# data[].attributes.headline
Eylem, varlıkların yaptıkları işleri, içinde bulundukları durum ve oluşları zaman ve kişiye bağlı olarak anlatan, -mek/-mak ekine anlamca uyum sağlayan sözcüklerdir. Niteliklerine göre üçe ayrılırlar.

# data[].attributes.subject
Eylem, varlıkların yaptıkları işleri, içinde bulundukları durum ve oluşları zaman ve kişiye bağlı olarak anlatan, -mek/-mak ekine anlamca uyum sağlayan sözcüklerdir. Niteliklerine göre üçe ayrılırlar.

# data[].attributes.body
a)İş(Kılış) Eylemi
b)Oluş Eylemi
c)Durum Eylemi

# data[].attributes.headline
Eylemin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir. Bu eklere şahıs ekleri de denilmektedir.

# data[].attributes.subject
Eylemin kim tarafından yapıldığını gösteren eklerdir. Bu eklere şahıs ekleri de denilmektedir.

# data[].attributes.body
Şahıs Ekleri
1. Tekil : -m
2. Tekil : -n
3. Tekil : -yoktur-
1. Çoğul : -İz / -k
2. Çoğul : -nİz
3. Çoğul : -lEr

# data[].attributes.headline
Eylemlerin bir zaman ya da dilekle bağlantılı olarak eklerle oluşturdukları biçimlerdir. Eylemler iki ana başlıkta çekimlenir.

# data[].attributes.subject
Eylemlerin bir zaman ya da dilekle bağlantılı olarak eklerle oluşturdukları biçimlerdir. Eylemler iki ana başlıkta çekimlenir.

# data[].attributes.body
a) Haber(Bildirme) Kipleri: Haber kipleri, fiilin geçmişte yapıldığını, her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya gelecekte yapılacağını haber verir.

1) Geçmiş zaman
a) Bilinen (görülen / belirli) geçmiş zaman.(-dı/-di;-tı/ti...)
b) Öğrenilen (duyulan / belirsiz) geçmiş zaman(-mış/miş)
2) Şimdiki zaman(-yor)
3) Gelecek zaman(-acak/-ecek...)
4) Geniş zaman (Tüm zamanları kapsar.)(-r/-ar/-er...)
b)Dilek( Tasarlama) Kipleri: Bir dileği, bir isteği, tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Dilek kiplerinde zaman anlamı yoktur.
1) Gereklilik kipi (-malı/-meli)
2) Şart kipi (-se/-sa)
3) İstek kipi (-e/-a)
4) Emir kipi (eki yok, I. tekil şahıs ve I. çoğul şahıs çekimleri de yoktur)

# data[].attributes.body
eklerinin getirlmesi ile oluşturulur.
Fiil Kökü/gövdesi +  olumsuzluk eki + Şahıs eki
Örnek: Yazmak fiilinin şimdiki zamanının olumsuz II. tekil şahıslı çekimini yapalım.
yaz + mı + yor +sun
Fiilerde Soru  soru anlamı veren "mi " edetıyla yapılır.
*Fiil Kökü/Gövdesi + kip eki + mi soru edatı + şahıs eki
Örnek: Bak +malı mıyım?
* Fiil Kökü/Gövdesi + kip eki + şahıs eki+  mi soru edatı

Örnek: ver+e+ lim mi?

# data[].attributes.headline
Ek-fiil (ek-eylem, imek fiili, cevherî fiil, ), Türkçede isimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek onların yüklem olarak kullanılmalarını sağlayan, ayrıca basit zamanlı fiillerden birleşik zamanlı fiil yapan çekim ekleridir.ek-fiillerin iki görevi vardır:İsimleri ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak,Basit çekimli fiillere eklenerek birleşik zamanlı fiil yapmak (-dir hariç).

# data[].attributes.subject
Ek-fiil (ek-eylem, imek fiili, cevherî fiil, ), Türkçede isimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek onların yüklem olarak kullanılmalarını sağlayan, ayrıca basit zamanlı fiillerden birleşik zamanlı fiil yapan çekim ekleridir.ek-fiillerin iki görevi vardır:İsimleri ve isim soylu sözcükleri yüklem yapmak,Basit çekimli fiillere eklenerek birleşik zamanlı fiil yapmak (-dir hariç).

# data[].attributes.body
* Ek fiilin dört kipe göre çekimi vardır:

1) Ek-Fiilin Geniş zamanı (-ım/-im/-um/-üm; -dır/-dir/-dur/-dür)

2) -di’li (görülen, bilinen) geçmiş zaman (-dı/-di/-du/-dü; -tı/-ti/-tu/-tü)

3) -miş’li (duyulan, anlatılan, öğrenilen) geçmiş zaman (-mış/-miş/-muş/-müş)

4) Şart kipi (-sa/-se)

# data[].attributes.body
1.İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak(İsim Cümlelerinde Ek Fiil) :
Eki: -ım/-im/-um/-üm; -dır/-dir/-dur/-dür

Ek fiilin geniş zamanında şahıs ekleri kullanılır. Sadece O ve Onlar şahıs zamirlerinde -dır eki kullanılır.

1.Tekil  Şahıs  (ben)  ⇒  insanım,
2.Tekil Şahıs (sen) ⇒ insansın,
3. Tekil Şahıs (o) ⇒ insan(dır),

1. Çoğul Şahıs (biz) ⇒insanız,
2. Çoğul Şahıs (siz) ⇒ insansınız,
3. Çoğul Şahıs (onlar) ⇒ insan(dır)lar”
NOT: Bu ek, fiillere getirildiğinde kesinlik veya olasılık anlamı katar.

▪Ulaş şimdi tatil yapıyor(dur). (olasılık)

▪Bu durumda işe gitmeyecek(tir). (kesinlik)

# data[].attributes.body
* Ek fiilin geniş zaman olumsuzu “değil” ve “yok” kelimesiyle yapılır.

▪Biz artık buralarda değiliz.

▪Benim babam artık bu okulun müdürü değil.

Cebimde beş lira var.  → Cebimde beş lira yok.
* Ek fiil geniş zaman soru, soru ekleri -mı, -mi, -mu, -mü getirilerek yapılır.

▪Yarın hava karlı mı? (karlı mıdır)

▪Arkadaşınız derslerinde başarılı mı? (başarılı mıdır)

# data[].attributes.body
Not: Ek fiilin geniş zamanında üçüncü tekil şahıstaki –dır, -dir, -dür, -dur (–tır, -tir, -tür, -tur) ekleri çoğu zaman düşer. Bu ekler kullanılmazsa cümlenin anlamında değişme olmaz.

▪Bu kalem. (Bu kalemdir.)

Anlama kesinlik katmak gerektiğinde "-dir" eki özellikle kullanılır, düşürülmez.

* Bu çocuk çok efendidir.

* O benimdir: o. benim milletimindir ancak.

Dikkat! “p, ç, t, k, f, s, ş, h” (FıSTıKÇı ŞaHaP) sert ünsüzlerden sonra -tır, -tir, -tur, -tür ekleri gelir.

--Onlar ağaç. (Onlar ağaç-tır.)

Dikkat! Ek fiil geniş zaman ile iyelik ekleri birbirine karıştırılmamalıdır.

---Ben-im (Tamlayan eki) öğretmen-im (İyelik eki)

---Ben öğretmen-im. (Ek fiil)
Dikkat! Ek fiilin görülen geçmiş zaman, Ek fiilin duyulan geçmiş zaman ve Ek fiilin şart kipinde ekler kelimelere şu şekilde gelir.

1. Ek fiil kelimeye ayrı yazılırsa –idi, imiş, -ise şeklinde yazılır.

▪Geçen hafta çok hasta idi.

▪Yeni aldığı bilgisayar bozuk imiş.

▪Yarın tatil ise seninle sinemaya gelirim.

2. Sessiz harfle biten bir kelimeye Ek fiil bitişik yazılırsa –di, miş, -se şeklinde yazılır.

▪Geçen yıl okuduğumuz kitaplar çok güzeldi.

▪Yorgunsan biraz dinlen.

▪Soru yanlışsa iptal edelim.

▪Bugün kafası bozukmuş.

3. Sesli harfle biten bir kelimeye Ek fiil bitişik yazılırsa –ydi, ymiş, -yse şeklinde yazılır.

▪Sınavda çok heyecanlıymış.

▪Matematik sınavında çok başarılıydı.

Arkadaşınız hastaysa mutlaka ziyaret edin.

# data[].attributes.headline
2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak(Fiil Cümlelerinde Ek Fiil)

# data[].attributes.subject
2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak(Fiil Cümlelerinde Ek Fiil)

# data[].attributes.body
Basit zamanlı (sadece bir kip eki almış) fiiller, ek fiil alarak birleşik zamanlı (birden fazla kip eki almış) fiil olurlar. Fiilin birleşik zamanlı olması demek iki kip ekinin yan yana gelmesi demektir. Birleşik zamanlı fiillerde ikinci kip eki her zaman ek fiildir.
* BASİT ZAMANLI EYLEM:
FİİL KÖKÜ/GÖVDESİ + KİP EKİ + ŞAHIS EKİ
*BİRLEŞİK ZAMANLI EYLEM:
FK/G + KE + EK EYLEM + ŞE
Fiil cümlelerinde ek fiil, üç kiple çekimlenir:

1.Ek Fiilin Hikaye Hikaye Birleşik Zamanı (idi)

2.Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı (imiş)

3.Ek Fiilin Şart Birleşik Zamanı (ise)

Örnekler

» geliyorum - Bu fiil sadece bir kip eki (şimdiki zaman eki) aldığı için basit zamanlı fiildir.

» geliyormuşum (geliyor imişim)
Bu fiil ise iki kip eki (şimdiki zaman eki + öğrenilen geçmiş zaman eki) aldığı için birleşik zamanlı fiildir ve ikinci kip eki ek fiildir.

# data[].attributes.body
Not: "-dir" eki basit çekimli fiillere kesinlik ya da olasılık anlamı katar:

* Toplantımız bitmiştir, gidebilirsiniz. (kesinlik)

* Şu sıralarda Bodrum civarına gelmişlerdir. (tahmin)

Not: "-mek" mastar ekinin ardından "ile" durum ekiyle birlikle "-dir" eki kullanıldığında, fiilimsi şimdiki zaman anlamı kazanır:

* Annesi bu duruma için için sevinmektedir. (...seviniyor)

*Düğün alayı köye yaklaşmaktadır. (…yaklaşıyor.)

*Seni sevmekteyim(dir). (…seviyorum.)

# data[].attributes.headline
EYLEMDE ANLAM (KİP, ZAMAN) KAYMASIBir kipin karşılaması gereken zamandan farklı bir zamanı karşılayarak temel işlevinin dışında kullanılmasıdır. Yani eylemin asıl anlamının dışında bir anlam taşımasına “eylem kipinde anlam kayması” denir.

# data[].attributes.subject
EYLEMDE ANLAM (KİP, ZAMAN) KAYMASIBir kipin karşılaması gereken zamandan farklı bir zamanı karşılayarak temel işlevinin dışında kullanılmasıdır. Yani eylemin asıl anlamının dışında bir anlam taşımasına “eylem kipinde anlam kayması” denir.

# data[].attributes.body
“Annemin dedesinin dedesi Kafkasya’dan göç ediyor, bunun üzerine aile Ardahan’a yerleşiyor.”

cümlesinde eylem, “şimdiki zaman” kipiyle çekimlenmiş olmasına rağmen cümlede anlatılanlar “geçmiş zaman”la ilgilidir. Yani şimdiki zaman, öğrenilen geçmiş zaman kipi anlamında kullanılmıştır. Bu cümlede asıl anlatılmak istenen: “Annemin dedesinin dedesi Kafkasya’dan göç et miş, bunun üzerine aile Ardahan’a yerleş miş.

“Ödevini güzelce hazırlar, en geç perşembeye getirirsin.”

cümlesinde eylemin kipi “geniş zaman”dır ancak anlatılanlar “emir kipi”yle ilgilidir. Geniş zaman kipi, emir kipi anlamında kullanılmıştır: “Ödevini güzelce hazırla, en geç perşembeye getir.”

# data[].attributes.body
Babam iki hafta sonra Azerbaycan’dan dönüyor.

Kullanılan kip: Şimdiki zaman “dönüyor”

Anlatılan kip: Gelecek zaman “dönecek”

Ona olanları nasıl anlatmalıyım, bilemiyorum.

Kullanılan kip: Gereklilik kipi “anlatmalıyım”

Anlatılan kip: Gelecek zaman “anlatacağım”

Evden beş dakika önce çıkaydın trene yetişirdin.

Kullanılan kip: İstek kipi “çıkaydın”

Anlatılan kip: Dilek-şart kipi “çıksaydın”

Bir şey kaybetmiş olacak ki aranıp duruyor.

Kullanılan kip: Gelecek zaman “kaybetmiş olacak”

Anlatılan kip: Gereklilik kipi “kaybetmiş olmalı”

Hiç itiraz yok, hemen eve gelmelisin.

Kullanılan kip: Gereklilik kipi “gelmelisin”

Anlatılan kip: Emir kipi “gel”