# data[].attributes.headline
Afstuderen op Museum Kinderdorp Neerbosch en nieuw museum!

# data[].attributes.subject
Afstuderen op Museum Kinderdorp Neerbosch en nieuw museum!

# data[].attributes.body
Op 11 oktober 2024 ging het vernieuwde Museum Kinderdorp Neerbosch open. Een nieuwe naam en een nieuwe inrichting maken het museum modern, toegankelijk en toekomstbestendig.

Dit museum vertelt het verhaal van de 20.000 kinderen die hier in de voormalig wees- en jeugdzorginstelling hebben gewoond. Het vertelt ook het verhaal van 19e-eeuwse protestantse liefdadigheid: hoe Neerbosch een nationaal bekende organisatie werd, nu voor de meeste van ons onbekend.

Het museum van nu is het resultaat van de inzet van betrokken oud-pupillen en -medewerkers. Door de jaren heen ontmoetten ze elkaar in verenigingen, redden ze spullen van de sloop en herontdekten ze hun eigen geschiedenis door te verzamelen. Zo werd het verleden van Neerbosch bewaard en in leven gehouden. Precies hierover schreef ik mijn afstudeerscriptie voor mijn master publieksgeschiedenis. Ik heb veel tijd doorgebracht in het museumarchief om de ontwikkeling van de verenigingen en het museum te volgen. Voor de opening van het vernieuwde museum schreef ik over mijn onderzoek een bijdrage voor het museumtijdschrift, zoals hier op de foto te zien is.

Kom langs in Museum Kinderdorp Neerbosch om deze bijzondere geschiedenis te leren kennen.

Vind mijn scriptie in de UvA-database.

# data[].attributes.headline
Biografie van Amsterdam: 'Achter de naam'

# data[].attributes.subject
Biografie van Amsterdam: 'Achter de naam'

# data[].attributes.body
Voor het project Biografie van Amsterdam van het Amsterdam Museum, maakte ik in een team een korte documentaire in het thema: Amsterdam als koloniale stad. Wij verdiepten ons in koloniale achternamen. Tienduizenden nazaten van tot slaafgemaakten leven nog altijd met de achternaam die in 1863 aan hun voorouders is gegeven. In 2020 komt er een initiatief om koloniale achternamen kosteloos te kunnen veranderen, met succes. Wat betekent het om een koloniale achternaam te dragen?

Al vanaf 2009 werken studenten van de opleiding publieksgeschiedenis aan een portret van Amsterdam. Ieder jaar verkennen de studenten een ander thema. Op de website van Hart kun je alle documentaires bekijken.

# data[].attributes.body
Ik stel je graag voor aan Nancy Mairs, een vrouw wiens leven en gedachtegoed ik afgelopen jaar heb leren kennen bij het vak Special Topics II. Tijdens dat vak schreef ik een verhaal voor DisPLACE, een platform met verhalen over leven met beperkingen. Mairs was schrijver, docent en dichter. Ze schrijft tegelijkertijd heel intiem én toegankelijk over vrouw zijn, spiritualiteit en beperking.

In Nederland is Mairs nog relatief onbekend. Ik kan iedereen aanraden kennis te maken met haar oeuvre, want haar werk is indringend, humoristisch en relevant.

In het essay voelde Mairs zich thuis. Deze zijn in verschillende bundels uitgegeven, zoals Plaintext (1986) en Waist-High in the World (1996). Of lees mijn verhaal op DisPLACE waarin Mairs' nalatenschap beschreven wordt, in samenwerking met Nederlands onderzoeker en schrijver op het gebied van Disability Studies Jacqueline Kool.

# data[].attributes.attachment_link.title
Persoonlijk schrijven met universele boodschap

# data[].attributes.headline
Geschiedenis op straat - aflevering 5: Ons geheugen 

# data[].attributes.subject
Geschiedenis op straat - aflevering 5: Ons geheugen 

# data[].attributes.body
Hoe slaan we onze eigen levens op? Persoonlijke geschiedenissen, het bewaren van spullen, analoog en digitaal. Deze onderwerpen komen aan bod in deze aflevering, allemaal aan de hand van een verrassende familievondst. Abonneer je op de podcast en mis de volgende aflevering niet!

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from Geschiedenis op straat on Spotify. Hoe slaan we onze eigen levens op? Persoonlijke geschiedenissen, het bewaren van spullen, analoog en digitaal. Deze onderwerpen komen aan bod in deze aflevering, allemaal aan de hand van een verrassende familievondst. Abonneer je op de podcast en mis de volgende aflevering niet!

# data[].attributes.body
Er waait een nieuwe wind door het Afrika Museum in Berg en Dal. Onder leiding van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) is het museum bezig met een grote inhaalslag. Sinds eind 2019 is de nieuwe semipermanente tentoonstelling Inspirerend Afrika geopend. In Inspirerend Afrika krijgen bezoekers een divers, complex en dynamisch Afrika gepresenteerd. De focus ligt op hedendaags en krachtig Afrika, maar er is ook aandacht voor het verleden en hoe dit verleden huidige verhoudingen heeft gevormd. Het NMVW heeft verdere plannen voor vernieuwing van zowel het binnen- als buitenmuseum. Helaas is echter duidelijk geworden dat de eigenaren, de paters van de Congregatie van de Heilige Geest, van het Afrika Museum zich niet kunnen vinden in deze nieuwe richting, waardoor de samenwerking ophoudt per 1 januari 2025. De toekomst van het Afrika Museum is onzeker, net als de representatie van het NMVW in het oosten van Nederland.

‘Met maar liefst 54 landen, 2000 officieel erkende talen en talloze culturele gebruiken bestaat er niet zoiets als één Afrika.’ Met deze boodschap opent Inspirerend Afrika. De ruimte is licht en transparant. Het museum maakt gebruik van de historische collectie, echter veel minder dan voorheen. De tentoonstelling is aangevuld met hedendaagse kunst en persoonlijke verhalen. Deze manier van tentoonstellen zorgt ervoor dat het museum erin slaagt om de autoriteit en agency deels terug te leggen bij mensen van het Afrikaanse continent en diens diaspora. Daarbij is er in de tentoonstelling ook aandacht voor een gezonde portie institutionele kritiek. Hoewel het af en toe wat explicieter zou mogen, weet het museum de bezoeker ervan bewust te maken dat een instituut als een museum een grote rol heeft in beeldvorming.

In de media is Inspirerend Afrika positief ontvangen. Ook noemde artiest en activist Akwasi de tentoonstelling een lichtpuntje voor het Afrika Museum, waar hij verder zijn vraagtekens bij zet in zijn huidige vorm. Het is wat mij betreft  erg zonde dat de Congregatie niet weet mee te buigen met het heden. De tijd waarin een etnografisch museum bestond uit donkere ruimtes vol met objecten zonder duidelijke context is niet alleen voorbij, het is ook beledigend. Deze ontwikkelingen laten zien dat het af en toe moeilijk schipperen kan zijn bij het maken van tentoonstellingen en vernieuwingen. Er zijn verschillende partijen met verschillende machtsfactoren waar van alles vanaf hangt. Het is mijn hoop dat het NMVW toch ruimte krijgt binnen het Afrika Museum of dat ze een andere plek kunnen bemachtigen in de omgeving. Op deze manier kunnen ze doorgaan met hun aanpassingen van het (etnografisch) museum, die zich bewezen hebben als een langverwachte vernieuwing bij de bezoekers.

Tot eind 2024 is het NMWV betrokken bij het Afrika Museum. Ze hebben aangegeven in deze periode zich te blijven inzetten voor tentoonstellingen en projecten. In ieder geval tot deze tijd kun je Inspirerend Afrika bezoeken. Meer informatie vind je hier

# data[].attributes.attachment_caption
Dode olifant Jack in een landschap, Conradijn Cunaeus, aquarel (1849). Afbeelding via RKD.

# data[].attributes.body
Wie aan ARTIS denkt, denkt aan de dierentuin zoals we het nu kennen. Maar het park gaat langzaam maar zeker richting het 200-jarig jubileum, dus het is een schatkamer van geschiedenis op het gebied van dieren, cultuur, natuur en wetenschap. Toen ARTIS in 1838 gesticht werd, waren de tijden wel anders. De elite, voor wie het park bedoeld was, had toen nog een hele andere omgang met mens, natuur en dier. Dat laat ook de geschiedenis van de eerste olifant in ARTIS zien.

In 1838 begon ARTIS met een klein stukje grond en een collectie waarin vooral opgezetten dieren de hoofdrol speelden. Met de aankoop van de rondreizende dierencollectie van Cornelis van Aken werd het piepjonge ARTIS in 1839 direct een dierentuin van formaat. Het pronkstuk van de collectie was Sjeck (ofwel Jack) de olifant, een bul afkomstig uit Ceylon. Tijdens de koloniale bezetting werden olifanten in Ceylon op grootschalige wijze gevangen om als werkdier te dienen in de koloniën of om als curiositeit naar Europa gestuurd te worden. Olifanten werden zo jong mogelijk gevangen om het vervoer makkelijker te maken, waardoor ze vaak wreed van hun moeder gescheiden werden. Op Europese bodem werden de dieren getraind en getemd. De olifant Jack was aangeleerd om voor timmerman en acrobaat spelen, aan een gedekte tafel zitten en een fles wijn openen en leegdrinken.

Na een tijdelijk verblijf in de Oranje-Nassau Kazerne aan de Sarphatistraat werden de grote katachtigen, beren en olifant Jack overgebracht naar nieuwe verblijven in ARTIS. Jack werd elke dag van een binnenverblijf naar zijn buitenspeelplaats gebracht. De bouw van een geschikt olifantenverblijf was namelijk te kostbaar.

Na een aantal jaar werd Jack geteisterd door verveling, trauma en de bronsttijd, waardoor het houden van Jack op gevaarlijke situaties uit dreigde te lopen. In 1849 is hij daarom neergeschoten en met vergif om het leven gebracht. Zijn skelet werd later in het Groote Museum tentoongesteld.

Het verhaal van Jack staat niet op zichzelf. In 1826 werd de in Londen gehouden olifantenstier Chunee gedood omdat hij onhandelbaar was geworden. Dit laat zien dat er in de 19e eeuw nog weinig kennis en aandacht was voor het welzijn van dieren. De verhalen van deze iconische dieren leren ons over de veranderende blik op mens, dier en natuur. Ook maken deze geschiedenissen duidelijk dat 19e-eeuwse dierentuinen, zoals ARTIS, te maken hebben met hun soms ingewikkelde erfenis uit het verleden. ARTIS is constant in beweging. Dieren krijgen meer ruimte, duurzaamheid is een belangrijk thema en bezoekers krijgen een volledig verhaal over de natuur: van het heelal tot microben aan toe. (H)erkenning van eigen erfenis is voor het park van groot belang om de ontwikkelingen en doelstellingen van nu in te kaderen. Door baas te zijn van je eigen geschiedenis, laat je zien dat hoewel sommige dingen een doorwerking hebben in het nu, de tijden veranderen.

# data[].attributes.headline
Geschiedenis op straat - aflevering 4: Groote Museum

# data[].attributes.subject
Geschiedenis op straat - aflevering 4: Groote Museum

# data[].attributes.body
Beste luisteraars, mijn podcast is vanaf nu ook te beluisteren op Spotify! Klik hier om te luisteren en je te abonneren.

# data[].attributes.attachment_link.title
Geschiedenis op straat - aflevering 4: Groote Museum

# data[].attributes.attachment_link.description
Floor Kleuskens - Geschiedenis op straat

# data[].attributes.attachment_link.metadata.title
Geschiedenis op straat - aflevering 4: Groote Museum

# data[].attributes.attachment_caption
Portret van een Javaans bemanningslid aan boord van de Johan van Oldenbarnevelt in 1938, Alphons Hustinx / collectie Het Scheepvaartmuseum

# data[].attributes.body
Mens op Zee is nu te zien in het Scheepvaartmuseum. In deze fototentoonstelling dompelen bezoekers zich onder in het ruime sop en ontdekken ze hoe leven op zee het mens-zijn kan veranderen. Het Scheepvaartmuseum kondigt aan zich te richten op grootse thema’s: 'Mens op Zee laat zien hoe je je op het water verhoudt tot jezelf, de ander, het schip en de zee en raakt daarmee aan grotere thema's als gender, inclusie en migratie.' Toch kwam ik enigszins teleurgesteld uit de tentoonstelling. Het museum heeft veel kansen om deze essentiële thema’s uit te diepen laten liggen.

Ons koloniaal verleden wordt vaak vanuit een postkoloniaal perspectief bekeken, stelt Iris van Huis. Dat is problematisch omdat er vaak slechts aandacht is voor het feit dat dit verleden het verleden is. Postkoloniaal denken slaagt er niet in om de aandacht te vestigen op de ontwikkeling van machtsverhoudingen en de hedendaagse impact van het koloniaal verleden. Deze strategie herkende ik in het Scheepvaartmuseum. Het museum adverteert met een foto van een Javaanse man. Het museum vertelt er een kort verhaal bij van een trotse man, die ondanks de verhoudingen van vroeger op beeld is vastgelegd. Het museum slaagt er niet in om een extra laag aan te brengen. Waarom zou deze foto gemaakt zijn? Welke rol heeft het museum? Welk verhaal wil het museum vertellen? Dat is een kwestie van dekoloniseren: machtsverhoudingen blootleggen en aanzetten tot gelijkere relaties tussen mensen. Ook als het gaat over vrouwen in deze tentoonstelling, kan het museum verbeteren. Bij een reeks prachtige portretten van vrouwen in de marine schrijft het museum: 'Dat vrouwen anno nu binnen alle lagen van de Koninklijke Marine zijn vertegenwoordigd, mag geen verrassing heten. […] is de volledige toegang voor vrouwen tot àlle disciplines bij de marine een feit.' Deze tekst is niet bevredigend. Waarom wil het museum niet te spreken over blijvende genderongelijkheid? Door teksten als deze lijkt feminisme een gewonnen strijd, iets waar we het over kunnen hebben in termen van het verleden.

Misschien heeft het Scheepvaartmuseum precies gedaan wat ze zelf schrijven: grotere thema’s als gender, inclusie en migratie raken. Maar daarmee doen ze niet genoeg. Het publiek van nu vraagt om meer. Vertel ons het verleden, maar vergeet daarbij niet om het heden te betrekken, complexe verhoudingen te verklaren en aan te zetten tot nieuwe gesprekken.

Wat vind jij van Mens op Zee? De tentoonstelling is tussen 7 oktober 2022 en 28 mei 2023 te zien bij het Scheepsvaartmuseum.

Theorie: Iris van Huis, 'Contesting Cultural Heritage: Decolonizing the Tropenmuseum as an Intervention in the Dutch/European Memory Complex,' in Tuuli Lähdesmäki, Luisa Passerini, Sigrid Kaasik-Krogerus, Iris van Huis, (eds), Dissonant Heritages and Memories in Contemporary Europe (Cham 2019) 215-248.

# data[].attributes.headline
Geschiedenis op straat - aflevering 3: Oude sporen

# data[].attributes.subject
Geschiedenis op straat - aflevering 3: Oude sporen

# data[].attributes.attachment_link.title
Geschiedenis op straat - aflevering 3: Oude sporen

# data[].attributes.attachment_link.description
Floor Kleuskens - Geschiedenis op straat

# data[].attributes.attachment_link.metadata.title
Geschiedenis op straat - aflevering 3: Oude sporen

# data[].attributes.body
Biopics zijn erg populair. Afgelopen september ging Blonde in première op het filmfestival in Venetië. De film over het leven van Marilyn Monroe ontving een staande ovatie die 14 minuten duurde. Toen de Netflix-productie later voor het wijde publiek te zien was, ontstond er veel kritiek op de film. Afgelopen week keek ik de bijna drie uur durende film op mijn eigen bank en ik zou de film om geen enkele reden willen aanraden.

Een biografie wordt door de van Dale simpelweg gedefinieerd als een levensbeschrijving. Een beetje levensbeschrijving hoort authentiek te zijn, levensecht. In 'Why emotions matter' stelt Sheila Watson dat authenticiteit afhankelijk is van de kijker. Ze heeft het over museumobjecten en beargumenteert dat de authenticiteit van een object niet in dat object zelf ligt, maar eigenlijk meer te maken heeft met de motivatie, emotie en ervaring van de bezoeker. Je kan deze kijk op authenticiteit ook toepassen op films. Blonde-regisseur Andrew Dominik heeft de film authentiek willen maken door een perfect gestileerde Monroe neer te zetten, die beschadigd door haar jeugd, zich gevangen vindt in de verrotte Hollywoodwereld. Er is sprake van seksueel geweld, abortus, instabiele persoonlijkheid, veel verdriet en naïviteit. De donkere kant van showbizz, dat wilde Dominik aan de kaak stellen. Hij liep al elf jaar met het idee rond en zegt in een interview met NRC dat de #MeToo-beweging ruimte heeft gemaakt voor deze film. 'Een magisch moment, heel even, voelden studiobazen zich gedwongen vrouwelijke standpunten serieus te nemen. De deur stond op een kier, wij schopten hem open.'

Blonde portretteert Monroe echter verre van authentiek. Vrouwelijke standpunten serieus nemen betekent ophouden met films maken die vrouwen blijven uitbuiten. Een authentieke biografie is voor mij, en ook andere kijkers, een gelaagd portret waarin Monroe eens uit die perfecte rol kan stappen. Het is een film waarin ze niet onnodig veel naakt gefilmd wordt, expliciet seksueel misbruikt wordt, toegesproken wordt door een geanimeerde foetus die smeekt niet geaborteerd te worden en steeds maar weer gereduceerd wordt tot haar trauma’s door ontbrekende vader en verslaafde moeder. Ja, dat Monroe geleefd werd in een wereld van glamour mag en moet in beeld gebracht worden als je haar levensverhaal vertelt, maar geef haar personage ten minste wat agency. NRC-columnist Madeleijn van den Nieuwenhuizen vat Blonde goed samen in deze zin: 'Het is een film die onder het mom van een progressievere tijdsgeest verheerlijkt wat hij pretendeert te bekritiseren.'

Een authentiek portret van Monroe, daar is Dominik wat mij betreft absoluut niet in geslaagd. Dat #MeToo wat hem betreft ruimte heeft gegeven aan deze uitbuitende film getuigt van een onbegrip dat bijna bespottelijk is.

Lees hier het interview met Dominik in het NRC, en hier de column van van den Nieuwenhuizen.

Theorie: Sheila Watson, ‘Why do emotions matter in museums and heritage sites?’, in: Carla van Boxtel, Maria Grever, Stephan Klein, ed., Sensitive Pasts. Questioning heritage in education (New York/Oxford 2016) 75-91.

# data[].attributes.body
De podcastserie waar ik helemaal aan verknocht ben geraakt is Het hart van Napoleon. Die serie heb ik al zo’n twee of drie keer in hoog tempo uitgeluisterd. Deze serie is gemaakt door Johan op de Beeck, een Vlaams journalist die zich diep in Napoleons geschiedenis heeft gestort. Hij maakte deze serie om eens de persoonlijke kant van Napoleon uit te diepen. Op de Beeck gaat op zoek naar het hart van Napoleon. Hij zegt in aflevering een: 'Het privéleven, dat we eigenlijk niet kennen, het is de weerspiegeling van onze eigen kleine levens, van onze eigen intimiteiten. Dat leven met zijn vrouwen is even bijzonder geweest als het leven op de slagvelden.' Hij wil laten zien dat de kleine keizer net als wij ook maar een mens was met gebreken en frustraties. Bovendien zegt hij: 'Op liefdesgebied is dat een epos geweest. De correspondentie is het beste liefdesproza dat er in de 19e eeuw geschreven is.' Aan de hand van de vele correspondentie van en rondom Napoleon, tekent op de Beeck het hele privéleven van de keizer op. Hij begint bij de jonge Napoleon in het leger en eindigt met zijn dood.

Soms irriteer ik me best wel aan op de Beeck, als hij een aanname maakt, vooral over vrouwen. Bovendien vult hij een hele hoop in. Hij maakt constant voorstellingen hoe Napoleon zijn brieven heeft zitten schrijven aan zijn bureau, of hoe hij ze ontvangen en gelezen heeft. Daarbij weet ik niet genoeg over Napoleon om een gebalanceerde mening over te geven over zijn regering, maar ik weet wel dat er momenteel een cultuurstrijd gaande is over de heerser. Was hij een bruut of een held?

Maar telkens weer wuif ik die nuances naar achter, want voor de rest is deze serie ontzettend smullen. Het heeft iets geweldigs om in het persoonlijke leven van zo’n figuur te duiken. Dat er dan af en toe wat bij verzonnen is, lijkt niet meer uit te maken. Het is een stukje escapisme, een beetje verbeelding. Ik vraag me momenteel echter wel af welke invloed een serie als Het hart van Napoleon op mij als professional heeft. Ondanks dat ik heb geleerd om historisch te denken, en vaardigheden heb ontwikkeld om historische gebeurtenissen in de juiste context te plaatsen, ben ik door allerlei geschiedenisproducten, waaronder deze podcastserie, beïnvloed. Als ik nu een schilderij tegenkom van Napoleon of Joséphine de Beauharnais, kan het niet anders dan dat de podcast mijn blik heeft veranderd. Niet alleen op het persoonlijke vlak, maar ook academisch, in het onderzoek laat zo'n podcast onbewust sporen na.

Uit dit voorbeeld blijkt maar dat de historicus zelf ook consument is. Er is immers ook iets dat me tot dit vak heeft aangetrokken. Ik hou van verhalen. Het lijkt me goed om als historicus ervan bewust te zijn dat je zelf ook continue geschiedenis consumeert. We kunnen misschien sneller een stapje terug doen, een analyse maken of connecties maken met andere tijdperken, maar misschien is het verschil tussen historicus en publiek niet zo groot.

Benieuwd geworden naar het Hart van Napoleon? Ga zeker luisteren.

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to Het hart van Napoleon on Spotify.

# data[].attributes.body
Zelf kleding maken is een van mijn hobby’s. Tegenwoordig gaat dat niet meer via de Knipmode, maar via YouTube. Er zijn honderden makers die regelmatig ‘tutorials’ uploaden met ideeën en handleidingen voor het namaken van de laatste trends. Naar aanleiding van de serie Bridgerton werd er een vloedgolf aan naaivideo’s online geplaatst. Bridgerton is een kostuumdrama, een romance serie, over het leven van de high society tijdens de Regency periode (1811-1820). Historici hebben vaak wat te mopperen over fouten en inconsistenties in dit soort series. Tegelijkertijd is te zien, bijvoorbeeld door de tutorials, dat deze series een positief effect hebben op de interesse in geschiedenis.

Professor Astrid Erll stelt dat media een grote rol hebben in het doorgeven van historische kennis, of in het creëren van een culturele herinnering. De beelden uit deze media gaan vaak een eigen leven leiden. Het publiek eigent zich beelden namelijk toe en gaat er zelf mee aan de haal. Er is vanuit media dus een enorme kracht richting het publiek. Met Bridgerton is dit ook het geval. De serie was immens populair en op sociale media platformen leefde de serie verder. Mensen maakten meme’s, TikToks en videos en zo ook dus de naaivideo’s op YouTube. In de titels van de YouTube video’s wordt de naam van de serie, Bridgerton, en de modestijl uit de tijd, Regency, door elkaar gebruikt. YouTubegebruiker Thrills and Stitches heeft een video gemaakt waarin ze twee 'Regency baljurken maakt voor haar vriendin en haarzelf'. Ze gaat naar een Bridgerton feestje georganiseerd door de seriemakers, alsof ze naar een ‘echt’ debutantenbal gaat. Als voorbereiding op het maken van de jurken heeft de videomaker op Pinterest naar schilderijen uit de Regencyperiode gekeken en ze heeft ook Bridgerton opnieuw gekeken. Daarbij zegt ze wel dat ze weet dat de kleding in de serie niet helemaal historisch correct is. Onder haar tutorial is klassieke muziek gemonteerd, in een modern jasje. Na het maakproces laat de videomaker opnames zien van het bal. De organisatie van het bal heeft de balgasten tot een familie toegewezen en een Bridgertonnaam en danskaarten gegeven. De videomaker is heel enthousiast en zegt dat het 'een echt bal is'. Realiteit en fantasie lopen door elkaar heen. Dat de serie geen echte weergave is weet deze videomaker en toch is er een enorme aantrekkingskracht naar die historische periode. De kostuumontwerper van Bridgerton, Ellen Mirojnick, zegt in een interview ook wel te weten dat het niet historisch correct is. Maar zegt ze, 'wij zijn geen historici. We vertellen een heerlijk verhaal en we hopen dat je je verbeelding gebruikt terwijl we het vertellen, dat je erin gezogen wordt en dat je van het verhaal waar je naar kijkt gaat houden.'

Voor historici is het van groot belang om producten als deze niet te onderschatten. Het wordt ontzettend veel geconsumeerd en er wordt van genoten. Zijn deze series slecht omdat we een vertekend beeld van het verleden krijgen? Dat zou je kunnen zeggen. Maar ik pleit ervoor dat deze series goede producten zijn omdat ze het grote publiek in aanraking kunnen laten komen met het verleden en daarmee interesse in geschiedenis kunnen aanwakkeren.

Wil je weten hoe je een Bridgertonjurk maakt? Kijk eens op Youtube bijvoorbeeld bij Thrills and Stitches.

Lees hier het interview met Ellen Mirojnick terug.

Theorie: Astrid Erll, ‘Literature, film, and the mediality of cultural memory’, in: Astrid Erll, Ansgar Nünning, ed., A companion to cultural memory studies (Berlin/New York 2010) 389-398.

# data[].attributes.attachment_link.title
I attended a Bridgerton Ball and Made two Regency Gowns | Regencycore Dream | Thrills and Stitches

# data[].attributes.attachment_caption
Omslagfoto podcast Kassiewijle, via nporadio1.nl 

# data[].attributes.body
We zijn als de dood als het gaat over onze sterfelijkheid. Doodgaan, daar praat je niet over met je omgeving. In de podcast Kassiewijle bespreekt podcastmaker Laura Stek samen met kunstenaar en funerair specialist Babs Bakels verschillende onderwerpen rondom de dood. Ze hebben het over doodsangst, de laatste adem, het dode lichaam, het afscheid en doorleven. De podcastserie is niet gemaakt als een historische vertelling van de dood. Stek, een type die het onderwerp dood het liefst uit de weg gaat, vraagt zich af waarom Bakels zo gefascineerd is door die dood. Ze vraagt zich af, “Waarom omringt iemand zich constant met eindigheid en verval? Kan zij ons iets leren over onze complexe verhouding met de dood?”

Om deze vragen bespreekbaar te maken en antwoorden te vinden, duiken de podcastmakers regelmatig de geschiedenis in. In aflevering een over doodangst, praten Stek en Bakels met experts over onze grote doodsangst en ook over de manier waarop de dood ver buiten onze samenleving staat. In het verleden hielden we de doden dicht bij ons. Ze maakten deel uit van rituelen en lagen dichtbij relieken binnen de stadsmuren. Dit veranderde echter langzamerhand in de 18e eeuw. We begonnen de doden verder buiten de stad te begraven vanwege overvolle graven en nieuwe opvattingen over hygiëne. Artsen en wetenschappers gaven de bevolking het goede voorbeeld. In combinatie met de verdwijnende functie van lijkverzorging binnen families, begonnen we het dode lichaam als iets afstandelijks en besmettelijks te beschouwen. Bovendien was de dood een stuk minder aanwezig door verbeteringen van leefomstandigheden en dus, een verhoogde levensverwachting.

Flash forward naar het heden: de coronapandemie bracht de dood plotseling weer dichtbij. In het begin waren de tijden erg onzeker, vooral toen er nog geen vaccin bestond. Terwijl ziekenhuizen overvol raakten of een tripje naar de supermarkt je mogelijk fataal kon worden, maakten een hoop mensen zich zorgen over het sluiten van de winkels, omdat ze nog kerstinkopen moesten doen. Achteraf gezien is deze manier van denken ontzettend vreemd. Maar juist door de historische context te schetsen van onze omgang met de dood, is die houding beter te begrijpen. We hebben de dood namelijk door de jaren heen collectief weggeduwd, en grijpen ons, tijdens zo’n confrontatie met de dood, vast aan allerlei afleidende zaken.

Het voorbeeld van Kassiewijle laat zien dat hedendaagse vraagstukken in verband staan met het verleden. Publiekshistorici zijn dan ook erg geschikt dit soort projecten te maken. Ze worden opgeleid om historische context te bieden, waardoor ze een publiek begeleiden om actuele gebeurtenissen in een groter plaatje te begrijpen.

Geïnteresseerd geraakt? Ik raad je aan deze prachtige podcastserie te luisteren, beschikbaar via alle podcastapps of npo radio 1.

# data[].attributes.headline
Geschiedenis op straat - aflevering 2: Telefoneren

# data[].attributes.subject
Geschiedenis op straat - aflevering 2: Telefoneren

# data[].attributes.attachment_link.title
Geschiedenis op straat - aflevering 2: Telefoneren

# data[].attributes.attachment_link.description
Floor Kleuskens - Geschiedenis op straat

# data[].attributes.attachment_link.metadata.title
Geschiedenis op straat - aflevering 2: Telefoneren

# data[].attributes.headline
Geschiedenis op straat - aflevering 1: Vintage

# data[].attributes.subject
Geschiedenis op straat - aflevering 1: Vintage

# data[].attributes.attachment_link.title
Geschiedenis op straat - aflevering 1: Vintage

# data[].attributes.attachment_link.description
Floor Kleuskens - Geschiedenis op straat

# data[].attributes.attachment_link.metadata.title
Geschiedenis op straat - aflevering 1: Vintage

# data[].attributes.attachment_caption
Historische ansichtkaart Nijmeegse spoorbrug en landhoofd (1900)

# data[].attributes.headline
Lessen uit het Landhoofd - Een dagboekbijdrage van een publiekshistoricus

# data[].attributes.subject
Lessen uit het Landhoofd - Een dagboekbijdrage van een publiekshistoricus

# data[].attributes.body
18 september 2022

Op een druilerige zondagmiddag wandelde ik langs de Nijmeegse Waal toen mijn oog op een aankondigingsbordje Rondleiding Landhoofd viel. Beseffende dat ik vrijwel nooit had nagedacht over dit merkwaardige gebouwtje aan de spoorbrug, besloot ik op de toren af te stappen. Ik schaarde me achter een wachtend groepje, bestaande uit een bejaarde moeder met haar kinderen en schoonfamilie. Aan het Nimweegs te horen, kwamen ze uit de stad. Een enthousiaste vrijwilliger leidde ons naar een kleine kamer waar we begonnen met een introductiefilm.

De bouw van de spoorbrug begon in 1875. Met deze spoorbrug kon Nijmegen aangesloten worden op het nationale spoornet. De brug moest verdedigbaar zijn, waardoor er op last van het leger een landhoofd werd gebouwd. Het gebouw, ontworpen door Pierre Cuypers was in 1879 gereed. Echter is het nooit als verdedigingswerk in gebruik genomen omdat de munitie te sterk geworden was voor bakstenen gebouwen. Al snel zijn er twee brugwachtersgezinnen in de twee torens getrokken die de brug bewaakten tegen voetgangers. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de torens door het Duitse leger in gebruik genomen en hebben ze alsnog een militaire functie gekregen. Vooral tijdens Operatie Market Garden is er zeer hevig gevochten, vanaf de twee torens die voor de Duitsers een strategisch verdedigingspunt vormden. Na de film werden we door de vrijwilliger door het gebouw geleid. Op sommige punten waren audiofragmenten te beluisteren en er waren meerdere foto’s met bijschrift opgehangen.

Terwijl we de smalle trappen beklommen, onder het treinspoor van de ene naar de andere toren liepen en de verhalen van verschillende tijden aanhoorden, probeerde ik me als publiekshistoricus in spé op de achtergrond te houden. Aan het ietwat provisorische uiterlijk van de tentoonstelling was duidelijk te merken dat er vrijwillig en met weinig geld door enthousiaste mensen aan gewerkt is. De bezoekers haalden herinneringen op aan de oorlog en verhalen van hun familie. De gids kon ze veel nieuwe informatie geven waardoor er waardevolle uitwisselingen ontstonden. Het bezoek aan het landhoofd verrijkte hun familiegeschiedenis en de plek waar ze vandaan komen. Terwijl ik de interactie tussen de oudere bezoekers en de gids observeerde, bekroop me een licht ongemakkelijk gevoel. Wat is de plaats van de publiekshistoricus binnen een omgeving als deze? Ronald Grele benadrukt in zijn verkenning van het veld van de publiekshistorici dat we niks nieuws doen. Geschiedenis wordt al lange tijd door mensen zelf bedreven en dat is met name voelbaar op een plek als het Landhoofd. Op basis van donaties en vrijwilligers wist de beheerder het pand open te stellen voor het publiek met als missie “aandacht [te] geven aan een van de meest bijzondere gebouwen in Nijmegen.”

Op mijn wandeling terug dacht ik na over mijn bezoek. Los van de persoonlijke voldoening die het gaf om meer te leren over de stad waar ik opgegroeid ben, dacht ik na over mijn positie als publiekshistoricus. Achteraf gezien had ik die bezoekers nog wel willen spreken, of de beheerder van het gebouw. Dan zou ik bijvoorbeeld een reportage van de plek en haar mensen hebben kunnen maken. Daarin zit naar mijn idee de kracht van de publiekshistoricus, iemand die meehelpt geschiedenis in beeld te brengen, maar niet in de plaats van een ander gaat staan. Ondertussen was het groepje bezoekers al in de regen verdwenen en lag het Landhoofd achter me aan de Waal, maar mijn eerste waardevolle les was geleerd.

Wil je eens een kijkje nemen bij het Landhoofd? Op zondag kun je gratis aansluiten voor een rondleiding. Voor groepsreserveringen en meer informatie, klik hier.

Theorie: Publieksgeschiedenis als sociale taak: Ronald J. Grele, ‘Whose Public? Whose History? What is the Goal of a Public Historian’, The Public Historian 3:1 (1981) 40-48.