# data[].attributes.headline
Paragraaf 2.5 De bezetting van Nederland

# data[].attributes.subject
Paragraaf 2.5 De bezetting van Nederland

# data[].attributes.body
Lees het artikel over moffenmeiden

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Duizenden Nederlandse vrouwen hadden in de Tweede Wereldoorlog verkering met een Duitse soldaat. Volgens historica Monika Diederichs, die baanbrekend onderzoek deed naar 'moffenmeiden', was er bij de meeste vrouwen die zij sprak, sprake van liefde. Na de bevrijding vierden de Nederlanders hun frustraties over de bezetting bot op de 'moffenmeiden'.
Charmes van de buitenlandse bezetter

In de eerste maanden na de capitulatie merkten de Nederlanders relatief weinig van de bezetting. Er was nog geen grote schaarste, de schouwburg was nog geopend en avond aan avond kon er worden gedanst in menige uitgaansgelegenheid. Veel jonge vrouwen vielen voor de charmes van de bezetters, die zo verschilden van de Nederlandse mannen . Ze waren romantisch, hoffelijk en zagen er goed uit in hun strakke Wehrmacht-uniform. Bovendien waren de meeste Duitse soldaten niet de wrede bruten die we kennen uit de films. Voormalige 'moffenmeisjes' schetsen het beeld van jongens die heimwee hebben naar huis en met tegenzin de dienstplicht vervullen.

In het geheim

Historica Monika Diederichs, publiceerde in 2006 het boek Wie geschoren wordt moet stil zitten. De omgang van Nederlandse meisjes met Duitse militairen, dat gebaseerd is op jarenlang onderzoek. Diederichs spoorde 56 'moffenmeiden' op. Voor velen van hen was het de eerste keer dat ze over deze periode spraken. Zelfs vijftig jaar na de bezetting was het onderwerp nog vrijwel onbespreekbaar. De meisjes leerden 'hun' Duitser kennen in bars en theaters, maar ook op de werkvloer of in de tram of op straat. Als er eenmaal sprake was van een relatie, werd dit geheim gehouden, ook tijdens de oorlog leidde zo'n 'foute' relatie tot sociaal isolement.

Een politieke keuze

Naar schatting zijn er in de oorlog tussen de 120.000 en 150.000 Nederlandse vrouwen geweest die 'liepen' met een Duitser. Uit de oorlogsfilms kennen we vooral het beeld van de dellerige 'moffenhoer' die met Duitsers sliep voor geld of mooie kleren. Uit Diederichs onderzoek komt een genuanceerder beeld naar voren. Veel van de vrouwen die Diederichs sprak, noemden hun Duitser zelfs de liefde van hun leven. Juist dát werd de meisjes na de oorlog zwaar aangerekend. Vrouwen die een langdurige relatie hadden met een Duitser werden doorgaans zwaarder bestraft dan degenen die achter elkaar meerdere , korte affaires hadden met Duitse soldaten. Een lange relatie werd gezien als een politieke keuze.

Kinderen verwekt door Duitse soldaten

Het aantal kinderen dat in de oorlog door Duitsers is verwekt bij Nederlandse vrouwen wordt geschat tussen de 12.000 en 15.000. Sinds 1941 was onder druk van de bezetter de verloskundige hulp gratis geworden, maar in Nederlandse ziekenhuizen werden vrouwen die bevielen van een Duitser lang niet altijd goed behandeld. Zo hing de volgende tekst boven het bed van een vrouw uit het boek die zwanger was van een Duitse soldaat: 'Na de behandeling de handen extra wassen' Een relatief klein aantal Duitsers trouwde met zijn Nederlandse geliefde. Veel vrouwen bleven achter als ongehuwde moeder die door de gemeenschap met de nek werd aangekeken.

Bijltjesdag

Direct na de bevrijding werden allerlei 'foute' Nederlanders opgepakt, in elkaar geslagen, publiekelijk vernederd en opgesloten in leegstaande gebouwen. 'Moffenmeiden' werden publiekelijk kaal geschoren, soms tot bloedens toe. Soms werden de kaalgeschoren hoofden ingesmeerd met pek en menie, of werd een hakenkruis op hun hoofd geschilderd. Vaak volgde dan een vernederende rondtocht door de stad of het dorp, waar de meisjes werden uitgejouwd voor 'plurk' (een samentrekking van ploert en schurk) of 'moffenhoer'. Volgens de overlevering is er in een enkel geval zelfs sprake geweest van publieke verkrachtingen, maar harde bewijzen hiervoor ontbreken.

Het lijkt erop dat dergelijke 'Bijltjesdagen' niet spontaan ontstonden, maar dat de plaatselijke autoriteiten en de Binnenlandse Strijdkrachten ze achter de schermen organiseerden om de heftige wraakgevoelens jegens collaborateurs te kanaliseren. Maar harde bewijzen hiervoor ontbreken. Na deze traumatiserende gebeurtenissen zwegen de vrouwen tot op de dag van vandaag over hun oorlogsverleden.

Over Wie geschoren wordt moet stilzitten

Het beschamende beeld staat op ieders netvlies: jonge vrouwen en meisjes, kaalgeknipt en omgeven door een joelende menigte. Over de zogeheten moffenmeiden, vrouwen die tijdens de oorlog omgang hadden met Duitse soldaten was tot nu toe weinig bekend. Wie geschoren wordt moet stil zitten is het eerste boek dat diep ingaat op deze vergeten bevolkingsgroep.Dankzij haar speurzin en tact wist Monika Diederichs in gesprek te komen met betrokkenen, die hierover (begrijpelijkerwijs) tot nu toe gezwegen hebben. Ook kreeg zij toegang tot archiefbestanden die, in verband met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, voor onderzoekers gesloten zijn. Het resultaat is een aangrijpend boek over een onderbelicht aspect van de Tweede Wereldoorlog. Historica Diederichs beschrijft de ervaringen van deze vrouwen met nationaal-socialistische zorginstellingen en diverse instellingen van de Wehrmacht. Daarnaast gaat ze uitvoerig in op hun ervaringen met de Nederlandse bevolking, tijdens en na de oorlog.

Recensies

"Een prachtige en onthullende beschrijving van een deel van de Nederlandse geschiedenis waarvan tot nu toe vooral de beelden bekend waren, maar nog nauwelijks wat achter die beelden verborgen was." NRC Handelsblad "In deze studie van de historica Monika Diederichs zijn de herinneringen verwerkt van 56 vrouwen die omgang hadden met een Duitser. Het gaat hierbij om uniek materiaal. Voor de vrouwen die aan het project meewerkten (...) geldt vrijwel algemeen dat zij hun oorlogsverleden na 1945 zorgvuldig verborgen hielden. (...) Het is dan ook een bijzondere prestatie dat Diederichs de vrouwen niet alleen opspoorde, maar hen ook nog eens bereid vond te praten." Trouw

Titel: Wie geschoren wordt moet stilzitten Auteur: M. Diederichs

Omvang: 203 pagina's

Uitgever: Boom Uitgevers

Dit boek bestellen? Dat kan rechtstreeks bij de auteur. Je betaalt dan geen € 19,95, maar slechts € 14,95 (exclusief verzendkosten). Bestel dit boek
Meer lezen? In ons dossier over de Tweede Wereldoorlog delen we wat van de meest tragische en spraakmakende verhalen tijdens en rondom de Tweede Wereldoorlog.
Afbeelding:

NSB-ers en kaalgeschoren "moffenmeiden" worden opgebracht door leden van de B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten): Poll, Willem van de / Anefo, [onbekend], via Nationaal Archief

Deutsche Soldaten mit italienischen Mädchen in einem Auto durch eine Ortschaft / Stadt fahrend; PK 699: Bundesarchiv, Bild 101I-316-1199-19 / Nack / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons

# data[].attributes.attachment_link.title
Moffenmeiden - 'foute' relaties in de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Duizenden Nederlandse vrouwen hadden in de Tweede Wereldoorlog verkering met een Duitse soldaat. Volgens historica Monika Diederichs, die baanbrekend onderzoek deed naar 'moffenmeiden', was er bij de meeste vrouwen die zij sprak, sprake van liefde. Na de bevrijding vierden de Nederlanders hun frustraties over de bezetting bot op de 'moffenmeiden'.

# data[].attributes.headline
Paragraaf 2.5: De belaging van moffenmeiden

# data[].attributes.subject
Paragraaf 2.5: De belaging van moffenmeiden

# data[].attributes.body
In deze video zie je hoe 'moffenmeiden' werden belaagd na de bevrijding.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Duizenden Nederlandse vrouwen hadden in de Tweede Wereldoorlog verkering met een Duitse soldaat. Volgens historica Monika Diederichs, die baanbrekend onderzoek deed naar 'moffenmeiden', was er bij de meeste vrouwen die zij sprak, sprake van liefde. Na de bevrijding vierden de Nederlanders hun frustraties over de bezetting bot op de 'moffenmeiden'.
Charmes van de buitenlandse bezetter

In de eerste maanden na de capitulatie merkten de Nederlanders relatief weinig van de bezetting. Er was nog geen grote schaarste, de schouwburg was nog geopend en avond aan avond kon er worden gedanst in menige uitgaansgelegenheid. Veel jonge vrouwen vielen voor de charmes van de bezetters, die zo verschilden van de Nederlandse mannen . Ze waren romantisch, hoffelijk en zagen er goed uit in hun strakke Wehrmacht-uniform. Bovendien waren de meeste Duitse soldaten niet de wrede bruten die we kennen uit de films. Voormalige 'moffenmeisjes' schetsen het beeld van jongens die heimwee hebben naar huis en met tegenzin de dienstplicht vervullen.

In het geheim

Historica Monika Diederichs, publiceerde in 2006 het boek Wie geschoren wordt moet stil zitten. De omgang van Nederlandse meisjes met Duitse militairen, dat gebaseerd is op jarenlang onderzoek. Diederichs spoorde 56 'moffenmeiden' op. Voor velen van hen was het de eerste keer dat ze over deze periode spraken. Zelfs vijftig jaar na de bezetting was het onderwerp nog vrijwel onbespreekbaar. De meisjes leerden 'hun' Duitser kennen in bars en theaters, maar ook op de werkvloer of in de tram of op straat. Als er eenmaal sprake was van een relatie, werd dit geheim gehouden, ook tijdens de oorlog leidde zo'n 'foute' relatie tot sociaal isolement.

Een politieke keuze

Naar schatting zijn er in de oorlog tussen de 120.000 en 150.000 Nederlandse vrouwen geweest die 'liepen' met een Duitser. Uit de oorlogsfilms kennen we vooral het beeld van de dellerige 'moffenhoer' die met Duitsers sliep voor geld of mooie kleren. Uit Diederichs onderzoek komt een genuanceerder beeld naar voren. Veel van de vrouwen die Diederichs sprak, noemden hun Duitser zelfs de liefde van hun leven. Juist dát werd de meisjes na de oorlog zwaar aangerekend. Vrouwen die een langdurige relatie hadden met een Duitser werden doorgaans zwaarder bestraft dan degenen die achter elkaar meerdere , korte affaires hadden met Duitse soldaten. Een lange relatie werd gezien als een politieke keuze.

Kinderen verwekt door Duitse soldaten

Het aantal kinderen dat in de oorlog door Duitsers is verwekt bij Nederlandse vrouwen wordt geschat tussen de 12.000 en 15.000. Sinds 1941 was onder druk van de bezetter de verloskundige hulp gratis geworden, maar in Nederlandse ziekenhuizen werden vrouwen die bevielen van een Duitser lang niet altijd goed behandeld. Zo hing de volgende tekst boven het bed van een vrouw uit het boek die zwanger was van een Duitse soldaat: 'Na de behandeling de handen extra wassen' Een relatief klein aantal Duitsers trouwde met zijn Nederlandse geliefde. Veel vrouwen bleven achter als ongehuwde moeder die door de gemeenschap met de nek werd aangekeken.

Bijltjesdag

Direct na de bevrijding werden allerlei 'foute' Nederlanders opgepakt, in elkaar geslagen, publiekelijk vernederd en opgesloten in leegstaande gebouwen. 'Moffenmeiden' werden publiekelijk kaal geschoren, soms tot bloedens toe. Soms werden de kaalgeschoren hoofden ingesmeerd met pek en menie, of werd een hakenkruis op hun hoofd geschilderd. Vaak volgde dan een vernederende rondtocht door de stad of het dorp, waar de meisjes werden uitgejouwd voor 'plurk' (een samentrekking van ploert en schurk) of 'moffenhoer'. Volgens de overlevering is er in een enkel geval zelfs sprake geweest van publieke verkrachtingen, maar harde bewijzen hiervoor ontbreken.

Het lijkt erop dat dergelijke 'Bijltjesdagen' niet spontaan ontstonden, maar dat de plaatselijke autoriteiten en de Binnenlandse Strijdkrachten ze achter de schermen organiseerden om de heftige wraakgevoelens jegens collaborateurs te kanaliseren. Maar harde bewijzen hiervoor ontbreken. Na deze traumatiserende gebeurtenissen zwegen de vrouwen tot op de dag van vandaag over hun oorlogsverleden.

Over Wie geschoren wordt moet stilzitten

Het beschamende beeld staat op ieders netvlies: jonge vrouwen en meisjes, kaalgeknipt en omgeven door een joelende menigte. Over de zogeheten moffenmeiden, vrouwen die tijdens de oorlog omgang hadden met Duitse soldaten was tot nu toe weinig bekend. Wie geschoren wordt moet stil zitten is het eerste boek dat diep ingaat op deze vergeten bevolkingsgroep.Dankzij haar speurzin en tact wist Monika Diederichs in gesprek te komen met betrokkenen, die hierover (begrijpelijkerwijs) tot nu toe gezwegen hebben. Ook kreeg zij toegang tot archiefbestanden die, in verband met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, voor onderzoekers gesloten zijn. Het resultaat is een aangrijpend boek over een onderbelicht aspect van de Tweede Wereldoorlog. Historica Diederichs beschrijft de ervaringen van deze vrouwen met nationaal-socialistische zorginstellingen en diverse instellingen van de Wehrmacht. Daarnaast gaat ze uitvoerig in op hun ervaringen met de Nederlandse bevolking, tijdens en na de oorlog.

Recensies

"Een prachtige en onthullende beschrijving van een deel van de Nederlandse geschiedenis waarvan tot nu toe vooral de beelden bekend waren, maar nog nauwelijks wat achter die beelden verborgen was." NRC Handelsblad "In deze studie van de historica Monika Diederichs zijn de herinneringen verwerkt van 56 vrouwen die omgang hadden met een Duitser. Het gaat hierbij om uniek materiaal. Voor de vrouwen die aan het project meewerkten (...) geldt vrijwel algemeen dat zij hun oorlogsverleden na 1945 zorgvuldig verborgen hielden. (...) Het is dan ook een bijzondere prestatie dat Diederichs de vrouwen niet alleen opspoorde, maar hen ook nog eens bereid vond te praten." Trouw

Titel: Wie geschoren wordt moet stilzitten Auteur: M. Diederichs

Omvang: 203 pagina's

Uitgever: Boom Uitgevers

Dit boek bestellen? Dat kan rechtstreeks bij de auteur. Je betaalt dan geen € 19,95, maar slechts € 14,95 (exclusief verzendkosten). Bestel dit boek
Meer lezen? In ons dossier over de Tweede Wereldoorlog delen we wat van de meest tragische en spraakmakende verhalen tijdens en rondom de Tweede Wereldoorlog.
Afbeelding:

NSB-ers en kaalgeschoren "moffenmeiden" worden opgebracht door leden van de B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten): Poll, Willem van de / Anefo, [onbekend], via Nationaal Archief

Deutsche Soldaten mit italienischen Mädchen in einem Auto durch eine Ortschaft / Stadt fahrend; PK 699: Bundesarchiv, Bild 101I-316-1199-19 / Nack / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons

# data[].attributes.attachment_link.title
Moffenmeiden - 'foute' relaties in de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Duizenden Nederlandse vrouwen hadden in de Tweede Wereldoorlog verkering met een Duitse soldaat. Volgens historica Monika Diederichs, die baanbrekend onderzoek deed naar 'moffenmeiden', was er bij de meeste vrouwen die zij sprak, sprake van liefde. Na de bevrijding vierden de Nederlanders hun frustraties over de bezetting bot op de 'moffenmeiden'.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
6 augustus 1945: de eerste atoombom op Hiroshima. Foto: Wikipedia

Op 6 augustus 1945 wierp een B29-bommenwerper de eerste atoombom op Hiroshima. Het resultaat was gruwelijk: er vielen 78.000 doden en het grootste deel van de stad werd weggevaagd. Drie dagen later viel de tweede bom, op Nagasaki. Hier vielen 'slechts' 35.000 doden, omdat deze bom haar doel voor een deel miste.

Waren de atoombommen nodig om de Tweede Wereldoorlog te beëindigen? Over die vraag woedt al decennia een hevig debat. Ja, was het eerste antwoord van historici: deze bommen waren nodig. Japan zou anders niet gecapituleerd hebben, waardoor er nog eens honderdduizenden Amerikanen zouden zijn omgekomen in de strijd.

Maar in het midden van de jaren zestig, tegen de achtergrond van de Vietnamoorlog, kwam de atoombom in een ander licht te staan. De Amerikaanse geschiedschrijver Gar Alperovitz stelde in zijn boek Atomic Diplomacy (1965) dat president Harry S. Truman de bommen vooral had gebruikt om Sovjetleider Joseph Stalin te intimideren en buiten de oorlog in Azië te houden.

Het werpen van de atoombommen was niet de laatste oorlogshandeling van de Tweede Wereldoorlog, maar de eerste diplomatieke zet in de Koude Oorlog

Het werpen van de atoombommen was daarmee niet de laatste oorlogshandeling van de Tweede Wereldoorlog, maar de eerste diplomatieke zet in de Koude Oorlog. Daarbij hadden de Japanners zich volgens Alperovitz ook zonder de bom wel overgegeven, mits zij hun keizer - die zij beschouwden als een godheid - konden behouden. Truman wist dit, aldus Alperovitz, maar negeerde deze signalen doelbewust en liet de bommen vallen op Hiroshima en Nagasaki.

Tijdens de jaren zeventig en tachtig was deze nieuwe interpretatie erg populair, zowel in academische kringen als daarbuiten. Maar aan het begin van de jaren negentig begon er weer iets te schuiven. Door het einde van de Koude Oorlog gingen er nieuwe archieven open en konden er nieuwe documenten worden onderzocht. Zo toonde Robert James Maddox in Weapons for Victory (1995) aan dat Truman wel degelijk de atoombom had ingezet om de oorlog met Japan te beëindigen. De Amerikaanse president onderhield ook een redelijke relatie met Stalin, aldus Maddox. Een paar jaar later liet Richard B. Frank in Downfall (1999) zien dat de Japanners tot aan het moment van de atoomaanvallen bereid waren door te vechten - of ze hun keizer nu konden behouden of niet.

De bom maakte nauwelijks indruk

Maar nóg was de discussie niet voorbij. Al die tijd hadden historici zich vooral met de motieven van de Amerikaanse leiders bezighouden. Een tamelijk eenzijdige benadering, want het waren tenslotte niet de Amerikanen die zich over moesten geven. De Japanse kant van het verhaal was in al die jaren nauwelijks onderzocht.

In 2005 kwam daar verandering in met het boek Racing the Enemy van Tsuyoshi Hasegawa. Deze historicus beheerst zowel de Engelse, Russische als Japanse taal, waardoor hij gebruik kon maken van bronmateriaal van alle betrokken partijen.

Hasegawa vertelt het fascinerende verhaal van het Japanse crisisteam, de Opperste Oorlogsraad, met daarin de zes kabinetsleden die het voor het zeggen hadden in Japan. Deze Raad kwam voor het eerst sinds het begin van de oorlog bijeen op 9 augustus 1945. Er stond slechts één punt op de agenda: de onvoorwaardelijke overgave van Japan.

Vooral die datum is cruciaal: 9 augustus 1945. Dat was drie hele dagen na de atoombom op Hiroshima. Eerder kon de raad niet bijeenkomen, omdat verschillende leden andere, belangrijkere bezigheden hadden. Met andere woorden: de atoombom op Hiroshima maakte niet zo'n indruk op de Japanse leiders. Ook de tweede atoombom deed dat niet.

Pas toen de Raad al in vergadering was, kwam het nieuws binnen van de luchtaanval op Nagasaki. Maar dit had geen enkele invloed op het gesprek dat werd gevoerd. De standpunten waren al bepaald.

De genadeklap kwam van Stalin

Maar wat was dan wel de aanleiding va dit overleg? De Japanners wisten dat ze aan de verliezende hand waren in de oorlog, maar stuurden aan op nog één beslissende confrontatie met de Amerikanen. Zij gingen ervan uit dat dit treffen veel Amerikaanse levens zou kosten en dat Truman vervolgens bereid zou zijn om te onderhandelen over een Japanse overgave.

De Japanners eisten naast het behoud van hun keizer dat zij hun land zelf mochten demilitariseren, oorlogsmisdadigers zelf konden berechten en dat er geen Amerikaanse bezetting kwam. Hierbij was er een cruciale rol weggelegd voor de Sovjet-Unie. De Russen waren neutraal gebleven in het conflict tussen Japan en de VS en zouden moeten optreden als bemiddelaar in de onderhandelingen.

Maar het liep totaal anders.

De Sovjet-Unie viel in de vroege ochtend van 9 augustus de Japanners aan in Mantsjoerije, een Chinese provincie die door Japan bezet was. Dat was een totale verrassing voor de Japanners; Stalin had geen oorlogsverklaring gestuurd naar Tokio. Het Sovjetleger maakte snel korte metten met de Japanse regimenten in China - binnen luttele uren was hun opmars al niet meer te stuiten. Japan moest nu plotseling twee vijanden bevechten. En omdat Stalin niet meer neutraal was, konden de Japanners zijn bemiddeling ook wel op hun buik schrijven.

Een Russische bezetting van Japan was een horrorscenario voor de Japanse leiders. Ze voelden aan - waarschijnlijk terecht - dat er dan weinig over zou blijven van de Japanse cultuur en het keizerlijke systeem. Bij een Amerikaanse bezetting bestond daarentegen de kans op behoud van de keizer en waren de Japanners dus beter af. Met deze realiteit voor ogen werd na de aanval van de Sovjets de Opperste Oorlogsraad in allerijl bijeen geroepen. Het besluit was snel genomen: Japan gaf zich onvoorwaardelijk over.

De mythe van de atoombom

Tot dusver heeft geen enkele historicus de analyse van Hasegawa overtuigend kunnen weerleggen. Voorlopige conclusie: de atoombommen hebben niet geleid tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Maar hoe konden die gebeurtenissen dan zo'n mythische status krijgen? Eigenlijk hadden de twee atoombommen vergelijkbare effecten als de 'gewone' bombardementen op andere Japanse steden. Bij de aanval op Tokio van 9 maart 1945 vielen er 84.000 doden - meer dan bij de aanval op Hiroshima. Maar de bommen op Hiroshima en Nagasaki spraken enorm tot de verbeelding. Commentaren spraken van een nucleaire Apocalyps. De term ' atomic bomb disease ' werd gemunt: het bevangen zijn door de berichtgeving over de atoombommen.

Een jaar na dato wijdde The New Yorker een hele editie aan 'de bom', geschreven door de jonge journalist John Hersey. Al snel namen andere kranten zijn verslagen over. In radioprogramma's werden Herseys teksten zelfs integraal voorgelezen. Later werd er een boek van deze speciale editie gemaakt, dat verplichte kost werd op scholen in heel de Verenigde Staten.

Zo maakte een breed publiek kennis met de gevolgen van de atoomaanval: vernietiging, vuur en stralingsziekte. Het beeld van de atoombom als een gruwelijk, maar ook beslissend wapen werd onderdeel van het collectieve geheugen.

In werkelijkheid hebben de twee bommen op Hiroshima en Nagasaki de Tweede Wereldoorlog niet beëindigd. Ze zijn wel symbool gaan staan voor het begin van een nieuwe periode in de geschiedenis: De Koude Oorlog. Want het zou niet lang duren of de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie konden de hele wereld vernietigen met hun immense atoomarsenaal. De angst voor De Bom was geboren.

# data[].attributes.attachment_link.title
De mythe van de atoombom die 69 jaar geleden een einde maakte aan de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
Vandaag is het precies 69 jaar geleden dat Japan zich overgaf en de Tweede Wereldoorlog ten einde kwam. Dat had alles te maken met de twee atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, zo luidt het standaardverhaal. In dit stuk laat ik zien dat het in werkelijkheid heel anders ging.

# data[].attributes.body
Documentaire over het beleg van Leningrad.

# data[].attributes.headline
Andere Tijden: ooggetuigen van de atoombom

# data[].attributes.subject
Andere Tijden: ooggetuigen van de atoombom

# data[].attributes.body
Aflevering over Hiroshima

# data[].attributes.attachment_link.title
Ooggetuigen van de atoombom gemist? Start met kijken op NPO Start

# data[].attributes.attachment_link.description
Geschiedenisprogramma over ontwikkelingen en gebeurtenissen in de moderne geschiedenis. Vandaag met Nederlandse ooggetuigen van de atoombommen op Japan aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

# data[].attributes.body
Een boek over het leven van een NSB-kind.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud

Wilma Geldof

Wilma Geldof werkte jarenlang in de geestelijke gezondheidszorg en bij de Raad voor de Kinderbescherming. In 2001 verscheen haar eerste kinderboek. Sinds 2010 is ze fulltime schrijfster, columniste, en docent schrijven bij onder andere ScriptPlus. Met haar YA-roman Elke dag een druppel gif won ze in 2015 de Thea Beckmanprijs, en in 2016 verscheen het kinderboek Ollie en het kronkeldier. Op bol.com vind je alle boeken van Wilma Geldof, waaronder het nieuwste boek van Wilma Geldof.

Samenvatting

Maarten is elf jaar als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Als NSB-kind is hij het mikpunt van pesterijen. Terwijl zijn oudere broer Walter aan het oostfront vecht, voert Maarten op school zijn eigen kleine oorlog. Dan wordt hij, tot grote trots van zijn vader, toegelaten tot de Reichsschule, een 'Hitlerschool'. Terwijl heel Nederland gebukt gaat onder de verschrikkingen van de nazi's, is Maarten voor het eerst sinds lange tijd weer gelukkig. Maar dan capituleert Duitsland en breekt voor Maarten pas echt de oorlog uit. Als hij negentien jaar is, krijgt hij een relatie met Hanne. Zij is fel antinazi en Maarten kan niet langer zwijgen over zijn verleden. Er is iets wat hij als dertienjarige heeft gedaan wat mogelijk grote gevolgen heeft...

Recensie(s)

1948. De 19-jarige Maarten wordt - mede door vragen van zijn vriendin die fel anti-nazi is - steeds meer geconfronteerd met zijn verleden. In flashbacks ziet de lezer episodes uit Maartens leven. Als jong kind hunkerde hij zo naar de goedkeuring van zijn overheersende vader, een invloedrijk NSB-lid, dat hij zich diens gedachtegoed helemaal eigen maakte. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak werd hij op school erg gepest vanwege zijn nazi-achtergrond. Tot vreugde van zijn vader werd hij aangenomen op de Reichsschule, waar hij zich eindelijk gelukkig voelde. De omstandigheden voerden Maarten verder naar het oosten (waar zijn oudere broer Walter al aan het oostfront vocht); daar werd hij uiteindelijk door de geallieerden gevangengenomen. Toen begonnen zijn problemen pas echt. Goed gecomponeerd verhaal over het opgroeien in een NSB-gezin, over een vader-zoonrelatie en het hunkeren naar goedkeuring en liefde. De "omprogrammering' van Maartens denken wordt heel knap verwoord. Bevat lijst met begrippen, namen en Duitse woorden; bronnen en historische zwart-witfoto's. Winnaar Thea Beckmannprijs 2015. Vanaf ca. 15 jaar.

Virgi Smits-Beuken

Productspecificaties

Inhoud

Taal

Nederlands

Bindwijze

Paperback

Druk

1

Verschijningsdatum

februari 2017

Afmetingen

20 x 12,5 x 2,8 cm

Aantal pagina's

368 pagina's

Kaarten inbegrepen

Nee

Aanbevolen leeftijd

15 - 18 jaar

Illustraties

Nee

Overige kenmerken

Extra groot lettertype

Nee

Gemiddelde leestijd

8 h

Subtitel

aangrijpend verhaal over een jongen die opgroeit in een NSB-gezin

Thema Qualifier Code

5AS

Thema Subject Code

YX

Je vindt dit artikel in

Categorieën

Boek, ebook of luisterboek?

Boek

Aanraders

Prijswinnaars

Nieuw of tweedehands

Tweedehands

Studieboek of algemeen

Algemene boeken

Select

Voor 23:59 besteld, morgen in huis Tooltip

Bezorgopties

Vandaag nog in huis (bestel doordeweeks voor 14:00, bezorging tussen 18:00 en 22:00)

Doordeweeks ook 's avonds in huis

Ook zondag in huis (bestel voor za 23:59)

Bekijk alle bezorgopties

Gratis verzending vanaf 20 euro

30 dagen bedenktijd en gratis retourneren

Ophalen bij een bol.com afhaalpunt mogelijk

Dag en nacht klantenservice

Alle bindwijzen en edities (5)

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Elke dag een druppel gif, Wilma Geldof | 9789044352474 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud Wilma Geldof werkte jarenlang in de geestelijke gezondheidszorg en bij de Raad voor de Kinderbescherming. In 2001 verscheen haar eerste kinderboek. Sinds 2010 is ze fulltime schrijfster, columniste, en docent schrijven bij onder andere ScriptPlus.

# data[].attributes.body
Verhaal dat zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
De aanslag (paperback). Tijdens de hongerwinter wordt het Haarlemse gezin Steenwijk, bestaande uit vader, moeder en twee zoons, dat juist in een bijna...

# data[].attributes.body
Roman over een vermeende zoon van Hitler.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud

Harry Mulisch

Harry Mulisch (1927-2010) groeide op als zoon van een Oostenrijks-Hongaarse vader die tijdens de Eerste Wereldoorlog officier was in het leger. Al voor de Tweede Wereldoorlog scheidden zijn ouders en verhuisde zijn moeder naar Amsterdam. Zijn moeder emigreerde naar Amerika, terwijl hij in Nederland achterbleef en zijn schrijversdebuut maakte. In 1946 schreef Mulisch zijn eerste verhaal, 'De kamer', dat een jaar later in Elseviers Weekblad gepubliceerd werd. Pas na zijn eerste publicatie begon Mulisch zich in literatuur te verdiepen. Daarnaast liet hij zich inspireren door toneel.

In 1951 verscheen zijn debuutroman Archibald strohalm, waarvoor hij de Reina Prinsen Geerligs-prijs kreeg. Dit boek waarin de jongen Archibald jammerlijk faalt in het ontwerpen van een alomvattende filosofie, vormt het begin van een reeks romans, novellen en toneelstukken, die hun kracht ontlenen aan een superieur evenwicht tussen mythologische, magische en psychologische motieven. Na Het stenen bruidsbed (1959) trad een verandering op; de realiteit kwam meer op de voorgrond te staan. In 1961 verscheen Voer voor psychologen en niet lang daarna De zaak 40/61, over het proces in Jeruzalem tegen Eichmann.

De verteller verteld (1971) introduceerde een nieuwe periode: het boek bevat een fragmentatie van parodieën op stijlen en genres, aforismen en invallen. De roman Twee vrouwen (1975) en de novelle Oude lucht (1977) zijn voorbeelden van glasheldere verhalen waarachter zich echter een complex mythologisch gebeuren vol Mulisch-motieven afspeelt. In 1977 werd hij, op zijn vijftigste verjaardag, benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau en in 1992 tot Officier.

In het jaar dat Mulisch 65 jaar werd, verscheen De ontdekking van de hemel (1992), door critici een meesterwerk genoemd en unaniem bejubeld. In deze roman komen alle thema's die Mulisch in de loop de jaren in zijn boeken heeft verwerkt bij elkaar. Ook in het buitenland, met name in het Duitse taalgbied, was het boek een ongekend succes. In 1998 verscheen de veelgeprezen roman De procedure, die zich moeiteloos voegt in het rijkgeschakeerde, en zich voortdurend vernieuwende oeuvre. Het boek werd in 1999 bekroond met de Libris Literatuurprijs. In 2000 verscheen de meest recente roman van Mulisch, Siegfried, een zwarte idylle, die nominaties kreeg voor de AKO Literatuurprijs en de NS Publieksprijs.

Harry Mulisch ontving op 8 januari 2007 een eredoctoraat aan de Universiteit van Amsterdam bij gelegenheid van de 375ste dies natalis van de Amsterdamse universiteit. De ontdekking van de hemel werd in 2007 verkozen tot de beste Nederlandse roman aller tijden. Verdere literaire prijzen zijn onder meer de Constantijn Huygens-prijs (1977), de P.C. Hooft-prijs (1986), de Prijs van de Nederlandse Letteren (1995). Ook in het buitenland werd hij gelauwerd, onder meer met de benoeming tot Chevalier de l'Ordre des Arts en des Lettres door het Franse Ministerie van Cultuur (2001), de verlening van het Kruis van Verdienste eerste klasse in de Orde van Verdienste van de Bondsrepubliek Duitsland (2003) en de Italiaanse Premio Flaiano Internationale literatuurprijs (2003) en Premio Nonino (2007).

Werk van Harry Mulisch is vertaald in het Engels, Duits, Frans, Spaans, Portugees, Italiaans, Noors, Zweeds, Fins, Deens, Russisch, Ivriet, Pools, Tjechisch, Slowaaks, Hongaars, Roemeens, Servokroatisch, Sloveens, Bahasa Indonesia, Chinees. De Aanslag spant de kroon met een vertaling in twintig talen.

Harry Mulisch overleed op 30 oktober 2010.

Samenvatting

Rudolf Herter is een gevierd schrijver. Samen met Maria, de moeder van zijn zoontje Marnix, brengt Herter een bezoek aan Wenen, de stad van zijn Oostenrijkse vader en van Hitler.
Tijdens een televisie-interview ontspruit bij hem het idee voor een nieuwe roman. Wat hij wil is Hitler postuum een gefingeerde spiegel voorhouden, 'waarin we zijn gezicht alsnog te zien krijgen'. Maar als hij na afloop van zijn lezing in de Wiener Nationalbibliothek kennismaakt met het bejaarde echtpaar Ullrich en Julia Falk, van wie hij de volgende dag iets over Hitler verneemt wat niemand weet, blijkt de werkelijkheid absurder dan de auteur kon bedenken.
Siegfried (2001) is een roman op eenzame, afgrondelijke hoogte waarin Harry Mulisch met zijn alter ego Rudolf Herter de gelegenheid heeft aangegrepen om zichzelf met de nodige zelfspot ten tonele te voeren.

'Precies op die nihilistische goddelijkheid moest Hitler aan het slot van de twintigste eeuw nu eens en voorgoed vastgenageld worden, - daarna zou hij geen woord meer aan hem vuilmaken.'

Recensie(s)

Hoofdpersoon van deze goed ontvangen roman uit 2001 van Harry Mulisch (1927-2010) is Rudolf Herter, begin zeventig, schrijver met een "lang, smal, breekbaar, welhaast doorzichtig lichaam' na twee kankeroperaties en een hersenbloeding. Hij is met zijn dertig jaar jongere vriendin Maria in Wenen, om de zojuist verschenen vertaling van zijn roman 'De Uitvinding van de Liefde' te promoten. Enkele jaren na de oorlog was hij ook in deze stad die daar toen nog de duidelijke sporen van vertoonde. Hij is gefascineerd door Hitler, "een onbegrijpelijke dode, die je haat', zoals hij in een televisie-interview zegt. Als gevolg van deze uitspraak komt hij in contact met een hoogbejaard echtpaar dat in de jaren dertig op Hitlers buitenverblijf Berghof in de huishoudelijke dienst heeft gewerkt. Tijdens een bezoek aan hen vertellen zij hem iets dat hem bijna letterlijk van zijn stoel doet vallen. Als vanouds speelt Mulisch hier weer een spel met de werkelijkheid, het is bijvoorbeeld welhaast onmogelijk om in Herter geen (gechargeerd) zelfportret te zien. De toespelingen op gebeurtenissen uit zijn eigen leven zijn te talloos om toevallig te heten.

Redactie

Siegfried is het eerste boek dat ik heb gelezen van Harry Mulisch. Wat mij op viel aan de schrijfstijl was het vele gebruik van bijvoeglijke naamwoorden, dit was niet storend.
Dan de inhoud: ik vond de inhoud verrassend omdat het anders verliep dan ik op eerste gezicht had gedacht. Voordat ik het boek ging lezen, hoorde ik dat Herter, een van de hoofdpersonen, een alter-ego van Mulisch zelf was. Daardoor heb ik het een beetje arrogant ervaren hoe Herter over zichzelf sprak. Zo zei hij bijvoorbeeld dat hij geloofde dat hij op de wereld was om mensen te plezieren met zijn boeken. Desondanks vond ik het niet storend en bleef ik geboeid tot de laatste bladzijde van het boek. Dit omdat ik mij de personages levensecht kon voorstellen en omdat de gebeurtenissen realistisch beschreven waren. Ook vond ik dat het verhaal goed was opgebouwd qua spanning en het aantal gebeurtenissen. Moeilijk aan het boek vond ik het einde waarin filosofische theorieën worden verbonden met het leven van Hitler.
Al met al vond ik het boek erg waardevol om te lezen en een goede aanvulling van mijn boekenkast!

Het boek Siegfried is een erg goed boek. Heel gemakkelijk te lezen, wat ik persoonlijk niet had verwacht. Bovendien vind ik Harry Mulisch ook nog een ontzettend goede auteur, wat ook wel heeft meegespeeld bij het kiezen van dit boek. De hoofdpersonage in het boek is het alter ego van Mulisch, je leest dus ook nog persoonlijke zaken van hem. Erg interessant dus. Maar ook de beschrijving horende bij dit boek trok mijn aandacht meteen, lees maar op deze site. Kortom een zekere aanrader is dit boek. Gemakkelijk te lezen en te begrijpen. Ook is het een goed en sterk verhaal.

Geschreven bij Siegfried

Wonderschoon boek van kaliber 'De ontdekking van de hemel'; lang geleden dat ik zo onder de indruk was van een fictie-boek.

Ga er niet teveel over vertellen, laat het bij deze quote:
'Die oudjes, zoals jij ze noemt, waren de persoonlijke bedienden van Hitler en Eva Braun, en ik ben iets wereldschokkends van ze te weten gekomen, iets absoluut ongelijks en bloedstollends, en tegleijk iets totaal onbegrijpelijks, - maar ik heb met twee opgestoken vingers gezworen, dat ik het aan niemadn zou vertellen zolang ze nog leven.''Ook niet aan mij?''Het probleem is dat jij ook iemand bent'.

boek was in goede staat, zag er netjes uit

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Siegfried, Harry Mulisch | 9789023466741 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud Harry Mulisch (1927-2010) groeide op als zoon van een Oostenrijks-Hongaarse vader die tijdens de Eerste Wereldoorlog officier was in het leger. Al voor de Tweede Wereldoorlog scheidden zijn ouders en verhuisde zijn moeder naar Amsterdam. Zijn moeder emigreerde naar Amerika, terwijl hij in Nederland achterbleef en zijn schrijversdebuut maakte.

# data[].attributes.body
Concentratiekamp Westerbork

# data[].attributes.attachment_link.description
Herinneringscentrum Kamp Westerbork: meer dan een herinnering. Hier wordt het verhaal over het leven van slachtoffers en overlevenden verteld.

# data[].attributes.body
Concentratiekamp Vught

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Koning Willem-Alexander opent ons vernieuwde herinneringscentrum; bezoek is mogelijk vanaf 28 november ... lees meer

17 oktober 2019 - 27 november 2019

T/m 27 november is Nationaal Monument Kamp Vught gesloten, behalve voor groepen. Barak 1B is gratis te bezoeken ... lees meer

# data[].attributes.attachment_link.title
Nationaal Monument Kamp Vught | HERDENKEN IS NADENKEN

# data[].attributes.attachment_link.description
Koning Willem-Alexander opent ons vernieuwde herinneringscentrum; bezoek is mogelijk vanaf 28 november ... lees meer 17 oktober 2019 - 27 november 2019 T/m 27 november is Nationaal Monument Kamp Vught gesloten, behalve voor groepen. Barak 1B is gratis te bezoeken ... lees meer

# data[].attributes.body
Het verloop van de Tweede Wereldoorlog en andere informatie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Adolf HitlerIn 1933 komt Adolf Hitler als leider van de extreemrechtse NSDAP in Duitsland aan de macht. De nationaalsocialistische partij, waarvan de aanhangers nazi's worden genoemd, groeit door de economische crisis en de wraakgevoelens over de manier waarop Duitsland is behandeld na de Eerste Wereldoorlog. Hitler wil van Duitsland het machtigste land van Europa maken. In 1938 neemt hij zijn geboorteland Oostenrijk in. Daarna annexeert hij een deel van Tsjecho-Slowakije. Als hij Polen binnenvalt, volgt de Brits-Franse oorlogsverklaring aan nazi-Duitsland: de oorlog is begonnen. In mei 1940 valt Hitler Frankrijk aan. Bij die aanval worden ook Nederland en België bezet.Op vrijdagochtend 10 mei 1940 trekken Duitse soldaten de Nederlandse grens over. Het Nederlandse leger is niet opgewassen tegen de Duitse oorlogsmachine. Nadat de Duitsers het centrum van Rotterdam hebben gebombardeerd, besluit de Nederlandse legerleiding zich over te geven. De regering inclusief de koningin is dan al naar Engeland vertrokken. Bezetting Het bezette Nederland wordt eerst bestuurd door het Duitse leger, maar dat verandert snel in een burgerlijk bestuur. Hitler doet dit met een reden: de Nederlanders zijn voor hem een 'Germaans broedervolk' en moeten voor het nationaalsocialisme worden gewonnen. Dat kan volgens hem het beste door het bestuur zo veel mogelijk aan de Nederlanders te laten, met een bovenlaag van Duitse functionarissen. De Duitsers worden bijgestaan door leden van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), een Nederlandse partij met vergelijkbare ideeën als de Duitse NSDAP, en door meelopers en profiteurs.Wanneer Hitler in 1941 de aanval inzet op de Sovjet-Unie, sluiten zo'n twintigduizend Nederlandse mannen zich aan bij het Duitse leger. Maar er zijn ook mensen die zich aansluiten bij het verzet. Zij hebben eigen kranten die ze in het geheim verspreiden. Ook worden aanslagen uitgevoerd op bezetters en collaborateurs. De aanhang van het verzet groeit tegen het einde van de oorlog. Het grootste deel van de Nederlandse bevolking is echter passief anti-Duits en past zich aan de omstandigheden aan.

Vervolging
Aanvankelijk lijkt de bezetting mee te vallen, maar al snel wordt duidelijk wat onvrijheid betekent. Op de eerste verzetsdaden reageren de bezetters met zware straffen. Nederlandse mannen worden gedwongen in Duitse fabrieken te werken. Mensen worden zonder vorm van proces opgesloten in gevangenissen en concentratiekampen. Vooral voor de Nederlandse Joden wordt het leven steeds moeilijker door het groeiende aantal anti-Joodse maatregelen. Vanaf 1942 deporteert de Duitse bezetter meer dan honderdduizend Joodse mannen, vrouwen en kinderen vanuit Nederland in goederentreinen naar concentratiekampen. De overgrote meerderheid wordt vermoord. Onder het schrikbewind van de nazi's worden naar schatting in totaal zes miljoen Joden en honderdduizenden Sinti en Roma, gehandicapten, homoseksuelen en Jehova's getuigen omgebracht.

Hongerwinter en bevrijding
In het najaar van 1944 wordt het zuiden van Nederland bevrijd door geallieerde troepen. Pas in het voorjaar van 1945 begint ook de bevrijding van het gebied boven de grote rivieren. In de tussenliggende maanden krijgen met name de steden in de westelijke provincies nog te maken met de Hongerwinter. Door voedselgebrek komen naar schatting zeker twintigduizend mensen om. Op 5 mei 1945 geeft het Duitse leger zich over en is Nederland bevrijd. Nederlands-Indië is dan nog in handen van de Japanse bezettingsmacht. Na de atoombomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki capituleert Japan op 15 augustus 1945.

Herinneren
Herinneringen aan deze traumatische oorlog blijven de Nederlandse samenleving sterk beïnvloeden. Jaarlijks worden op 4 mei de oorlogsslachtoffers herdacht en wordt op 5 mei de vrijheid gevierd.
Bijbehorende hoofdlijn:

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
uitgebracht door het nederlands instituut voor…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
aaaeen uitgebreid overzicht van boeken over de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de hongertocht van ellen (pagina 364 t/m 373)in: over…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'de slag om arnhem' pag. 161-164 in: van tijd tot tijd: nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geschiedenis van nederland 1940-1945: de canon van de duitse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
laurens abbink spaink en erik brus (red.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wat bewoog u? : gesprekken met mannen en vrouwen uit het verzet

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dit is om nooit meer te vergeten : dagboek en brieven van helga…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
landverraad en heldendaden : kanttekeningen bij…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
is het dinsdag vandaag? : oorlogsherinneringen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
grijs verleden : nederland en de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
klein kwaad : het proces-demjanjuk en de speurtocht naar het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het denkende hart van de barak : de brieven van etty hillesum

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de collaborateur : een sociaal-psychologisch onderzoek naar…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het koninkrijk der nederlanden in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
van merijntje gijzen tot voorbij hitler en mussolini :…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
madelon de keizer en marije plomp (red.)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kopgeld : nederlandse premiejagers op zoek naar joden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de oorlog : gebaseerd op de gelijknamige televisieserie van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
onbekende kinderen : de laatste trein uit westerbork

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ondergang : de vervolging en verdelging van het nederlandse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het zakdoekje : een zoektocht naar het verzetsverleden van mijn…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de oorlog is nog lang niet voorbij : het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voor het vaderland weg : nederlandse dienstweigeraars in de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
die oorlog : opgroeien in bezettingstijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de bezette stad : plattegrond van amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mijn dagboek : oorlogskroniek van kees tetteroo

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
route '40-'45 : een reis langs het nederlandse oorlogsverleden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het kaïnsteken : mijn eigen kleine oorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vogelvrij : de jacht op de joodse onderduiker

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
alles ging aan flarden : het oorlogsdagboek van…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
werther nieland ; de ondergang van de familie boslowits

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
pastorale 1943 : roman uit de tijd van de duitse overheersing

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het meisje met het rode haar : roman uit de jaren 1942-1945

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kamp amersfoort : de bevochten nalatenschap van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de oranjes in de tweede wereldoorlog : het dagelijks leven

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dat nooit meer : de nasleep van de tweede wereldoorlog…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het 'foute' kamp : de geschiedenis van het amersfoortse…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de hoge raad en de tweede wereldoorlog : recht en…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
oorlogsmythen : willem frederik hermans en de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hannelore : kind van een duitse moeder in oorlogstijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
mussert & co : de nsb-leider en zijn vertrouwelingen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in de schaduw van de dom : overleven in de stad van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
enigma en de strijd om de westerschelde : het falen van de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
officier van oranje : het bewogen leven van jan wynekes

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de vergeten geschiedenis van nederland in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de vrouw die zegt dat ze mijn moeder is : een…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
anton mussert en zijn conflict met de ss

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fietsen in zeeland : langs sporen van de oorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland in de tweede wereldoorlog box 2

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
tobie goedewaagen (1895-1980) : een onverbeterlijke nationaalsocialist

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
groeten uit tjideng : 'met ons gaat het goed'

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
oorlog in de collegebanken : studenten in verzet 1940-1945

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
collaboratie en verzet : een stad in oorlogstijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
collaboratie op schouwen-duiveland in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
jacoba van tongeren : en de onbekende verzetshelden van groep 2000 (1940-1945)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de tien van renesse : een eiland in oorlogstijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verzetsheldin met schilderskist : het leven van ru paré

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
hemelse wacht voor dag en nacht : de oorlogsherinneringen van een rotterdammer in woord en beeld

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
grenzeloos verzet. over spionerende monniken

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wij overleefden : de laatste ooggetuigen van de duitse bezetting

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
slag om de schelde 1944 : de beslissing in de strijd om west-europa

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het oranjehotel : een duitse gevangenis in scheveningen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
breekbare helden : het verzet in zeeland 1940-'44

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
sprong naar het duister : verzetsheld pieter dourlein en het englandspiel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
gemmeker : commandant van kamp westerbork

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
veldgrauw : nederlanders in de waffen-ss

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de nederlandse spoorwegen in oorlogstijd 1939-1945 : rijden voor vaderland en vijand

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
u kent het werkelijke leven niet' : de oorlogsdagboeken van minister van buitenlandse zaken mr. e.n. van kleffens

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
rotterdam en het bombardement : 75 jaar herinneren en vergeten

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
frits : een retour vlissingen - berlijn - vlissingen van een dwangarbeider in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
oorlog in gelderland : onderdrukking en vrijheid 1940-1945

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
er moest iets nieuws komen! : getuigenissen van nederlandse fascisten 1940-1950

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het verdriet van nijmegen 1940-1945 : slachtoffers van de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de pijn die blijft : ooggetuigenverslagen van het bombardement van nijmegen 22 februari 1944

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kwesties van leven en dood : het nederlandse rode kruis in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
spion van oranje : het oorlogsverhaal van engelandvaarder bram grisnigt

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
loes visch en miriam windhausen (redactie)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geaarde kunst : door de staat gekocht '40-'45

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een mensenleven geleden : in het voetspoor van de bevrijding

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het leven van willem arondéus 1894-1943 : een documentaire

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geheim : het oorlogsverhaal van mijn vader

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
door wilskracht zegevieren : sport in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een korte oorlog : de slag om nederland in mei 1940

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
knokploegen : religie en gewapend verzet

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in dienst van de nazi's : gewone mensen als gewelddadige collaborateurs

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een wrang feest : hoe velen de bevrijding niet overleefden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de verborgen geschiedenis van de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
burgemeesters in oorlogstijd : besturen tijdens de duitse bezetting

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vrede is eten met muziek : sporen van oorlog in de nederlandse poëzie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nooit heb ik wat ons werd ontnomen zo bitter

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bitter liefgehad : verzetspoëzie en geuzenliederen uit de jaren 1933-1945

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bevrijd & geplunderd : geallieerde plunderingen in de regio nijmegen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geschiedenis van de tweede wereldoorlog in meer dan 100 verhalen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
stormsonate (met name het tweede deel 'de vervulling')

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
collaboratie op schouwen-duiveland in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
te vroeg gejuicht (pagina 44-45) in: de wortels van oranje (9+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voetballen (pagina 103 t/m 107) in ontsnapt! theaterlezen over toen (8+)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
allemaal de schuld van montgomery : de familie van rossem in de laatste oorlogsmaanden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de lange tweede wereldoorlog : nederland 1940-1949

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op verzoek van hare majesteit : de oorlog van wiardi beckman

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
haar verhaal : het verzet van tilburgse vrouwen in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ik was erbij : dwangarbeider in duitsland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geldjas van max nord : verzwegen verhalen uit het verzet

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
75 jaar bevrijding 1944-1945 : het nieuws uit het laatste oorlogsjaar van dag tot dag

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
max blokzijl : opkomst en ondergang van een journalist

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
jan campert overlijdt in kamp neuengamme

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste uitgave van de krant het parool verschijnt

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
amerikaanse bommenwerpers bombarderen de stad nijmegen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
karel doorman komt om tijdens de slag in de javazee

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de geallieerden bombarderen per ongeluk de haagse woonwijk bezuidenhout

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de oostenrijkse kanselier kurt von schuschnigg treedt af om een oorlog met nazi-duitsland te voorkomen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
achttien verzetsmensen worden op de waalsdorpervlakte gedood

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in italië richt benito mussolini de fascistische knokploegen op

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het duitse garnizoen in berlijn geeft zich over

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bevrijdingsdag: de officiële capitulatie van het duitse leger in nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nsb-leider anton mussert wordt op de waalsdorpervlakte geëxecuteerd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
laatste kabinetsvergadering in nederland voor het vertrek van de regering naar engeland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
d-day: het geallieerde invasieleger landt op de stranden van normandië in frankrijk

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verzetsheld gerrit jan van der veen wordt doodgeschoten

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de nederlandse onderzeeboot o13 keert niet terug van een patrouille

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'anjerdag': nederlanders uiten hun onvrede over de duitse bezetting

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
voormalig premier colijn wordt door de duitsers gevangengenomen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
minister van financiën piet lieftinck stelt de geldzuivering in

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in duitsland worden alle politieke partijen verboden

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
verzetsstrijder johannes post wordt gedood

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in duitsland verschijnt adolf hitlers boek 'mein kampf'

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
duitsland en de sovjet-unie tekenen het 'molotov-ribbentroppact'

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
dolle dinsdag: nederland wacht tevergeefs op de bevrijding

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in de provincie limburg begint de bevrijding van nederland

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
eindhoven wordt door britse grond- en amerikaanse luchtlandingstroepen bevrijd

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het verdrag van münchen wordt ondertekend

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
bierkellerputsch: adolf hitler doet in münchen een poging om de macht te grijpen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
amerikaanse ambassadeur meldt dat japan van plan is pearl harbor aan te vallen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de sovjet-unie begint een tegenaanval op de stad stalingrad

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de duitse luchtmacht bombardeert de engelse stad liverpool

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de eerste vergadering van de nationaal-socialistische beweging (nsb)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
koningin juliana onthult in amsterdam 'de dokwerker'

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
benito mussolini krijgt alle macht in italië

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
max blokzijl : opkomst en ondergang van een journalist

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
best: museumpark bevrijdende vleugels (met ' hell's highway battlefield tours ')

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
west kapelle: polderhuis westkapelle . interactief museum dat
aansluit bij het…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
alwaar de capitulatie van de
duitse troepen in…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
wageningen: bezoek de permanente expositie  de vrede van wageningen 1945 van…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
groesbeek: vrijheidsmuseum. tentoonstelling: de tweede wereldoorlog in films (t/m 12 januari 2021)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kaasmarkt rotterdam na het bombardement van 14 mei 1940

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
duitse strijdkrachten op de dam in amsterdam

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: de tweede wereldoorlog (groep 5 en 6)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: de tweede wereldoorlog (groep 7 en 8)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
canonclip: de tweede wereldoorlog (voortgezet onderwijs)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fragment canonlied de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
fokke & sukke vonden hun oude kloffie terug op zolder

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip de opkomst van de nsb

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
schooltv beeldbankclip het einde van de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
histoclips: nederland in de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
geallieerden bombarderen per ongeluk de haagse woonwijk bezuidenhout

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
afb. fokker d.21. nederlands gevechtstoestel uit de tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
herinneringscentrum kamp westerbork - de commandantswoning

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
herinneringscentrum kamp westerbork - de westerborkfilm

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
herinneringscentrum kamp westerbork - nationaal monument westerbork

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
herinneringscentrum kamp westerbork - barak 56

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
woii - toegang tot toen: tweedewereldoorlog.nl

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nationaal comité 4 en 5 mei: www.4en5mei.nl

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
vpro/dorst - dedictator sliep op d-day (serie van het één kwam het ander).

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nationaal archief: gevangen in het oranjehotel

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nationaal  comité 4 en 5 mei: gratis educatief project adopteer een monument

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
stichting informatie wereldoorlog twee: alles overde tweede wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland in de tweede wereldoorlog: herinneringen

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
nederland in de tweede wereldoorlog: bombardement op rotterdam

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
landelijk steunpunt gastsprekers wo ii - heden: gastsprekers

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
het nederlands
instituut voor oorlogs documentatie (niod)

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kamptekeningen
uit bezet nederlands-indië uit de collectie van museon en niod…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
website van museumpark bevrijdende vleugels in best

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
in wageningen begon op 5 mei 1945 formeel de bevrijding vannederland: de vrede…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
op de website www.derussenoorlog.nl zijn voor het eerst de
verhalen over de…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een gevarieerde en leuke manier om kinderen kennis te laten
maken met dit…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
een webquest met betrekking tot de verhalen en ervaringen van
kinderen met…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
van
alabama naar margraten . herinneringen van grafdelver…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kijken : vroeger & zo (schooltv) nederland in oorlog - mei 1940

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kijken : vroeger & zo (schooltv) een brug te ver - arnhem 1944

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kijken : vroeger & zo (schooltv) de hongerwinter 1944/1945

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kijken : histo clips (schooltv) hoe kwam hitler aan de macht?

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
kijken : histo clips (schooltv) duitsland onder hitler

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
alle 13 complete afleveringen van de serie 13 in de oorlog : schooltv.nl

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
de website ' de slag om de grebbeberg en
betuwestelling in mei 1940' geeft een…

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
utrechtaltijd.nl: 
de grebbelinie en de mobilisatie van 1939-1940

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
utrechtaltijd.nl: de
oorlogsjaren van een kind in de grebbelinie

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
utrechtaltijd.nl: 
de mobilisatie van de grebbelinie door kinderogen

# data[].attributes.attachment_link.description
Adolf HitlerIn 1933 komt Adolf Hitler als leider van de extreemrechtse NSDAP in Duitsland aan de macht. De nationaalsocialistische partij, waarvan de aanhangers nazi's worden genoemd, groeit door de economische crisis en de wraakgevoelens over de manier waarop Duitsland is behandeld na de Eerste Wereldoorlog. Hitler wil van Duitsland het machtigste land van Europa maken.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud

Carl Friedman

Carl Friedman (1952) debuteerde in 1991 met de alom geprezen novelle Tralievader. Hiervan verschenen inmiddels vertalingen in het Duits (Vater, eine ErzÃ¤hlung, 1993), Engels (Nightfather, 1994), Italiaans (Come siamo fortunati, 1997), Frans (Mon père couleur de nuit, 2001) en Spaans (Al otro lado de la alambrada, 2001). Voorts werd het boek verfilmd door Danniel Danniel, de film werd in 1997 uitgezonden op de NPS-televisie.

In 1993 verscheen de roman Twee koffers vol. Opnieuw volgden vertalingen, in het Duits (Zwei Koffer, 1996), Engels (The shovel and the loom, 1996), Frans (Une histoire perdue, 2003) en Russisch (Dva tsjemodana vospominani, 2004) en een verfilming, ditmaal door Jeroen Krabbé onder de titel Left Luggage (1998). Friedmans derde boek, De grauwe minnaar, verscheen in 1996. Deze bundel bestaat uit drie lange verhalen en werd door de Raad voor Cultuur genomineerd voor de Europese literatuurprijs 1997 (Aristeionprijs) en in 1998 voor de Prix des Ambassadeurs, een prijs ingesteld door 25 in Nederland werkzame buitenlandse ambassadeurs. Een Duitse vertaling verscheen in 1997 (Der graue Liebhaber), een Engelse in 1998 (The Grey Lover) en een Italiaanse in 2001 (L'amante biglio).

Carl Friedman woont en werkt in Amsterdam. Zij schreef columns in Trouw en Vrij Nederland. In november 2001 verscheen een bundeling van deze columns onder de titel Dostojevski's paraplu. In het najaar van 2004 verscheen een tweede bundeling van haar beste columns: Wie heeft de meeste joden.

Voor haar werk ontving de schrijfster in januari 2004 de E. du Perronprijs 2003 van de Gemeente Tilburg en de letterenfaculteit van de Universiteit van die stad. Op bol.com vind je alle boeken van Carl Friedman, waaronder het nieuwste boek van Carl Friedman.

Samenvatting

In 'Tralievader' beschrijft Carl Friedman in korte hoofdstukjes het dagelijks leven van een gezin met drie kinderen die opgroeien na de Tweede Wereldoorlog. De oorlog blijft voortduren doordat de vader, in eindeloze herhaling, dwangmatig blijft praten over zijn kampervaringen. Kortom: hij heeft kamp. Hoewel Max, Simon en hun zusje met hun vader proberen mee te leven blijft hij opgesloten in zijn eigen wereld. Hij behandelt zijn kinderen als vreemden die hem nooit zullen begrijpen. De moeder blijkt in dit gezin, verscheurd door zowel heden als verleden, de rots in de branding.
'Tralievader' was het debuut van Carl Friedman, die met deze aangrijpende novelle onmiddellijk haar naam als schrijver vestigde.

Recensie(s)

Met 'Tralievader' maakte Carl Friedman (1952) haar debuut. In veertig hoofdstukjes, die nauwelijks een woord te veel geven, beschrijft zij de ervaringen van drie opgroeiende kinderen in een gezin waarvan de vader een verblijf in een concentratiekamp heeft overleefd. Hij kan de herinneringen daaraan niet kwijt raken en moet er dan ook steeds over praten. Zoals het in het boek genoemd wordt: 'hij heeft kamp'. De kinderen reageren daarop ieder op hun eigen manier, uiteraard niet altijd vol begrip. De vader voelt zich vaak de onbegrepene, waarmee hij de toestand er niet eenvoudiger op maakt. Temidden van allerlei botsingen weet de moeder zich echter staande te houden. De gebeurtenissen worden gezien door de ogen van het dochtertje, dat soms een volkomen verkeerde voorstelling heeft -wat een zekere humor aan het boek geeft. Opvallend is hoe de gezinsleden elkaar in liefde geregeld weer vinden. Alhoewel niet alle hoofdstukjes even geslaagd zijn, vormt deze novelle een ontroerend verhaal dat de problematiek duidelijk verwoordt. Het werd gevolgd door het inmiddels door Jeroen Krabbe verfilmde 'Twee koffers'. Gebonden; normale druk.

Redactie

Geschreven bij Tralievader

Carl Friedman schrijft nog soberder dan Raymond Carver. Maar met des te meer effect: het gruwelijke verhaal rondom 'kamp hebben' wordt verteld vanuit het perspectief van een kind dat met een opmerkelijke 'volwassenheid' het leven van haar vader gade slaat en de impact dat het heeft op iedereen in het gezin.

Een 'kleine' novelle van grote klasse.

Geschreven bij Tralievader

Mooi en indrukwekkend boekje waarin de traumatische kamp ervaringen van de vader beschreven worden en waarin je door de beschrijvingen van de kinderen ziet hoeveel invloed dit heeft op het gezinsleven.
Mijn zoon heeft dit boekje gekozen voor zijn boekenlijst en was erg onder de indruk.

Geschreven bij Tralievader

Ik vind het opzich een goed boek. Het is wel een vrij kort verhaal en ik lees liever dikke boeken.
Verder vind ik het wel vreemd dat die vader over niks anders kan vertellen dan de oorlog. Ik dacht dat die mensen juist over het algemeen vrij gesloten waren en vind het dan ook best vreemd dat hij zn kinderen met allemaal van die gruwelverhalen opzadelt.

Ondanks dat lees je wel duidelijk hoe het er in de oorlog aan toe ging, en je blijft op een of andere manier ook doorlezen.

Productspecificaties

Inhoud

Taal

Nederlands

Bindwijze

Paperback

Verschijningsdatum

oktober 2018

Afmetingen

19,8 x 12,5 x 1,2 cm

Aantal pagina's

120 pagina's

Kaarten inbegrepen

Nee

Illustraties

Nee

Character

Personage

Geen personage

Overige kenmerken

Gemiddelde leestijd

3 h

Geslacht

Unisex

Subtitel

(midprice editie)

Thema Qualifier Code

5AB

Thema Subject Code

DNC

Je vindt dit artikel in

Categorieën

Boek, ebook of luisterboek?

Boek

Studieboek of algemeen

Algemene boeken

Snelle bezorgopties

Vandaag Bezorgd,Vandaag Ophalen,Avondbezorging,Zondagbezorging,Gratis verzending

Select

Voor 23:59 uur besteld, dinsdag in huis Tooltip

Bezorgopties

Vandaag nog in huis (bestel doordeweeks voor 14:00, bezorging tussen 18:00 en 22:00)

Doordeweeks ook 's avonds in huis

Ook zondag in huis (bestel voor za 23:59)

Bekijk alle bezorgopties

Gratis verzending vanaf 20 euro

30 dagen bedenktijd en gratis retourneren

Ophalen bij een bol.com afhaalpunt mogelijk

Dag en nacht klantenservice

Cadeautje? Laat het voor je inpakken en bezorgen

Alle bindwijzen en edities (5)

# data[].attributes.attachment_link.title
bol.com | Tralievader, Carl Friedman | 9789028282346 | Boeken

# data[].attributes.attachment_link.description
Ga naar zoeken Ga naar hoofdinhoud Carl Friedman (1952) debuteerde in 1991 met de alom geprezen novelle Tralievader. Hiervan verschenen inmiddels vertalingen in het Duits (Vater, eine ErzÃ¤hlung, 1993), Engels (Nightfather, 1994), Italiaans (Come siamo fortunati, 1997), Frans (Mon père couleur de nuit, 2001) en Spaans (Al otro lado de la alambrada, 2001).

# data[].attributes.body
Foto's die dienden als nazi propaganda.

# data[].attributes.attachment_link.title
Home - English - Airborne Museum Hartenstein

# data[].attributes.attachment_link.description
Airborne Museum discover the battle of arnhem Exhibitions Scroll photographic exhibition Arnhem boys More information Scroll Now at the museum the network An exhibition about the resistance Go to The Network

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Verzetsmuseum Junior op wielen

Verzetsmuseum Junior komt naar je toe!
De succesvolle kindertentoonstelling Verzetsmuseum Junior is vanaf eind november 2018 op reis! In een vrachtwagen van bijna 11 meter komen we met het verhaal van Eva, Jan, Nelly en Henk langs bij scholen, buurthuizen, evenementen, gebedshuizen en bibliotheken.

# data[].attributes.attachment_link.description
Verzetsmuseum Junior op wielen Verzetsmuseum Junior komt naar je toe! De succesvolle kindertentoonstelling Verzetsmuseum Junior is vanaf eind november 2018 op reis! In een vrachtwagen van bijna 11 meter komen we met het verhaal van Eva, Jan, Nelly en Henk langs bij scholen, buurthuizen, evenementen, gebedshuizen en bibliotheken.

# data[].attributes.body
Museum over Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Duik 75 jaar terug in de tijd en beleef het verhaal van de vergeten slag bij Overloon

Info & tickets

Museum in het donker - De slag bij Overloon

8, 9, 15, 16, 22, 23 november

Info & tickets

Museum in het donker - De slag bij Overloon - 75 jaar later

8, 9, 15, 16, 22, 23 november

Info & tickets

Wat gebeurde er tijdens De slag bij Overloon?

Bekijk het in het Oorlogsmuseum Overloon!!

Groepsrondleidingen mogelijk

Honden toegestaan mits aangelijnd

Bestel uw tickets online

# data[].attributes.attachment_link.description
Duik 75 jaar terug in de tijd en beleef het verhaal van de vergeten slag bij Overloon Info & tickets Museum in het donker - De slag bij Overloon 8, 9, 15, 16, 22, 23 november Info & tickets Museum in het donker - De slag bij Overloon - 75 jaar later 8, 9, 15, 16, 22, 23 november Info & tickets Bekijk het in het Oorlogsmuseum Overloon!!

# data[].attributes.body
Website met allerlei informatie over Anne Frank en achtergrondinformatie over de Tweede Wereldoorlog.

# data[].attributes.body
In de zomer in 2011 wordt Hitler wakker in een veld in Berlijn. Weet Hitler te overleven in de 21e eeuw?

# data[].attributes.attachment_link.title
Er ist wieder da - Official Trailer (2015)

# data[].attributes.body
Een korte rondleiding door het Achterhuis van Anne Frank.

# data[].attributes.body
Engelse film, helaas geen Nederlandse ondertiteling. Desalniettemin: de beste verfilming van het wereldberoemde boek.

# data[].attributes.headline
Verdieping 2.5: Ik durf het bijna niet te vragen

# data[].attributes.subject
Verdieping 2.5: Ik durf het bijna niet te vragen

# data[].attributes.body
Aflevering over Nederlandse overlevenden van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Elke dinsdag om 22:05 op

In 'Ik durf het bijna niet te vragen' geven onbegrepen Nederlanders antwoord op de meest indringende en soms choquerende vragen van kijkers, en rekenen ze af met de vooroordelen die mensen over hen hebben.

Ik Durf Het Bijna Niet Te Vragen

Aflevering 9: Overlevenden van de Tweede Wereldoorlog

In deze special geven overlevenden van de oorlog antwoord op confronterende vragen van kijkers, zoals: Heb je wel eens iemand verraden? Hoe vaak is je fiets gestolen? Was je dronken op Bevrijdingsdag? Aan het woord komen een verzetsstrijder, een Engelandvaarder, overlevenden van Auschwitz en de jappenkampen. Maar ook horen we de ongefilterde verhalen van een zoon van een NSB'er en de zoon van een 'moffenmeid', die nog dagelijks last hebben van hun verleden.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ik Durf Het Bijna Niet Te Vragen - Aflevering 9: Overlevenden van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.attachment_link.description
In deze special geven overlevenden van de oorlog antwoord op confronterende vragen van kijkers, zoals: Heb je wel eens iemand verraden? Hoe vaak is je fiets gestolen? Was je dronken op Bevrijdingsdag? Aan het woord komen een verzetsstrijder, een Engelandvaarder, overlevenden van Auschwitz en de j...

# data[].attributes.headline
In Europa: het einde van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.subject
In Europa: het einde van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.body
Nederlandse serie over het einde van de Tweede Wereldoorlog.

# data[].attributes.attachment_link.title
1945 - Duitsland & Rusland - In Europa.flv

# data[].attributes.body
Lees het artikel over de Wannsee-conferentie.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Al in "Mein Kampf" schreef Hitler in 1924: "Indien men het rassenvraagstuk en daarmee de Joden-kwestie niet volkomen onder de knie heeft, zal men ook de Duitse natie niet meer op de been kunnen helpen." Feitelijk zette Hitler daarmee de discussie op gang die uiteindelijk zou leiden tot wat in het Duits de "Endlösung" is gaan heten: de definitieve oplossing van wat voor de nazi's het "Joodse vraagstuk" was. "Endlösung", een term die al bestond sinds de 19e eeuw, werd door Adolf Eichmann als eerste gebruikt om er de systematische vernietiging van alle Joden in Europa mee aan te duiden.

Op 31 juli 1941 schreef Hermann Göring, die door Hitler al in 1938 belast was met de „Gesamtlösung der Judenfrage", aan Reinhard Heydrich: "In aanvulling op de aan u reeds overgedragen decreet van 24 januari 1939, namelijk de taak, het Joodse vraagstuk door middel van emigratie of evacuatie zo snel mogelijk op te lossen, instrueer ik u hierbij om alle noodzakelijke voorbereidingen te treffen voor een algehele oplossing ("Gesamtlösung") van het Joodse vraagstuk in de Duitse invloedssfeer in Europa."

Om aan Göring's opdracht te voldoen, organiseerde Heydrich de destijds uiterst geheime Wannsee-conferentie, die plaatsvond op 20 januari 1942 in de aan de Wannsee bij Berlijn gelegen Villa Marlier. De genodigden kwamen bijeen om te spreken over een 'definitieve oplossing' voor het 'Jodenvraagstuk' (Endlösung der Judenfrage). De bijeenkomst begon om 12.00 uur en duurde minder dan twee uur.

Voor Heydrich stond vast dat de Joden op efficiënte wijze moesten worden uitgeroeid. Tijdens de conferentie werd de term "uitroeien" niet daadwerkelijk gebruikt, maar werd er, zoals eufemistisch gesproken over "evacueren". In de loop van de conferentie werd besproken hoe dit het meest effectief zou kunnen worden aangepakt. Zo werd gesproken over het gebruik van het gifgas Zyklon B, dat uiteindelijk ook gebruikt zou worden in de meeste concentratiekampen.

Sommige deelnemers aan de conferentie verzetten zich tegen een zo grootschalig georganiseerde genocide. De jurist Wilhelm Kritzinger pleitte voor massale opsluiting. Zijn collega Wilhelm Stuckart bepleitte een massale sterilisatie. Uiteindelijk wist Heydrich alle deelnemers over de streep te halen, en men stemde eenstemmig in met de vergassing van en moord op de Joodse bevolking in de door Duitsland gecontroleerde en nog te controleren gebieden.

In maart 1947 ontving Robert Kempner, hoofdaanklager in het Wilhelmstraßenproces, een verzameling dossiers van het ministerie van Buitenlandse Zaken uit de periode van Joachim von Ribbentrop. Onder de stukken bevond zich een exemplaar van de strikt geheime notulen van de Wannsee-conferentie. Deze notulen, en de vertaling ervan, waren de eerste berichten over deze bijeenkomst die naar buiten kwamen. Ooit hadden dertig exemplaren van de notulen bestaan. Alle andere exemplaren waren voor het einde van de oorlog vernietigd. De complete notulen zijn hier te lezen.

# data[].attributes.attachment_link.title
75 jaar na de Wannsee-conferentie - Andere Tijden

# data[].attributes.attachment_link.description
Al in "Mein Kampf" schreef Hitler in 1924: "Indien men het rassenvraagstuk en daarmee de Joden-kwestie niet volkomen onder de knie heeft, zal men ook de Duitse natie niet meer op de been kunnen helpen."

# data[].attributes.body
Waargebeurde verhaal van de Joods-Poolse Wladyslaw Szpilman

# data[].attributes.attachment_link.title
The Pianist (2002) Official Trailer - Adrien Brody Movie

# data[].attributes.headline
Trailer: Boy in the striped pyjamas (op netflix) 

# data[].attributes.subject
Trailer: Boy in the striped pyjamas (op netflix) 

# data[].attributes.body
Verhaal over een vriendschap tussen een joods jongetje en Duitse jongen wiens vader commandant is van een concentratiekamp.

# data[].attributes.attachment_link.title
The Boy In The Striped Pajamas (trailer)

# data[].attributes.headline
Trailer: Naked among Wolves (Op netflix) 

# data[].attributes.subject
Trailer: Naked among Wolves (Op netflix) 

# data[].attributes.body
Een waargebeurd verhaal over mannen die een kind proberen te verbergen in een concentratiekamp.

# data[].attributes.body
Kort fragment over de experimenten die de nazi's uitvoerden op mensen.

# data[].attributes.body
Interviews met Nederlandse SS'ers.

# data[].attributes.headline
Verdieping 2.4 Scène uit Band of Brothers 

# data[].attributes.subject
Verdieping 2.4 Scène uit Band of Brothers 

# data[].attributes.body
Scène uit de serie Band of Brothers: de bevrijding van een concentratiekamp.

# data[].attributes.attachment_link.title
Band of Brothers  Liberation of Concentration Camp

# data[].attributes.headline
Paragraaf 2.3 Het verloop van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.subject
Paragraaf 2.3 Het verloop van de Tweede Wereldoorlog

# data[].attributes.body
Korte video over de Conferentie van München.

# data[].attributes.attachment_link.title
8. De conferentie van München (HAVO/VWO HC Duitsland in Europa)

# data[].attributes.headline
Verdieping 2.3 De laatste dagen van het Derde Rijk 

# data[].attributes.subject
Verdieping 2.3 De laatste dagen van het Derde Rijk 

# data[].attributes.body
Kort fragment uit de documentaire Apocalypse

# data[].attributes.body
Journaal over D-day

# data[].attributes.attachment_link.title
Invasie begint ergens anders dan Duitsers verwachten | D-day Journaal 6 juni 1944

# data[].attributes.body
Een artikel over de opkomst van Hitler.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Opkomst van de NSDAP

Tegen deze achtergrond komt de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) op. Bij haar oprichting in 1920 is het een kleine partij. Hitler weet met zijn spreektalent steeds meer leden aan te trekken. De partij kenmerkt zich door een extreem nationalisme en antisemitisme.

In november 1923 probeert Hitler door middel van een staatsgreep de macht te grijpen. Dit draait uit op een grote mislukking. Hitler belandt achter de tralies en de rechter verbiedt de NSDAP. Eind 1924 komt Hitler na een relatief lichte straf vrij. Zijn politieke carrière is nog niet voorbij. In de gevangenis heeft hij Mein Kampf geschreven, waarin hij zijn plannen voor Duitsland beschrijft.

De nazi's zullen voortaan de legale weg bewandelen en proberen via verkiezingen de macht te veroveren. Ze profiteren hierbij van de economische crisis die eind jaren twintig begint. Deze gebruiken de nazi's om felle kritiek te uiten op de regering en het vredesakkoord van Versailles. Deze strategie werkt. Bij de verkiezingen van 1928 kreeg de NSDAP 0,8 miljoen stemmen, in 1930 is dit aantal gegroeid tot 6,4 miljoen.

Hitler tot rijkskanselier benoemd

Het lukt de conservatieve partijen niet om genoeg steun onder de bevolking te krijgen. Ze zetten rijkspresident Paul von Hindenburg onder druk om Hitler tot kanselier te benoemen. Ze hopen met de NSDAP een meerderheidskabinet te kunnen vormen. Hun verwachting dat ze Hitler kunnen gebruiken voor hun eigen agenda zal een fatale onderschatting blijken.

Op 30 januari 1933 is het zover. Von Hindenburg geeft toe en benoemt Hitler tot rijkspresident. 'Het lijkt wel een droom. De Wilhelmstraße ﻿ is van ons', schrijft de latere minister van propaganda Joseph Goebbels in zijn dagboek. ﻿ Hitler is dus niet gekozen door het Duitse volk, maar wel op een wettige manier aan de macht gekomen.

Rijksdagbrand: eerste stap naar de dictatuur

Al snel trekt Hitler meer macht naar zich toe. Een sleutelmoment hierin is de brand in de Rijksdag, het parlementsgebouw. Op 27 februari 1933 zien de bewakers vlammen uit het dak slaan. Ze overmeesteren de vermoedelijke brandstichter, een Nederlandse communist genaamd Marinus van der Lubbe. Hij wordt in 1934 na een showproces geëxecuteerd. Er zijn nooit bewijzen gevonden dat hij handlangers had.

De nazileiders zijn snel ter plaatse. Een ooggetuige vertelt dat Göring bij het zien van de brand riep: 'Dit is het begin van een communistische opstand. Nu slaan ze toe. We hebben geen tijd te verliezen.' Voor hij verder kon gaan brulde Hitler: 'Vanaf nu zullen we geen genade meer kennen. Wie ons in weg staat wordt afgeslacht.' ﻿

Rijkspresident Von Hindenburg kondigt de volgende ochtend de Rijksdagbrandverordening af. Deze legt de basis voor een dictatuur. De burgerrechten van de Duitse bevolking worden ingeperkt. Vrijheid van meningsuiting is niet langer vanzelfsprekend en de politie kan willekeurig huizen doorzoeken en mensen arresteren. De politieke tegenstanders van de nazi's zijn nu vogelvrij.

Onderdrukking van tegenstanders

In deze sfeer van intimidatie vinden op 5 maart 1933 nieuwe verkiezingen plaats. De straten hangen vol met posters en vlaggen van de nazipartij. Desalniettemin blijft de door de nazi's gehoopte grote overwinning uit. Met 43,9 procent van de stemmen heeft de NSDAP geen meerderheid. De linkse partijen KPD en SPD zijn samen nog altijd goed voor 30 procent van de stemmen.

De arrestaties en intimidatie nemen toe. De regering verbiedt de communistische partij. Op 15 maart zijn er al tienduizend communisten gearresteerd. Om al deze politieke gevangenen onder te brengen worden de eerste concentratiekampen geopend. De omstandigheden zijn hier verschrikkelijk. Mensen worden mishandeld, gemarteld en soms gedood.

Met name Joden en bekende mensen onder de gevangenen hebben het zwaar. Zo nemen SS-bewakers van het kamp Dachau, nabij München, vier Joodse gevangenen mee naar buiten de poorten. Daar schieten ze de gevangenen dood. De bewakers beweren dat de slachtoffers een vluchtpoging hadden gedaan.

Gelijkschakeling van de samenleving

Nu Hitler zoveel macht heeft verzameld, is het tijd voor de nazi's om de samenleving in te richten naar het nazi-ideaal. Dit proces wordt Gleichschaltung (gelijkschakeling) genoemd. Veel politiek verdachte en Joodse ambtenaren worden ontslagen. Vakbonden maken gedwongen plaats voor het Deutsche Arbeitsfront. Zo voorkomen de nazi's dat arbeiders zich kunnen organiseren als tegenpartij.

De bestaande politieke partijen worden verboden. Vanaf midden juli 1933 is Duitsland een éénpartijstaat. Ook op cultureel en wetenschappelijk gebied vinden 'zuiveringen' plaats. Alles wat 'on-Duits' is moet volgens de nazi's verdwijnen. Boeken van bijvoorbeeld Joodse, linkse en pacifistische schrijvers worden verbrand.

Onderdrukking van de Joden

In de periode van de machtsovername is de destructieve energie van de nazi's voornamelijk gericht op hun politieke tegenstanders. De Duitse Joden vormen hierop een uitzondering. Als groep vormen ze geen oppositie voor de ambitie van de nazi's. Niettemin zijn ze het slachtoffer van geweld, pesterijen en onderdrukking. Al op 1 april 1933 gaat de regering over tot een officiële actie tegen de Joden. Ze kondigt een grote boycot af van Joodse producten. Het is de eerste stap in een reeks anti-Joodse maatregelen die zal eindigen in de Holocaust.

Hitler als alleenheerser

Hitler en de nazi's veranderen Duitsland na de machtsovername in een dictatuur. Steeds maken ze gebruik van juridische middelen om zo de schijn van legaliteit op te houden. Stap voor stap weet Hitler zo de democratie uit te hollen tot deze nog slechts een façade is. Toch is het proces hiermee niet ten einde. Gedurende de twaalf jaar dat het Derde Rijk bestaat zal Hitler zijn greep op het land blijvend verstevigen.

Literatuur

Boterman, Frits, Moderne geschiedenis van Duitsland (Amsterdam: De Arbeiderspers, 2005, 2e druk).

Evans, Richard J., The Coming of the Third Reich (New York, NY: The Penguin Press, 2004).

Friedländer, Saul, Nazi Germany and the Jews. Vol. I: The Years of Persecution, 1933-1939 ([New York, NY: HarperCollins 1997). Nederlandse uitgave: Nazi-Duitsland en de Joden : deel 1: De jaren van vervolging 1933-1939 (Utrecht: Spectrum, 1998).

Hagen, William W., German History in Modern Times (Cambridge : Cambridge University Press 2012).

Kitchen, Martin, Modern History of Germany: 1800 to the Present, (Chichester [etc.] : Wiley-Blackwell 2012, 2nd edition).

Kershaw, Ian, Hitler, 1889-1945 (London : Allen Lane, 1998-2000). Nederlandse uitgave: Utrecht: Spectrum, 2003.

Longerich Peter, Hitler: Biographie (München: Siedler, 2015).

Ullrich, Volker, Adolf Hitler. Deel I: De jaren van opkomst, 1889-1939 (Amsterdam: De Arbeiderspers, 2014).

Wachsmann, Nikolaus, KL: Een geschiedenis van de naziconcentratiekampen (Amsterdam: De Bezige Bij, 2015).

Noten

1. Straat in Berlijn waar zich het bestuurlijke centrum (o.a. Rijkskanselarij) van Duitsland bevindt.

2. "Es ist fast wie ein Traum. Die Wilhelmstraße gehört uns". In: Goebbels Tagebücher, 31 januari 1933.

3. Originele citaten uit Rudolf Diels, Lucifer ante portas: zwischen Severing und Heydrich (1949), p.142-144. Hier naar het Nederlands vertaald vanuit het Engels (zie: http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/pdf/eng/English3_Exeter.pdf).

# data[].attributes.attachment_link.title
Duitsland 1933: van democratie naar dictatuur

# data[].attributes.attachment_link.description
Opkomst van de NSDAP Tegen deze achtergrond komt de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) op. Bij haar oprichting in 1920 is het een kleine partij. Hitler weet met zijn spreektalent steeds meer leden aan te trekken. De partij kenmerkt zich door een extreem nationalisme en antisemitisme.

# data[].attributes.headline
Verdieping 2.2 Oversimplified Adolf Hitler

# data[].attributes.subject
Verdieping 2.2 Oversimplified Adolf Hitler

# data[].attributes.body
Deel I: zet Nederlandse ondertiteling aan

# data[].attributes.headline
Verdieping 2.2: Oversimplified Adolf Hitler

# data[].attributes.subject
Verdieping 2.2: Oversimplified Adolf Hitler

# data[].attributes.body
Zet Nederlandse ondertiteling aan