đại diện cho tỉnh Gia Lai, đất nước Việt Nam đi biểu diễn, giới thiệu truyền thống âm nhạc cộng đồng dân tộc J'rai, Bahnar... tại nước ngoài, tôi mang cả tình yêu thương dân tộc mình, yêu đất nước Việt Nam và cống hiến hết lòng cho khán giả, công chúng. Họ rất thích. Âm thanh từ những thanh tre, ống nữa đã chuyển tải tình yêu cộng đồng J'rai đến với thiên nhiên. Rất nhiều người ngỏ ý đặt nhờ tôi làm những nhạc cụ truyền thống từ tre nữa như t'rưng, bru, knik, tingning (đàn goong) đinh pơng...".

Hiện nay, HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi do Rơ Châm Tih thành lập thường xuyên nhận đơn đặt hàng từ khắp nơi với uy tín ngày càng được khẳng định. Theo quan điểm của Rơ Châm Tih "đàn được coi là "tiếng tơ đồng", vật "tâm linh" của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên, không thể làm nhanh, làm ẩu mà phải làm bằng chính sự rung động của bàn tay và tâm hồn người nghệ nhân".

Để làm được một cây đàn T'rưng không đơn giản. Rơ Châm Tih kể: "Ngày xưa, người già làm một cây đàn T'rưng phải tốn nhiều công sức lắm, cả tháng trời mới xong. Tre phải ngâm dưới bùn ao đến 3 năm mới có thể mang lên để làm đàn. Giờ những công đoạn đó đơn giản hơn. Tre chặt về phơi nắng 3 tháng, rồi đem luộc, sau đó lại đem sấy trên dàn bếp. Sau công đoạn ấy, những đoạn tre thẳng nhất, già và vàng nhất mới được đem làm đàn. Một cây đàn T'rưng làm chỉ trong một ngày là xong nhưng nguyên liệu để làm nó phải chuẩn bị trước hơn 4 tháng. Có lẽ vì vậy, giá các loại đàn, nhạc cụ dân tộc J'rai, Bahnar... do HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi làm ra thường có giá từ 2 - 7 triệu đồng, tùy vào kích cỡ, loại nhạc cụ.

Được biết, ngoài việc sản xuất nhạc cụ truyền thống theo yêu cầu của khách hàng, bằng tình yêu văn hóa truyền thống cộng đồng và mong muốn được gìn giữ, phát huy, nghệ nhân Rơ Châm Tih đang gánh trên vai mình trách nhiệm người truyền lửa, sẵn sàng truyền dạy cho những ai yêu thích tìm hiểu về sức hấp dẫn từ âm thanh tre nứa trong văn hóa các dân tộc J'rai, Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên.

"Khi được đại diện cho tỉnh Gia Lai, đất nước Việt Nam đi biểu diễn, giới thiệu truyền thống âm nhạc cộng đồng dân tộc J'rai, Bahnar... tại nước ngoài, tôi mang cả tình yêu thương dân tộc mình, yêu đất nước Việt Nam và cống hiến hết lòng cho khán giả, công chúng...".
Nghệ nhân Rơ Châm Tih.

Thanh Luận

# data[].attributes.attachment_link.title
Lan tỏa âm thanh từ tre nứa để gìn giữ lửa nghề

# data[].attributes.attachment_link.description
HTX nhạc cụ dân tộc Thắng Lợi (phường Thắng Lợi, Tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai) là một trong 9 làng nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số tại Gia Lai cùng với nghề khác dệt thổ cẩm, đan lát mây tre, làm rượu cần...

# data[].attributes.body
" Trong dịp lễ bỏ mả, họ thường búi tóc sau gáy và cắm một lông chim công. Nam cũng thường mang vòng tay bằng đồng....
Phụ nữ Ba Na ưa để tóc ngang vai, khi thì búi và cài lược hoặc lông chim, hoặc trâm bằng đồng, thiếc....."

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Trong bài viết này, các bạn hãy cùng Địa Ốc Thông Thái tìm hiểu một cách chi tiết về dân tộc Ba Na nhé. Các nội dung bao gồm phong tục tập quán, hoạt động sản xuất, văn hóa, trang phục, tổ chức cộng đồng, tập tục cưới xin, sinh đẻ, ma chay của người Ba Na.

Tổng quan về người Ba Na

Tên gọi khác: Tơ Lô, Giơ Lâng, (Y Lăng), Rơ Ngao, (Krem), Roh, Con Kde, A La Công, Kpăng Công, Bơ Môn.

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khơ Me (ngữ hệ Nam Á).

Dân số: 286.910 người (Tổng điều tra dân số 2019).

Cư trú: Cư trú chủ yếu ở Kon Tum và miền Tây Bình Ðịnh và Phú Yên.

Lịch sử: Dân tộc Ba Na là một trong những cư dân sinh tụ lâu đời ở Trường Sơn - Tây Nguyên đã kiến lập nên nền văn hoá độc đáo ở đây. Họ là tộc người có dân số đông nhất, chiếm vị trí rất quan trọng trong các lĩnh vực văn hoá, xã hội ở các cao nguyên miền Trung nước ta.

Hình ảnh dân tộc Ba Na trong trang phục truyền thống. Tác giả: Nguyễn Minh Ngọc.

Trang phục truyền thống của dân tộc Ba Na

Mang phong cách chung của khu vực nhưng có cá tính riêng đặc biệt là qua phong cách thẩm mỹ.

Trang phục nam

Thường nhật, nam giới Ba Na mặc áo chui đầu, cổ xẻ. Ðây là loại áo cộc tay, thân áo có đường trang trí sọc đỏ chạy ngang, gấu áo màu trắng. Nam mang khổ kiểu chữ T theo lối quấn ngang dưới bụng, luồn qua háng rồi che một phần mông. Ngày lạnh rét, họ mang theo tấm choàng. Xưa nam giới búi tóc giữa đỉnh đầu hoặc để xõa. Nếu có mang khăn thì thường chít theo kiểu 'đầu rìu'. Trong dịp lễ bỏ mả, họ thường búi tóc sau gáy và cắm một lông chim công. Nam cũng thường mang vòng tay bằng đồng.

Trang phục nữ

Phụ nữ Ba Na ưa để tóc ngang vai, khi thì búi và cài lược hoặc lông chim, hoặc trâm bằng đồng, thiếc. Có nhóm không chít khăn mà chỉ quấn bằng chiếc dây vài hay vòng cườm. Có nhóm như ở An Khê (Sông Bé), Mang Giang hoặc một số nơi khác chị em chít khăn trùm kín đầu, khăn chàm quấn gọn trên đầu. Xưa họ đội nón hình vuông hoặc tròn trên có xoa sáp ong để khỏi ngấm nước, đôi khi còn có áo tơi vừa mặc vừa che đầu. Họ thường đeo chuỗi hạt cườm ở cổ và vòng tay bằng đồng xoắn ốc dài từ cổ đến khủy tay (theo kiểu hình nón cụt). Nhẫn được dùng phổ biến và thường được đeo ở hai, ba ngón tay. Tục xả tai phổ biến vừa mang ý nghĩa trang sức vừa mang ý nghĩa tín ngưỡng của cộng đồng. Hoa tai có thể là kim loại, có thể là tre, gỗ. Tục cà răng mang theo quan niệm triết lý của cộng đồng hơn là trang sức. Phụ nữ Ba Na mang áo chủ yếu là loại chui đầu, ngắn thân và váy. Aáo có thể cộc tay hay dài tay. Váy là loại váy hở, thường ngắn hơn váy Ê Ðê, nay thì dài như nhau. Quanh bụng còn có đeo những vòng đồng và cài tẩu hút thọc vào đó. Về tạo hình áo váy, người Ba Na không có gì khác biệt mấy so với dân tộc Gia Rai hoặc Ê Ðê. Tuy nhiên nó được chọn ở phong cách mỹ thuật trang trí hoa văn, bố cục trên áo váy của người Ba Na. Cũng theo nguyên tắc của lối bố cục dải băng theo chiều ngang thân người, dân tộc Ba Na giành phần chính ở giữa thân áo và váy với diện tích hơn 1/2 áo, váy cũng như hai ống tay để trang trí hoa văn (chủ yếu là hoa văn hình học với các màu trắng đỏ), nền chàm còn lại của áo váy không đáng kể so với diện tích hoa văn. Thắt lưng váy cũng là loại được dệt thêu hoa văn và tua vải hai đầu và được thắt và buông thong dài hai đầu sang hai bên hông váy.

Nhà của người Ba Na

Nhà người Ba Na thuộc loại hình nhà sàn. Cho đến nay, nhà của người Ba Na đã có rất nhiều thay đổi, hầu như không còn nhà sàn dài. Nhà sàn ngắn của các gia đình nhỏ là hiện tượng phổ biến. Mặc dù có nhiều thay đổi như vậy nhưng vẫn tìm được ở những địa phương khác nhau những ngôi nhà Ba Na có những đặc điểm như là những đặc trưng của nhà cổ truyền Ba Na, nhà nóc hình mai rùa hoặc chỉ còn là hai mái chính với hai mái phụ hình khum-dấu vết của nóc hình mai rùa. Chỏm đầu dốc có "sừng" trang trí (với các kiểu khác nhau tùy từng địa phương). Vác che nghiêng theo thế "thượng thách hạ thu". Có nhà, cột xung quanh nhà cũng chôn nghiêng như thế vách. Thang đặt vào một sàn lộ thiên trước mặt nhà. Trên sàn này người ta đặt cối giã gạo (cối chày tay). Ðiểm đáng chú ý là dưới đáy cối có một cái "ngõng", Khi giã gạo người ta cắm cái ngõng ấy vào một cái lỗ đục trên một thanh gỗ đặt trên sàn.

Nhà tre vách nhưng có thêm lớp đố, ngoài được buộc rất cầu kỳ có giá trị như là một thứ trang trí

Bộ khung nhà kết cấu đơn giản. Ðã là vì kèo nhưng vẫn trên cơ sở của vì cột. Tổ chức mặt bằng cũng đơn giản là 1 hiện tượng rất phổ biến hiện nay. Ngay như nhà của những người theo đạo Kitô cũng giữ lại kiểu bố trí trên mặt bằng như vậy.

Ngôi nhà công cộng (nhà rông) cao lớn và đẹp đứng nổi bật giữa làng, đó là trụ sở của làng, nơi các bô lão tề tựu bàn việc công, nơi dân làng hội họp, nơi thanh niên chưa vợ và trai góa vợ ngủ đêm, nơi tiến hành các nghi lễ phong tục của cộng đồng, nơi tiếp khách lạ vào làng.

Hoạt động sản xuất - kinh tế

Người Ba Na sống chủ yếu nhờ trồng rẫy. Rẫy cung cấp không chỉ lúa gạo, mà cả các loại lương thực khác, cũng như hoa màu, rau xanh, gia vị, mía, nhiều thứ quả cây và cả bông lấy sợi dệt vải. Cái cuốc là công cụ chủ yếu trong canh tác nông nghiệp ở tộc người này. Với ruộng khô thì việc thâm canh không bỏ hóa là đặc điểm khác với rẫy. Ruộng khô thường ở vùng ven sông suối. Từ đầu thế kỷ XX, việc làm ruộng nước bằng cày đã ngày càng phát triển ở nhiều nơi. Vườn chuyên canh và vườn đa canh cũng xuất hiện từ lâu.

Cùng với trồng trọt từng gia đình thường có nuôi trâu, bò, dê, lợn, gà. Chó là con vật được yêu quý và không bị giết thịt. Hầu như mỗi làng đều có lò rèn. Một số nơi biết làm đồ gốm đơn sơ, phụ nữ dệt vải tự túc đồ mặc trong gia đình. Ðàn ông đan chiếu, lưới, các loại gùi, giỏ, mủng... Việc mua bán thường dùng vật đổi vật, xác định giá trị bằng con gà, lưỡi rìu, gùi thóc, con lợn, hay nồi đồng, ché, chiêng, cồng, trâu v.v..

Phương tiện vận chuyển

Chủ yếu là cái gùi cõng trên lưng, cho nam, nữ và cho mọi lứa tuổi. Gùi nhiều kích cỡ to nhỏ và nhiều chủng loại, đan mau và thưa nhưng đều theo một mô típ cổ truyền.

Quan hệ xã hội

Làng là đơn vị xã hội hoàn chỉnh và duy nhất. Tàn dư mẫu hệ vẫn thể hiện rõ trong quan hệ gia đình, tộc họ và trong hôn nhân. Sự tan rã của chế độ mẫu hệ ở đây đã nâng cao địa vị của nam giới nhưng phía mẹ vẫn gần gũi hơn. Sau hôn nhân còn phổ biến tập quán cư trú phía nhà vợ. Xã hội có người giàu, người nghèo và tôi tớ.

Văn hóa nghệ thuật

Trong kho tàng văn nghệ dân gian, còn phải kể đến các làn điệu dân ca, các điệu múa trong ngày hội và các lễ nghi tôn giáo. Nhạc cụ Ba Na đa dạng: những bộ cồng chiêng kết cấu khác nhau, những đàn T'rưng, brọ, klông pút, kơ ni, khinh khung, gôông, v.v... và những kèn tơ nốt, arơng, tơ-tiếp v.v... Nghệ thuật chạm khắc gỗ của người Ba Na độc đáo. Những hình thức trang trí sinh động trên nhà rông và đặc biệt những tượng ở nhà mồ v.v... vừa mộc mạc, vừa đơn sơ, vừa tinh tế và sinh động như cuộc sống của người Ba Na.

Phong tục hôn nhân của người Ba Na

Tục hôn nhân người Ba Na cho phép tự do tìm hiểu và lựa chọn bạn đời, việc cưới xin đều theo nếp cổ truyền. Vợ chồng trẻ ở luân phiên mỗi bên một thời gian theo thỏa thuận giữa hai gia đình đôi bên, sau khi sinh con đầu lòng mới dựng nhà riêng. Trẻ em luôn được yêu chiều. Dân làng không đặt trùng tên nhau. Trong trường hợp những người trùng tên gặp nhau, họ làm lễ kết nghĩa, tùy tuổi tác mà xác lập quan hệ anh-em, cha-con, mẹ-con.

Ơở người Ba Na, các con được thừa kế gia tài ngang nhau. Trong gia đình mọi người sống hòa thuận bình đẳng.

Phong tục cưới hỏi của người Ba Na

Hôn nhân một vợ, một chồng là nguyên tắc cơ bản trong việc xây dựng gia đình. Hình thức luân cư sau lễ cưới rất phổ biến. Kết thúc các chu kỳ luân cư (ở bên vợ rồi ở bên chồng) thì đôi vợ chồng ra ở riêng tạo lập cơ ngơi của một gia đình mới, một tế bào mới của cộng đồng làng.

Phong tục tang ma của người Ba Na

Người Ba Na quan niệm con người chết đi hoá thành ma, ban đầu ở bãi mộ của làng, sau lễ bỏ mả mới về hẳn thế giới tổ tiên. Lễ bỏ mả được coi như lần cuối cùng tiễn biệt người chết.

Chữ viết và học tập của người Ba Na

Việc giáo dục truyền thống cho thanh thiếu niên được tổ chức thường xuyên tại nhà làng (nhà rông) do các già làng đảm nhiệm. Đó là nơi dạy nghề, huấn luyện chiến đấu và học tập các truyền thống văn hoá của cộng đồng làng.

Lễ hội và vui chơi của người Ba Na

Phổ biến là các trò chơi: đuổi bắt (đru đra), cướp dây, hất đá, nhảy đập nhịp, thả diều, đá cầu, đi cà kheo, đánh quay, đánh vòng...

# data[].attributes.attachment_link.description
Trong bài viết này, các bạn hãy cùng Địa Ốc Thông Thái tìm hiểu một cách chi tiết về dân tộc Ba Na nhé. Các nội dung bao gồm phong tục tập quán, hoạt động sản xuất, văn hóa, trang phục, tổ chức cộng đồng, tập tục cưới xin, sinh đẻ, ma chay của người Ba Na.

# data[].attributes.body
Wừu (1905–1952), còn gọi là Bok Wừu hay Anh hùng Wừu, là một liệt sĩ Việt Nam, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân người dân tộc Bana. Cùng với Đinh Núp, ông được xem là một trong những biểu tượng của người dân tộc thiểu số Tây Nguyên tham gia Kháng chiến chống Pháp.
Sau khi ông hy sinh, năm 1953, trong Đại hội Liên hoan Chiến sĩ thi đua Liên khu 5, ông được tuyên dương công trạng toàn liên khu. Đến ngày 7 tháng 5 năm 1956, ông được Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.