# data[].attributes.attachment_link.title
Literatura galega no exilio 1936-1976, o resumo (poesía, narrativa e teatro)

# data[].attributes.body
autores e obras

# data[].attributes.attachment_link.description
Recursos educativos (Relacionar): LITERATURA GALEGA NO EXILIO (D) (literatura - 4 eso - literatura galega - o exilio) - Une cada obra ou característica literaria co seu autor

# data[].attributes.body
obras e autores

# data[].attributes.attachment_link.description
Recursos educativos (Relacionar): LITERATURA GALEGA NO EXILIO (literatura - 4 eso - literatura galega - o exilio) - Une cada obra ou característica literaria co seu autor

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

Presentación elaborada a partir da Guía de Lectura de A esmorga de Manuel Forcadela, en ed. O Cumio

1. 1. A esmorga Eduardo Blanco-Amor

2. 2. LECTURA E INTERPRETACIÓN DE A ESMORGA Eduardo Blanco-Amor. Bos Aires, 1959. Ed. Galaxia. Vigo, 1970 (con debuxos de Isaac Díaz Pardo). Ed. Galaxia. Vigo 1995 (14ª edición, primeira sen censura) Presentación elaborada a partir da Guía de Lectura de Manuel Forcadela. Ed. Do Cumio (1994)

3. 3. I. Argumento Nunha fría mañá de chuvia, Cibrán sae disposto a afrontar o seu traballo como operario na construción dunha estrada que unirá Ourense a Madrid. As chancas máncanlle os pés. Mentres reflexiona sobre "a perra vida do traballador", atopa ao Bocas e ao Milhomes pelexando, bébedos e mollados. Aínda non sabe que andan fuxidos da xustiza, pero convénceno de que se una a eles na esmorga que levan horas apurando. A partir de aí os tres esmorgantes inician un roteiro instintivo fóra de toda norma social en busca de acubillo ao seco, amparo que só atoparán en bares e prostíbulos. Nesta baixada aos infernos poñerán de relevo os baixos fondos da sociedade e do propio ser humano.

4. 4. I. Argumento Son tres marxinais condenados de antemán que tratan de fuxir da súa orfandade social, económica, familiar e amorosa. Pasarán pola denuncia de todos os estamentos sociais para acabar tentando cumprir os seus desexos entre a fidalguía decadente e bébeda. Alí, no Pazo dos Andrade, a súa peregrinaxe tocará ao seu fin: a realidade dunha muller fermosísima á luz do luar trócase nunha boneca fantasmagórica que provocará a frustración e a indignación até o punto de violar a unha inocente, matar a un amigo e morrer matando. Mais o que non morre deberá expiar as súas culpas ante a xustiza, por iso Cibrán, o Castizo, será o encargado de relatar ante un xuíz cego, xordo e mudo, todo o ocorrido ao longo desas vintecatro horas líquidas (chuvia, alcohol, lama, suor).

5. 5. II. Asuntos 1º ASUNTO: A Esmorga como plasmación dunha realidade sociolóxica. O CONFLITO SOCIAL 2º ASUNTO: A Esmorga como plasmación dun relato alegórico. O CONFLITO MORAL

6. 6. 1º ASUNTO: A Esmorga como plasmación dunha realidade sociolóxica. O CONFLITO SOCIAL 1º) Denuncia dunha Galiza colonizada polos de fóra, administrativa, política e economicamente 2º) Denuncia dunha Galiza colonizada cultural e lingüisticamente 3º) Denuncia da actitude violentamente represiva das forzas policiais 4º) Denuncia dunha fidalguía caduca que só serve para manter as fantasías doutros tempos II. Asuntos

7. 7. 2º ASUNTO: A Esmorga como plasmación dun relato alegórico. O CONFLITO MORAL O camiño que Cibrán inicia de madrugada A estrada que Cibrán está aconstruír II. Asuntos A B sentido común instinto traballo (valor moral positivo) ruada (esmorga) (valor moral negativo) mundo real mundo desexado consciente viaxe polos baixos fondos da sociedade e polo inconsciente orde social burguesa aspiración obreira A Civilización Xuíz lei B Primitivismo Bocas e Milhomes instinto A B estrada de Madrid trazado urbano de Auria camiño á civilización ruada polos baixos fondos da sociedade camiño duro herba mol (grazas ao alcohol) As zocas ou chancas A B chancas pés nus vivir dentro da moral vivir fóra das moralinas sociais Cibrán

8. 8. III. Temas XuízXuíz CibránCibrán MilhomesMilhomes: A homosexualidade Lei Dúbida BocasBocas: O impulso primitivo Silencio Texto Lola, a ViguesaLola, a Viguesa: O amor mundano Boneca do pazoBoneca do pazo: O amor ideal SocorritoSocorrito: A tolemia A falta de xustiza para os galegos A opresión da clase traballadora e a falta de conciencia social O amor e o desamor, en todas as súas manifestacións

9. 9. IV. Personaxes O Cibrán O Cibrán, O Castizo (porco semental, que posuíra seu pai), O Tiñica (tivera tiña), O Puchapodre (ocultara a súa cabeza baixo un pucho). É o narrador e o protagonista da historia, o personaxe que expón ante o xuíz o relato detallado dos feitos que aconteceron e que son obxecto de avaliación por parte da xustiza. A súa presenza no relato é contraposta á do xuíz: se o xuíz é un personaxe mudo , que carece de voz ao longo da novela, Cibrán é a voz do texto. Desde o comezo, ao atoparnos ante un individuo que está a declarar ante un xuíz, sabemos que ese personaxe é, presuntamente, autor dun delito, pero descoñecemos os feitos de que o acusan; o que lle dá intriga á novela. Por outra banda , Cibrán parece obrar como Lázaro de Tormes tomando o caso desde o comezo (cando saía para o traballo e desviouse do seu camiño) para que se comprenda o asunto final, a morte dos esmorgantes, a traxedia. . Cibrán é un fillo marxinal da sociedade á que pertence: pai emigrado en Cádiz, nai vella e cansa, irmán tamén emigrado, irmá doente dunha enfermidade mental, como o propio protagonista. Esa doenza mental que el chama "pensamento" maniféstase a través de ataques epilépticos o que leva ao personaxe a refuxiarse no alcohol como única saída. Cibrán é o primeiro personaxe literario galego cuxa ocupación é ser obreiro urbano. B-A foxe do mundo rural e dos campesiños, quere entregarnos unha visión do mundo do proletariado galego, sometido a condicións laborais e existencias miserábeis. Neste mundo miserábel no que habitan os perdedores como Cibrán, este atopa unha raiola de luz no seu amor pola Raxada e o fillo de ambos, Lisardiño. É a ilusión nunha nova vida con eles o que mantén ao protagonista na eterna dúbida existencial, evitando caer no hedonismo e no nihilismo, até que xa non soporta máis a tortura das forzas policiais e el mesmo se quita de diante cunha navalla.

10. 10. IV. Personaxes O Milhomes (por contraposición irónica ao seu carácter afeminado), O Papaganduxos (un ganduxo é unha costura mal feita, el era xastre), O Maricallas (pola súa homosexualidade), O Setesaias. Trátase dun personaxe homosexual, caracterizado pola súa propensión ás bromas e aos excesos de carácter erótico; grande bebedor e acostumado aos roubos e ás pelexas. Será a súa condición homosexual burlándose da sexualidade de Cibrán a que dea lugar ao lume do Pazo do Castelo, despois de telo anoxado, Cibrán lanzará o candil acendido que prenderá o lume no pazo. O Milhomes O Bocas O Bocas, O Alifante, O Peitodemacho. (home corpulento que vence sempre nas súas loitas) É o líder do grupo, condición que lle vén dada pola súa corpulencia e polo seu mal carácter. A acción da novela comeza co encontro entre o Cibrán e a parella formada polo Milhomes e o Bocas (fuxidos da xustiza), que nese instante atópanse no medio dunha liorta, bébedos e mollados pola chuvia. A pesar das loitas entre os dous hai unha profunda fidelidade amistosa. É importante reseñar o carácter maníaco- depresivo deste personaxe. Ten tendencia á depresión e ao ensimismamento. Tamén aparece o seu carácter obsesivo, especialmente no referido á dona do Pazo de Andrada, que desencadeará a traxedia final. Finalmente é preciso destacar a súa actitude arrogante coas prostitutas, especialmente con Lola, a Viquesa, para quen é "mi chulillo".

11. 11. IV. Personaxes O primeiro personaxe da novela é xuíz, o interlocutor de Cibrán na súa longa declaración (5 cap.), mais é mudo, só aparece definido por un trazo ou guión seguido de silencio. As intervencións deste personaxe (símbolo da xustiza: cega, xorda e muda) podémolas deducir do propio discurso de Cibrán. O xuíz

12. 12. V. Narradores NARRADOR-AUTOR NARRADOR- PROTAGONSTAAparece só no inicio (Documentación, que serve de prólogo á obra) e no final da obra, no último parágrafo, separado do resto por dúas liñas de puntos suspensivos e que serve de epílogo. Na Documentación o autor preséntanos as fontes de onde tirou a historia en busca de maior verosimilitude. Esta parte está narrada en 1ª persoa. O autor fainos ver a historia como algo herdado da mítica dunha comunidade á que el mesmo pertence (carácter oral) mais tamén tivo acceso a papeis procesais e vellos boletíns que constitúen a fórmula estilística sobre a que o autor elabora o seu propio texto (fontes escritas, Crónica) Volve a tomar a palabra nos tres últimos parágrafos do cap. V.para contarnos a morte do protagonista, que el mesmo non pode contar. Ao estilo da novela picaresca, Cibrán é o narrador desta historia que ademais el mesmo protagoniza, é, como xa se dixo, a voz do texto a través da súa longa declaración ante o xuíz.

13. 13. VI. Espazos A Esmorga é unha novela de viaxe, itinerante, describe un percorrido etílico-orxiástico ao longo dun día enteiro.Estamos ante un itinerario urbano no que os perigos que encontran os protagonistas non son outros que os derivados da organización social. Como os protagonistas son convitos da xustiza, a viaxe é unha fuxida, e o motivo que latexa nas mentes dos protagonistas e disfrutar ao máximo do que parece vai ser o derradeiro día de liberdade. Auria é Ourense. Cos seus lugares fechados e abertos, e coa súa chuvia. Os lugares pechados que acollen aos esmorgantes en busca de pracer e descanso da chuvia son os prostíbulos e os bares (o hedonismo); tamén acceden a espazos fechados diferentes pero que non lles pertencen: os pazos. Os protagonistas carecen de espazo pechado propio, de protección social: son uns marxinados fóra da lei e da organización establecida pola sociedade á que pertencen. Son personaxes orfos, entregados á intemperie da vida, por iso a súa viaxe tamén é unha procura da casa, do amparo. (espazos urbanos, verosímiles, múltiples, abertos/pechados)

14. 14. VII. Tempos Cibrán é un reo que está a declarar ante un xuíz, polo que todo o que conta é , evidentemente, anterior ao momento da narración (retrospección temporal). Así debemos distinguir dous tipos de temporalidades: 1. O que dura a declaración de Cibrán: dous días. (1º día: Cap. I-II e 2º día: Cap. III-IV-V) 2. O tempo que dura o percorrido dos tres esmorgantes (1 día: desde que se atopan os tres ao amencer, ata que o Cibrán é atopado ferido por uns varrendeiros vintecatro horas despois).

15. 15. CAPÍTULOS EPISODIOS ESTRUTURA ESPAZO TEMPO NARRADR Prólogo Orixe documental da historia Marco Auria 40 anos despois de recoller a hª e 90 despois do sucesos Narrador- autor 1. Saída para o traballo. 2. Encontro co Bocas e co Milhomes. 3. Taberna da Tía Esquilacha. 4. Conversa debaixo da ponte. 5. Xardín dos Andrada. A) I. Inicio da Declaración sen introdu-ción. -Estrada a Madrid -Taberna da tía Esquilacha -Xardín dos Andrade Ama- ñecer 1. 2. 3. 1º día decla- rando ante o xuíz Narrador- prota- gonista 6. Xunto ao cano da Burga. 7. Bocas e Milhomes dormen. 8. Pazo dos señores do Castelo . 9. Encontro co Pega. 10. Incendio do Pazo. B) I. Introdu- ción ás 24h. de esmorga. Reunión dos esmorgantes -As Burgas -Pazo dos señores do Castelo -Ferreiría Mañá 4. 5. 6. 7. 8. 9. Cap. III 11. Casa da Morfontina. 12. Casa da Nonó. 13. Fuxida por Ourense. 14. Igresa de Sta. Eufemia. 15. Fonte do Rei B) II. Nó. Viaxe etílica- orxiástica dos tres esmorgantes. Desde os xardíns do Pazo de Andrade na amañecida até o regreso ao mesmo lugar no luar da noite. 16. Mesón do Roxo 17. Paseo por Auria. 18. Casa dos Andrade. 19. Encontro co dono. 19. Tentativa de fuxida de Cibrán. 20. Fermosa dona / boneca. Cap. I Cap. II Cap. IV Cap. V 21. Estación. 22. Ponte Maior. 23. Encontro co Barrigas. 24. Finca do abade das Vellas. 26. Socorrito a Tola. B) III. Desenlace. Frustración: traxedia final dos tres esmorgantes. Violación de Socorrito e pelexa a morte do Bocas e do Milhomes no Campo das Bestas. -Casa da Monfortina -Casa da Nonó -Igrexa de Sata. Eufemia -Fonte do Rei -Estrada de Trives -Perto da praza maior -Alameda -Casa dos Andrade -Perto da estación -Estación -Ponte Maior -Finca do Abade das Vellas -Campo das Bestas Tarde 10. 11. 12. Media noite 13. Noite 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. Amañec er 21. 22. 23. 24. 25. 2º día decla- rando ante o xuíz Epílogo Explicación documental do desenlace Marco Auria 40 anos despois de recoller a hª e 90 despois do sucesos Narrador- autor

16. 16. ACTIVIDADES 1. Abrindo a novela ao chou, a partir dos trazos seguidos de espazos en branco que sinalan as intervencións do xuíz, escribe as palabras que puideron ser ditas. 2. Escolle dous nomes de personaxes e, sen botar man do libro, elabora unha descrición física e psíquica dos mesmos. 3. Explica por que poderíamos chamarlle aos personaxes da novela "doentes". 4. Idea un realto no que a neve, o vento, a escuridade ou calquera outro fenómeno natural acompañe a evolución dos acontecementos. 5. Busca un mapa de Ourense e traza no mesmo o percorrido dos protagonistas.

17. 17. FONTES -Guía de Lectura. A Esmorga de Eduardo Blanco-Amor. Manuel Forcadela. Ed. Do Cumio (1994) -Imaxes tiradas de google: http:// www.google.es/images?hl=gl&source=imghp&biw=1280&bih=594&q=a+esmorga&btnG=Buscar+imaxes&g MÁIS INFORMACIÓN: SOBRE O AUTOR: Galipedia: http://gl.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Blanco_Amor Biblioteca Virtual Galega: http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=edublanc Praza das letras: http://prazadasletras.org/letras/autores/autor/799/eduardo-blanco-amor SOBRE A OBRA: Galipedia: http://gl.wikipedia.org/wiki/A_esmorga Praza das letras: http://www.prazadasletras.org/letras/libros/libro/2/a-esmorga Roteiro: http://www.mundourense.com/ocioetempolibre/ocio03.html Vieiros: http://www.vieiros.com/nova/77088/a-esmorga-tamen-e-comic-cancion-xogo-de-rol-e-curta-para-mobil Xornal: http://www.xornal.com/artigo/2010/10/04/cultura/novela-blanco-amor-esmorga-da-salto-gran- pantalla/2010100413461900431.html SOBRE A ADAPTACIÓN TEATRAL: Sarabela Teatro: http://www.sarabelateatro.com/sarabela.html Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=5MAV-bm_XKI

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on Presentación elaborada a partir da Guía de Lectura de A esmorga de Manuel Forcadela, en ed. O Cumio 1. A esmorga Eduardo Blanco-Amor 2. LECTURA E INTERPRETACIÓN DE A ESMORGA Eduardo Blanco-Amor. Bos Aires, 1959. Ed. Galaxia. Vigo, 1970 (con debuxos de Isaac Díaz Pardo). Ed. Galaxia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Indice Contexto histórico Biografía do autor. Porducción literaria A esmorga.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

LUÍS SEOANE. EXPOSICIÓN REALIZADA POLO EQUIPO DE NORMALIZACIÓN E DINAMIZACIÓN LINGÜÍSTICA DO IES ELVIÑA (A CORUÑA). CURSO 2009-2010

1. 1. LUIS SEOANE 1910-1979

2. 2. CRONOLOXÍA Funda as coleccións Hórreo e Dorna en Emecé Editores. 1940 Debuxa sen parar. Publica o seu primeiro libro, Trece estampas da traizón 1937 Participa na campaña do Estatuto de Autonomía . Estalla a Guerra Civil . Fuxe ao exilio en Bos Aires dende Portugal. 1936 Trasládase a A Coruña , onde exerce como avogado laboralista . Amizade e faladoiros con Huici , Cebreiro , Fernández Mazas ... Ingresa no Partido Galeguista . 1934 Ilustra libros e revistas . Realiza as súas primeiras exposicións . Milita en partidos de esquerda republicana e galeguista . 1927- 1933 Trasládase a Santiago de Compostela , onde estuda o bacharelato , licenciándose en Dereito . 1920 Regresa a Galicia coa súa familia, vive na Coruña , onde realiza os seus primeiros estudos . 1916 Nace o un de xuño en Bos Aires, nun fogar de emigrantes galegos. 1910

3. 3. CRONOLOXÍA Crease na Coruña a Fundación Luís Seoane cos fondos do artista doados pola súa viúva. 1996 Dedícase o Día das Letras Galegas a súa figura. 1994 Volve a Galicia . Realiza exposicións por España, Alemaña, Italia, Suíza, Brasil... Cofundador de Sargadelos e o Museo Carlos Maside . Morre en 1979. 1963-1979 Exposicións en Nova York. Funda a revista Galicia emigrante , a editorial Citania . Medalla na Exposición Universal de Bruxelas e do Senado de Arxentina. 1952-1962 Viaxa por Europa . Expón en Londres. Coñece a Henry Moore, Hebert Read, Lucian Freud, Pablo Picasso... 1949 Funda a editorial Botella de Mar . Expón en Bos Aires e Caracas. 1948 Homenaje a la Torre de Hércules é galardoado xunto a Historia Natural de Buffon, ilustrado por Picasso, como un dos mellores libros da década. 1945 Funda a revista Correo literario e a Editorial Nova . 1943

4. 4. Fotografía da familia de Luís Seoane (1916). Luís tiña daquela seis anos. É o que está a carón do seu pai

5. 5. Orla da licenciatura da Facultade de Dereito. 1933. Seoane é o primeiro da cuarta fila

6. 6. Caricatura de Carlos Maside. Quizais sexa o Artista que máis Influíu na súa formación Inicial. Colabora na súa mocidade na publicación de revistas. Resol

7. 7. Ilustra libros

8. 8. Cartelista. Colabora activamente na campaña do Estatuto de 1936

9. 9. A OBRA <ul><li>Pertence á xeración dos renovadores da arte galega , xunto a un grupo de artistas que nacen ao redor de 1900 como: Carlos Maside (1897-1958), Arturo Souto (1901-1964), Manuel Torres (1901-1995), Manuel Colmeiro (1901-1999), Fernández Mazas (1902-1942) e Laxeiro (1908-1996) </li></ul><ul><li>Introducen as vangardas artísticas , das que teñen un coñecemento directo a través de publicacións. </li></ul><ul><li>De tódolos ismos quizais sexa o expresionismo o que máis asuman. </li></ul><ul><li>Todos eles trataron de conciliar unha temática galega coas búsquedas europeas de renovación da arte. </li></ul>

10. 10. ILUSTRADOR <ul><li>Deseña ilustracións para publicacións, carteis propagandísticos e revistas de vangarda . </li></ul><ul><li>Na mocidade ilustra, entre outros, poemas de Cunqueiro e Lorenzo Varela. Fai exposicións no Café Español de Santiago. </li></ul><ul><li>Realiza carteis propagandísticos. Resaltando o que realiza para o estatuto de autonomía de 1936: O Estatuto Libertará á Nosa Terra . </li></ul><ul><li>Chegado ao exilio publica Trece estampas de la traición . Fustigando aos militares que se levantaron contra a República, con caricaturas que lembran a George Grosz. </li></ul>

11. 11. O xeneral locutor O mulo Mola

12. 12. ILUSTRADOR <ul><li>Durante este período ilustra libros. </li></ul><ul><li>En 1944 recibe o primeiro grande recoñecemento internacional con Homenaje a la Torre de Hércules . </li></ul><ul><li>Deseña as tapas da revista Galicia emigrante . Mulleres campesiñas cun debuxo rotundo que harmoniza cunha cor plana dotada de símbolo estacional. </li></ul><ul><li>Deseñou carteis publicitarios para as firmas comerciais ( Cinzano e Dupuy ). </li></ul><ul><li>A influencia é moi grande: Grosz , Léger , Matisse , Picasso , Castelao ou Maside . </li></ul><ul><li>O esplendor da ilustración galega (e o cómic) non é alleo á súa obra. </li></ul>

13. 14. HOMENAXE Á TORRE DE HÉRCULES

14. 18. O GRAVADOR <ul><li>Seoane combina o traballo dun artesán coa difusión industrial . </li></ul><ul><li>Gravar é un rito: Gravan os labradores os xugos dos bois e as propias zocas. Gravan os nenos nos pupitres das escolas . </li></ul><ul><li>Durante a mocidade xa utiliza o gravado como forma de difusión propagandística. </li></ul><ul><li>Aínda que traballou gravado en metal, o linóleo, a serigrafía, a litografía e o estarcido a estampación que máis frecuentou foi a xilografía . </li></ul><ul><li>Collendo como referencia o grupo expresionista alemán Die Brücke (A Ponte) (1905) e os seus angulosos gravados influídos polas tallas da arte primitiva africana, os gravados da Baixa Idade Media e pola obra de Durero . A xilografía ou gravado en madeira é unha técnica antiga, popular e profundamente enraizada na tradición alemana que Seoane vai recoller. </li></ul><ul><li>Fixo máis de corenta libros de gravados para ilustrar libros seus e doutros autores (Lorenzo Varela, Federico García Lorca, Rafael Alberti, Pablo Neruda, Franz Kafka, Unamuno) </li></ul>

15. 19. MARÍA PITA E TRES RETRATOS MEDIEVAIS. 1944 ROI XORDO. 1944

16. 20. CAMPESIÑOS. SERIGRAFÍA. 1954

17. 21. CAMPESIÑOS. SERIGRAFÍA. 1954

18. 22. GRAVADO. JULIO CORTÁZAR E DURERO. 1967

19. 23. PAUL KLEE MIGUEL HERNÁNDEZ. 1967

20. 24. MULLER CON SOMBREIRO. SEN DATA O CONDE ASASINO DE SOBRADO. 1972

21. 25. O PINTOR <ul><li>Seoane faise pintor no exilio . </li></ul><ul><li>Nos seus primeiros óleos (segunda metade dos anos corenta) predominan os grandes volumes , grandes pinceladas de cor . Máis que a liña perfilan as figuras. Na súa temática predominan as personaxes populares (emigrantes, campesiños) e nus femeninos . </li></ul><ul><li>Despois da súa viaxe por Europa, en 1949 , a pintura evoluciona nun proceso de síntese (influenciado principalmente por Henry Moore e Picasso) cara un cubismo sintético . </li></ul><ul><li>Durante os anos cincuenta as liñas en negro van aparecendo rotundas, xeometrízanse e definen os contornos das figuras. As cores son vivas e planas . O espacio ocupado polas cores non coincide cos contornos marcados polas liñas , o que provoca superposicións nunhas zonas e espazos brancos noutras. </li></ul>

22. 26. O PINTOR <ul><li>Nos anos sesenta a evolución na síntese provoca a esquematización das liñas . A cor deixa de estar subordinada á liña e ten un forte protagonismo. Dá sensación de " collage " onde as cores semellan trozos de papel cortados e pegados na superficie do lenzo. Neste proceso chega a raiar o abstracto pero sin perder o valor da figura humana. </li></ul><ul><li>En 1968 o artista proclama as súas influencias: </li></ul><ul><li>Matisse no vitalismo. (importancia das cores ) </li></ul><ul><li>Léger no xenio risoño , a vea popular . </li></ul><ul><li>Picasso nas formas cúbicas e a expresividade. </li></ul><ul><li>Paul Klee na fantasía expresiva . </li></ul><ul><li>Torres García na disciplina formal . </li></ul>

23. 27. Torso de de nu nunha pena na praia. 1945

24. 28. Vello e o paxaro. 1950 Muller pelando patacas. 1950

25. 29. Campesiño 1950

26. 30. Mozo campesiño 1950

27. 31. O gaiteiro 1950

28. 32. Muller con Cesto 1952

29. 33. Figuras 1956

30. 34. Muller con vara de rosquiñas 1958 Muller con rodete 1959

31. 35. Figura sentada en ocres e vermellos 1957 Figura en verde con fondo ocre 1957

32. 36. TRES MULLERES. 1963

33. 37. O MECO. 1963

34. 38. MANTÓN VIOLETA. 1973 CORPIÑO VERDE CON FONDO AMARELO. 1973

35. 39. A CONVERSA. 1975

36. 40. CARTÓNS PARA TAPICES Leiteira, 1979 A sega, 1979

37. 41. COMENTAR UN CADRO <ul><li>É unha historia que sucedeu de certo e que lin nos xornais, unha historia de emigrantes. Unha mulleriña galega que na súa vida saíra da súa aldea viaxou ata Suíza para ver ós seus fillos que traballaban aló. Ela aquí vivía soa, os veciños escribiron o enderezo dos seus fillos en Xenebra, peduráronllo do pescozo nun letreiro e metérona no tren: no letreiro dicíase onde tiña que chegar a muller. A pobre íalle amosando a todo o mundo o seu letreiro co enderezo escrito para que lle dixeran que tren tiña que coller, a que ventaniña tiña que se dirixir, en que cola poñerse... Non falaba máis ca galego e ficou completamente tola despois dunha viaxe que non remataba nunca. Cando chegou a Xenebra non sabía quen era nin recoñecía a ninguén: soamente amosaba o seu letreiriño e xemía, que xa non falaba. Non a deixaron entrar si quera. Aló, como en todas partes sonche moi cucos e moi asépticos: unha muller naquelas condicións, doente, trasvariada non podía entrar no país, non é rendible, non serve, e os seus fillos tampouco puideron facer cousa ningunha. Aquí remata a historia: puxéronlle un calmante, metérona no tren, sen conciencia, e mandárona de volta para a aldea. Lin a historia nos xornais e axiña pintei o cadro que ves: co letreiro case que abonda. A traxedia coméntase a si mesma. </li></ul>

38. 42. EMIGRANTE 1963

39. 43. COMENTARIO SOBRE A PINTURA DE SEOANE É unha pintura moi elaborada? É unha pintura de apariencia tosca? É unha pintura culta? É unha pintura popular? Mantén o contacto coas vangarda? Mantén o contacto coa tradición? É unha pintura universal? É unha pintura galega?

40. 44. MAR DE ORZÁN. 1973

41. 45. O MURALISTA <ul><li>A guerra civil frustrara moitas iniciativas de muralismo por parte dos renovadores galegos. Arturo Souto, Maside entre outros, desexaban pintar nas paredes dos edificios públicos galegos, como facían os mexicanos Orozco, Rivera, Siqueiros en México. Episodios do pasado histórico de Galicia e o traballo da clase traballadora galega na terra e no mar. </li></ul><ul><li>Seoane coñece a pintura mural dos mexicanos e os europeos (Matisse, Léger, Miró...). </li></ul><ul><li>A súa pintura non é ocasional. Pinta máis de trinta murais que fixo en Arxentina (bares, bancos, teatros, corredores e vestíbulos de edificios privados, durante os anos cincuenta e sesenta. </li></ul><ul><li>A pintura mural permite superar o elitismo da arte e comunicarse directamente co público . </li></ul>

42. 46. Esbozo de mural para un banco da provincia de San Xoán

43. 47. O MURALISTA <ul><li>O pintor que sobe a un andamio non é o mesmo home que pechado no seu taller. Completa a súa vida. A súa vida será verdadeiramente pública e xulgada por unha extensa maioría . Está na rúa . </li></ul><ul><li>Está interesado na integración das artes e a arquitectura . </li></ul><ul><li>Co seu traballo Galicia aparecerá nos muros (xentes medievais, músicos, labores campesiños e mariñeiros). </li></ul><ul><li>Ademais da pintura utiliza outros materiais industriais: porcelana, lousa, mosaico, cerámica, pedra picada, mármore, resinas sintéticas, metais recortados ou vitrais. </li></ul><ul><li>Á volta a Galicia realiza dous murais na fábrica de Sargadelos e outro no Castro de Sada . </li></ul>

44. 52. O ESCRITOR <ul><li>Forma parte dos escritores do exilio, que denuncian sen concesións o sufrimento do pobo galego: pobreza, emigración e exilio. </li></ul><ul><li>Para Maside o Seoane escritor non é inferior en nada ao artista. </li></ul><ul><li>As aportacións que fai á nosa literatura son: recuperación da poesía civil , innovación do teatro , ensaio na investigación artística. </li></ul><ul><li>As obras de poesía son: Fardel de eisilado (1952), Na brétema , Sant-Iago (1956), As cicatrices (1959) e A maior abondamento (1972). </li></ul><ul><li>O teatro: A soldadeira (1957), Esquema da farsa (1957) e O irlandés astrólogo (1959). Ademais de dramaturgo destaca temén como escenógrafo . </li></ul>

45. 53. O ESCRITOR <ul><li>Narrativa: Tres hojas y un ajo verde . </li></ul><ul><li>Escenografía: decorados para El trébol florido de Rafael Alberti en Bos Aires (1965). Os vellos non deben namorarse de Castelao (figuríns, decorados e máscaras) en Coimbra (1969). Castelao e a súa época de Ricard Salvat. Non se chegou a estrear en Portugal (1969). As laranxas máis laranxas de tódalas laranxas de Carlos Casares (1973) en Ribadavia polo grupo coruñés O Facho. </li></ul>

46. 54. O ESCRITOR <ul><li>Ensaio : investigación e crítica da arte. Realiza monografías dedicadas a autores galegos (Xosé María Cao, Pérez Villamil, Serafín Avendaño, Eiroa, Souto, Castelao ou Maside) e universais (Piero della Francesca, Grünewald, O Bosco, Diego Rivera e Georg Grosz) </li></ul><ul><li>Realizou locucións radiofónicas para os galegos en América (en castelán aínda que se incluían textos literarios en galego). En 1954 comezou a emitir Seoane o programa "Galicia emigrante", audición que mantivo ata o ano 1971 e para a que colaborou con 900 traballos. </li></ul>

47. 55. O EDITOR <ul><li>Todos os camiños de Seoane desembocan no libro; o ilustrador, gravador, debuxante, maquetista. </li></ul><ul><li>Na súa mocidade compostelana ao redor da editorial Nós dirixida por Ánxel Casal descubre o traballo do libro. </li></ul><ul><li>Será en Arxentina onde materializará esta actividade con outros exiliados como Lorenzo Varela, Arturo Cuadrado e Rafael Dieste. Con eles naceron as editoriais galegas na emigración e o libro galego moderno. </li></ul><ul><li>Funda en Emecé editores as coleccións Hórreo e Dorna coleccións de literatura galega que contarán con ilustracións súas. </li></ul><ul><li>Funda a editorial Nova onde crea as coleccións Camiño de Santiago e Pomba . Segue Botella de Mar , Citania ... Publicándose algunhas das obras fundamentais da literatura e a arte galega. </li></ul>

48. 56. FARDEL DE EISILADO

49. 57. A INDUSTRIA CULTURAL <ul><li>Seguindo o espírito da Bauhaus da alemaña entreguerras, xunto Isaac Díaz Pardo, trata de promover a industria artística ou o que é o mesmo, difundir a cultura. </li></ul><ul><li>En 1968 nace o Laboratorio de Formas de Galicia amplísimo proxecto restaurador no que se integran escritores e artistas, tanto do interior como do exterior de Galicia. </li></ul><ul><li>En 1970 inaugurase a Fábrica de Sargadelos e o Museo de Arte Contemporánea Carlos Maside que xunto a Cerámicas do Castro (fundada en 1949) pretenden recuperar o impulso artístico. </li></ul>

50. 58. COMPLEXO DE SARGADELOS Pezas de personaxes da literatura e historia galegas, realizadas para cerámica do Castro, 1968.

51. 59. OBRA EN MUSEOS A FUNDACIÓN LUÍS SEOANE <ul><li>Ten obra en importantes museos como o Museo de Arte Moderna e o Metropolitano de Nova York , Biblioteca do Congreso de Washington, Children´s Museum ( Detroit ), Museo de Belas Artes de Caracas , Montevideo , Santiago de Chile e Museo de Arte Moderna e Nacional de Belas Artes de Boas Aires . En Galicia, no Museo de Castrelos de Vigo , no de Pontevedra , no Carlos Maside e na Fundación Luís Seoane creada en 1996 con sede na Coruña . </li></ul>

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on LUÍS SEOANE. EXPOSICIÓN REALIZADA POLO EQUIPO DE NORMALIZACIÓN E DINAMIZACIÓN LINGÜÍSTICA DO IES ELVIÑA (A CORUÑA). CURSO 2009-2010 1. LUIS SEOANE 1910-1979 2. CRONOLOXÍA Funda as coleccións Hórreo e Dorna en Emecé Editores. 1940 Debuxa sen parar. Publica o seu primeiro libro, Trece estampas da traizón 1937 Participa na campaña do Estatuto de Autonomía .

# data[].attributes.attachment_link.description
Blanco Amor Biografía A esmorga,1959 Censurada aquí e mutilada na edición de Galaxia (1970 O espazo histórico é Auria, durante a Restauración monárquica no XIX (contra 1870). Os ambientes son urbanos e suburbiais. A violencia, tanto persoal (autodestrutiva,) como institucional

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. A LINGUA E A LITERATURA GALEGAS BAIXO A DITADURA A lingua e a cultura galega no período 1936-1975 A literatura do exilio: Luís Seoane e Lorenzo Varela Achegamento á poesía de posguerra Celso Emilio Ferreiro Materia de Lingua galega 4º ESO (07-08) Román Cerqueiro Landín (CPI don Aurelio - Cuntis)

2. 2. GUERRA CIVIL (1936-1939) DITADURA FRANQUISTA (1939-1975) Galiza ficou no chamado "bando nacional" nos primeiros días da contenda A resistencia foi protagonizada pola guerrilla antifascista, os "maquis", até finais dos 50, comezos dos 60

3. 3. Atila en Galiza Castelao testemuñou nos seus "Álbums da Guerra" a barbarie da guerra e a feroz represión que padeceu o pobo galego

4. 4. O réxime golpista executou unha represión planificada e cruentísima dirixida especialmente cara ás organizacións de esquerda e nacionalistas, cuxos simpatizantes pagaron co asasinato, a tortura, a cadea e o exilio masivo a súa fidelidade á democracia.

5. 5. Milicianos Atila en Galiza O novo poder totalitario pechou xornais, ilegalizou sindicatos e partidos e acabou por asentar co paso dos anos un clima de "pax social" asentado no medo, a persecución da disidencia ideolóxica e a supresión das liberdades civís.

6. 6. Galiza mártir

7. 7. A GALIZA DO EXILIO A miseria económica que deixa a guerra tras de si conduce milleiros de galegos cara ao exterior, primeiro cara ao continente americano e a partir dos 50 e 60 a Centroeuropa e ás zonas máis desenvolvidas do Estado.

8. 9. <ul><li>A represión alcanzou de cheo a unha longa nómina de intelectuais galeguistas. Os que salvaron a vida exiliáronse ou ficaron recluídos no chamado "exilio interior", apartados dos seus traballos e da vida pública. </li></ul><ul><li>No eido literario e cultural, a lingua fica sumida no silencio ao desapareceren as iniciativas galeguistas. Clausuráronse editoriais e publicacións e o Seminario de Estudos Galegos foi expoliado. A actividade cultural trasládase a América. </li></ul><ul><li>O labor normalizador da preguerra fica cortado de raíz e imponse a ideoloxía españolizadora que exclúe as outras linguas do Estado da vida pública (igrexa, ensino, administración e medios de comunicación). </li></ul><ul><li>O proceso de desprestixio social da lingua acelérase ( dialecto , non apta para usos cultos ...) e restrínxese ao ámbito familiar. O seu uso público podía provocar receos por parte das autoridades e de certos sectores sociais. Esta estratexia asimilista do réxime procuraba a desaparición das linguas non oficiais. </li></ul>A LONGA NOITE DE PEDRA

9. 10. No seo da diáspora galega, especialmente en América do Sur, tivo continuidade a literatura galega da man dos escritores emigrados con anterioridade e dos exiliados que fuxiron da ditadura franquista.

10. 11. A creación de revistas ( Vieiros , Galicia Emigrante , De mar a mar ), editoriais e coleccións (Editorial Nova, Citania, Dorna, Botella al mar), compañías teatrais e programas radiofónicos dan boa mostra do labor cultural e político levado adiante polos círculos galeguistas do exterior, especialmente, en Bos Aires.

11. 12. A literatura do exilio é unha literatura plural na temática e no plano formal mais moi marcada polo conflito bélico e o compromiso social: a angustia do desterro, a evocación desgarrada da guerra e dos amigos ausentes, o amor, etc. Compañeiros da miña xeración mortos ou asasinados ¡Tan doce era a xuntanza miña e vosa, de todos nós co mundo! Facíamos un feixe de campos e de estrelas, e ó pisar ise chao que latexaba sentíamos subir polo sangue o misterio. O noso corpo era o camiño da maxia, a escada pola que viña a lúa, o zume de tódolos segredos, a canzón da herba que resucitou. E o mismo verme era unha folla leda, un mensaxeiro do sagrado alén. Morréchedes, matáronvos, deixáronme. Quedei eiquí, lonxe das vosas sombras. E gardo, coma un morto, no centro do silenzo, da sede, da agonía, o día que vos poda levar á sepultura unha cesta de pombas e mazás. ¡Tan doce era a xuntanza miña e vosa, de todos nós co mundo. Lorenzo Varela

12. 13. As ratas Na Galiza, ise vello pobo, carballo carcomido de raios e bestigos, loita, dende fai séculos, o home cas ratas. Coma nos castelos abandoados, onde xa caíron traves e brasós, escóitanse queixumes de gonzos ferruxentos. Dende fai séculos loitan en Galiza os homes cas ratas. Ate que toda ela fique, coma ises castelos roiñentos e os mosteiros sin altares nin lembranzas de ritos, sendo soio rondada de morcegos e pantasmas. Coberta de edra, de label. Morándoa soio as ratas. Somente as ratas. Luís Seoane

13. 14. Na narrativa destaca a publicación d' A esmorga (1959), de Blanco-Amor, que desenvolveu parte da súa creación no exilio e creou na capital arxentina o Teatro Popular Galego. Tamén no campo dramático, estreouse en 1941 Os vellos non deben de namorarse , de Castelao.

14. 15. " Xentes" Díaz Pardo " Cabeza" Granell " Cangas" e "Voudou", Botello. " Mineiros", Colmeiro.

15. 16. " Muller", Maruxa Mallo. "Sachando", Souto. " Os vellos coas súas susanas", Laxeiro. Cinema: "Galicia", de Carlos Velo. Fotografía: J. Suárez.

16. 17. <ul><li>Os primeiros síntomas de recuperación cultural en Galiza danse nos anos 50 coa fundación da Editorial Galaxia, que agrupa galeguistas como Ramón Piñeiro, Otero Pedrayo, Fernández del Riego, etc. E viña reforzar os primeiros pasos dados por ditoriais como Monterrey, Bibliófilos Gallegos ou a colección de poesía Benito Soto </li></ul><ul><li>Descartada a loita política, Galaxia edita importantes obras de autores anteriores á guerra e de autores novos, sobre todo de narrativa. </li></ul><ul><li>Impulsa o ensaio, a prosa científica en galego e publica a revista Grial . </li></ul><ul><li>Outras iniciativas desta etapa son as editoriais Benito Soto, Xistral ou Monterrey, a publicación de poesía nas revistas bilingües Alba , Posío e Aturuxo , as colaboracións en galego no xornal La Noche , etc. </li></ul>

17. 18. <ul><li>POESÍA </li></ul><ul><li>O 1º libro da posguerra: Cómaros verdes , de Aquilino Iglesia Alvariño, en 1947. </li></ul><ul><li>Tres grupos de poetas: a Xeración do 36 , a Promoción de enlace e a Xeración das Festas Minervais . Coinciden diferentes xeracións e tendencias que, debido á parálise editorial anterior, conflúen coas súas obras na década dos 50, aos que lles hai que unir escritores de preguerra como Cabanillas, Luís Pimentel ou Bouza Brey. </li></ul><ul><li>O s poetas da xeración do 36: autores nados entre 1910 e 1920 que viviron a Guerra Civil como Aquilino Iglesia Alvariño, Ricardo Carvalho Calero, Álvaro Cunqueiro, Xosé María Díaz Castro, Miguel González Garcés ou Celso Emilio Ferreiro. Reflicten na súa obra a traxedia da contenda bélica a través dun discurso poético intimista onde a morte, a soidade, a nostalxia do pasado ou a trascendencia relixiosa se erixen como temáticas principais. </li></ul>Forasteiro &quot;Canto terror levamos os homes.&quot; Só estás, nesta cidade coa que non tes soñado endexamáis. Relembras os teus sinos, cuxos sons fuxiron xa dos teus ouvidos. Paseas lentamente e con ninguén podes trocar o teu sorriso. Ollas pra ese edificio sen náis nas fiestras. Tes medo ós arrabaldos. Ti sabes que alí as bandeiras están abatidas e esfarrapadas. Coñeces que existe unha hora solitaria coroada por un silencio de morte. Ti sabes que todos os días hai un home morto que ninguén coñece aínda, en cuxa ollada derradeira ficou unha praza valeira descoñecida para el. Luís Pimentel

18. 19. 1960-1975: ÚLTIMOS ANOS DO REXIME FRANQUISTA NUN MUNDO EN TRANSFORMACIÓN

19. 21. O modelo autárquico da inmediata posguerra deixa paso a un período de aperturismo económico do réxime ao tempo que se abre ás esferas políticas internacionais. Esta etapa de desenvolvemento apenas se visualiza en Galiza, que segue exportando man de obra barata e acollendo industria de enclave espoliadora das materias primas. O éxodo do interior ás cidades e á costa agudízase.

20. 22. <ul><li>CONTINÚA A RECUPERACIÓN: ANOS 60 E 70. </li></ul><ul><li>O progresivo debilitamento do réxime permite retomar a actividade política na clandestinidade e, as máis das veces, a través do labor cultural. </li></ul><ul><li>Aparecen os partidos políticos clandestinos que defenden a autodeterminación e a oficialidade do galego (a Unión do Pobo Galego e o Partido Socialista Galego). </li></ul>

21. 23. <ul><li>Xorden asociacións culturais como O Facho, O Galo, Abrente, Asociación Cultural, Auriense... que desenvolven un papel moi importante no proceso de recuperación cultural e lingüística: edítanse libros, revistas e xornais, organízanse conferencias e actos públicos, emisión de radio, representacións teatrais, cursos de lingua, etc. nos que o galego vai gañando terreo. </li></ul><ul><li>No campo estudantil, destaca o papel do sindicato ERGA, que introducen o galego nese ámbito, e o movemento da Nova Canción Galega. </li></ul>Os froitos son inmediatos e a conscienciación sobre a necesidade de oficializar o idioma vai en aumento en diferentes sectores.

22. 24. <ul><li>Outros pasos significativos son: </li></ul><ul><li>O establecemento do 17 de maio </li></ul><ul><li>como Día das Letras Galegas (1963). </li></ul><ul><li>a creación da Cátedra de Lingua e </li></ul><ul><li>Literatura Galegas na USC ( (1965). </li></ul><ul><li>A creación do Instituto da Lingua Galega </li></ul><ul><li>(1968), que se vai encargar da redacción da primeira normativa do galego no ano 1982. </li></ul><ul><li>A publicación dos primeiros estudos sobre o galego: a Gramática elemental do galego común (1966), de Ricardo Carballo Calero, e o Diccionario galego-castelán (1968), de X. L. Franco Grande. </li></ul><ul><li>A pesar deste meritorio labor galeguizador, acentúase o conflito lingüístico coa consolidación do castelán nos espazos urbanos e a súa entrada no rural, o aumento do monolinguismo en español e dos prexuízos idiomáticos. </li></ul>

23. 25. <ul><li>Poeta da Xeración do 36 que tivo unha forte repercusión durante o derradeiro franquismo como máximo expoñente da poesía comprometida e de clara intencionalidade social. </li></ul><ul><li>Xa dende novo e por influxo familiar, participou da actividade política e fundou xunto con Xosé Velo as Mocedades Galeguistas na vila natal. No entanto, tivo que loitar no bando franquista na guerra civil, traxedia que lle deparou vivencias traumáticas que se reflicten na súa obra. </li></ul><ul><li>Tras a contenda, residiu en Vigo e Pontevedra e participou en diversas iniciativas culturais, como as coleccións de poesía Salnés e Benito Soto, e políticas, como fundador da UPG. </li></ul><ul><li>En 1966 emigra a Venezuela, experiencia que retratará en Viaxe ao país dos ananos , para voltar en 1973. </li></ul><ul><li>Na etapa final da súa vida, viviu en Madrid e Vigo e combinou o labor xornalístico co cultural e político. </li></ul>

24. 26. Celso Emilio Ferreiro é autor dunha abondosa obra que combina dúas liñas temáticas: - Intimista : a súa obra está impregnada dunha visión intimista e subxectiva da vida -practicamente eclipsada polos poemas sociais- que se traduce nunha poesía dominada polo inconformismo e pola dor e o desacougo existencial na vivencia do tempo e do amor, da morte, da evocación da infancia, da saudade da terra, etc. Esta vertente está presente en O soño sulagado (1955) ou Onde o mundo se chama Celanova (1975). - Social : recolle a tradición dunha poesía cívica que arranca na literatura galega con Curros Enríquez, Rosalía e Cabanillas. Celso Emilio entendía a poesía como expresión do compromiso coa realidade social e o momento histórico que lle toca vivir ao poeta: a solidariedade cos oprimidos e coa clase operaria, a denuncia da guerra e as súas nefastas consecuencias, a crítica do imperialismo, o capitalismo e a falta de liberdades, a visión negativa da emigración, etc. O poemario Longa noite de pedra (1962) é a súa máxima expresión e grupos como Voces Ceibes e Fuxan os Ventos ou cantautores como Suso Vaamonde popularizaron os seus textos contestatarios entre unha mocidade ávida de liberdades e democracia nos estertores da ditadura.

25. 27. ALGUNHAS LIGAZÓNS MUSICAIS DE INTERESE PARA ACOMPAÑAR ESTE PERCURSO HISTÓRICO: Mil nove 36 (Xenreira): http://www.goear.com/listen.php?v=dd9955b Homenaxe a Voces Ceibes: http://es.youtube.com/watch?v=_5bqKTdg0rc L'Estaca: http://www.youtube.com/watch?v=4Zvz2GJaIqI&feature=related Aute: http://www.youtube.com/watch?v=hw8wWa1_zDs&feature=related Suso Vaamonde: http://www.youtube.com/watch?v=wc9irE4NXe8 Alalás (Xenreira): http://www.goear.com/listen.php?v=765a3f2

# data[].attributes.attachment_link.title
Lingua e Cultura Galegas na Posguerra. A Poesía. Celso Emilio

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. A LINGUA E A LITERATURA GALEGAS BAIXO A DITADURA A lingua e a cultura galega no período 1936-1975 A literatura do exilio: Luís Seoane e Lorenzo Varela Achegamento á poesía de posguerra Celso Emilio Ferreiro Materia de Lingua galega 4º ESO (07-08) Román Cerqueiro Landín (CPI don Aurelio - Cuntis) 2.

# data[].attributes.attachment_link.description
GALICIA NA GUERRA CIVIL E NA DITADURA. A LITERATURA DO EXILIO (1936-1975)

# data[].attributes.attachment_link.title
9. A literatura galega do exilio entre 1936 e 1976

# data[].attributes.attachment_link.description
TEMA 9. A LITERATURA DO EXILIO ENTRE 1936 E 1976: POESÍA, PROSA E TEATRO LITERATURA GALEGA DOS SÉCULOS XX E XXI

# data[].attributes.attachment_link.description
NARRATIVA DE POSTGUERRA IES MARÍA SOLIÑO

# data[].attributes.body
Dieste

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
petapouca

Foi preto do camposanto cando eu sentín boligar dentro da caixa ó pobre Bieito. (Dos catro levadores do cadaleito eu era un). ¿Sentino ou foi aprensión miña? Entonces non podería aseguralo. ¡Foi un rebulir tan maino!... Como a teimosa puvulla que rila, rila na noite, rila de entón no meu maxín afervoado aquel mainiño rebulir.

Pero é que eu, meus amigos, non tiña seguranza, e polo tanto -comprendede, escoitade- polo tanto non podía, non debía dicir nada.

Imaxinade nun intre que eu dixese:

O Bieito vai vivo.

Tódalas testas dos velliños que portaban cirios ergueríanse nun babeco aglaio. Tódolos pícaros que viñan extendendo a palma da man baixo o pingotear da cera, virían en remuíño arredor meu. Apiñocaríanse as mulleres a carón do cadaleito. Escorregaría por tódolos beizos un marmular sobrecolleito, insólito:

¡O Bieito vai vivo, o Bieito vai vivo!...

Calaría o lamento da nai e das irmás, e axiña tamén, descompasándose, a gravedosa marcha que planxía nos bronces da charanga. E eu sería o gran revelador, o salvador, eixo de tódolos asombros e de tódalas gratitudes. E o sol na miña face cobraría unha importancia imprevista.

¡Ah! ¿E se entonces, ó ser aberto o cadaleito, a miña sospeita resultaba falsa? Todo aquel magno asombro viraríase inconmensurable e macabro ridículo. Toda a arelante gratitude da nai e das irmás, tornaríase despeito. O martelo espetando de novo a caixa tería un son sinistro e único na tarde estantía. ¿Comprendedes? Por iso non dixen nada.

Houbo un intre en que pola face dun dos compañeiros de fúnebre carga pasou a insinuación leviá dun sobresalto, coma se el estivese a sentir tamén o velaíño boligar. Mais non foi máis que un lampo. De seguida ficou sereno. E non dixen nada.

Houbo un intre en que case me decidín. Dirixinme ó da miña banda e, acobexando a pregunta nunha surrisa de retrouso, deslicei:

- ¿E se o Bieito fose vivo?

O outro riu picaramente coma quen di: "Qué ocorrencias temos", e eu amplifiquei adrede a miña falsa surrisa de retrouso.

Tamén me vin a rentes de dicilo no camposanto, cando xa pousarámo-la caixa e o crego requeneaba.

"Cando o crego remate", pensei. Mais o crego acabou e a caixa deceu á cova sen que eu puidese dicir nada.

Cando o primeiro cadullo de terra, bicado por un neno, petou dentro da cova nas táboas do ataúde, rubíronme ata a gorxa as verbas salvadoras... Estiveron a punto de xurdiren. Mais entonces acudiu novamente ó meu maxín a case seguranza do arrepiante ridículo, da rabia da familia defraudada, se o Bieito se topaba morto e ben morto. Ademais o dicilo tan tarde acrecía o absurdo desorbitadamente. ¿Como xustificar non o ter dito antes? ¡Xa sei, xa sei, sempre se pode un explicar! ¡Si, si, si, todo o que queirades! Pois ben... ¿e se tivese morto despois, despois de o sentir eu remexerse, como quizais puidese adiviñarse por algún sinal? ¡Un crime, si, un crime o me ter calado! Oíde xa o rebumbio da xente...

- ¡Pediu auxilio e non llo deron, malpocado!...

- El sentía chorar, quíxose erguer, non puido...

- Morreu de espanto, saltoulle o corazón ó se sentir decer na cova...

- ¡Velaí o tendes, coa cara torta do esforzo!

- ¡E ese que o sabía, tan campante, aí a surrir coma un pallaso!

- ¿É parvo ou que?

Todo o día, meus amigos, andei tolo de remorsos. Vía ó pobre Bieito grafiñando as táboas nese espanto absoluto, máis alá de todo consolo e de toda conformidade, dos enterrados en vida. Chegoume a parecer que todos lían nos meus ollos adormiñados e longanos a obsesión do delito.

E alá pola alta noite -non o puiden evitar- funme camiño do camposanto, coa solapa subida, ó arrimo dos muros.

Cheguei. O cerco por unha banda era baixiño: unhas pedras mal postas, apreixadas por edras e silveiras. Paseino e fun dereito ó sitio... Deiteime no chan, apliquei a orella, e axiña o que oín xioume o sangue. No seo da terra unhas unllas desesperadas rabuñaban nas táboas. ¿Rabuñaban? Non sei, non sei. Alí preto había un sacho... Ía xa cara a el cando fiquei suspenso. Polo camiño que pasa a rentes do camposanto sentíanse pasadas e rumor de fala. Viña xente. Entonces si que sería absurda, tola, a miña presencia alí, daquelas horas e cun sacho na man.

¿Ía dicir que o deixara enterrar sabendo que estaba vivo?

E fuxín coa solapa subida, pegándome ós muros. A lúa era chea e os cans latricaban lonxe.

# data[].attributes.attachment_link.description
Foi preto do camposanto cando eu sentín boligar dentro da caixa ó pobre Bieito. (Dos catro levadores do cadaleito eu era un). ¿Sentino ou foi aprensión miña? Entonces non podería aseguralo. ¡Foi un rebulir tan maino!... Como a teimosa puvulla que rila, rila na noite, rila de entón no meu maxín afervoado aquel mainiño rebulir.

# data[].attributes.body
vídeo

# data[].attributes.body
tráiler

# data[].attributes.attachment_link.description
'A Esmorga', Días de cine online, completo y gratis en RTVE.es A la Carta. Todos los programas de Días de cine online en RTVE.es A la Carta

# data[].attributes.body
DE BLANCO AMOR

# data[].attributes.attachment_link.description
Presentación elaborada a partir da Guía de Lectura de A esmorga de Manuel Forcadela, en ed. O Cumio

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Description

1. 2. ÁNXEL FOLE Relato para ser contado. Obras: Á lus do candil Terra brava Contos da néboa Historias que ninguén cre 3. ÁNXEL FOLE Características da súa...

Transcript

2. ÁNXEL FOLE

Historias que ninguén cre

3. ÁNXEL FOLE
Características da súa narrativa:

Relatos de carácter fantástico

Presenxa da paisaxe (alta montaña luguesa)

Técnica do relato atopado ou transcrito.

4. ÁLVARO CUNQUEIRO
Novos universos narrativos á literatura galega.

Se o vello Simbad volvese ás illas

5. ESTRUTURA DA SÚA OBRA

Se o vello Simbad volvese ás illas

6. Características novelas
Estrutura semellante: narracións cun nexo común (espazo).

Merlín...: personaxes artúricos que residen en terras de Miranda relatados por Felipe de Amancia.

Sochantre...: ambientada na Bretaña, aventuras que acontece ao protagonista que viaxa nunha carroza.

Simbad...: mariñeiro intrépido retirado na casa.

7. Características das novelas
Ironía como recursos para introducir o lendario no mundo real.

Estilo próximo ao relato popular

8. Características dos relatos
Tratado literario-antropolóxico sobre tipos galegos.

Personaxes procedentes do imaxinario colectivo.

9. Blanco Amor
Inflúe na Nova Narrativa Galega.

10. A esmorga
Clásico da literatura galega

Popular (condición social dos personaxes: baixos fondos)

Sintaxe popular (tradición literaria)

11. Xente ao lonxe

12. Características da súa narrativa
Técnicas estilística modernas

Espazos urbanos e semiurbanos: Auria

Protagonistas de clases marxinais

Cadro de tipos e costumes

13. Os biosbardos

# data[].attributes.attachment_link.description
Description 1. 2. ÁNXEL FOLE Relato para ser contado. Obras: Á lus do candil Terra brava Contos da néboa Historias que ninguén cre 3. ÁNXEL FOLE Características da súa... Transcript 2. ÁNXEL FOLE Historias que ninguén cre 3. ÁNXEL FOLE Características da súa narrativa: Relatos de carácter fantástico Presenxa da paisaxe (alta montaña luguesa) Técnica do relato atopado ou transcrito.

# data[].attributes.attachment_link.title
Blanco-Amor, A esmorga e Sarabela Teatro

# data[].attributes.attachment_link.description
Información previa á saída didáctica ao Teatro Principal, para asistir á representación de A esmorga por Sarabela Teatro.

# data[].attributes.headline
Enlace ao padlet de Celso Emilio Ferreiro

# data[].attributes.subject
Enlace ao padlet de Celso Emilio Ferreiro