# data[].attributes.body
Klasik edebiyat, yüksek zümre edebiyatı olarak da bilinen Divan edebiyatı, Türklerin 13. ve 19. yüzyıllar arasında Anadolu’da oluşturdukları İslam kültürünün ortak özelliklerini yansıtan, geniş ölçüde Arap ve Fars edebiyatlarının etkisini taşıyan bir dönemdir. Şairler, eserlerini “Divan” adı verilen kitapta topladıkları için bu ismi almıştır. Divan şairleri, Arap ve İran edebiyatından aldıkları nazım biçimlerini kendi duyuş ve düşünüşlerine göre kullanmışlardır.

Divan edebiyatı, Türklerin İslam dinini kabul etmelerinden sonra oluşmuş bir edebiyattır. Bundan dolayı din, Allah, peygamber, tasavvuf vb. konular bu edebiyatta önemli bir yer tutar. Divan şairleri, çoğunlukla medrese kültürüyle yetişmiştir. Divan şairlerinin işlediği en önemli konuların başında aşk gelir. Şiirlerde çoğunlukla ‘Allah aşkı. peygamber aşkı” işlenmiştir. Divan şiirinde bir kişiye duyulan ve mecazi aşk olarak nitelenen aşk da ele alınır. Ancak mecazi aşk da çoğunlukla Allah aşkına (ilahi aşk) dönüşür.

Divan edebiyatında şiire, düzyazıdan daha çok önem verilmiştir. Ancak bu, divan edebiyatında nesir olmadığı anlamına gelmemelidir. Çünkü divan edebiyatında nesir alanında da eserler verilmiştir.

# data[].attributes.body
1. Divan Edebiyatı, 14. yüzyıldan başlayarak medrese eğitimi görmüş şehirli aydınlara seslenen bir edebiyattır.

Saray, konak ve medrese gibi devrin yönetim ve öğretim çevreleri ile bunlara yakın olan kesimler içinde varlık göstermesinden dolayı saray edebiyatı, daha çok okumuş kesime hitap ettiği için zümre edebiyatı, şairlerin şiirlerini divan denilen şiir defterlerinde toplamaları nedeniyle divan edebiyatı da denilen edebiyat dönemidir.

2. Bu edebiyat geçiş dönemi 11. ve 13. yüzyıllardan sonra, ortak İslamî edebiyatın bir parçası haline gelir.

İlk edebi ürünlerini 11. ve 13. yüzyıllar arasında veren eski Türk Edebiyatı, Arap ve İran edebiyatları etkisinde bir edebiyat dönemi başlatır. Etkilenme ve örnek alma çerçevesinde başlayan bu edebiyat, zaman içinde farklı bir bakış açısı, duygu ve düşünceleri kendine özgü bir anlatımla ortaya koyarak ortak İslamî edebiyata kendi damgasını vurur.

3. 14. yüzyıldan başlayarak Tanzimat dönemine kadar varlığını yüzyıllarca sürdüren bu edebiyat, kendine özgü bir gelenek yaratmıştır.

4. Bu dönem edebiyatı nazım ağırlıklı olarak gelişmiştir.

5. Şiirde biçim, biçimsel kusursuzluk büyük   önem taşımıştır.

Şiirin kuruluşu kesin kurallara bağlanmıştır. Bu kurallar şiirin biçimini oluşturan nazım birimi ölçü ,uyak,nazım şekli başlıca nazım şekilleridir.

6. Bu edebiyatın dili Osmanlıcadır.

Divan edebiyatının dili, ortak İslâm uygarlığının kullandığı yazılı kültür diline dayanır. Yazı dilinde Arap alfabesi kullanılmıştır. Osmanlıca; Arapça, Farsça ve Türkçe’nin karışımıdır.

7) Divan edebiyatında şiirlere özel bir ad, bir başlık konmaz.

Divan şaireri şiirlerini genel olarak nazım şekilleriyle adlandırır. Gazel, kaside, mesnevi, terkib-i bend vb.

8)Divan şiirinde mazmunlar geniş yer tutar.

Duygu ve düşüncelerin belirli, kalıplaşmış sözlerle ifadesine mazmun denir.

9)Divan edebiyatı konu,tema ve türler yönünden belli kalıplar içinde kalmıştır.

Çoğu Arap ve Fars edebiyatlarıyla ortak olan konu, tema ve türler, hemen hemen bütün sanatçılar tarafından ya olduğu gibi ya da çok küçük değişiklikler yapılarak kullanılmıştır. Biçimde olduğu gibi konuda da görülen bu sıkı disiplin, insanın duygu ve düşüncelerinin olduğu gibi anlatmasını, toplumda olup bitenleri ortaya koymasını, sanatçının özgür ifadesini sınırlamış, sanatçıyı dar bir alanda bırakmıştır.

10)Divan edebiyatı geniş halk kesimlerinden kopuk ve soyut bir edebiyattır.

Divan edebiyatında her şey zihinden tasarlanmıştır. Toplumsal sorunlar, günlük hayat ve yerli yaşam esere yansımamıştır. Hayali ve soyut unsurlar eserlerde ağırlıklı olarak kendini gösterir.

# data[].attributes.body
Aruz ölçüsü kullanılmıştır.

Daha çok tam ve zengin uyak kullanılmıştır.

Şiirler, “göz için kafiye” anlayışıyla yazılmıştır.

Nazım birimi olarak ağırlıklı olarak beyit tercih edilmiş, beyte göre az da olsa dörtlük kullanılmıştır.

Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalar yoğun olarak kullanılmıştır.

Oldukça sanatlı, ağır bir dili vardır.

Anlam ve söz sanatlarına yer vermek bir hüner olarak görülmüştür.

Gazel, mesnevi, kaside ve rubai gibi Arap ve İran edebiyatı nazım şekillerinin yanı sıra Türklere ait olan şarkı ve tuyuğ nazım şekilleri de kullanılmıştır.

Şiirler konularına göre tevhit, münacat, naat, methiye, fahriye, mersiye, hicviye adlarını almıştır.

Aşk, şarap, sevgili, Allah aşkı gibi konular ağırlıklı olarak işlenmiştir.

Bütün güzelliğine değil parça güzelliğine önem verilmiştir.

“Sanat için sanat.” anlayışı egemendir.

Duygu ve düşünceler kalıplaşmış sözlerle; yani “mazmun”larla anlatılmıştır.

Şairler, mahlaslarını son beyitte söylemişlerdir.

En çok kullanılan nazım şekilleri;

Gazel

Kaside

Rubai

Şarkı

Tuyuğ

Murabba

Terkibibent

# data[].attributes.body
a) Nazım birimi beyit olan nazım biçimleri;

1.Gazel:

Divan şiirinde en çok kullanılan nazım şeklidir.

Aşk, sevgi, güzellik ve şarap konularını işleyen lirik şiirlerdir.

Beyit sayısı genellikle 5-15 arasındadır.

Kafiye düzeni, ‘aa, ba, ca, da…” biçimindedir.

Beyitler arasında genellikle konu bütünlüğü olmaz.

Bütün beyitler aynı konuyu işliyorsa bu tür gazellere “yek-ahenk” denir.

Bütün beyitler aynı söyleyiş güzelliğindeyse bu tür gazellere de “yek-avaz” denir.

Gazelin ilk beytine ‘matla”, son beytine “makta” denir.

Gazelin en güzel beytine “beytül gazel” denir.

Fuzuli, Baki, Nedim, Necati, Taşlıcalı Yahya, Naili ve Şeyh Galip önemli gazel şairleridir.

2. Kaside:

Kelime anlamı “kastetmek, yönelmek”tir.

Belli bir amaçla yazılmış şiirlerdir.

Beyit halinde yazılır.

Genellikle din ve devlet büyüklerini övmek için yazılır.

Beyit sayısı çoğunlukla 33 ve 99 arasındadır.

Kafiye düzeni “aa, ba, ca, da” şeklindedir.

İlk beytine “matla” , son beytine “makta” denir.

En güzel beytine “beytü-l kasid” denir.

Şairin adının veya mahlasının geçtiği beyte “taç beyit” denir.

Fuzuli, Ahmet Paşa önemli kaside şairleridir.

3.Kıta:

İki beyitten oluşur.

Kafiye düzeni “uxaxa” şeklindedir.

Değişik konularda yazılır.

Beyitler arasında anlam birliği vardır.

Şairin mahlası bulunmaz.

4.Müstezat:

Bu nazım şekli, gazelin özel biçimidir.

Uzun dizelere kısa bir dize eklenerek yazılır.

Her beyti bir uzun bir kısa cümleden oluşur.

Uzun dizelere eklenen kısa mısralara “ziyade” adı verilir.

Aşk, ayrılık, doğa güzelliği, vb. konularda söylenir.

Kafiye düzeni “aa, bb, cc, dd” şeklindedir.

b) Nazım birimi dörtlük olanlar;

1.Rubai:

Aruzun kendine özgü kalıpları ile yazılan, dört dizeden oluşan bir nazım şeklidir.

Uyak düzeni manide olduğu gibi “aaxa” şeklindedir.

Daha çok felsefe ve tasavvufla ilgili düşünceler, dünya görüşü, bir nükte işlenir.

Az sözle çok şey ifade etmek amaçlandığından rubaide anlam yoğunluğu vardır.

Şairler rubaide mahlas söylemez.

En büyük şairi Ömer Hayyamdır.

2.Tuyuğ:

Türklerin divan edebiyatına kazandırdıkları nazım şeklidir.

Uyak düzeni “aaxa” şeklindedir.

Rubai gibi tek dörtlükten oluşan tuyuğ, aruzun sadece “fâilâtün, fâilâtün, fâilün” kalıbıyla yazılır.

En önemli şairi Kadı Burhaneddin’dir.

3.Murabba:

Dörder dizelik bentlerden oluşan nazım şeklidir.

Uyak düzeni “aaaa, bbba, ccca” şeklindedir.

Övgü, yergilerde; dini ve öğretici konularda yazılan murabbalar çoğunlukla 6-7 dörtlükten oluşur.

En önemli şairi, Namık Kemal’dir.

4.Şarkı:

Bestelenmek için yazıldığından sadedir.

3-5 dörtlükten oluşur.

Uyak düzeni “abab, cccb, dddb” şeklindedir.

Nakaratlıdır.

Şarkının üçüncü dizesine miyan denir.

Şair mahlasını son dörtlükte söyler.

c) Nazım birimi bent olanlar;

1.Terkibibent:

8-20 bentlerden oluşur.

Şair son beyitte mahşasını söyler.

Uyak düzeni “aaxax...w, bbxbx...y” şeklindedir.

Dini, felsefi ve tasavvufi konular işlenir.

2.Terkibibent:

Şekil olarak terkibibentler ile aynı özelliklere sahiptir.

Vasıta beyti her bendin sonunda tekrarlanır.

Devirden, felekten şikayet gibi konularla yazılmıştır.

Edebiyatımızda çok kullanılmıştır.

Şairleri; Nesimi, Şeyhi, Fuzuli, Baki.

3.Müseddes:

Aynı vezinde altı mısralık bentlerin birleşmesiyle meydana gelen nazım biçimine denir.

5-7 bent arasında yazılmıştır.

"aaaaa, bbbba, cccca, dddda” şeklinde kafiyelenir.

Hemen her konuda yazılmakla birlikte daha çok tasavvufi düşünceleri anlatmada kullanılmıştır.

Şairleri; Fuzuli, Bağdatlı Ruhi, Naili, Nedim, Şeyh Galip.

4.Tesdis:

Bir gazelin her beytinin önüne aynı ölçü ve kafiyede dört dize eklenerek oluşturulan müseddeslere denir.

5.Muhammes:

Uyak düzeni “aaaaa, bbbba, cccca, dddda” şeklindedir.

Bir gazelin her beytinin başına aynı ölçü ve kafiyede üç dize eklenerek oluşturulan muhammes’e tahmis denir.

6.Taştir:

Edebiyatta, bir şairin gazelinin her beytinin arasına aynı vezin ve kafiyede iki ya da üç dize eklenerek oluşturulan şiirlere taştir denir.

Edebiyatımızda çok kullanılmıştır.

Şairleri; Nedim, Emderunlu Vasıf, İzzet Molla.

# data[].attributes.body
Divan edebiyatında nazım biçimlerinin yanında nazım türleri de vardır. Bu nazım türleri, işlediği konuya göre isimlendirilir.

Tevhid:  Allah’ın birliğini ve yüceliğini konu edinen ve kaside nazım biçimiyle yazılan şiirlerdir.

Münaccat: Allah’a yalvarıp yakarmak, ondan af dilemek için yazılan şiirlerdir. Genellikle kaside nazım şekliyle yazılır.

Naat: Hz. Muhammed i övmek için yazılan şiirlerdir. Kaside şeklinde yazılan bu tür şiirlerde Hz. Muhammed’in türlü vasıfları ve mucizeleri anlatılır.

Mersiye: Ölen kişilerin ardından söylenen yas şiirleridir. İslamiyet öncesi edebiyattaki adı “sagu”, halk edebiyatındaki adı ise “ağıt “tır. Genellikle terkib-i bend ve kaside nazım şekliyle yazılır.

Medhiye: Ünlü bir kişiyi övmek için kaside şekliyle yazılan şiirlerdir. Ya padişah, vezir, şeyhülislam gibi yaşayan devlet büyüklerine ya da 4 halife ve başka din-tarikat ulularına yazılır.

Hicviye: Herhangi bir kişiyi ya da düşünceyi yermek amacıyla kaside veya kıt a nazım biçimleriyle yazılan şiirlerdir. Halk edebiyatındaki adı “taşlama”, yeni şiirimizdeki adı “yergi”, Batı edebiyatındaki adı ise “satirik şiir”dir. Medhiyelerde ve hicviyelerde abartılı bir üslup vardır. En ünlü hicviye şairi Nefi dir.

Fahriye: Şairin kendisini övdüğü şiirlerdir. Genellikle kasideler içinde bir bölümdür. Fahriyede de sanatlı bir üslup kullanılır.

# data[].attributes.body
Aceb Bu Derdümün Dermanı Yok mı
(GAZEL)

Aceb bu derdümün dermânı yok mı
Ya bu sabr itmegün oranı yok mı

Yanaram mûmlayın başdan ayağa
Nedür bu yanmağun pâyânı yok mı

Güler düşmen benüm ağladığıma
Aceb şol kâfirün îmânı yok mı

Delübdür ciğerümi gamzen okı
Ara yürekde gör peykânı yok mı

Gözi hançerlerin boynuma çaldı
Aceb ol zâlimün imânı yok mı

Su gibi kanumı toprağa kardun
Ne sanursın garîbün kanı yok mı

Cemâl-i hüsnüne mağrûr olursın
Kemâl-i hüsnünün noksânı yok mı

Begüm Dehhânîye ölmezdin öndin
Tapuna irmeğe imkânı yok mı

-DEHHANİ-

Aceb Nitdüm Yâre Virmez Selâmı
(GAZEL)

Aceb nitdüm yâre virmez selâmı
Bu zâlim müddeî komaz ola mı

Menüm iki cihânda yârum oldur
Menem anun alur kemter gulâmı

Şu cefâlar ki sen bana kılursen
Aceb kâfir müselmâna kıla mı

Yûsufa kalmadı bu hüsn bâkî
Kıyâs eyle sana yârum kala mı

Seni sevmez mi yohsa Şeyyâd Hazma
Denînün biridür bu kaltabânî

-ŞEYYAD HAMZA-

Ayet-i Sebâl-mesânîdir Yüzün
(Tuyuğ)

Âyet-i Sebal-mesânîdir yüzün
Otuz ikinin nişânıdır yüzün
Bâğ-ı cennet ergavânıdır yüzün
Mihr ü mâhın armağânıdır yüzün

-NESİMİ-

Bulmışum Hakkı Enel-hak Söylerim
(Tuyuğ)

Bulmışum Hakkı enel-hak söylerim
Hak benim Hak bendedir Hak söylerim
Gör bu esrârı ne muğlak söylerim
Sâdıkım kavlimde saddak söylerim

-NESİMİ-

Gül Yüzünde Göreli Zülf-i Semen-sây Gönül
(Murabba)

Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül
Kara sevdaya yiler bî-ser ü bî-pây gönül
Dimedüm mi sana dolaşma ana hay gönül
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Bizi hâk itdi hevâ yolına sevdâ nidelüm
Pây-mâl eyledi bu zülf-i semen-sâ nidelüm
Kul idinmezdi güzeller bizi illâ nidelüm
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Felekün nûş iderem nîşini sâğarlar ile
Doğradı hâr-ı cefâ bağrumı hançerler ile
Baş koşam dimez idüm ben dahi dil-berler ile
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Yarun itden çog uyar ardına ağyâr diriğ
Bize yâr olmadı ol şuh-ı sitem-gâr diriğ
Kıldı bir dil-ber-i hercâîyi dil-dâr diriğ
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Ben dimezdüm ki hevâ yolına ser-bâz gelem
Ney-i ışkunla gamun çengine dem-sâz gelem
Dir idüm ışk kopuzun uşadam vâz gelem
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Dil dilerken yüzinin vaslını cândan dahi yiğ
Bir demin görür iken iki cihândan dahi yiğ
Akdı bir serve dahi âb-ı revândan dahi yiğ
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Ahmedem kim okınur nâmum ile nâme-i ışk
Germdür sözlerümün sûzile hengâme-i ışk
Dil elinden biçilübdür boyuma câme-i ışk
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül

-Ahmed Paşa-

Key Based U Key Based Key Based U Key
(Rubai)

Key bâsed u key bâsed u key bâsed u key
Mey bâsed u mey bâsed u mey bâsed u mey
Men bâsem u men bâsem u men bâsem u men
V'ey bâsed u v'ey bâsed u v'ey bâsed u v'ey

Açıklaması:

Ne zaman olur, ne zaman olur, ne zaman olur, ne zaman?
Mey olur, mey olur, mey olur, mey..
Ben olurum, ben olurum, ben olurum, ben;
Sen olursun, sen olursun, sen olursun, sen...

-Mevlana Celaleddin-i Rumî-

Tâ Kıldı Tecelli Bu Benim Gönlüme Allah
(Müstezat)

Tâ kıldı tecellî bu benim gönlüme Allâh
Lutf ile eyvallâh
Firkatda yanan cânıma vasl irdi be-dil-hâh
El-minnetü lillâh

Nâ-gâh irişdi bana ilhâm zi-hazret
Gafletten uyandım
Vahdet güneşi doğdu vü şâm oldı seher-gâh
Gam kalmadı billâh

Ez-gayb-ı hüviyet bana nutk-ı ehâdiyyet
Aytdı ki fe-firrû
Terk eyledim uş mülk ile mâl ü vatan u câh
Yâs tutdım ilallâh

Fânî okudum dünyeni ez-rûy-ı hakîkat
Dîdâra değişdim
Tecrîd olub aytdım ki tevekkeltü alallâh
Kul küllün minallâh

Ez-rûy-ı hakîkat bana her nesne ki irdi
Ez-hazret-i Alî
Reddiyyet ile kılmadım hîç nesneden ikrâh
Tâ olmaya bî-râh

Maşûk-ı hakîkî zi-kerem çünkü bırakdı
Bürkazi-ruh-ı hod
Mahv oldı feleklerde kevâkib güneş ü mâh
Kıl secde be-dergâh

Gel ârif isen koyma Nesîmî demin elden
Bu âdemi tanı
İrfân ile kıl dünyede bâzâr maallâh
Ta kıla nazar şâh

-NESİMİ-

Yersa Baz-ı Evlâdı Asdıkai
(Kıt’a)

Meh-i burc-ı şeref tutuldı dirler
Gül-i bâğ-ı saâdet soldı dirler

Bahâr-ı hüsn iken bâğ-ı ruhunda
Benefşe bitmedin bozuldı dirler

Hazânın işitib ol nev-bahârın
Ciger kanıyla gonca doldu dirler

Çeküb çâk itdi gamdan cübbesin gül
Benefşe saçlarını yoldı dirler

Gerekli genc idi ol serv-i sîmîn
Anunçün toprağa defn oldı dirler

-Ahmed Paşa-