# data[].attributes.body
Presentación informal ao contexto histórico e ao movemento das IF ;)

# data[].attributes.attachment_link.description
Videoremix realizado para Ora Galega con motivo da celebración do centenario das Irmandades da Fala.

# data[].attributes.body
Aproximación aos feitos históricos, sociais e culturais máis importantes desta época, fundamentais na aparición das IF.

# data[].attributes.attachment_link.title
Os 20 do XX. Capitulo 1 - Unha ollada a Galicia - Vinte

# data[].attributes.attachment_link.description
Como era a Galicia dos anos 20 do século XX? Nesta serie de vídeos explicativos animados botámoslle unha ollada á sociedade galega de hai 100 anos. Comezamos por unha visión panorámica á poboación, a economía a política e a sociedade deses anos, marcada pola emigración, o movemento agrarista, a ditadura de Primo de Rivera, o crecente desenvolvemento das cidades e a escasa presenza das mulleres na vida pública.

# data[].attributes.body
Breve percurso pola historia das Irmandades da Fala, desde a súa fundación en 1916 á súa desaparición en 1931.

# data[].attributes.attachment_link.title
Os 20 do XX. Capítulo 2 - As Irmandades da Fala - Vinte

# data[].attributes.attachment_link.description
Nesta segunda entrega de 'Os 20 do XX' afondamos na consolidación do nacionalismo galego a través das Irmandades da Fala. Coas sucesivas Asembleas Nacionalistas coñecemos os debates que se deron durante estes anos, con posicións xa daquela encontradas entre o culturalismo e a acción política e co protagonismo de Lois Peña Novo, os irmáns Vilar Ponte, Vicente Risco ou Castelao.

# data[].attributes.body
As IF en imaxes

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Published on

1. 1. AS IRMANDADES DA FALA Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes

2. 2. OS FUNDADORES Aurelio Ribalta, escritor galego que residía en Madrid e membro dun grupo de intelectuais galeguistas alí establecido, realizou un chamamento desde a revista Estudios Gallegos para defender a lingua galega en 1915. O 5 de xaneiro de 1916 Antón Vilar Ponte recolleu a chamada de Aurelio Ribalta e comezou unha campaña para a creación dunha Liga de Amigos do Idioma Galego e en marzo publicou o folleto N a c i o n a l i s m o g a l l e g o (Apuntes para un libro). Nuestra aﬁrmación regional, no que volve sobre a cuesMón da defensa, digniﬁcación e fomento do uso da lingua galega. Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes

3. 3. OS PRIMEIROS PASOS Os irmáns Vilar Ponte, Losada Diéguez, Vicente Risco ou Ramón Cabanillas foron as cabezas visíbeis dun movemento que demandou a galeguización plena da sociedade. Tras a consEtución da primeira sociedade na Coruña (1916), o m o v e m e n t o e s p a l l o u s e rapidamente por toda Galiza. No transcurso da súa acción deron conferencias e promoveron a a c M v i d a d e e d i to r i a l n a s principais cidades galegas, que se concreta en iniciaMvas como CélEga en Ferrol, Lar na Coruña, Alborada en Pontevedra. Crearon a revista A Nosa Terra, que foi o seu medio de comunicación desde o que deron a coñecer os seus ideais. Membros das Irmandades da Fala en Monforte Documento de pertenza ás Irmandades asinado por Vilar Ponte Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes

4. 4. O XERMOLO DO NACIONALISMO N o á m b i t o p o l í M c o , a s Irmandades defenderon unha "autonomía integral" dentro dunha federación ibérica en igualdade de relacións con Po r t u ga l, o i n g re s o d a s nacionalidades da península na Liga das Nacións, a desaparición das deputacións e a consMtución dun Parlamento e dun Goberno propios que exerceran o poder galego. Da súa primeira reunión conxunta, que Mvo lugar en Lugo en 1918, sae un manifesto considerado o documento fundacional do nacionalismo galego. Asemblea de Lugo de 1918 Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes

5. 5. A ASEMBLEA DE LUGO A I Asemblea Nazonalista celebrouse en Lugo entre o 17 e 18 de novembro de 1918 e contou coa asistencia de 16 agrupacións locais representadas por unhas 60 p e r s o a s , a m e t a d e procedente da cidade da Coruña. Desta Asemblea saíu o "Manifesto Nazonalista que supuxo a superación deﬁniMva do rexionalismo e que consMtuiría a base c o m ú n d e t o d o s o s programas do nacionalismo galego ata a Guerra Civil. Nel deVnese a Galiza como n a c i ó n , r e c l á m a s e a autonomía integral de Galiza e a cooﬁcialidade do galego. Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes

6. 6. A SECCIÓN FEMININA Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes A Sección Feminina da Irmandade da Fala da Coruña fúndase en 1918, como consecuencia lóxica do posicionamento do nacionalismo galego a favor dos dereitos das mulleres e da disposición á acción dalgunhas das integrantes das Irmandades. A diretiva desta Sección Feminina está integrada por Micaela Chao Maciñeira, como primeira conselleira, Xosefa Vázquez, Elvira Bao, Tareixa Chao, Ermitas López Verdes, María Balboa, Rosa Martínez, Avelina Fernández, Teresa Fernández, María Miramontes, Xenoveva Casal e Avelina Sardina. Porén, os traballos das militantes das Irmandades son anteriores á fundación desta Sección. A participación das mulleres nas campañas de axitación do nacionalismo acadou un relevo impropio das organización políticas do momento. O teatro tamén foi un instrumento do nacionalismo para a propaganda, destacando nesta función algunha das irmandiñas. Igualmente destacado foi o seu labor nas Escolas de Insiño Galego (María Miramontes) Elvira Bao María Miramontes

7. 7. MEMBROS SENLLEIROS Antonio Vilar Ponte Antón Losada Diéguez Vicente Risco Ramón Cabanillas Ramón Otero Pedrayo FlorenEno López Cuevillas Afonso Daniel Rodríguez Castelao Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes Micaela Chao Maciñeira

# data[].attributes.attachment_link.description
Published on 1. AS IRMANDADES DA FALA Equipo de Dinamización da Lingua Galega. IES Nº1 Ordes 2. OS FUNDADORES Aurelio Ribalta, escritor galego que residía en Madrid e membro dun grupo de intelectuais galeguistas alí establecido, realizou un chamamento desde a revista Estudios Gallegos para defender a lingua galega en 1915.

# data[].attributes.body
Información pormenorizada sobre as IF, con acceso aos textos máis destacados dos seus protagonistas!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Our magic isn't perfect

You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo.

The cover is visually disturbing

The cover is not a good choice

Thank you for helping!

Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

# data[].attributes.attachment_link.description
You can help our automatic cover photo selection by reporting an unsuitable photo. The cover is visually disturbing The cover is not a good choice Thank you for helping! Your input will affect cover photo selection, along with input from other users.

# data[].attributes.body
Contidos xerais sobre métrica e rima con moitos exemplos tirados da obra de Cabanillas.

# data[].attributes.body
Aquí está o texto do Manifesto da I Asemblea Nazonalista. Fixádevos en que XA en 1918 (e a pesar de que os membros das IF eran maioritariamente homes!) reivindicaban a igualdade de dereitos para as mulleres.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Os persoeiros das Irmandades da Fala reunidos en asambleia magna tida na cibdá de Lugo nos dias 17 e 18 do mes da data pra conquerire do Goberno da Sua Maxestade El Rey autonomia integral da Nazón Galega e fixar n-un programa concreto as que coidan testas soluciós ôs problemas que intresan d-un xeito fondonisimo â vida nazonal da Galicia, aprobaron e sosteñen, c-o corazón ateigado de espranza e os ollos postos no porvir da nay Terra, as siguentes conclusiós, que fan públicas pra conocimento e meditazón do pobo Galego, nestora solemne do albeo das nazonalidades que sinten tremelar a sua y-alma e fan xurdir a súa persoalidade.

Tendo a Galicia todal-as caracteristicas esenciaes de nazonalidade, nós, nomeámonos, d-oxe pra sempre, nazonalistas galegos, xa que a verba rexonalismo non recolle todal-as aspiraciós nin encerra toda a intensidade dos nosos problemas.

1º. Autonomia integral pr-a Galicia.
2º. Autonomia municipal, distinguindo o municipio aldean do vilego, axeitándose o Concello aldean sóbor da base do reconocimento da persoalidade xurídica das parroquias, que terán as súas Xuntas, elexidas antr-os cabezas de familia, (petrucios) homes ou mulleres, pra termaren dos seus bés privativos. Os presidentes ou cabezaleiros d-estas Xuntas, serán vocás nados ou concelleiros da corporación municipal e nomearán d-antre eles o Alcalde que dirixa o Concello. As parroquias, con persoalidade xuridica, poderán contrataren y-estableceren seguros e instituciós de creto an-tros veciños e adeministrare os bés comús, que o Poder Central, terá de lles restituire, dispoñendo o seu aproveitamento. O Concello terá de sere pol-o tanto, mais que unha organización de carácter ademenistrativo, unha prolongación ou compremento das parroquias, como estas o son do fogar, que presidirá a vida económica e social das mesmas.
3º. Cooficialidade dos idiomas galego e castelán.
4º. Federación da Ibéria.
5º. Dentro d-esta federación, igoaldade de relaciós con Portugal.
6º. Crendo na accidentalidade das formas de goberno intrésanos acrarar que non apelamos por ningunha, mais simpatizaremos dende logo con aquela que se amostre mais doada pra chegare â federación con Portugal.
7º. Ingreso das nazonalidades da Ibéria na Liga das Nazóns.

1º. Igoaldade de dereitos pr-a muller.
2º. Custión eleitoral: A función eleitoral terá de sere da responsabilidade do goberno e protexida pol-o Poder público. Representación proporcioal como sistema eleitoral. Non serán elexibles os elementos que non rendan unha función útil pr-a colectividade. A Asambleia declara: Que si nas eleiciós pr-a Cortes Constituentes Hespañolas non se nos dera unha prenda en garantia exceicional pr-a que a vontade do pobo poida manifestarse con toda libertade- pois coas organizaciós oligarquicas de oxe non seria abranguible- apelariamos ôs representantes das nazonalidades Eúskara e Catalana e, si elo non abondara, ô Estado mais afin ô noso pra que na Liga das Nazóns defenda o noso dereito â libertade cibdadana.
3º. Acabamento das Diputaciós provinciás.
4º. Creación do Poder Autónomo, representado por un xuntoiro ou Parlamento Galego, elexido por sufraxio universal, con todal-as facultás que a reforma da Costitución non garde pr-ô Poder Central e sempre, pol-o menos as siguentes:

1ª. Nomeamento da Xunta Gobernadora que terá de exercel-o Poder executivo, composta d-un Presidente e seis Segredarios encarregados dos Departamentos de Adeministración, Xusticia, Enseño, Obras publicas, Agricultura, e Industria e Comercio.
2ª. Todal-as funciós adeministrativas.
3ª. Lexislación social, agas n-aqueles casos nos que os problemas sociaes se extendan âs diversas nazóns da Ibéria.
4ª. Réximen tributario, sin intervención do Poder Central ô que somentes pagará o Autónomo a cantidade que se fixe nos concertos económicos.
5ª. A potestade docente do Estado autual pasará enteira ô Poder Galego.
6ª. O réximen bancario no que intervirá pol-a función social que oxe teñen os Bancos. A mesma facultade pr-a solución do Creto agricola.
7ª. Correios e Telegrafos: O seu servicio ô carrego do Poder Central; a sua creación será cousa do Poder Autónomo; o servicio dos teléfonos ô carrego do poder galego. A censura n-estes servicios, non poderá ser exercida pol-o Poder Central mais que no caso de guerra.
8ª. Ferrocarris: A sua nazonalizazón. A su lexilazon sobor dos mesmos será facultade do Poder Central; a sua construción e ademenistración, encarga do Poder Autónomo.
9ª. Portos francos. A lexislación e regularización do trafico maritimo, encarga do Poder Central.
10ª. Si vén co-a Paz o acabamento dos exercitos permanentes, e no caso de que somente quedaran exercitos policias, tamén será facultade do Poder Galego a fixación das forzas que xuzgue precisas pra o orde interno de Galicia.

1ª. Sustantividade do Dreito foral galego.
2ª. Derogación do Artigo V do Código Civil e reforma do seu articulado no que se refire â sucesión ab-intestato.
3ª. A publicación das leises, farase no idioma Galego.
4ª. Igoaldade de dereitos da muller casada pol-o menos no caso de emigrazón do marido.
5ª. A función dos Trabuales da Xusticia rematará en recurso derradeiro en Galicia e sempre realizada por funcionarios galegos.
6ª. As terras dos pequenos propietarios que as laboreen consideraranse instrumentos de traballo pra os efeutos do embargo.
7ª. O arrendatario, terá dereito a unha parte da supervalia do arrendado, sempre que sexa debida a os melloramentos producidos pol-o seu traballo.

1º. As custiós aduaneiras, serán resoltas por concerto entre o Poder Autónomo e o Central, salvo o libre cambio de cereales.
2º. Reintegración â propiedade privada, pol-o xeito mais doado dos montes do Estado, dos pobos e de propios.
3ª. Repoblación forestal forzosa. Si os particulares a non fan, a faria o Poder galego por anualidades gravando sobre a riqueza creada, o capital invertido mais os intreses. Reforma da lexislación civil n-este punto.
4ª. A Asambleia declara de toda urxencia a resolucion do problema dos gravámenes sobor da terra en Galicia.
5ª. Tamén declara sere un crime contra Galicia o permanente absentismo dos propietarios da terra.

1º Proclamar a soberania estética da Nazón Galega que se exercerá:
a. Sobor as costruciós urbanas e ruraes, ditándose unha ley que obrigue ôs propietarios a axeitare o estilo das suas costruciós ô estilo xeneral de cada vila galega.
b. Na expropiacion de moimentos e paisaxes.
c. Na organización do ensiño artistico, con creación de unha Escola Musical Galega.

Na cibdá de Lugo a noite do dazaoito do Sanmartiño do ano de mil novecentos dazaoito. Por todol-os Asambleistas, representados e adheridos.

Vede, irmáns galegos, o noso programa. Non é nin pode ser nosa verba difinitiva; mais é, por decontado, un berro d´anguria que vos chama e a úneca afirmación creadora feita na nosa patria galega.

Son chegadol-os tempos d´erguere a y-alma e o pensamento de Galicia, e sobor todo a súa soberanía, compreta e sin cativeces. N-isto non caben discusións: Galicia ten direito, un direito fundamental, a ser dona ausoluta de si mesma. Con vountade ceibe faremos nupcias d´amore con outras soberanías, contr´as que non vai nin quér ire a soberanía nosa.

Pensade pois, nas nosas concrusións, feitas pra todol-os galegos. Pró, ademais, sentídeas, practicádeas. Nosos brazos están abertos pr´a fecunda aperta. Todos xuntos melloraremos a grande obra. O ideial que nos aloumiña vos pide que sintades a Galicia, coma nós no recuncho mais intenso das vosas almas.

Ninguén é inútil pra ista cruzada. A nosa mocedade tén unha santa obriga co-a patria, e agardamos, ateigados do lume inmenso do noso amore, que todo galego dino nos mande súa adhesión á Santa Causa da Redenzón da Nai Terra.

Na cibdá de Lugo, a noite do dazaoito de Samartiño do mil novecentos dazaoito.

Pol-os asambleistas:
Antón Losada Diéguez, Vicente Risco, Arturo Noguerol, Xaime Quintanilla, Manuel Banet Fontenla, Ramón Cabanillas, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Gonzalo López Abente, Victoriano Taibo, V. Parateha, Antón Villar Ponte, J. Ferreira, Lois Peña Novo, L.P. Carballa, X. Culebras, E. Bidegain, Francisco Vázquez Enríquez, G. Cedrón, F.M. Balboa, X. V. Viqueira, Roberto Blanco Torres, Rodríguez de Vicente, Ivo Fernández, Correa Calderón, Ramón Villar Ponte, L. Ares, A. Ramos, S. Mosteiro, X. Ares, X. Peña, L. Briones, Díaz Varela, P. Peña Novo, Sánchez Taíz, X. Faraldo, V. Veiga, C. Monasterio, X. Sarmento, L. de Labra, Xosé Ramón Fernández-Oxea, C. García Colmelo, R. Gutiérrez, X. García Colmelo, F. Abelaira, Ánxel Casal, T. Rodríguez, F. Zamora, V. Maceiras, A. Martínez, I. Rodríguez, X. Robles, R. Carballal, R. Areses, Eugenio Charlón, M. Sánchez Hermida, T. Amador, M. Vázquez, B. Varela, I. A. Garaloces, X. Basteiro, E. Lence Santar, Guitián, Víctor Casas e X. Monteiro Mejuto.

A Asambreia que aprobou iste manifesto asistiron persoeiros de tódal-as Irmandades; estiveron representadas 67 sociedades agrarias, cinco centros culturaes; e mandaron sua adhesión cinco federaciós agrarias, once Concellos, mais de 40 Asociaciós e numerosísimas persoalidades de Galicia.

(A cantos simpaticen con iste manifesto pregámoslles comuniquen-o o mais axiña posibre, a calquera Irmandade da Galicia, pra faguer público o estado da opinión galeguista).

# data[].attributes.attachment_link.description
Os persoeiros das Irmandades da Fala reunidos en asambleia magna tida na cibdá de Lugo nos dias 17 e 18 do mes da data pra conquerire do Goberno da Sua Maxestade El Rey autonomia integral da Nazón Galega e fixar n-un programa concreto as que coidan testas soluciós ôs problemas

# data[].attributes.body
Os poemas máis fermosos do Poeta da Montaña

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Hai vilas en Galiza que aportaron á nosa literatura varios e importantes escritores. É como se eses lugares favorecesen a inspiración. Se Rianxo foi o berce de Castelao, Dieste e Manuel Antonio; Celanova deunos a Curros e Celso Emilio. Pois ben, o día 19 de outubro de 1869 nacía noutra desas vilas que son un foco cultural - Mondoñedo- Antonio Noriega Varela, que xunto con Cunqueiro, Leiras Pulpeiro e Pascual Veiga, entre outros, sitúan a vila lucense nun lugar sobranceiro dentro das nosas letras. A continuación, dedicámoslle unhas breves liñas ao autor de Do ermo.

Antonio Noriega Varela

Nado, como xa dixemos, o día 19 de outubro de 1869, Noriega aos catorce anos iniciou a carreira eclesiástica no seminario da vila natal. Nel chegou a ser popular grazas á súa habilidade para crear composicións de carácter humorístico e satírico, e comezou a escribir poemas en castelán. Logo de abandonar a carreira eclesiástica, exerceu a profesión de mestre.

O seu primeiro destino será, en 1901, Foz. Alí entra en contacto co agrarismo e o movemento anticaciquil da man de Antón Vilar Ponte. Con esta convicción colaborou na revista satírica Guau...Guau!, para a cal escribiu varios poemas de corte cívico. Debido á súa vinculación coas actividades agraristas, foi expedientado e trasladado a Calvos de Randín, próximo á fronteira con Portugal, e, posteriormente, a Trasalba. Foi aquí onde trabou amizade con Otero Pedrayo e outros membros da Xeración Nós. Grazas a Otero, Noriega coñeceu en profundidade a literatura portuguesa, que deixaría unha importante pegada na súa obra. Aos 57 anos instalouse en Abadín e retomou os contactos da mocidade. En 1927 foi nomeado membro da Real Academia Galega. Por motivos de saúde, en 1930, solicitou o traslado á Viveiro no que será o seu derradeiro destino como mestre.

Co paso do tempo, Noriega foise afastando dos principios políticos do movemento agrario, chegando a apoiar, durante a Guerra Civil, o bando franquista. Incrementou a produción en castelán e, por esta época, viviu unha etapa de fondo pesimismo ata a súa morte que tivo lugar en Viveiro o 27 de marzo de 1947. Tras a guerra, volveu empregar de novo o galego.

A obra de Noriega Varela

No ámbito literario , acostuma incluírse a Noriega na chamada Xeración de Entre dous Séculos, sendo xunto con Cabanillas e outros, os que levaron a cabo a transición da poesía galega do século XIX ao século XX.

Pódese dicir que Noriega é autor dunha soa obra, Do ermo, a cal tivo varias edicións (1904, 1910,1920, 1929 e 1946), cambios de título (inicialmente chamouse Montañesas) e ampliación e supresión de diversos poemas.

Trátase dunha obra costumista na que abundan as composicións líricas sobre a vida dos labregos e de diálogo coa natureza. A súa aportación máis orixinal son os poemas franciscanos, humanistas paisaxistas ou neovirxilianistas, onde o eu lírico se aproxima á natureza e fala adoptando un ton íntimo e emotivo. Con Do ermo, Noriega -chamado o poeta da montaña-, inicia unha poesía que terá posteriores imitadores como Díaz Castro, Crecente Vega, Uxío Novoneyra ou Aquilino Iglesia Alvariño.

Noriega Varela, a quen se lle dedicou o Día das Letras Galegas de 1969, publicou tamén unha escolma de cantigas populares na honra da Virxe María: A Virxe e a paisanaxe (1913). En 1928, deu á luz Como falan os brañegos, compilación de ditos, frases e adiviñas populares.

Toda unha declaración de intencións é o seu poema Toda humilde beleza. Aquí vemos esa preferencia polas cousas humildes da paisaxe da montaña:

Vago xirón de brétema, atavío
soberbio de hirta xesta, reidora,
fulgurante doíña de rocío
(pazo do sol e lágrima da aurora);

raiola de lunar que bica o río,
flor mareliña que entre espiñas chora,
ou das redes da araña un tenue fío,
toda humilde belleza me namora.

É un vermiño de luz o amigo caro
do meu nume saudoso... Antes reparo
na nudez adorable dunha estrela

que nas rosas dos vales, que sorríen,
que nos mantos dos pinos, que se engríen,
que nas blondas do mar, que se rebela.

Dixemos que Noriega era considerado O poeta da montaña, no seguinte poema vemos como lle pide á "laverquiña" que deixe o mar e se vaia á montaña:

Laverquiña que te axotas
das degaradas gueivotas
oindo o salvaxe berro;
musa, que a mariña extrañas,
olla as azules montañas
¡desde as plaias do desterro!
Esquence o mar, lembra o gado
miúdo, i o regalado
vivir, ¡as tumbadas festas!,
i as cantigas dos pastores,
que fan grinaldas coas frores
amareliñas das xestas.

Antonio Noriega Varela ama a chorima "a flor mareliña do toxo". Pilocha e María do Ceo cantan " Alecrín dourado ", facendo preguntas: "quen che dixo a ti que a flor do toxo era o alecrín?"

# data[].attributes.attachment_link.title
Noriega Varela, o poeta da montaña - AC Alexandre Bóveda

# data[].attributes.attachment_link.description
Hai vilas en Galiza que aportaron á nosa literatura varios e importantes escritores. É como se eses lugares favorecesen a inspiración. Se Rianxo foi o berce de Castelao, Dieste e Manuel Antonio; Celanova deunos a Curros e Celso Emilio.

# data[].attributes.body
Aproximación a unha das obras máis significativas do Poeta da Raza.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
NA NOITE ESTRELECIDA
Texto: Cabanillas Enríquez, Ramón
Debuxos: Rodríguez Castelao, Alfonso Daniel
1926
Edición Lar, Impreso en Mondariz-Balneario (imprenta do balneario)
60 p ; 22 cm.

Na noite estrelecida; sagas de Ramón Cabanillas, con debuxos de Castelao, foi editado por Lar e impreso no balneario de Mondariz en 1926.

A obra, dedicada a reúne por vez primeira as sagas que maioritariamente foron publicadas entre agosto de 1921 e xaneiro de 1926 nas revistas Enrique Peinador, propietario do balneario e mecenas de Cabanillas, terceiro dos catro libros do autor compostos en Mondariz , Nós, La temporada, Alborada e Terra, e o semanario A Nosa Terra .

As composicións seguen o ronsel do celtismo iniciado por Murguía no primeiro volume da Historia de Galicia (1865), onde ofrece a súa particular interpretación da orixe da raza galega propoñendo un referente mítico dese brumoso tempo, ao servizo da rexeneración cultural de Galiza.

A narración debulla algunhas das lendas máis populares do ciclo artúrico, que Cabanillas sitúa en territorio galego. Así, lugares como a illa de Sálvora e o Cebreiro fican asociados ao descubrimento da espada Escalibor e á lenda do Santo Graal.

As sagas, cheas de forza descritiva, flutúan entre o relato épico e a saudade exquisita para referir un mundo atemporal, onde os feitos perden claridade afastados polo paso do tempo, até se converter en mitos.

O devezo por acadar a xustiza e a paz que emanan do bo goberno, toma corpo na figura de Artur; paladín das causas nobres e amado do pobo. Diante da inxustiza, os súbditos evocan o mito, agardando que a súa volta poña fin á escuridade.

Caerleón, a cibdade das pedras milenarias ergueitas pol-os dioses vencidos das pregarias...

A cidade de Caerleón (Compostela) acolleu o pobo que "atravesóu a canle do bravo mar de Atlante e arribóu ôs rochedos que o misterio druida siñalara por lindes da terra prometida" .

A multitude reunida na catedral celebra o Nadal. Ao saíren da igrexa, os habitantes de Caerleón escoitan abraiados as palabras do bardo adiviño. "É Merlín o profeta, o celta armoricán" ,falando da existencia dunha illa encantada:

amada dos vellos dioses,
mortos e esquecidos xa,
que Sálvora lle chamaron
afeitos n-ela a topar
repouso doce e tranquío
de celestiaes afáns.

Nunha furna exposta ás ondas do mar, o druída anuncia o descubrimento da espada Escalibor:

Que seia nobre ou pecheiro
o que a espada poida erguer,
en trunfo e groria da raza
cinga a coroa de Rei.

Os homes máis fortes de Caerleón procuran erguer a espada do chan, pero o único que consegue facelo é Artur, o mozo da caste dos Pendragón, a quen o pobo celta coroa como rei na catedral.

No castelo que se alza nun rochedo da serra,
onde esquece os traballos e os estrondos da guerra,
Rei Artur, fazañoso, xunta os seus cabaleiros,
en virtude os mellores e na loita os primeiros,
amparo dos homildes, espellos de lealtade,
sonados e valentes en toda a cristiandade.

Artur pídelles que saian na procura do Santo Graal.

A aquel lle será dado conquerir o SANT GRIAL
que o corazón enxerga puro e limpo de mal.

Galahaz , o Esperado, rexeita a espada, o escudo e máis as esporas que lle ofrece Artur e marcha desarmado á procura do cáliz místico. Tempo despois chega deica o mar, onde "unha barca, senlleira, no areal atracaba". Galahaz embarca nela e a nave deixa a praia rumbo ao levante.

E a barquiña envolveita nun craror de luar,
vai avante, en silenzo, de vagar... de vagar...

Cando Galahaz desembarca, do ceo baixa unha espada que o cabaleiro cingue "e Galahaz trunfante e cheo de ledicia entróu camiño adiante, en terras de Galicia".

Despois de superar as probas de valor e pureza, Galahaz chega ao Cebreiro, onde rende a espada no altar da ermida. Entón prodúcese o milagre.

¡Encol da ara do altar,
â luz infinda, relumbra
o cáliz do SANT GRIAL!

A paz tornara ô mundo. Deica ô ceo tranquío
rubía o fume albeiro do fogar campesío.
Esquecidos, prisados pol-a pouta da edra,
os menhires durmían o seu sono de pedra.

A espada de Artur fica en repouso na vella catedral de Caerleón. Acabaron as guerras e nos "casales ceibados dos espantos das loitas, caían das alturas, como diviño orballo, ledicias do sosego, farturas do traballo".

Galahaz leva con el o Graal a Caledonia e preséntallo a Artur, afundido nun sono espiritual, que agarda a chegada do sinal anunciador do novo destino e, cheo de saudade, despídese do pobo.

¡Tremelucen na altura as raiolas da estrela
fado e guía da raza! ¡É de forza ir tras d-ela ó esquecido fogar!

¡A terra bretemosa onde durma o meu sono
terá de ver un día o renascer d-un trono nas pedras d-un altar!

Deica a ribeira chega unha barca enloitada, coa vela moura e rodeada de cisnes negros, portando cada un deles o brasón dun paladín da "e Táboa Redonda caído en combate: Tornadal, brazo de ferro; Sordirán, aza de corvo; Roiriz, o do cabo Nerio; Atamor, vido das illas escuras; Tor da montaña; Lionel, o mozo belido; Sir Gawain, quen chorou durante vinte anos a morte da amada; Galuan, señor de Faxildre; Sagramor, escudo dos feridos en combate; Damatal, o vello lobo Mandas a quen dixeron "o da alxuba mal tallada" e Arnalac e Brioberis e Bafa e Estor e Semala e tantos e cantos foron honor da irmandade sagra!".

Artur sabe que atrás da vitoria sempre chega a morte. O rei subido na barca escoltada polos cisnes "e do misterio levada, alónxase mar afora, rumbo da ribeira sagra".

A alma voadora fuxitiva do mundo,
Rei Artur esvaera n-un repouso profundo,
e nas azas d-un sono de escura vaguedade
caíra alén dos tempos na infinda soedade,
mais do rubí da chaga que no seu peito ardía
ledizosa fragancia nos ares recendía.

Estes foron, ademais de Na noite estrelecida, publicada en 1926: A man da Santiña (1921); O bendito San Amaro (1925); A rosa de cen follas (1927).

Na noite estrelecida. Biblioteca das letras galegas. Xosé Ramón Pena. Edicións Xerais de Galicia 1988. p. 13.

# data[].attributes.attachment_link.description
NA NOITE ESTRELECIDA Texto: Cabanillas Enríquez, RamónDebuxos: Rodríguez Castelao, Alfonso Daniel1926Edición Lar, Impreso en Mondariz-Balneario (imprenta do balneario)60 p ; 22 cm. Na noite estrelecida; sagas de Ramón Cabanillas , con debuxos de Castelao, foi editado por Lar e impreso no balneario de Mondariz en 1926.

# data[].attributes.body
Neeumatiko explícanos o tema sobre a poesía do 1º terzo do s. XX desde unha perspectiva super didáctica e próxima!

# data[].attributes.attachment_link.title
Poesía galega do primeiro terzo do século XX, o resumo (Irmandades da Fala)

# data[].attributes.body
Este esquema axudaravos na elaboración do tema 1 de literatura.