# data[].attributes.body
(Chuyện kể từ Hoàng Lê Giang)

Gạt bỏ hết những câu chuyện tôn giáo hay tiếng chuông cầu nguyện, Kailash vẫn là một ngọn núi lạ .

Tự nhiên thường hỗn loạn và ngẫu hứng, nhưng ngọn núi này lại có một trật tự riêng.

Hiện lên như khối kim cương giữa vùng Ngari hoang vu, một kim tự tháp đen sừng sững với bốn mặt quay chính xác về bốn hướng la bàn. Những lớp đá xếp chồng lên nhau quanh thân núi như những bậc thang.

Không chỉ là đá, Kailash thu hơi lạnh, mây trời để tỏa nước ra bốn hướng để nuôi sống những bình nguyên từ Pakistan đến Ấn Độ mà không đòi hỏi sự sùng bái, dù theo tôn giáo gì đi nữa.

Để đứng trước núi ở góc máy này, tôi đã dành nhiều thời gian tập. Vác theo máy ảnh, những ống kính nặng và cái tripod, drone lên độ cao. Không phải là thể thao mà là hành xác tự nguyện.

Kailash có cách riêng để dạy cho những kẻ đến từ thế giới hiện đại bài học về sự khiêm nhường.

Khi cánh quạt drone bắt đầu quay, la bàn điện tử đảo điên loạn. Một từ trường kỳ lạ, vô hình nhưng đầy quyền năng bao trùm thung lũng này .

Chiếc drone say độ cao xém rớt mấy lần. Ngọn núi từ chối bị soi mói.

Một vầng sáng lạnh treo lơ lửng ngay trên đỉnh tháp như con mắt thứ ba của vũ trụ. Ánh sáng ma mị quét qua những thớ đá, làm nổi bật cấu trúc vĩ đại và cô độc của ngọn núi trên nền trời đêm.

Không tiếng vo ve của động cơ, không sự xao nhãng. Chỉ có tiếng gió rít qua hẻm đá và sự im lặng tuyệt đối.

Lão Tử từng nói: "Hư kỳ tâm, thực kỳ phúc" (Làm cho tâm trống rỗng, làm cho bụng no đầy).

Khi cái tâm ham muốn kiểm soát của trống rỗng, đôi mắt tôi mới được no trước vẻ đẹp này. Đây không phải là chiến tích săn ảnh, nó đến thật tự nhiên.

# data[].attributes.body
Padlet cảm xúc tháng 1: Quan tâm

Padlet cảm xúc tháng 2 và 3: Vui tươi

Padlet cảm xúc tháng 4: Biết ơn

Padlet cảm xúc tháng 5: Thanh tĩnh

Padlet cảm xúc tháng 6: Tự hào

Padlet cảm xúc tháng 7: Hy vọng

Padlet cảm xúc tháng 8: Thích thú

Padlet cảm xúc tháng 9: Cảm hứng

Padlet cảm xúc tháng 10: Choáng ngợp

Padlet cảm xúc tháng 11: Yêu thương

# data[].attributes.body
Vài chương trước, tôi từng chia sẻ về những trải nghiệm khi tình nguyện sau thảm họa cháy rừng kinh hoàng ở Bắc California cách đây vài năm. Đó là một khoảng thời gian khủng khiếp đối với bất kỳ ai sống ở vùng này — vô số người bị buộc phải rời bỏ nhà cửa, sinh mạng bị cướp đi, và hàng dặm rừng xanh bị thiêu rụi thành tro tàn. Ở nhiều nơi, tất cả những gì còn lại chỉ là đống đổ nát — dấu vết của những gì từng tồn tại, và cũng là chứng tích cho những gì đã bị cuốn sạch trong chớp mắt.

Thế nhưng, bên cạnh nỗi kinh hoàng vẫn luôn ám ảnh tôi cho đến hôm nay, còn có một điều khác đọng lại sâu sắc hơn nữa: lòng dũng cảm phi thường khiến người ta choáng ngợp của những người sống sót, và lòng trắc ẩn chan chứa của những người đến giúp đỡ.

Khoảng thời gian tôi làm tình nguyện viên sau thảm họa giống như một khóa học cấp tốc về cảm xúc “choáng ngợp”. Tôi vẫn nhớ cảm giác kinh ngạc trước những người sống sót — những con người vừa mất tất cả, nhưng vẫn bày tỏ lòng biết ơn chỉ vì còn được sống. Và tôi choáng ngợp trước làn sóng tử tế từ các tình nguyện viên — những người dường như đã gác lại mọi việc để đến giúp đỡ, dù chỉ là những việc nhỏ nhất mà họ có thể làm. Có quá nhiều người đến hỗ trợ đến mức nhiều người đến sau còn bị từ chối, vì không còn việc gì cần thêm nữa.

Được chứng kiến cả cộng đồng cùng sát cánh bên nhau, cùng đoàn kết vì một mục tiêu chung — vì tình yêu thương và lòng trắc ẩn — là điều mà tôi sẽ không bao giờ quên.

# data[].attributes.body
Năm 1976, đời sống chính trị và xã hội tại Jamaica đang trong tình trạng sôi sục. Hai đảng lớn của đất nước — Đảng Nhân dân Quốc gia (People’s National Party) và Đảng Lao động Jamaica (Jamaican Labour Party) — đang lao vào một cuộc tranh giành quyền lực đầy căng thẳng, khiến bạo lực tràn ra đường phố. Để xoa dịu tình hình, Thủ tướng Michael Manley quyết định tổ chức một buổi hòa nhạc miễn phí mang tên “Smile Jamaica”. Nghệ sĩ chính của chương trình? Bob Marley và The Wailers.

Bob Marley vẫn luôn là một biểu tượng âm nhạc được yêu mến trên toàn thế giới — đại diện cho niềm vui, tình yêu, lòng trắc ẩn và sự bình đẳng. Gần bốn mươi năm sau khi ông qua đời, âm nhạc của Marley vẫn được người nghe thuộc mọi tầng lớp, tôn giáo và quốc tịch trân trọng, và thông điệp vượt thời gian về lòng khoan dung cùng tình yêu mà ông truyền tải vẫn còn nguyên giá trị. Thế nhưng, dù âm nhạc ông đầy chất hòa bình, Marley cũng không thể thoát khỏi làn sóng bạo lực đang nhấn chìm quê hương mình. Dù ông đã bày tỏ mong muốn giữ cho buổi hòa nhạc “Smile Jamaica” hoàn toàn phi chính trị, nhưng nhiều người vẫn cho rằng sự xuất hiện của ông là một sự ủng hộ ngầm dành cho Thủ tướng Manley và Đảng Nhân dân Quốc gia. Và khi cuộc bầu cử năm 1976 đang đến gần, căng thẳng lại càng leo thang.

Vài ngày trước buổi diễn, những kẻ có vũ trang đã tấn công Marley tại nhà riêng và nổ súng vào ông. Viên đạn găm vào phần trên cánh tay ông, suýt nữa đã gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Dù vậy, các bác sĩ cho rằng không thể lấy viên đạn ra được, bởi nguy cơ làm tổn thương dây thần kinh có thể khiến ông mất khả năng sử dụng bàn tay. Kết quả là Marley đã sống suốt phần đời còn lại với viên đạn còn nằm trong cơ thể. Nhiều người cho rằng buổi hòa nhạc sẽ phải hoãn lại, hoặc ít nhất cũng phải tìm nghệ sĩ thay thế vào phút chót. Thế nhưng, vào ngày 5 tháng 12 năm 1976, trước hàng chục ngàn khán giả, Bob Marley vẫn xuất hiện, trình diễn một trong những buổi diễn mạnh mẽ và đầy cảm hứng nhất trong sự nghiệp. Giữa thời điểm đất nước căng thẳng cực độ, và chỉ vài ngày sau khi bị ám sát hụt, Marley vẫn đứng đó, mang thông điệp hy vọng, hòa bình và yêu thương đến cho mọi người. Khi sau này được hỏi vì sao không hoãn buổi diễn, vì sao lại cố gắng đứng trên sân khấu khi còn đang trong thời gian hồi phục, Marley đã nói một câu nổi tiếng:
“Những kẻ đang cố khiến thế giới này tồi tệ hơn đâu có nghỉ một ngày nào. Vậy sao tôi có thể?”

Việc chứng kiến ai đó hành động bằng lòng can đảm và sự kiên định có thể khiến ta choáng ngợp — theo đúng nghĩa sâu sắc nhất. Cảm xúc choáng ngợp khi chứng kiến phẩm chất đó ở người khác đôi khi được các nhà nghiên cứu gọi là “sự nâng cao tinh thần” (elevation), để phân biệt với cảm giác choáng ngợp trước vẻ đẹp thiên nhiên. Đúng như tên gọi, cảm xúc này khiến ta như được nâng lên một tầng cao hơn của tâm hồn. Khi nhìn thấy ai đó hành xử đầy cảm hứng hoặc dũng cảm, trải nghiệm ấy vượt qua những gì ta từng hiểu về tinh thần con người — để lại cảm giác choáng ngợp sâu sắc và kéo dài.

Cảm giác choáng ngợp vì cảm hứng có thể được tìm thấy ở khắp nơi — từ những lãnh tụ vĩ đại cho đến những con người bình dị đang lặng lẽ làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Thậm chí, ta có thể bắt gặp điều ấy rất gần bên mình.

Gần mười năm trước, khi vợ tôi, Kelly, được chẩn đoán mắc ung thư, cả hai chúng tôi đều sốc và hoang mang. Nhưng tôi đã hoàn toàn choáng ngợp trước cách cô ấy đối mặt với thử thách ấy — một cách thẳng thắn, chủ động — và biến nó thành cơ hội thay đổi cuộc sống (và cả cuộc sống của hai người chúng tôi) theo hướng tốt đẹp hơn. Cô ấy tập trung vào những điều tích cực, ngay cả khi cái tiêu cực luôn lởn vởn ngay sau khúc quanh. Cô kiểm soát chế độ ăn uống, ưu tiên thực phẩm có khả năng chống ung thư bất cứ khi nào có thể. Cô sống theo những gì thật sự quan trọng và không còn để tâm quá nhiều đến những chuyện vụn vặt. Tất nhiên cũng có những ngày khó khăn, nhưng đối mặt với một trong những thử thách lớn nhất đời mình, cô ấy không gục ngã mà còn trở nên mạnh mẽ hơn. Tôi đã, và vẫn luôn, choáng ngợp bởi lòng dũng cảm và sức mạnh của cô ấy.

# data[].attributes.body
Có lẽ đây là một dạng sự thật mà hầu hết con người hiện đại bị đứt kết nối đã không còn cảm nhận được nữa.

May nhờ có những nhà làm phim dũng cảm, những người kể chuyện lôi cuốn ly kỳ, máy quay chất lượng cao và tivi xem được chất lượng 4K... mà sự hùng mạnh đến choáng váng của tự nhiên có thể được đưa đến phòng khách của một số gia đình...

...Biết đâu được, ở một vài trong số những gia đình bật xem những bộ phim này, có đứa bé hiện đại nào đó được kết nối trở lại.

Biết đâu, sẽ có những lớn lên chọn làm nhà tự nhiên học, thay vì nghề gì đó an toàn, hay nghề gì đó kiếm nhiều tiền.

Biết đâu, sẽ có những con người trẻ trung đứng lên bắt tay nhau hành động vì tương lai dài hạn, chứ không bị trói bởi cơm áo gạo tiền trước mắt mà không thể đầu tư tâm sức gì cho một chuyện "xa xôi" như mùa lũ năm sau...

# data[].attributes.attachment_link.title
Incredible 4K Nature Scenes Narrated By David Attenborough | BBC Earth

# data[].attributes.body
Cùng là cảm xúc, có loại có thể nhấn chìm ta, nhưng cũng có loại có thể kéo ta lên từ vực sâu, chắp cánh cho tâm hồn chúng ta.

Những ai đang ở những vùng đang chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, đang từng giờ theo dõi mực nước lụt dâng cao đêm nay... thì hẳn đang trải nghiệm những cảm xúc lo âu, sợ hãi, căng thẳng. Người thân, bạn bè, đồng bào theo dõi từ xa cũng không khỏi xao xuyến, xót xa, rối trí...

Tuy có thể nhiều lần trong đời ta đã trải qua những cơn khủng hoảng tương tự, nhưng mỗi lần lại là một chuyện mới cơ mà, chuyện của hiện tại. Dù có kinh nghiệm, nhưng quá khứ không bao giờ hoàn toàn giống hiện tại. Vì thế, lần khủng hoảng này đây vẫn còn nhiều yếu tố chưa biết. Khó lòng mà bình thản được, dù có tu luyện đã nhiều năm...

Trước khi đến được trình độ:

Có cảm xúc, nhưng chỉ quan sát thôi và cho nó tiêu tan đi nhanh chóng, để lại sự bình tĩnh sáng suốt, có mặt trọn vẹn với trải nghiệm và đáp ứng hiện thực từ cái tôi hiệu quả nhất của mình

thì chúng ta có thể nhắm đến bước trung gian nào?

Chúng ta có thể luyện tập chuyển hoá cảm xúc, làm nhẹ, chuyển dời... và đưa mình vào những trang thái cảm xúc hữu ích cho mình và người khác.

Sau khi đã ứng phó khẩn cấp với những điều cần thiết, ta đã rất mệt mỏi nhưng lại thường làm cho chính mình mệt mỏi hơn với hàng tá cảm xúc giày vò. Khi ấy, chuyển hoá cảm xúc có thể bước vào để giúp ta phục hồi. Trước khi nghĩ đến chuyện tuần sau, đến "cái laptop hư rồi, báo cáo đó làm sao nộp được kịp ngày", "hàng hoá thế này là tiêu rồi, sắp tới ta xoay sở sao đây"... hãy nghĩ đến giữ cho đôi chân mình khô ráo khi ẩn thân ở chỗ tạm trú ẩn. Sức khoẻ còn thì tuần sau ta sẽ ứng biến thông minh hơn.

Khi ta tập trung vào những điều quan trọng ta có thể làm ngay bây giờ, một phần đáng kể lo âu đến từ những ưu tư dài hạn sẽ được xua tan. Mạnh bây giờ đã, rồi ta sẽ chăm lo tốt hơn cho "sau đó".

Người ở xa, không làm được điều gì cho những người thân và bạn bè nơi hoạn nạn... có thể nhắc mình chuyển năng lượng xót xa, tức giận, bất lực thành lời hứa, thành sự tập trung.

Chuyển năng lượng như thế nào, có thể có ví dụ không? Ví dụ...

... Vì rằng tôi sẽ trích một phần lớn thu nhập tháng này của tôi để gửi về cho người thân, nên tôi muốn mình tập trung và hiệu quả hơn trong công việc. Thật biết ơn công việc đang có và sự yên ổn hiện tại mà tôi còn đang có, tôi hiệu quả hơn nữa để cáng đáng được thêm người thân, khi họ gian nan thì có tôi đang vững vàng...

... Tôi sẽ tìm lại video năm ấy đã từng khiến tôi choáng ngợp về sức mạnh và khả năng phục hồi của thiên nhiên, khả năng liên kết tuyệt vời của cây rừng, sự tuyệt vời của loài sinh vật xanh mà cả trái đất chúng ta phụ thuộc vào nguồn năng lượng do chúng tạo ra. Tôi nhớ đến mặt trời, còn là nguồn sống trước đó nữa đã cung cấp điều kiện cần để mạng lưới nhà sáng tạo xanh của trái đất này có thể mang xuống làm đầu vào năng lượng cho cả hệ sinh thái. Cảm xúc choáng ngợp đưa tôi vào trạng thái tin tưởng hơn. Chúng ta sẽ có cách! Hành tinh này sẽ có cách!

... Tôi có thể tìm lại cách liên lạc với tổ chức trồng rừng mà tôi đã từng đọc thấy tin về công việc của họ mà vô cùng ngưỡng mộ. Lần ấy tôi chỉ ngưỡng mộ suông thôi. Tối nay tôi sẽ viết cho họ một email, khẳng định đóng góp của mình. Thông cảm xót xa thụ động thì đến bao giờ lay chuyển được thực tế, một hành động cụ thể thì khác. Toàn bộ trí tuệ và tâm hồn tôi hiểu rất rõ điều khác nhau ấy, thế nên tôi sẽ làm và nhìn thấy tâm trạng mình thay đổi. Vẫn không hoàn toàn bình yên, nhưng được chuyển thành trạng thái thấu cảm hữu ích.

Khi tôi viết những dòng trên từ tất cả những gì mình đã được biết về tâm trí con người, từ học hỏi sách vở hay trải nghiệm (cá nhân và người khác), tôi không khỏi thán phục trước cơ chế hoạt động của tâm trí con người, của cảm xúc.

Bạn có phương pháp nào, hành động nào muốn chia sẻ hôm nay không?

# data[].attributes.attachment_caption
Artist Credit : Tara Turner. https://tara-turner.pixels.com/

# data[].attributes.body
Even after

all this time

the sun never says to the earth,

'You owe me.'

Look what happens with a love like that.

It lights the whole sky.

~ Hāfiz ~

Ngay cả cuối một ngày rất mệt, tôi gắng giữ kỷ luật và tìm cách học một ít, đưa mình vào cảm nhận cảm xúc đang học của tháng này. Có thể được chăng? Bằng cách nào?

Tôi có một folder facebook tên là Wonder, và từ vài năm nay tôi save những khoảnh khắc tuyệt diệu tình cờ được trải nghiệm nhờ có post của ai đó chia sẻ. Tương tự, tôi có folder cho Love, cho Humour...

Đó là khi dư dả thì góp hạt để dành cho những mùa kém...

Và hôm nay, một bức tranh, một bài thơ từng lưu từ trước, cộng với những tình cảm nhận được trong ngày, cùng 10 phút chủ động đưa mình vào chiêm nghiệm, cảm nhận... tổng hòa đã cho tôi những giây phút kỳ diệu của choáng ngợp trước vẻ đẹp của cuộc đời.

Mến gửi cảm xúc đến mọi người, những người bạn đang hoặc sắp ngủ rất ngon.

# data[].attributes.headline
Mở rộng cuộc sống đến những miền chưa biết

# data[].attributes.subject
Mở rộng cuộc sống đến những miền chưa biết

# data[].attributes.body
Khi chúng ta vận dụng tối đa cảm xúc Tò mò, Thú vị, chúng ta sẽ có động lực để chủ động đi tìm nhiều trải nghiệm hơn. Và rồi, một khi bạn đã có lối sống mở, cho phép trí não mình được "thông thoáng", trái tim mình "mềm dẻo" hơn chứ không bị đóng khung trong một số cảm xúc lẩn quẩn quen thuộc... độ mở của chúng ta sẽ tăng lên.

Và khi ấy, chúng ta sẵn sàng hơn để được mở nhiều hơn nữa. Cùng đi trên hành trình cuộc sống, chia sẻ cùng một hành tinh với nhân loại, và tiếp theo là một đất nước, một thành phố, một khung cảnh, một lần ngẩng lên nhìn trời, một cuộc xem phim hay nghe nhạc... ta có thể thấy mình choáng ngợp, thán phục, được mở ra và lớn lên, trong khi đối với những tâm hồn đóng hơn, những diệu kỳ của thế giới có thể lướt qua họ mà chỉ gặp phải sự thờ ơ, hay sợ hãi.

Vậy thì, cụ thể ta có thể sống thế nào?

Chúng tôi có vài gợi ý cụ thể để kích hoạt suy tư sáng tạo của bạn:

Với người có cơ hội du lịch, thái độ hữu ích có lẽ là chọn thăm thú những điều thực sự chỉ có thể trải nghiệm tại chỗ, cho mình hăm mở chuẩn bị đón nhận, ít phán xét. Bớt quan tâm đến check-in, chụp hình chính mình. Để có thể thực sự đi du lịch mà vui, ta cũng có thể học cách giảm những nguy cơ của những chuyến đi mệt mỏi không như mong muốn (ví dụ: đọc The art of Travel - Alain de Botton từ The School of Life, hoặc suy ngẫm cùng bài nói này của ông ấy).

Còn thì, dù cuộc sống hằng ngày bận rộn, chúng ta vẫn có thể

- Dành năm ba phút mỗi ngày thử tìm hiểu về một tác phẩm nghệ thuật: ví dụ chọn thăm một bảo tàng online, hoặc chơi với app như Art Saga.

- Xem video thiên nhiên được dẫn bởi David Attenborough.

- Chơi thử một nhạc cụ lạ lẫm tại nhà một người bạn, hoặc tại cửa hàng, hoặc (lại) chơi với app như Harp Real, Tank drum pad.

- Cho mình phiêu lưu với floating tank, nổi trên mặt nước muối chính xác là 37 độ C để không còn cảm nhận về trọng lượng, tuyệt đối không nghe âm thanh hay nhìn thấy ánh sáng, để lắng nghe nội tâm của mình sẽ lên tiếng thế nào khi chỉ còn lại với chính nó.

- Cho từng tế bào của mình rung lên trong một buổi Sound bath với rất nhiều chuông xoay Tây tạng tác động từ các hướng...

Trải nghiệm

Bạn thấy thú vị với ý nào ở trên không? Bạn có nảy ra ý tưởng thú vị gì khác?

Hôm nay, bạn thử chọn một điều và làm nó, nhé!

# data[].attributes.body
Trong bộ não của chúng ta, có một vùng đã được xác định là "giữ Cái tôi" của từng người, đó là vùng não Default Mode Network (DMN). Khi vùng này hoạt động, nó kể lể với chúng ta về quá khứ của chính mình, về những gì mà chúng ta nghĩ mình là, mình nên là, gặm nhấm những câu chuyện quá khứ dù là buồn hay vui, và lèm bèm về tương lai "mình sẽ..., rồi mình sẽ...".

Thường thì từ cái Tôi do vùng DMN lưu giữ, chúng ta cầm trịch các hoạt động khác. Ví dụ: tôi có thân thiện và mở lòng với người tôi gặp sáng nay hay không tuỳ thuộc vào Tôi nghĩ rằng người ta nghĩ về tôi như thế nào, và tôi nghĩ rằng người ta nghĩ như thế có đúng không, có ổn không, có oan ức cho tôi không... vân vân. Khi có một việc khách quan xảy ra, tôi sẽ thu nhận thông tin từ lăng kính của cái Tôi, và cảm xúc cũng từ lăng kính của cái Tôi. Có khi chuyện chẳng có gì nghiêm trọng, nhưng nếu cái Tôi của tôi đang nơm nớp lo sợ và đoán điều gở, tôi sẽ có thể tô màu hiện thực thành một thứ gì đó như thảm hoạ ...

Bạn đã thấy vùng DMN quyền lực như thế nào chưa?

Thế nếu DMN im ắng đi, bớt hoạt động, thôi không kể lể "Tôi, tôi, tôi..." nữa, chuyện gì sẽ xảy ra?

Chúng ta sẽ thấy bình yên, tĩnh lặng nội tâm, nhìn mình - nhìn người - nhìn đời sáng suốt như nó là, và sống dễ chịu hiệu quả hơn rất nhiều. Bảo rằng khi ấy "cái tôi nới rộng ra" thì cũng là một cách diễn tả. Đúng, nó mở rộng ra, biên giới của nó dần bao trùm cả người khác và thế giới, vì tôi và thế giới nào đâu tách rời, phải thế không. Thế rốt cục thì phân biệt "Tôi - không phải tôi" làm gì nữa ...

Bạn có biết vì sao DMN có cái tên như thế không? Default? Đó là vì ở người bình thường, vùng này cứ hoạt động suốt thôi, liên tục. Khi ta nghỉ ngơi, rảnh rang thì nó thậm chí còn hoạt động nhiều hơn bình thường. Ở người có rối loạn trầm cảm hay lo âu thì nó cũng hoạt động mạnh hơn. Bạn đoán ra rồi đấy, những khi ấy thường thì người ta bận rộn kể chuyện về chính mình, gặm nhấm quá khứ, lo âu về điều chưa đến...

Thế mà: Trong trạng thái Awe, choáng ngợp, thán phục: vùng DMN trở nên yên ắng.

Và các trạng thái thiền, hoặc làm việc nhập thần (flow) cũng thế.

Bạn thấy có tuyệt vời không? Điều này giải thích được rất nhiều thứ.

Thực hành

Hôm nay, ta thử tìm cách làm lặng đi vùng DMN của mình một lúc xem, để trải nghiệm điều ấy dễ chịu nhường nào.

Chọn một phương pháp nào đó mà chúng ta đã chia sẻ với nhau kể từ đầu tháng. Cho mình trải nghiệm chìm ngập vào nó. Nếu thấy tâm mình chưa tĩnh, hay là chúng ta thử vỗ về vùng DMN: yên nào, tôi tôi tôi cái gì, quá khứ tương lai cái gì... yên lại thì mọi thứ lại sáng rỡ và mở rộng ra bao nhiêu...

# data[].attributes.body
Hôm nay, tôi nghe lại vài lần từ Audible đoạn trích sau, từ một cuộc phỏng vấn (trong một cuộc đối thoại dài giữa Douglas Abrams và Jane Goodall, đã được viết thành quyển sách The book of Hope).

---

Jane has a rare blend of qualities—a scientist’s unflinching willingness to face the hard facts and a seeker’s desire to understand the most profound questions of human life.

“As a scientist, you—” I began.

“I consider myself a naturalist,” she corrected.

“What’s the difference?” I had always assumed a naturalist was simply a scientist who went out into the field.

“The naturalist,” Jane said, “looks for the wonder of nature—she listens to the voice of nature and learns from nature as she tries to understand it. Whereas a scientist is more focused on facts and the desire to quantify. For a scientist, the question is, ‘Why is this adaptive? How does it contribute to the survival of the species?’

“As a naturalist, you need to have empathy and intuition—and love. You’ve got to be prepared to look at a murmuration of starlings and be filled with awe at the amazing agility of these birds. How do they fly in a flock of several thousand without touching at all, and yet have such close formations, and swoop and turn together almost as one? And why do they do it—for fun? For joy?”

Jane looked up at the imagined starlings, and her hands danced as if they were a flock of birds rippling through the sky.

---

Tôi chợt thấy vui quá vì hành trình Satsang 2025 đã dẫn mình đến tháng 10 tươi đẹp này, để tôi được học sâu sắc về Awe, choáng ngợp (và tháng sau nữa sẽ là Love). Khi thử nâng nặng nhẹ giữa là một nhà tự nhiên học và một nhà khoa học, nay tôi thực sự thích mình là một nhà tự nhiên học hơn.

À, tôi chưa là. Nhưng đó là một bản thể mà tôi đang hướng đến. Để kéo gần hơn giữa tôi hiện tại và cái tôi naturalist ấy, tôi sẽ thử nghiệm nhiều hành động bền bỉ qua thời gian, và một số thói quen mới. Trong đó chắc chắn có những thực hành như tháng Satsang này.

# data[].attributes.body
Đọc được thông tin này, tôi liền đi kiểm chứng nó, và câu trả lời là: Đúng vậy. Bộ não người, cái bộ não mà tôi cũng có và đang dùng nó để suy nghĩ và viết những dòng này, chỉ tiêu thụ khoảng 12 đến 25 watt điện cho một tác vụ suy nghĩ mà AI muốn làm việc tương đương thì cần đến hàng triệu watt điện, làm mát bằng hàng triệu lít nước mỗi ngày.

Chuyện mới ly kỳ làm sao!!!
12 - 25 watts điện, chỉ như một bóng đèn nhỏ. Vậy mà nó nghĩ ngợi, có cảm xúc, nằm mơ, giao tiếp, nhớ, thương, sáng tạo...
Một bộ máy trên nền căn bản chất hữu cơ C-H-O, được nạp đường, nước, muối khoáng, dùng điện yếu... lặng lẽ vận hành mỗi ngày không ồn ào, làm được biết bao kỳ tích một cách âm thầm, bền bỉ, duyên dáng.

Tôi gần đây thường trầm trồ trước những câu trả lời nhận được từ những bộ não nhân tạo siêu mạnh, ấn tượng với tốc độ, khả năng lập luận phức tạp, độ chính xác... Nhưng hôm nay, tôi choáng váng trước hiệu quả kỳ lạ mà thiên nhiên đã đạt được qua tiến hoá.

Vài hôm trước, tôi đã biết mê mẩn trước sự quý giá của một mẩu gỗ, của một chiếc lá xanh. Hôm nay, tôi ngẫm về bộ não của mình để trả lại cho nó sự trân trọng mà nó xứng đáng.

Tôi cũng muốn xứng đáng hơn với món quà này của tạo hoá. Trước khi ngứa ngáy ngón tay muốn hỏi AI một câu gì, tôi sẽ hỏi bản thân trước, rằng Mình đã cho bộ não sinh học của mình một cơ hội để phát huy sự xuất sắc của nó chưa?

# data[].attributes.headline
The miraculous from the Material  (Alan Lightman)

# data[].attributes.subject
The miraculous from the Material  (Alan Lightman)

# data[].attributes.body
Có những khoảnh khắc thế giới hé lộ ánh sáng ẩn sâu của nó, trong ánh lung linh chậm rãi của cực quang, sự xoay mình của một chiếc lá, hình học lặng lẽ của sương giá. Chúng ta đứng đó, sững sờ thán phục, không phải vì ta đã thoát ra khỏi cõi vật chất mà bay đến tầng cõi vô hình nào, mà vì ta bỗng nhìn thấu vào sâu thẳm sự kỳ diệu của thế giới cụ thể bây giờ và ở đây.

Alan Lightman là nhà vật lý đồng thời là nhà thơ. Ông gọi cách nhìn ấy của mình là “chủ nghĩa duy vật tâm linh.” Trong cuốn sách Điều kỳ diệu từ Vật chất, The miraculous from the Material, ông dẫn ta đi qua ba mươi lăm khung cửa mở vào trí tuệ ẩn giấu của tự nhiên: từ sự tự tổ chức của các thiên hà cho đến đôi cánh óng ánh của chuồn chuồn. Với một sự dịu dàng hiếm có, ông dẫn dắt người đọc thấy được hiểu thấu cơ chế của thế giới không phải sẽ đánh mất phép màu của nó, mà là cho mình chứng kiến một dạng rực rỡ thứ phát: phép màu của sự thấu hiểu.

Ông viết: “Càng hiểu rõ cơ chế vật lý của vũ trụ, tôi càng cảm nhận sâu sắc hơn về sự huyền bí”. Tinh thần ấy chính là trái tim của cuốn sách. Nó gọi ra một kiểu Choáng ngợp không bắt nguồn từ sự đờ ra không hiểu, mà từ sự sáng tỏ. Đó là sự thán phục kính ngưỡng khi tri thức cho ta thấy được điều thực sự rộng lớn bát ngát, hoặc tuyệt đẹp, hoặc cực tinh vi mà ta không thể không đem lòng tôn kính.

Theo cách nhìn của Lightman, khoa học không làm mất đi cảm giác kỳ diệu. Nó cũng có thể là chiếc kính lúp phóng đại sự kỳ diệu. Khi lần theo nguyên nhân hóa học của sắc đỏ mùa thu, ta đang chạm vào nhịp chậm rãi của độ nghiêng Trái Đất, vật lý của ánh sáng, và cả câu chuyện về những va chạm cổ xưa từng định hình quỹ đạo hành tinh này. Qua ngòi bút của ông, ta cảm nhận vũ trụ đang nói bằng ngôn ngữ của phương trình và cái đẹp cùng lúc.

Cuốn sách này cũng có thể được cảm nhận như một bài thiền dành cho những ai muốn phủ phục kính cẩn trước hiện thực mà vẫn hoàn toàn giữ sự sáng suốt của trí tuệ.

Bạn có thể đọc chậm rãi, và để quyển sách này đánh thức trong lòng bạn những dòng tư duy tuyệt đẹp, mê say.

# data[].attributes.body
Khi tôi còn bé, say sưa nghe bố kể chuyện Aladdin và cây đèn thần, tôi rất ấn tượng với khu vườn mà Aladdin tìm thấy dưới hang ngầm, với "châu ngọc to như những quả trứng gà" treo đầy khắp các cành cây. Mô típ tương tự cũng được lặp lại trong rất nhiều cuộc phiêu lưu của Thủy thủ Simbad, củanhững nhân vật huyễn tưởng khác. Trong Đảo giấu vàng (Đảo châu báu), Miền đất thất lạc... câu chuyện trưởng thành dần, nhưng sự quyến rũ tương tự cũng thắp sáng lấp lánh tuổi thơ của tôi.

Là nhân vật mê châu báu vàng bạc, hay là tôi? Đứa bé là tôi khi ấy có lẽ thừa hưởng phần hồn tập thể ấy từ trước khi tự mình nhận thấy giá trị của những món lấp lánh... chắc chắn là trước khi biết chùn lại trước những thuốc súng, máu me và thủ đoạn đi kèm (như trong những Cơn sốt vàng, Kim cương máu...)

Hôm nay, tôi ngẫm về những gì nên được xem là quý giá.

Kim cương có thể là biểu tượng của sự giàu sang trên Trái Đất, nhưng trong vũ trụ, chúng lại phổ biến hơn, không khó để có chúng ở bề mặt của nhiều hành tinh khổng lồ, bên trong thiên thạch, nằm thành lớp dày trong lõi của những sao lùn trắng. Chỉ cần hàng tinh 55 Cancri e lạnh đi một tí so với bây giờ, bề mặt của nó có thể đông cứng lại thành một vỏ dày toàn kim cương.

Trong khi kim cương hình thành qua những quá trình vật lý tự nhiên, thì gỗ chỉ tồn tại nhờ có sự sống. Nó là kết quả đồng sáng tạo của ánh sáng Mặt Trời, nước, khí carbon dioxide, và trên hết là phải tồn tại cây cối. Cây là những sinh thể sống, lớn lên nhờ quang hợp, và nuôi cả hệ sinh thái không lồ quy mô hành tinh nhờ quang hợp. Đây là một phép màu sinh học mong manh mà cho đến nay, chúng ta chỉ mới thấy ở Trái Đất.

Chưa tìm được bằng chứng rõ ràng nào về sự tồn tại của cây cối hay sự sống thực vật ở bất kỳ nơi nào khác trong vũ trụ trong tầm mà chúng ta hiện nhìn thấy.

Gỗ được hình thành từ tế bào, sự sinh trưởng và thời gian. Nó là loại châu báu không lấp lánh chỉ có thể được sinh ra từ một hành tinh có sự sống. Chúng ta là loài người, đáng ra với lăng kính này thì một cành cây bình thường còn quý giá hơn cả một hành tinh đầy kim cương.

Tôi nhớ đến cái cây xanh nhỏ mọc lên trong chiếc giày da cũ rích (bộ phim Wall-E). Nó thắp sáng hy vọng "về nhà" của cả một loài người bị lưu đày.

Hôm nay, tôi khi thì ngắm nhìn chậu trầu bà trên bàn làm việc, lúc lại sờ tay vào những vân gỗ của chiếc thớt mình đang sử dụng, rồi chậm tay cắt một trái cà chua để làm món trứng chiên cà chua. Tôi cho mình thán phục trước gỗ, cây, trái, sự sống, và có một vài giây phút choáng ngợp trong nhận thức về độ may mắn của mình trong hiện tại.

Rất mong là loài người tương lai sẽ không phải ghen tị với sự may mắn của tôi bây giờ.

# data[].attributes.attachment_caption
Jane Goodall bên Cái cây sống sót của ngày 11/9

# data[].attributes.body
Những nhà hoạt động vì môi trường, vì hệ sinh thái sẽ là những người đầy hy vọng và lạc quan, hay tuyệt vọng, bi quan? Với những thảm thương họ phải chứng kiến tận mắt, với những số liệu khoa học có thể trượt qua tâm trí một người bình thường nhưng đối với họ thì chấn động như bom... họ có rất nhiều lý do thể mất đi hy vọng.

Nhưng Jane Goodall thì không. Bà có những nền tảng của hy vọng vô cùng hùng hậu, dù cuộc đời bà từng trải qua, từng chứng kiến không biết bao nhiêu địa ngục và phần tâm địa độc ác của loài người. Trong số những lý do đó có: Khả năng tự phục hồi vô cùng hùng mạnh của Tự nhiên.

Jane kể chuyện:

“Đã mười năm sau cái ngày khủng khiếp ấy (11/9/2001), tôi mới được giới thiệu về Cái cây sống sót - một cây lê Callery, được một công nhân dọn dẹp phát hiện ra khoảng một tháng sau vụ sập của các tòa tháp, khi nó bị nghiền nát giữa hai khối bê tông. Tất cả những gì còn lại là một nửa thân cây bị cháy xém đen thui, với phần rễ gãy rời; chỉ còn duy nhất một cành còn sống.

Cây suýt nữa đã bị đem đi đổ bỏ, nhưng người phụ nữ trẻ phát hiện ra nó, Rebecca Clough, đã tha thiết xin hãy cho cây một cơ hội. Và thế là nó được đưa đến chăm sóc tại một vườn ươm ở Bronx. Việc phục hồi một cái cây bị thương tổn nặng nề đến vậy là điều không hề dễ dàng -đã có lúc tưởng như không qua khỏi. Nhưng rồi cuối cùng, cây đã sống. Và khi nó đủ mạnh mẽ, người ta đã đưa nó trở lại và trồng tại nơi ngày nay là Đài tưởng niệm và Bảo tàng 11/9. Vào mỗi mùa xuân, cành cây lại rực rỡ hoa nở.”

...

“Có một câu chuyện khác về một cái cây sống sót khác - thậm chí còn kịch tính hơn,” Jane nói. “Năm 1990, tôi đến thăm Nagasaki - thành phố nơi quả bom nguyên tử thứ hai được thả xuống vào cuối Thế chiến thứ hai. Chủ nhà của tôi cho tôi xem những bức ảnh về cảnh tượng hủy diệt kinh hoàng bao trùm toàn thành phố. Quả cầu lửa sinh ra từ vụ nổ hạt nhân đạt đến nhiệt độ tương đương với mặt trời - hàng triệu độ. Cảnh tượng chẳng khác nào một vùng đất trên mặt trăng, hay giống như địa ngục của Dante mà tôi hình dung. Các nhà khoa học khi ấy đã dự đoán rằng sẽ không có thứ gì mọc được trong nhiều thập kỷ. Ấy vậy mà, một cách khó tin, hai cây long não đã tồn tại - khi đó đã hơn năm trăm tuổi. Chỉ phần thân dưới của cây là còn sót lại, hầu hết các cành đều bị xé toạc. Không một chiếc lá nào còn lại trên những thân cây bị tàn phá đó. Nhưng chúng vẫn sống.

Tôi được đưa đến xem một trong hai cây ấy. Giờ đây nó đã là một cây lớn, nhưng thân thì vẫn dày đặc vết nứt, và bên trong nó vẫn là một màu đen cháy xém. Nhưng mỗi mùa xuân, cái cây ấy vẫn ra lá non. Nhiều người Nhật coi nó là một tượng đài thiêng liêng của hòa bình và sự sống sót; và những lời cầu nguyện - được viết bằng những ký tự kanji nhỏ li ti trên giấy da - đã được treo lên cành cây để tưởng nhớ tất cả những người đã khuất. Tôi đứng lặng trước cái cây ấy, vừa khiêm nhường trước sự tàn phá mà con người có thể gây ra, vừa tràn đầy kính phục trước sức sống không thể tin nổi của thiên nhiên.”

Giọng Jane đầy thán phục, và tôi biết cô đang chìm trong ký ức, nhớ lại khoảnh khắc ấy.

Jane’s voice was full of awe and I could tell she was far away, remembering that encounter.

(Jane Goodall, The Book of Hope)

# data[].attributes.headline
Vì sao hoạn nạn càng đưa ta lại gần nhau

# data[].attributes.subject
Vì sao hoạn nạn càng đưa ta lại gần nhau

# data[].attributes.body
Khi nhìn sâu vào những phản ứng não bộ liên quan đến cảm xúc Choáng ngợp, các nhà nghiên cứu thấy có xảy ra một nghịch lý:

Nó kích hoạt đồng thời cả hai nhánh của hệ thần kinh tự chủ (giao cảm VÀ phó giao cảm).

Ta vừa căng, tỉnh táo, các cơ sát dưới da co lại (khiến cho lông tay chân dựng đứng lên, nên ta nổi da gà), VÀ lại vừa giãn đồng tử, mắt mở to, đồng thời trái tim và tâm trí cũng mở rộng cho cảm xúc, thu nhận tầm nhìn mới, kết nối và "lớn lên thêm" nhờ thu nhận vào được nhiều mà thực sự tiếp nhận được vào tâm hồn, để nâng tầm, trưởng thành hơn.

(Nếu bạn nào nắm rất vững cơ chế của cảm xúc Cảm hứng - Inspiration sẽ thấy hình như nó cũng tương tự, "kích hoạt cả cương và như thế thì mạnh phải biết". Đúng thế, Awe cũng kích hoạt 2 đường cương nhu mà lại còn mạnh hơn Cảm hứng nhiều. Vì thế, tác dụng chuyển hoá tâm hồn của Awe có thể là ngay tức thì, là điều mà Cảm hứng chưa làm được đến mức như vậy).

Dĩ nhiên Choáng ngợp tích cực (ngưỡng mộ vẻ đẹp thiên nhiên hay nhân tạo, thưởng thức nghệ thuật, kính ngưỡng thần tượng, v.v) sẽ mạnh Phó giao cảm hơn, dĩ nhiên có nhiều triệu chứng dễ chịu ở phía sau chữ VÀ. Nhưng cũng có trộn cả Giao cảm, nên nghe nhạc hay mà ta lại nổi da gà là vì thế.

Còn Choáng ngợp tiêu cực (như khi chứng kiến thảm họa thiên nhiên, hoặc tai ương khủng khiếp do con người gây ra) thì kinh sợ, căng thẳng, mạnh phần giao cảm hơn. Nhưng cũng có trộn cả giao cảm, nên vẫn có tác dụng "mở" chúng ta ra, cho ta kết nối và "lớn lên thêm"... ta có thể thực hiện những hành động hỗ trợ thật tận tụy, hoặc hành động anh hùng cứu người, v.v.

Bạn thấy đó, cảm xúc choáng ngợp trước nghịch cảnh xen vào kích hoạt hiệu ứng "hoạn nạn liền tương trợ" (chứ không vì sợ hãi mà ta co cụm hoặc ích kỷ hơn). Đây là điều ta đã nghe thấy, và/hoặc chứng kiến nhiều, nay ta đã hiểu cảm xúc và cơ chế thần kinh đứng sau điều đó.

Hãy kết bài học hôm nay bằng một câu quote từ một nhà giáo dục, từng là bộ trưởng Mỹ: Fred Rogers (1928–2003). Ông tận tụy cả đời với công cuộc dạy cho trẻ em hiểu biết về cảm xúc, đồng cảm và tử tế. Ông kể:

When I was a boy and I would see scary things in the news, my mother would say to me, "Look for the helpers. You will always find people who are helping." To this day, especially in times of disaster, I remember my mother’s words and I am always comforted by realizing that there are still so many helpers - so many caring people in this world.

Chúc cho tôi và bạn đều nhớ, nếu một ngày chúng ta và mọi người trải qua một thời khắc khó khăn ghê gớm nào đó, ta sẽ nhìn quanh và tin tưởng "tìm những người giúp đỡ". Và, như ta đã hiểu hôm nay, sẽ có lúc ta dám đến nhìn tận mắt vào thảm họa, dám trải nghiệm sự choáng ngợp dù không dễ chịu, và để cảm xúc này chuyển hóa chính chúng ta thành những người giúp đỡ, lớn lao mạnh mẽ hơn chính chúng ta khi mọi thứ còn bình yên.

# data[].attributes.headline
Tâm hồn bay lên - vũ trụ "rơi xuống chính nó"...

# data[].attributes.subject
Tâm hồn bay lên - vũ trụ "rơi xuống chính nó"...

# data[].attributes.body
Khi nhìn lên bầu trời Van Gogh vẽ, ta không thấy các vì sao, chỉ thấy tâm hồn đang được kéo giãn thành vũ trụ.

Có những bức tranh không chỉ được “nhìn thấy”, mà khiến ta cảm giác thế giới đang nhìn lại mình. Bức Đêm đầy sao (The Starry Night, 1889) của Van Gogh là một trong số đó. Dưới bầu trời xanh thẳm, những xoáy sáng khổng lồ cuộn tròn như cơn gió vô hình. Thị trấn nhỏ bên dưới im lặng. Nhà, tháp, cây đều như bị hút vào vòng xoáy ấy, như thể không còn ranh giới giữa cái hữu hình và thế giới của những ảo ảnh. Khi đứng trước bức tranh, đặc biệt là những khi được phóng to, trình bày 3D, người ta dễ quên mất mình đang ở đâu, chỉ như thấy một luồng chuyển động đang kéo cả thực tại về phía một tâm điểm không xác định.

Cảm xúc choáng ngợp này mà Van Gogh đã để lại dường như là khoảnh khắc khi con người nhận ra thế giới quá lớn, và ý thức vẫn đủ còn để thấy mình đang đứng quan sát vũ trụ, nhưng đã ở biên giới của sự tan rã không rõ đâu là tôi, đâu là thế giới.

Và rồi, trong một cuốn tiểu thuyết viết sau bức tranh ấy hơn cả trăm năm, Tam Thể (Lưu Từ Hân), có một cảnh tương tự nhưng đảo chiều. Thay vì một bức tranh nâng ta hoà nhập vào các vì tinh tú, thì mọi tinh tú đổ ập xuống thế giới loài người, tạo thành bức tranh. Đẹp khủng khiếp, cái đẹp của tuyệt diệt.

Nếu Van Gogh vẽ Đêm đầy sao như một linh hồn đang bốc xoáy lên mong thoát khỏi tuyệt vọng, thì cảnh “hai chiều hóa” trong Tam Thể như thể mô tả sự tráng lệ của linh hồn của vũ trụ rơi xuống chính mình. Chính Van Gogh cũng có hai bức “Starry Night”, mà bức "bình yên" không thể nổi tiếng bằng bức "điên rực rỡ", có lẽ chính vì bức thứ hai làm người xem choáng hơn nhiều.

Khi bạn chiêm nghiệm về khả năng "con người là vũ trụ đang trải nghiệm chính nó, đang quan sát chính nó" (ý tưởng được phát biểu rất đẹp bởi Carl Sagan), có giây phút nào bạn cũng cảm thấy thế giới quan của mình mở rộng và trái tim mở ra?

Hôm nay, hãy xem Carl Sagan, hoặc hãy đọc lại Tam thể (nếu bạn đã là fan của bộ này), hoặc hãy thử cho mình ngắm đến nhập thần vào bức hoạ Đêm đầy sao, để tâm hồn mình có cơ hội bay xoáy lên, hoặc rơi khỏi những chiều suy nghĩ quen thuộc.

Hãy cho tâm hồn mình dạo chơi ở một chiều kích khác: chiều của choáng ngợp.

# data[].attributes.body
Starry Night Over the Rhône (1888), được vẽ trước bức The Starry Night "điên rực rỡ" một năm, khi Van Gogh còn ở Arles.

Địa điểm: bên bờ sông Rhône, gần nhà trọ của Van Gogh.

Nơi trưng bày: Musée d’Orsay, Paris

Đặc điểm:

Có sông phản chiếu ánh đèn thành phố, màu vàng – lam óng ánh.

Có hai người đang đi dạo ở góc dưới bên phải.

Bầu trời yên ả hơn, ít xoáy, cho cảm giác ấm áp và thực tế hơn. Đây là bức “đêm yên bình”, không phải “đêm điên cuồng”.

# data[].attributes.attachment_caption
Du khách chơi đùa với tuyết trên Fansipan hôm 26/1/2025. Ảnh: Ban quản lý Fansipan

# data[].attributes.body
Tôi từng đứng ở đỉnh Fansipan trong một buổi sáng băng giá và bầu trời mù mịt. Không gian trắng xoá, gió thổi mạnh đến mức tôi thấy mình liêu xiêu. Một người bên cạnh nói: “Hôm nay Trái Đất thở mạnh quá. Hy vọng đừng có hắt xì là được.” Tôi và người bạn ấy cười vang. Giữa cái lạnh, trong gió buốt, tôi thấy mình nhỏ xíu. Đó không phải là sợ nha, mà đúng hơn là tôi kính phục sự vĩ đại và sức mạnh áp đảo của thiên nhiên. Luc đó mới hiểu rõ loài người mình yếu ớt và nhỏ bé biết bao nhiêu.

Đọc bài Satsang tháng này, tôi cũng nhớ cảnh giáo sư McGonagall hô “Piertotum Locomotor!” trong Harry Potter.

Tôi cũng khoái cảnh đó lắm. Tôi xem cảnh đó ngoài rạp, đúng là choáng ngợp ghê luôn. Tôi thấy mình như đang đứng trong đại sảnh ấy, rung lên cùng tiếng thần chú, đi theo các pho tượng bước đều ra bên ngoài, sẵn sàng chiến đấu. Tôi thấy mình như đứa học sinh thôi, còn dở, nhưng kệ nó. Dĩ nhiên, mong có nhiều thầy cô giỏi giang xông pha cạnh mình, mong có thêm nhiều pho tượng bảo vệ, nhưng tôi phấn khích lắm. Học sinh có thể nhỏ bé, có thể chưa giỏi bao nhiêu, nhưng có phần trách nhiệm của mình chứ.

Một người bạn đã viết về cho chúng tôi như thế khi theo dõi hành trình Satsang tháng này.

Awe khiến cái tôi nhỏ bé lại, nhưng không phải là biến mất, chỉ là sẵn sàng để hòa vào một thứ lớn hơn. Con người cảm thấy mình nhỏ đi, nhưng thế giới lại rộng ra và chúng ta kết nối với sự rộng lớn ấy. Sự yếu đuối không còn đáng xấu hổ, mà chỉ là đúng mực, thực tế, trở thành một phần của cái tổng thể hài hòa. Loài người chỉ là một nốt nhỏ trong bản giao hưởng khổng lồ của vũ trụ, từng người là những nốt nhỏ trong bài nhạc xã hội. Nhưng nếu cứ hết nốt này rồi lại nốt kia không lên tiếng, hay lạc điệu, thì bản nhạc sẽ trở thành như thế nào?

Thực hành

Ngồi yên tĩnh. Thở chậm rãi. Ngắm nhìn một khoảng trời, một tán cây, hay một ngọn nến. Cảm nhận sự bát ngát rộng lớn của bầu trời, của khí quyển, của hệ thực vật trên trái đất này, về luồng Oxy và Carbonic đang luân chuyển không ngừng, về ngọn lửa trước mắt là hiện thân của chuyển hoá hoá học kỳ diệu...

Suy ngẫm

Bạn có cảm nhận mình nhỏ bé lại không? Và rồi, luồng suy tư dẫn bạn đến đâu?

# data[].attributes.attachment_caption
Vincent van Gogh. The Starry Night. Saint Rémy, June 1889

# data[].attributes.body
The Starry Night (1889): bức hoạ gốc, nổi tiếng nhất.

Vẽ tại bệnh viện tâm thần Saint-Rémy-de-Provence, khi Van Gogh đang điều trị sau cơn rối loạn.

Chất liệu: Dầu trên vải, 73.7 × 92.1 cm

Nơi trưng bày: The Museum of Modern Art (MoMA), New York

Đặc điểm: Bầu trời xoáy dữ dội, có vầng trăng vàng cam, các ngôi sao lớn xoáy thành vòng. Ngọn cây bách đen vươn lên trấn áp khung cảnh. Ngôi làng nhỏ phía dưới là tưởng tượng (không có thật).

Đây là bức “điên rực rỡ” mà ai cũng biết.

Link ảnh gốc chính thức từ MoMA: https://www.moma.org/collection/works/79802

# data[].attributes.body
Tôi nhận ra, một khoảnh khắc choáng ngợp, mở rộng và kết nối có thể giúp một người cựa mình và đi ra khỏi những hố sâu cá nhân đen tối.

Tôi biết ơn vì năng lượng của những người nghệ sĩ biểu diễn bài này. Hãy cùng tôi nghe nhạc thật nhập tâm và ngắm vẻ mặt của họ.

Don't only practice your art, but force your way into its secrets, for it and knowledge can raise men to the divine.

Ludwig van Beethoven

---

Tôi đọc được vài lời bình luận bên dưới video Youtube này:

October 18, 2019, and yes still watching. I’ve been studying for a doctor’s degree for 7 years at Hong Kong University and this song has been my only refuge in times of distress and pain. I have Asperger’s, which makes my social skills worse than that of most people and I still get bullied a bit even in university. This song has pulled me through dark moments in my life when I was in despair, self-harmed and even had suicidal thoughts. Thank you OneRepublic, and also ThePianoGuys, who have made my life worth living.

~ @biubiu17030

I just saw this live last night and it was so beautiful. This has been my favorite song for a long time. Back when I was at rock-bottom and super depressed, I would turn on some music. One night, the emotions got so bad that I actually sat on the floor with the pills in my hand, and I turned on my music to at least fall asleep not feeling so alone. But this song came on and I realized, if music can be this gorgeous and uplifting, why can't life be the same way?

~ @karismcconnellcoulsonlives7898

# data[].attributes.attachment_link.title
Beethoven’s 5 Secrets | OneRepublic Meets Beethoven | The Piano Guys

# data[].attributes.attachment_caption
Claude Monet – Les Nymphéas (Water Lilies), 1916–1923. Chất liệu: Dầu trên vải (Oil on canvas)  Kích thước: Mỗi tấm dài khoảng 2 mét × 6 mét

# data[].attributes.headline
Hoa súng của Monet, ở Bảo tàng Orangerie

# data[].attributes.subject
Hoa súng của Monet, ở Bảo tàng Orangerie

# data[].attributes.body
Bộ tranh “Water Lilies”, Hoa súng, là một chuỗi, không phải chỉ một bức duy nhất. Monet vẽ khoảng 250 tranh với hình ảnh ao sen của ông tại Giverny từ cuối những năm 1890 đến khi ông mất. Trong mỗi phiên bản, ông thử nghiệm với ánh sáng, góc nhìn, mùa, thời tiết, độ loãng của nước, phản chiếu mây, cây cỏ xung quanh v.v.

Có những phiên bản khung tranh có đường chân trời, cây cối và cầu, nhưng càng về sau Monet càng loại bỏ các yếu tố phụ để chỉ tập trung vào bề mặt nước và hoa sen, tạo ra cảm giác không gian mơ màng và trừu tượng hơn.

(Bảo tàng Orangerie ở Paris)đem 8 bức lớn nhất trong bộ tranh lớn này của Monet đến người xem qua một môi trường nghệ thuật toàn cảnh, nơi người xem đứng giữa các bức tranh “Water Lilies” lớn để trải nghiệm cảm giác như bước vào cảnh ao sen. Mỗi tấm tranh có kích thước khoảng 2 mét × 6 mét, và họ bố trí 8 bức ghép thành cảnh quan bao lấy người thưởng thức trong 2 phòng hình bầu dục.

“Tôi muốn tặng nước Pháp một nơi để con người ngồi xuống, thở, và quên đi thời gian.”

Claude Monet

Khi ngắm tranh Monet mà không có khung, không có giới hạn, ta có thể tưởng chừng mình ở giữa một không gian trôi nổi giữa nước, hoa và ánh sáng. Đây chính là cái Đẹp có thể khiến ta thôi nghĩ, chỉ còn thấy mình đang choáng ngợp và tan ra.

Bạn có thể click xem một vài hình chụp để hình dung: https://www.musee-orangerie.fr/fr/oeuvres/le-matin-aux-saules-196307

# data[].attributes.body
Vào cuối tuần qua, tôi lên sân khấu ở buổi tiệc cưới của người em gái thân cận tôi, khung cảnh lúc đấy nó thoáng đãng mà đủ ấm áp bên cạnh người thân, trần nhà cao rất cao, nền trắng với những chùm đèn và có tường uốn thành hình lượn sóng, với người phục vụ nhẹ nhàng, tôi cảm giác như ai ở trong không gian đó sẽ tự nhiên nhẹ nhàng và dễ dàng theo.

Trên sân khấu, tôi đang hát một bài nhạc nhẹ, đôi tai tôi cảm nhận sự du dương và để cơ thể biểu hiện ra điều mình cảm thấy, ánh mắt tôi được tự do nhìn quanh, từ sàn tới trần, bên trái và chầm chậm sang bên phải, vài lần chú ý đến hướng mà tôi biết có người ủng hộ tôi lúc đó ở.

Cứ như thể, khoảnh khắc tôi nhìn lên trần tuyệt đẹp đó vẫn ở đây, tôi nhỏ bé trong khung cảnh với con người xung quanh.

Có đôi lần bạn đã ở một nơi làm bạn cảm thấy điều tương tự chăng!?

# data[].attributes.attachment_caption
Một gian phòng triển lãm thuộc Musée de l'Orangerie

# data[].attributes.body
Chiều ấy ở bảo tàng, tôi đứng trước bức tranh Water Lilies của Claude Monet. Cả khung cảnh chẳng có gì ngoài nước, hoa súng, và bầu trời loang loáng phản chiếu. Nhưng sau vài giây, tôi nhận ra mình đã nín thở, như thể tôi không muốn hít mạnh, e rằng ánh sáng kia sẽ vỡ tan.

Khi ấy, lý trí không còn hoạt động nữa. Không còn đánh giá, không còn phân tích bố cục, màu sắc. Chỉ còn một cảm giác rộng lớn đến mức mọi câu chữ trở nên thừa. Giống như khi ta ngắm hoàng hôn cuối ngày: biết rõ nó sẽ tắt, mà vẫn thấy trái tim mình mở ra, dâng lên một niềm kính phục dịu dàng. Đó là Awe, khoảnh khắc tâm trí ngừng "lải nhải" để toàn bộ tâm hồn và cơ thể chúng ta im lặng mở ra trước cái Đẹp. Khi ấy, ta không cố hiểu nữa mà chỉ hiện diện.

Và trong ngày mà ta được cảm nhận choáng ngợp trước cái đẹp, hiệu ứng của cảm xúc này mở rộng lan ra bên ngoài sự kiện đó. Ta khiêm tốn và thấy cái tôi của mình bớt quan trọng, giảm cau có, càu nhàu, tự đáy lòng trở nên dịu dàng hơn với cuộc đời. Ta bỗng thấy mình dễ được kết nối sâu hơn với thế giới: một người xa lạ mỉm cười, ánh nắng hắt qua cửa kính, hay tiếng nhạc nền khe khẽ cũng có thể được ta lưu ý và trân trọng.

Khi Cái Đẹp khiến tâm trí nín lặng, đó không phải là một giây phút “mất ý thức”, mà là mở rộng ý thức.

--

(Bộ tranh 8 bức Water Lilies lớn nhất của Claude Monet ở bảo tàng Orangerie, Paris)

# data[].attributes.body
Như thường lệ, hành trình học hỏi về cảm xúc của chúng ta sẽ có phần tìm hiểu về các cơ chế não bộ đứng sau cảm xúc ấy. Dù các nghiên cứu khoa học vẫn còn nhiều điểm cần cải thiện, nhiều điều chưa khai phá hết (nhất là đối với một cảm xúc khó nắm bát và nghiên cứu như awe), nhưng ta hãy cùng duyệt qua hiện thế giới hiện đại đã biết những gì nhé. Tạm lấy phản ứng choáng ngợp trước âm nhạc như một trường hợp điển hình cho cảm xúc Awe.

Âm nhạc giúp thư giãn

Vùng não liên quan: Amygdala
Chức năng: Xử lý cảm giác sợ hãi
Theo một nghiên cứu năm 2011 được công bố trên tạp chí học thuật Frontiers in Psychology, hoạt động trong vùng amygdala giảm khi nghe nhạc, từ đó giúp giảm mức độ căng thẳng.

Âm nhạc mang lại khoái cảm

Vùng não liên quan: Nucleus accumbens
Chức năng: Xử lý cảm giác phần thưởng và khoái lạc thông qua dopamine — chất dẫn truyền thần kinh được giải phóng khi tập thể dục, ăn uống và quan hệ tình dục.
Theo một nghiên cứu năm 2001 đăng trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences, người tham gia trải nghiệm cảm giác “rùng mình vì âm nhạc”, tương tự như phản ứng hưng phấn được quan sát khi dùng cocaine.
→ Nói cách khác: âm nhạc làm tăng lượng dopamine trong não theo cách tương tự như một loại chất gây nghiện.

Âm nhạc giúp kết nối con người với con người

Vùng não liên quan: Hypothalamus
Chức năng: Thực hiện nhiều chức năng, trong đó có sản xuất oxytocin (còn gọi là “hormone tình yêu”), thúc đẩy sự gắn kết xã hội.
Theo một nghiên cứu năm 2021 trên tạp chí American Psychologist, khi con người cùng nhau tạo ra âm nhạc, họ tiết ra oxytocin.
Hormone này, cùng với dopamine và các vùng liên quan đến sự đồng cảm, tạo nên cảm giác gắn bó, kết nối.

---

Nguồn tài liệu: Class Guide của lớp học Yo-Yo Ma teachs music and connections.

# data[].attributes.headline
Lớp học về Âm nhạc và Kết nối của Yo-Yo Ma

# data[].attributes.subject
Lớp học về Âm nhạc và Kết nối của Yo-Yo Ma

# data[].attributes.body
Đây là một khoá học có giá trị rất lớn từ MasterClass.com.

Có những lớp học không chỉ dạy kỹ thuật. Chúng mở ra một cánh cửa khác: cánh cửa của trái tim. Đây chính là một lớp học như thế. Một nghệ sĩ đã trải qua nhiều thập kỷ lắng nghe thế giới và chuyển cái thần của những điều mình nhận được qua từng nốt nhạc, đã dần trở nên rất thông thái. Giờ đây, người ấy mời ta trở về lắng nghe chính mình qua tiếng cello, qua hơi thở, qua sự rung động giữa con người với con người.

Giá trị của lớp học này không nằm ở những “bí quyết” âm nhạc, mà ở phẩm chất của sự hiện diện. Yo-Yo Ma chỉ cho ta cách để âm thanh trở thành một nhịp cầu: nối giữa cá nhân và cộng đồng, giữa nỗi riêng và cái chung. Khi tiếng nhạc đi qua cơ thể, ta nhận ra một điều giản dị đến sâu thẳm: ta không đơn độc. Đó chính là Awe, Choáng ngợp, cảm giác nhỏ bé trước điều lớn lao, mà vẫn thấy mình được ôm lấy. Lớp học này mời gọi ta làm mờ dần ranh giới của cái tôi, khơi dậy lòng biết ơn, và đánh thức sự chú ý tinh tế.

Nhân tháng Satsang Awe - Choáng ngợp, bạn nào cũng ưa thích âm nhạc thì có thể chọn học lớp này như một điểm tựa thực hành. Mỗi bài học là một nghi thức nhỏ: ngồi thẳng lưng, rót một tách trà ấm, đeo tai nghe, và thưởng thức sâu lắng. Sổ tay ghi chép, nhật ký để sẵn trong tầm tay. Nghe và học chầm chậm. Khi tim bạn cảm nhận rung động theo một nốt nhạc hay một ý tưởng, một câu chia sẻ quá hay của người Yo-Yo Ma, bạn có thể dừng lại, viết xuống vài dòng...

Bạn có thể để những rung động ấy thấm dần vào đời thường, trong lời chào buổi sáng, trong cách bạn nhìn một chiếc lá, trong cách bạn lắng nghe một con người...

# data[].attributes.attachment_link.title
Yo-Yo Ma Teaches Music and Connection | Official Trailer | MasterClass

# data[].attributes.body
Được nghe âm nhạc của nghệ sĩ Yo-Yo Ma, tôi thán phục và nhiều lần cảm nhận mình được mở rộng trái tim, tự phá vỡ nhiều giới hạn tâm trí (tâm trí rất dễ "cứng lại" thành những bức tường tự giam giữ chúng ta khi nghĩ rằng mình phải phản ứng trước những áp lực, xô đẩy của đời thường). Tôi nghe nhạc của ông thường xuyên, xem đây là một phần của "chế độ ăn lành mạnh cho tâm hồn" của mình.

Tháng 10/2025 này, nghệ sĩ Yo-Yo Ma tròn 70 tuổi. Ông có viết một lá thư, đọc rất cảm động.

...

Only then can we live in equilibrium with one another and with our planet, include all the wisdom of the ages, allow awe and wonder to be a part of our lives, and most of all, treat every human being with dignity:

a PLANETARY HUMANISM.

Các bạn thân mến, đồng loại yêu quý,

Hôm nay tôi bước sang tuổi 70. Bảy mươi năm qua, tôi đã có đặc ân được sống trọn giấc mơ thời thơ ấu của mình – một giấc mơ rất đơn sơ: được hiểu.

Suốt hơn nửa thế kỷ, tôi đã có cơ hội gặp gỡ những con người từ khắp nơi trên thế giới – những người sẵn lòng chia sẻ với tôi câu chuyện đời họ. Chính nhờ lắng nghe và chuyển tải tiếng nói ấy qua âm nhạc, tôi mới tìm thấy ý nghĩa, lý do để sống, và cả hy vọng. Tôi mang ơn tất cả họ, sâu sắc từ trái tim.

Nhưng hôm nay… tôi lo lắng. Đến năm 2100, đứa cháu út của tôi sẽ 76 tuổi – cháu sẽ sống trong một thế giới mà tôi chẳng còn kịp chứng kiến. Tôi tự hỏi: thế giới ấy sẽ như thế nào? Và giờ đây, chúng ta có thể làm gì để những đứa trẻ hôm nay vẫn còn được sống trong hy vọng, có mục đích và ý nghĩa?

Tôi cố nhắc nhở bản thân rằng: chúng ta là một phần của thiên nhiên. Bên trong thiên nhiên – và trong chính chúng ta – là những hạt mầm của sự sáng tạo lạ lùng… và của cả sức tàn phá khủng khiếp.

Điều ước sâu thẳm nhất trong ngày sinh nhật này của tôi, là chúng ta – loài người – sẽ luôn tỉnh thức trước hai nguồn năng lượng đối lập ấy, và chủ động lựa chọn sáng tạo, thay vì hủy diệt.

Chỉ khi đó, chúng ta mới thật sự được tự do tưởng tượng, sáng chế và cùng nhau kiến tạo một lối sống mới. Chỉ khi đó, chúng ta mới sống cân bằng – với nhau và với Trái Đất, mới có thể đón nhận sự khôn ngoan của nhân loại, mới cho phép những kỳ diệu và ngưỡng vọng đi vào từng ngày sống, và hơn hết, mới có thể đối xử với mọi con người bằng lòng tôn trọng sâu xa:

một tình nhân loại toàn cầu.

Với tất cả yêu thương và trìu mến,

Yo-Yo

7 Tháng Mười, 2025

# data[].attributes.headline
Một chuyến dạo chơi thưởng thức chiều Chủ nhật

# data[].attributes.subject
Một chuyến dạo chơi thưởng thức chiều Chủ nhật

# data[].attributes.body
"Trees are poems the earth writes upon the sky"

Kahlil Gibran.

Mời bạn cùng dạo bước trong rừng, thả bộ dọc một con suối, ngửa mặt ngắm những tán cây viết lên bầu trời những vần thơ...

...

cùng âm nhạc của Yo-Yo Ma.

Không phải ai cũng đang may mắn được ở giữa thiên nhiên và sạc lại năng lượng cho mình từ nguồn pin hùng mạnh nhất ấy. Thật tuyệt vời là chúng ta có những nghệ sĩ có thể giúp sự đứt kết nối ấy giảm nhẹ phần nào.

Chúc bạn một chiều xanh ngát, bình an.

# data[].attributes.attachment_link.title
Yo-Yo Ma - Nature at Play: J.S. Bach's Cello Suite No. 1 (Live from the Great Smoky Mountains)

# data[].attributes.attachment_caption
Shah-i-Zinda monument | Samarkand, Uzbekistan

# data[].attributes.body
Suy ngẫm...

Hoa của thiên nhiên rất đẹp, muôn hình muôn vẻ. Vậy mà vì sao con người làm hoa giả? Có thể vì tiện lợi. Nhưng vẫn có những người đặt hết đam mê vào việc ấy, và có những người rất ngưỡng mộ thưởng thức (nhất là với nghệ thuật làm hoa giấy)?

Khi nghiên cứu cấu trúc của tổ ong, tổ mới, con người chúng ta thường rất ngưỡng mộ sự kỳ diệu của thiên nhiên. Những công trình ấy do những sinh vật hết sức nhỏ bé hợp tác với nhau một cách kỳ diệu để tạo thành.

Và hôm nay, bạn có thể dành một ít thời gian thử ngắm một toà nhà chọc trời. Vì sao chúng ta không ngưỡng mộ chúng... như một sự kỳ diệu của tự nhiên? Những toà nhà to lớn khủng khiếp, tinh vi đến choáng ngợp ấy cũng do "do những sinh vật hết sức nhỏ bé hợp tác với nhau một cách kỳ diệu để tạo thành".

Trong ảnh là một trong những công trình mái vòm mosque khiến những người chiêm ngưỡng dễ dàng cảm thấy choáng ngợp.

Hôm nay, tôi suy ngẫm về những sự kỳ diệu mà chỉ vì chúng là nhân tạo nên nhiều người từ chối xếp nó vào cùng loại với "tự nhiên".

Cứ như thể Loài người tách rời với Tự nhiên vậy !!!

# data[].attributes.body
Đặc tính thứ nhất của một điều có thể gây ra sự choáng ngợp là sự mênh mông, rộng lớn, vĩ đại, phi thường... Nghe đến những từ này, tâm trí của chúng ta thường đưa lên ngay những hình ảnh thực sự lớn rộng về mặt vật lý.

Tuy nhiên, nhiều thập kỷ nghiên cứu cảm xúc Awe của con người đã cho chúng ta biết một điều: chúng ta phản ứng trước những sự vĩ đại không đo được bằng kích thước có khi còn mạnh mẽ hơn. Chính choáng ngợp nội tâm (khi được tiếp xúc với những yếu tố gây chấn động) lại dễ dẫn chúng ta đến đặc tính thứ hai của cảm xúc Choáng ngợp: tâm hồn chúng ta như được mở toang ra, phải ôm ấp lấy điều mới được chứng kiến, mới được học, tái cấu trúc lại chính mình và trưởng thành lên một mức nữa.

Người thầy, nhà thông thái như Gandaft, như McGonagall... không nhất thiết phải cao vòi vọi và có dáng hình áp đảo. Cái "thần" trong ánh mắt họ, sự tương phản khủng khiếp giữa sự trầm tĩnh của họ và cảnh hỗn loạn, những hiểm nguy mà họ phải đương đầu: đó là sự vĩ đại.

Sự vĩ đại ấy không đo được bằng thước đo vật lý nào.

Nhưng khoan, đó đúng là sự vĩ đại bên trong - trong tâm hồn... nhưng đó là của người khác, từ người khác. Chưa phải là bên trong tôi, phải không?

Bạn nghĩ sao, nếu:

Chính trong giây phút choáng ngợp, sự kết nối mở ra đến mức điều đang xảy ra trong tâm trí người thầy cũng xảy ra trong tâm trí học trò? Sự học hỏi khi ấy là trực tiếp, không cần lời, và là sự học mạnh mẽ nhất.

Và... Nhà thông thái hay Người thầy bên ngoài ấy thực ra là chất xúc tác để người học trò chạm được một cấu trúc bên trong tâm hồn của chính mình: The Wise, cái Tôi tương lai, cái Tôi lý tưởng, cổ mẫu Tự Ngã...?

Nếu những điều bạn đang ngẫm đây là sự thật, thì... chúng ta vừa hiểu ra một hiện thực đầy lý thú.

Thật hay không thật... hẳn bạn đã có câu trả lời cho những suy ngẫm của mình rồi. Những dạng câu hỏi này thường được tâm hồn chúng ta trả lời rất nhanh và trực tiếp, không cần lý luận dài dòng: Sự việc chính là như vậy đó. Cụ thể là như thế nào... dòng chảy này sẽ đưa tôi đến đâu...

Thường thì những câu trả lời sẽ xuất hiện dần trong các giấc mơ. À, các giấc mơ... chúng thích hành động theo cách của riêng chúng, vào thời điểm mà chúng chọn.

Không gian của màn đêm đã mở rộng, và đêm cũng đã dần khuya.

# data[].attributes.body
Khi xem lại cảnh phim Piertotum Locomotor, tôi lưu ý đến hai điều có thể là điểm mấu chốt:

- rằng nhân vật McGonigall có thể khiến tôi xúc động và yêu thương như một người thầy xứng là người thầy, vươn lên đúng tầm của tình huống, không làm cho học trò thất vọng. Cô là phụ nữ, một người cô già giọng đã rung lên khi phải nói to, nhưng đúng là hiện thân của một The wise đúng nghĩa. Thầy Dumbledore đã mất rồi, nhưng cô thì còn đây!!!

- và rằng nguồn cảm xúc choáng ngợp còn lớn hơn đến nỗi tôi rưng rưng nước mắt đến từ những cú đáp đất chấn động của những pho tượng, từ sự trầm hùng khủng khiếp khi các pho tượng ấy đồng loạt tiến lên, từ tiếng rì rầm đọc bộ ba thần chú Protego Maxima, Fianto Duri, Repello Inimicum của những người lớn dùng những lời chú cực kỳ hùng mạnh cổ xưa của họ để tạo nên mái vòm bảo vệ cho ngôi trường, và những học sinh trẻ...

Ôi, những học sinh trẻ, những kẻ đã chịu bao nhiêu tấn công, đã chống chọi rất nhiều cuộc chiến một cách anh hùng dù chưa kịp đạt được bản lĩnh của những phù thuỷ trưởng thành...

... lần này, những người trẻ được bảo vệ. Ngôi trường bảo vệ họ, thầy cô bảo vệ họ, bầu tinh thần tập thể cổ xưa bảo vệ họ. Họ không còn yếu ớt nữa. Nay, khối đoàn kết như ruột thịt, như gia đình, của "bầy chúng ta" đã được tập hợp đầy đủ sức mạnh!!!

Đó chính là sự choáng ngợp khi cá nhân nhỏ bé cảm nhận được sự bảo vệ của tâm hồn tập thể.

Và, chỉ là một khán giả xem phim thôi (chứ không phải là học sinh trường Hogwarts), tôi cũng được cảm nhận và kết nối ở một mức độ rất chấn động. Tôi thực sự hết sức thán phục và biết ơn những điều đã hợp thành khoảnh khắc điện ảnh ấy. Điểm kỳ diệu sau cùng này thì lại rất hiện đại và rất con người, chứ không "trong tiểu thuyết" hay siêu hình.

# data[].attributes.body
Hôm nay, tôi nhớ lại những cảnh phim đã từng khiến mình có cảm nhận choáng ngợp khi xem: cảnh giáo sư McGonagall bảo vệ trường Hogwarts với câu thần chú Piertotum Locomotor trong Harry Potter (tập cuối cùng), cảnh Avenger, Assemble! (của Avenger End game)... Còn có thể kể thêm nhiều nữa, nhưng hai cảnh phim này nổi bật trong trí nhớ của tôi.

Hiện tượng này là như thế nào vậy?

Tôi tìm lại những cảnh phim này và xem lại, hoàn toàn được kích hoạt lại cảm xúc. Tôi đã tìm luôn những video độ phân giải cao nhất của những cảnh này và post trong phần Chia sẻ nguồn lực để mời bạn bè xem lại cùng mình.

Và, rất khoái trá, tôi tìm hiểu được có thật nhiều người trên thế giới chia sẻ cảm xúc này với mình. Tôi đâu phải là người duy nhất nổi da gà, dựng tóc gáy. Có người thậm chí còn khóc nức nở, khán phòng náo loạn vì cao hứng...

Đây có thể là một dịp tuyệt vời để học thêm về cảm xúc Awe, về cách các nhà văn, biên kịch, đạo diễn điện ảnh rút sức mạnh từ đó và tặng cho người đọc, người xem những giây phút tuyệt vời. Đây cũng còn là dịp để học thêm về chính chúng ta nữa, bạn có nghĩ như thế không?

# data[].attributes.body
Câu hiệu lệnh: "Avengers!... Assemble." (Biệt đội Avengers!... Tập hợp.)

Nguồn gốc: Đây là câu khẩu hiệu kinh điển nhất của nhóm Avengers trong truyện tranh Marvel, ra đời từ những năm 1960. Nó là lời hiệu triệu tối thượng, báo hiệu tất cả các thành viên của đội sẽ hợp nhất thành một lực lượng không thể ngăn cản.

Hiệu ứng: Trong phim, đây là khoảnh khắc mà người hâm mộ đã chờ đợi suốt 11 năm và 22 bộ phim. Nó không chỉ là một mệnh lệnh, mà là sự xác nhận rằng hy vọng đã trở lại, và cuộc chiến cuối cùng để định đoạt số phận vũ trụ sắp bắt đầu.

Bối cảnh: Cảnh phim diễn ra ngay sau khi cuộc chiến giữa ba người hùng vĩ đại nhất -Captain America, Thor, và Iron Man - chống lại Thanos đã kết thúc trong thất bại. Iron Man bất tỉnh, Thor suýt bị giết, và Captain America là người duy nhất còn đứng vững, dù chiếc khiên biểu tượng của anh đã bị Thanos chém vỡ nát. Một mình, kiệt sức nhưng không hề nao núng, anh siết chặt phần khiên còn lại và đối mặt với toàn bộ quân đoàn của Thanos đang tràn tới.

Ngay tại thời điểm tuyệt vọng nhất, một giọng nói quen thuộc vang lên qua bộ đàm: "On your left." (Bên trái của anh). Captain America quay lại, và một cánh cổng ma thuật mở ra. Từ đó, Black Panther, Shuri và Okoye bước ra. Ngay lập tức, hàng loạt cánh cổng khác đồng loạt xuất hiện trên khắp chiến trường, và tất cả những siêu anh hùng đã tan biến 5 năm trước - Doctor Strange, Spider-Man, a, a, Scarlet Witch, Winter Soldier, a, Wasp và nhiều người khác - cùng đội quân của họ từ Wakanda, Asgard và các nơi khác, đồng loạt trở lại.

Trước cảnh tượng hùng vĩ đó, Captain America, với cây búa Mjolnir trong tay, cuối cùng đã hô vang lời hiệu triệu mà tất cả mọi người đều chờ đợi:

"Avengers!... Assemble."

Tại sao cảnh phim này lại có sức mạnh cực lớn

Khoảnh khắc này tạo ra một cảm giác choáng ngợp và xúc động tột độ, khiến khán giả trên toàn thế giới phải vỡ òa. Sức mạnh của nó đến từ sự kết hợp hoàn hảo của nhiều yếu tố.

1. Đỉnh cao của hy vọng giữa lằn ranh tuyệt vọng: Cảnh phim bắt đầu bằng hình ảnh một người hùng đơn độc, biểu tượng của sự bất khuất, đang chuẩn bị cho cái chết chắc chắn. Việc xây dựng sự tuyệt vọng lên đến đỉnh điểm rồi đập tan nó bằng sự trở lại huy hoàng của tất cả mọi người đã tạo ra một sự bùng nổ cảm xúc mãnh liệt. Nó là ánh sáng rực rỡ nhất xuất hiện từ trong bóng tối sâu thẳm nhất.

2. Sự thỏa mãn của cả một thập kỷ: Đây không chỉ là một cảnh phim, mà là sự đền đáp cho 11 năm đồng hành cùng Vũ trụ Điện ảnh Marvel. Mỗi cánh cổng mở ra không chỉ mang một nhân vật trở lại, mà còn mang theo toàn bộ hành trình, những câu chuyện, những hy sinh và chiến thắng của họ. Khán giả thấy được sự trưởng thành của Peter Parker, sự kiên cường của Wanda, và lòng quả cảm của T'Challa. Đó là một lời tri ân trọn vẹn.

3. Khoảnh khắc định nghĩa Captain America: Steve Rogers luôn là trái tim và linh hồn của Avengers. Cảnh phim này là sự khẳng định cuối cùng cho vai trò lãnh đạo của anh. Việc anh xứng đáng với cây búa Mjolnir và là người hô vang câu hiệu lệnh kinh điển đã hoàn thiện hình tượng của anh một cách hoàn hảo nhất. Chris Evans đã truyền tải một cách xuất sắc sự mệt mỏi, lòng quyết tâm và niềm hy vọng trỗi dậy trên gương mặt mình.

4. Sự xuất sắc của âm nhạc và hình ảnh: Bản nhạc "Portals" của nhà soạn nhạc Alan Silvestri là một kiệt tác. Nó bắt đầu một cách nhẹ nhàng, đầy cảm xúc khi cánh cổng đầu tiên mở ra, rồi dần dần xây dựng thành một bản hùng ca hoành tráng, mạnh mẽ khi toàn bộ đội quân xuất hiện. Về mặt hình ảnh, cú lia máy quay dài (long take) cho thấy toàn bộ các siêu anh hùng dàn trận là một trong những khung hình mang tính biểu tượng và mãn nhãn nhất lịch sử điện ảnh.

Phản ứng của khán giả và người hâm mộ

Phản ứng với cảnh phim này là một hiện tượng văn hóa toàn cầu, vượt xa những gì diễn ra trên màn ảnh.

Bùng nổ tại các rạp chiếu: Có lẽ chưa từng có cảnh phim nào trong lịch sử hiện đại nhận được phản ứng đồng loạt và mạnh mẽ đến vậy tại rạp. Vô số video quay lại cho thấy khán giả trên toàn thế giới đã la hét, vỗ tay, huýt sáo, và thậm chí đứng dậy khỏi ghế. Nhiều người đã bật khóc vì quá hạnh phúc và xúc động.

"Cơn bão" trên mạng xã hội: Cảnh phim "Portals" ngay lập tức trở thành chủ đề được bàn tán nhiều nhất trên mọi nền tảng. Nó tạo ra vô số meme, bài phân tích và video reaction, kết nối hàng triệu người hâm mộ trong một niềm vui chung.

Lời khẳng định của sự đoàn kết: Đối với người hâm mộ, đây là khoảnh khắc mà tất cả những mảnh ghép của một vũ trụ rộng lớn cuối cùng đã hợp lại làm một. Nó không chỉ là các anh hùng tập hợp, mà còn là cộng đồng fan trên toàn thế giới cùng nhau chia sẻ một khoảnh khắc lịch sử.

Khoảnh khắc điện ảnh của một thế hệ: Cảnh phim được nhiều người coi là "khoảnh khắc Star Wars của thế hệ này"—một sự kiện điện ảnh mà mọi người sẽ mãi mãi nhớ rằng họ đã ở đâu và cảm thấy thế nào khi lần đầu tiên trải nghiệm nó.

Tóm lại

Cảnh "Avengers Assemble" là một bản giao hưởng hoàn hảo của nghệ thuật kể chuyện, sự phát triển nhân vật, kỹ thuật làm phim bậc thầy và sự đền đáp cảm xúc. Nó là minh chứng cho sức mạnh của điện ảnh trong việc tạo ra những khoảnh khắc đoàn kết, hy vọng và niềm vui thuần khiết, để lại một dấu ấn không thể phai mờ trong lòng khán giả.

---

Thông tin về cảnh phim này được tập hợp bởi Gemini

# data[].attributes.attachment_link.title
Captain America "Avengers Assemble" Scene - Portal Scene - Avengers : Endgame (2019) Scene

# data[].attributes.body
Thần chú: Piertotum Locomotor

Từ nguyên: Xuất phát từ tiếng Latinh – Pius nghĩa là “trung thành” hay “tận tụy”, totum là “toàn thể”, còn locomotor là “di chuyển”. Tạm dịch: “Hỡi những chiến binh tận tụy, hãy toàn lực xuất trận.”

Tác dụng: Đây là một bùa biến hình cấp cao, dùng để khiến các bức tượng đá và bộ giáp trụ sống dậy, hành động theo mệnh lệnh của người thi triển.

Bối cảnh

Cảnh phim diễn ra ngay sau khi Giáo sư McGonagall đấu tay đôi và buộc Snape phải rút lui khỏi Hogwarts. Lúc này, bà chính thức nắm quyền chỉ huy ngôi trường. Bên ngoài, Voldemort và đội quân hắc ám đã áp sát cổng thành. McGonagall lập tức ra quyết định: bảo vệ Hogwarts bằng mọi giá.

Bà ra lệnh sơ tán toàn bộ học sinh chưa đủ tuổi và cho Harry thêm thời gian tìm Trường Sinh Linh Giá cuối cùng. Để tăng cường phòng thủ, bà quay về nơi thân thuộc nhất – chính tòa lâu đài này.

Giữa Đại Sảnh đường đang dần biến thành trung tâm chỉ huy, bà dõng dạc hô lớn – giọng nói được khuếch đại bằng ma thuật, vang dội khắp lâu đài:

“Piertotum Locomotor! Hogwarts đang bị đe dọa! Hãy canh giữ các lối vào, bảo vệ chúng ta, làm tròn bổn phận của các ngươi với ngôi trường này!”

Máy quay lùi lại, theo dõi những bức tượng khổng lồ và giáp trụ trống rỗng bước xuống từ bệ đá. Họ nâng kiếm và khiên, rồi đồng loạt hành quân, sẵn sàng bảo vệ từng bức tường của Hogwarts.

Vì sao đây là một trong những khoảnh khắc đỉnh cao của cả loạt phim

McGonagall – khoảnh khắc định danh nhân vật

Suốt cả loạt truyện, McGonagall luôn là một giáo sư nghiêm nghị, nguyên tắc, công bằng – nhưng tận sâu bên trong là trái tim mạnh mẽ và tận tụy. Trong khoảnh khắc này, ta thấy bà bộc lộ trọn vẹn quyền năng và khí chất thủ lĩnh. Không còn chỉ là Trưởng Nhà Gryffindor khó tính, bà hiện lên như một chiến binh quả cảm, như hiện thân của chính tinh thần Hogwarts: kiêu hãnh và bất khuất.

Diễn xuất xuất thần của Dame Maggie Smith

Từng câu, từng chữ bà thốt ra đều đong đầy khí chất. Giọng nói mang theo sức mạnh, sự khẩn trương, và quyết tâm không gì lay chuyển. Nhưng cũng chính trong câu “làm tròn bổn phận của các ngươi với ngôi trường này”, giọng bà khẽ run – đủ để người xem cảm nhận rõ áp lực và tình cảm sâu nặng. Và cũng chính điều đó khiến sự kiên định của bà trở nên đáng khâm phục hơn bao giờ hết.

“I’ve always wanted to use that spell!” – một câu nói để đời

Ngay sau màn triệu hồi ấn tượng, McGonagall quay sang Molly Weasley, mỉm cười rạng rỡ và nói như một đứa trẻ vừa được chơi trò yêu thích:

“I’ve always wanted to use that spell!”

Chỉ một câu nói, nhưng tạo nên một dấu ấn khó phai. Nó không chỉ châm thêm một tia sáng nhẹ nhàng giữa bối cảnh đen tối, mà còn hé lộ mặt dễ thương, hóm hỉnh và rất người của một nhân vật vốn thường nghiêm nghị. Câu nói ấy khiến bà trở nên gần gũi hơn bao giờ hết – và làm khoảnh khắc chiến thắng càng trở nên trọn vẹn.

Hogwarts cũng chiến đấu

Cảnh phim đã cụ thể hóa một niềm tin lâu nay: Hogwarts không chỉ là một tòa lâu đài – nó là một thực thể sống, có ý chí và trái tim riêng. Những bức tượng đá, giáp trụ vô danh bỗng hóa thành những vệ thần thầm lặng, đứng lên bảo vệ mái trường. Một hình ảnh vừa oai hùng, vừa thiêng liêng.

Âm nhạc: Statues – bản anh hùng ca dồn dập cảm xúc

Bản nhạc Statues của Alexandre Desplat đã nâng cảnh phim lên tầm tuyệt tác. Từ những nốt nhạc đầu tiên êm đềm đến khi dồn dập, hào hùng, khán giả không thể không nổi da gà. Âm thanh và hình ảnh quyện lấy nhau, khiến mọi xúc cảm như bùng nổ.

Phản ứng của khán giả

Cảnh phim này luôn nằm trong top những khoảnh khắc được yêu thích nhất của toàn bộ loạt phim – và điều đó hoàn toàn xứng đáng.

Nổi da gà, dựng tóc gáy: Fan khắp nơi chia sẻ rằng mỗi lần xem lại cảnh này, họ lại nổi da gà. Từ tiếng hô vang thần chú đến âm nhạc, ánh sáng, và hình ảnh – tất cả phối hợp hoàn hảo.

Rạp vỗ tay vang dội: Khi phim ra mắt, cảnh này đã khiến không ít rạp chiếu nổ tung trong tiếng vỗ tay, reo hò.

Badass McGonagall: Khoảnh khắc này đã đưa McGonagall lên hàng "nữ thần chiến binh" trong lòng fan. Một giáo sư nghiêm nghị nay trở thành một vị tướng lĩnh oai phong, dẫn dắt cuộc chiến sinh tử.

Lời thoại để đời: Câu nói “I’ve always wanted to use that spell!” được yêu mến không chỉ vì sự dễ thương, mà còn vì nó chính là ánh sáng le lói giữa bóng tối – và gói gọn linh hồn nhân vật McGonagall.

Tóm lại

Piertotum Locomotor không chỉ là một câu thần chú, mà là lời hiệu triệu – một khúc tráng ca thắp lên ngọn lửa kháng cự giữa màn đêm.
Cảnh phim này là sự hòa quyện hoàn hảo giữa xây dựng nhân vật, hiệu ứng hình ảnh, âm nhạc và cảm xúc – một khoảnh khắc khiến người xem phải nắm chặt tay, rưng rưng mắt và nghẹn ngào thốt lên: Đây là Hogwarts.

---

Thông tin về cảnh phim này được tập hợp bởi Gemini

# data[].attributes.attachment_link.title
Professor McGonagall Protects Hogwarts | Harry Potter and the Deathly Hallows Pt. 2

# data[].attributes.body
Nếu hôm nay bạn có vài phút để nghỉ ngơi, giải trí, mời bạn bật xem video trên với một màn hình to hết sức có thể và volume bật hoành tráng.

Và rồi, mời bạn đọc tiếp...

Choáng ngợp không chỉ thuần mang màu sắc tích cực đẹp đẽ. Đôi khi, nó đến từ những điều rộng lớn và mạnh mẽ đến mức tạo áp lực khủng khiếp, có khi đến mức ta có thể mô tả bằng kinh hãi, kính sợ.

Khi đứng trước thiên nhiên hùng vĩ ở những trạng thái năng lượng quá áp đảo so với loài người nhỏ bé (núi lửa, bão điện, đại dương đen thẳm...), ta thấy mình vô cùng nhỏ bé. Bản ngã chao đảo. Đó là phản xạ tự nhiên. Nhưng chính ở lằn ranh cực độ ấy, khi loài người thực sự hiểu được sự vĩ đại khủng khiếp của thiên nhiên, thì cánh cửa trưởng thành mở ra. Khi ấy, cách hành xử có phần quá tự tin "ta là Người, ta muốn làm gì thì làm, muôn loài và thiên nhiên cũng phải khuất phục" sẽ lùi xuống.

Đó có phải là sự trưởng thành mà nhiều thành viên của loài người hiện đại rất cần không? Bạn nghĩ thế nào?

Video này cho ta một trải nghiệm an toàn về những cơn thịnh nộ của thiên nhiên, quá lớn để có thể đối diện mà vẫn ung dung. Chắc chắn rằng nếu được tận mắt chứng kiến ngoài thiên nhiên, hiệu lực sẽ mạnh hơn nhiều: choáng ngợp sẽ khiến ta nín lặng, sự ngạo nghễ biến mất, nhưng cũng có thể năng lượng lại tuôn trào khi chúng ta cảm nhận được sự bền bỉ của loài người nhỏ bé từ nhiều triệu năm vẫn tồn tại giữa lòng thiên nhiên rộng lớn vô tình như thế, và chắc chắn gien thể chất gien tinh thần của loài người ấy đang tạo nên ta bây giờ...

Đúng, loài người có nhỏ bé, nhưng cũng rất dẻo dai đáng phục. Và, ta cũng là một phần của tất cả, thiên nhiên cũng là ta, ta cũng là thiên nhiên, không phải vậy sao!

Khi ta mở rộng tâm trí, sự choáng ngợp không nuốt chửng ta, mà nó tái sắp xếp lại tâm hồn. Hệ thần kinh học cách trụ vững trước cường độ ấy. Trái tim học cách kính phục và vẫn kết nối thay vì co cụm. Lý trí học cách nhắc ta nhớ mình là một phần của tổng thể.

Mời bạn xem lại video, rồi đi ra ngoài trời, hít thở sâu. Hãy để thiên nhiên và tâm hồn bạn làm nốt phần còn lại.

# data[].attributes.body
Vào những năm tháng đi học vất vả, từ thứ hai đến thứ 6 và cứ đến tối thứ sáu hoặc thứ bảy tôi cùng vài bạn học rủ nhau đi pub nhảy, đó cũng là những lần đầu tôi đi pub. Chúng tôi vừa đứng cùng nhau quanh bàn nhỏ và uống bia với sự mờ tối và khói thuốc trong không gian kín và mát, ở cạnh những con người từ nhiều nước và chỉ cách 2 mét là có vệ sĩ to bự đứng, cảm giác quậy mà an toàn. Và cứ thế cùng với âm thanh, ánh sáng, khói thuốc và nhảy múa tự do, tôi ở đó cho đến một lúc mọi thứ như tắt hẳn và trong tâm trí tôi tĩnh, ý nghĩ sáng, rõ về điều mình muốn và tin lúc đó, trong lòng tôi thoải mái, ảnh hưởng bên ngoài giảm và nhỏ bé hơn bình thường. Tâm trí tôi lúc đó chiếm ưu thế, cảm giác đó rất tuyệt, hơn hai lần tôi đã ở trạng thái đó với cùng cách trên. Mà hình như, những lúc như thế giúp tôi thêm năng lượng và niềm tin đi tiếp!?

# data[].attributes.body
Khi đã hiểu thêm về những điều kiện cần để một trải nghiệm giác quan có thể đến ngưỡng Choáng ngợp, tôi hiểu hơn hiện tượng thành phố Lourdes (Lộ Đức - Pháp).

Những năm tháng còn du học ở Pháp, thành phố nơi tôi ở cách thành phố Lourdes 250km, gần 3 giờ đi xe. Tuy tôi không theo Thiên Chúa giáo, nhưng nhiều người bạn của tôi thì có. Nhiều lần, tôi đã đến thành phố của các cuộc hành hương này, với tâm trạng thoải mái của người đi chơi cuối tuần, và sự tò mò thú vị khi được tiếp xúc với sức mạnh Đức tin của người khác ở một khoảng cách sát gần... có thể nói là nhúng ngập mình trong đấy.

Khi đến thăm khu vực vách đá nơi từng có Đức mẹ (Lộ Đức) hiện lên trong quá khứ, tôi chăm chú nhìn những cây nạng được treo dọc trên cao, vốn là của những người từng không đi lại được và từng đến đây cầu được phước lành - và rồi họ đi được - nên đã để lại cây nạng không còn công dụng nữa.

Tôi cũng mang nước thánh lấy từ con suối chảy dưới chân vách núi này về cho anh chị em bạn bè, chứng kiến niềm vui rưng rưng của họ khi nhận lấy món quà.

Tôi vẫn luôn tò mò về sức mạnh của Đức tin tôn giáo, nguồn sức mạnh kỳ lạ giúp người ta có thể thực hiện những cú nhảy tâm linh - leap of Faith - trong cuộc đời họ. Tôi quan sát và học hỏi bằng lý trí, cho đến khi...

Chiều hôm đó, một chiều sáng rực huy hoàng ở Lourdes, 14.08, trước ngày lễ trọng Ascension. Tôi được đi cùng dòng người vào dự một buổi lễ chiều, và tôi lặng người khi được nghe tiếng đàn orgue trầm hùng, cùng tiếng hát đồng ca chấn động mình tận đến phần nào đó rất sâu của tâm hồn.

Cảm thức tâm linh lúc ấy không phân biệt tôn giáo, ngôn ngữ, văn hoá... tôi nghĩ mình đã được nối vào một phần đặc biệt của egregore, Tập trí của loài người.

Cũng từng có lần tôi được nghe một bài kinh của Phật giáo qua nguồn Youtube, với tiếng đọc kinh của rất đông người trên nền nhạc. Bài kinh được đọc bằng tiếng Hàn quốc, tôi không hiểu được một chữ nào, thế mà đó là trải nghiệm lòng tôi được chạm đến rất sâu sắc.

Nhiều năm về sau, tôi được một người bạn kể về trải nghiệm của bạn ấy trong một lần du lịch Singapore... Một chiều lạc lõng, đi lạc theo nghĩa đen, và cô đơn, bạn ấy được quyến rũ bởi tiếng hát trầm vang thấp thoáng từ rất xa... đã lần theo và vào được bên cạnh một đền thờ Hồi giáo, một mosque. Tôi cảm nhận khi ấy người bạn này cũng có cùng kiểu trải nghiệm Cảm thức tâm linh như tôi đã từng, không phân biệt tôn giáo, ngôn ngữ, văn hoá.

Giá mà người bạn ấy viết lại trải nghiệm của mình, thì tôi sẽ xin phép bạn mà share vào đây.

Còn câu chuyện của các bạn thì sao?

# data[].attributes.body
(Trương Anh Ngọc)

Khi ngắm bức tranh này ở bảo tàng Tretyakov tại Moskva, Nga, mấy năm trước, suy nghĩ đầu tiên ào đến với mình là, “Trời ơi, mình muốn đến cánh rừng này luôn và nằm trên thảm cỏ mềm mại, dang rộng hai tay và nhìn lên bầu trời mùa hạ xanh thẳm”.

Cảm giác ấy rất thật, kể cả khi ngắm lại bức tranh “Rừng bạch dương” nhiều lần nữa, cố gắng đón nhận những cảm xúc mới mẻ từ việc lắng nghe tâm hồn mình đã “nhìn” màu sắc ấy, ánh nắng ấy, những thân cây bạch dương trắng muốt loang lổ bóng sáng, lá cây xanh ngọc, những bông hoa màu tím như đang rung rinh trước gió, thậm chí có thể nghe thấy cả tiếng chim hót trong rừng. Tất cả đều rất thật, vô cùng sinh động, tưởng như ta đang đứng trong một cánh rừng bạch dương bạt ngàn của nước Nga vào một ngày hè tuyệt diệu, trong một chuyến dạo chơi.

Nhưng để hoàn thành bức tranh khổ nhỏ này (0,50 m x 0,29 m), danh họa phong cảnh người Nga Isaac Levitan (1860-1900) đã mất đến 4 năm, kể từ khi vẽ lên vải những nét cọ đầu tiên vào năm 1885. 4 năm ấy là rất nhiều những chuyến đi, sự kiện, những tác động tâm lý từ cuộc sống của ông. Đó là những năm tháng đầy biến động trong lòng và trong cuộc sống riêng tư của người họa sĩ, nhưng hiểu về những điều ấy, ta sẽ hiểu hơn về bức tranh và thêm yêu mến Levitan, tác giả của rất nhiều kiệt tác về thiên nhiên nước Nga.

Levitan bắt đầu vẽ bức “Rừng bạch dương” ở tuổi 25 tại điền trang Babkino gần Moskva, trên đảo Istra, nơi ông đã trải qua ba mùa hè bên gia đình nhà viết kịch đồng niên Anton Chekhov (1860-1904), và chỉ có thể kết thúc 4 năm sau đó tại Plyos, một thành phố nhỏ ven sông Volga, nơi mà một cách rất tình cờ, Levitan và người mà ông yêu lúc đó, họa sĩ Sofia Kuvshinnikova, người lớn tuổi hơn Levitan và đã có gia đình, phát hiện ra trong một chuyến du ngoạn trên sông. Đấy chính là nơi sẽ trở thành cả một kỷ nguyên trong hội họa của Levitan, với nhiều kiệt tác khác, như “Sự im lặng vĩnh hằng”, vẽ năm 1893.

Khi vẽ bức tranh thể hiện một khu rừng bạch dương non đang tỏa sáng lung linh và tạo ra cảm giác vui tươi đầy nhựa sống ấy, Levitan đã thoát khỏi sự nghèo khó và cô đơn đã đeo đuổi ông trong nhiều năm. Đấy là lúc ông bắt đầu kiếm được kha khá tiền từ việc vẽ cảnh tại Nhà hát Opera tư nhân của Savva Mamontov và đang rất thân thiết Chekhov, người rủ ông đến Babkino. Những người ở gần Levitan lúc đó nói rằng ông làm việc rất nhiều, nhưng cũng rất hay đùa giỡn, dường như ông chưa bao giờ cười nhiều như vậy trong suốt cuộc đời mình.

Có lẽ đó là lý do tại sao "Rừng bạch dương" cũng có âm hưởng vui tươi như thế. Nhưng người họa sĩ trẻ đôi khi rơi tõm vào một nỗi buồn thường trực. Ông không hoàn thành được bức tranh ở Babkino, ông cảm thấy”thiếu một điều gì đó”, một điều nhỏ bé nào đó mà không có nó, như ca sĩ opera huyền thoại Feodor Chaliapin (1873-1938), người rất thân với Levitan, đã nói là "sẽ không có nghệ thuật". Sau này, Levitan nói với Boris Lipkin, một trong những học trò của ông: “Hoàn thiện một bức tranh đôi khi rất khó. Đôi khi ta sợ làm hỏng nó chỉ bằng một nét vẽ. Để hoàn thiện, đôi khi ta cần hai hoặc ba nét vẽ, nhưng ta không biết được sẽ vẽ nét nào ngay lập tức”.

Levitan chỉ có thể hoàn thành bức tranh khi đến Plyos, nơi mà ông yêu mến vô cùng trong giai đoạn cuối đời. Plyos có những cánh rừng bạch dương thân trắng. Một trong số những rừng bạch dương mà Levitan yêu thích nằm ở ngoại ô Plyos. Tại đây, hàng ngày ông đến ngắm nhìn ánh nắng mặt trời chiếu rọi trên những thân cây bạch dương, những tán lá và đồng cỏ non trong một khoảng thời gian dài. Để rồi sau đó ông vẽ những nét cuối cùng cho bức “Rừng bạch dương”, thể hiện một cách sinh động màu sắc, ánh sáng và không gian tràn ngập sức sống này qua kỹ thuật vẽ của trường phái Ấn tượng.

Trong bức thư gửi đến Chekhov, Levitan viết:

“Tôi chưa bao giờ yêu thiên nhiên đến thế, tôi chưa bao giờ nhạy cảm với thiên nhiên đến thế, tôi chưa bao giờ cảm nhận mạnh mẽ đến thế về điều thiêng liêng này, tràn ngập vạn vật. Nhưng không phải ai cũng nhìn thấy, thậm chí không thể gọi tên, vì nó không thể lý luận, phân tích, mà chỉ có thể hiểu được bằng tình yêu”.

Không có tình yêu với thiên nhiên nước Nga, sẽ không có những kiệt tác như thế này và cũng không thể có một Levitan mà ta luôn yêu quý và ngưỡng mộ ông, một Levitan tài năng mà bạc mệnh.

11 năm sau khi hoàn thành “Rừng bạch dương”, Levitan qua đời ở tuổi 40 vì bệnh lao khi vẫn đang rất khát khao sống. Ngay cả những tác phẩm cuối cùng của ông cũng tràn ngập ánh sáng từ thiên nhiên nước Nga…

# data[].attributes.body
Thỉnh thoảng chúng ta sẽ có cảm xúc mạnh khi nghe nhạc, như nổi da gà (piloerection), rưng rưng nước mắt vì ấm áp, thương yêu và kết nối (kama muta), vân vân... Đó là xúc động, và điều này có thể đến nhiều lần. Tuy nhiên, để chạm ngưỡng choáng ngợp, thường điều đó xảy ra khi nào và cần thêm điều kiện gì khác không?

Lần đầu tiên khi nghe một bài nhạc đặc biệt hay, rộng lớn, thiêng liêng...

Tâm thế chúng ta rộng mở, trân trọng

Ta cảm nhận được nối kết với giá trị thiêng liêng (Thượng đế, lòng ái quốc...)

Hiệu ứng âm nhạc (từ kiến trúc của không gian, từ nhạc cụ, âm lượng, hướng âm thanh bao vây ta bốn phía...)

Khi ấy, ta sẽ cảm thấy rõ ràng các dấu hiệu của Choáng ngợp, như tâm trí ta rộng mở, tâm hồn rộng lớn thêm, cảm nhận kết nối sâu sắc, thiêng liêng...

Bạn thấy đấy, mới chỉ đề cập đến một giác quan là thính giác, ta đã nhận ra một ngõ vào rất thú vị của cảm xúc Choáng ngợp. Hãy thử thí nghiệm với điều chúng ta vừa bàn luận hôm nay nhé:

Nhớ lại một trải nghiệm giống như thế mà bạn từng trải qua. Viết lại, kể lại cho ai đó.

Ngẫm nghĩ về những cách bạn có thể làm để đưa mình đến những trải nghiệm như thế nhiều hơn. Ví dụ: người ta khuyên rằng nên trải nghiệm nghe thánh ca ở những nhà thờ có kiến trúc thật đặc biệt như Hagia Sophia (Istanbul), St Paul’s Cathedral (London), hoặc trực tiếp thăm một thác lớn như Niagara, hoặc đứng giữa những cồn cát “biết hát” ở Death Valley, v.v.

Sắm một tai nghe thế hệ mới có thể nghe âm thanh vòm xịn, và cho mình không gian thưởng thức những bài nhạc chắc chắn sẽ mang âm hưởng rộng lớn lẫn thiêng liêng (ví dụ: Yanni: On Sacred Ground, hoặc Prelude, hoặc Il Divo: Amazing Grace (đặc biệt là phiên bản live at the Valley of the Temples). Đây có lẽ là một option trải nghiệm không quá tốn kém, nếu đem so với trang bị nguyên một dàn âm thanh hoặc du lịch đến tận Istanbul hay London.

Ngoài ra, bạn có sáng kiến gì khác chăng? Cùng trải nghiệm và chia sẻ với nhau, bạn nhé.

# data[].attributes.attachment_link.title
Yanni - "Prelude and Nostalgia"_1080p From the Master! "Yanni Live! The Concert Event"

# data[].attributes.body
Tuy chưa đến Giáng sinh, nhưng có ai có cảm hứng muốn nghe một bài ca Giáng sinh cùng tôi không? Mời bạn bấm nút play bên trên và thưởng thức.

...

"Ôi hỡi trần gian, im tiếng đi mà cung kính..."

Khi đánh máy những dòng này, tôi lại cảm nhận mình nổi da gà. Cảm xúc choáng ngợp của những lần nghe bài hát này lại trỗi dậy đầy đủ. Tuy không theo tôn giáo ấy, tôi vẫn có thể hoà cùng cảm xúc của những Ki-tô hữu trong rất nhiều hoàn cảnh, đặc biệt là mỗi lần nghe Thánh ca.

Đức tin sâu xa, rộng lớn trong tâm người sáng lên sau từng lời hát. Sự nhịp nhàng kết nối của cả tập thể cùng cất tiếng hát thì lại cho tất cả những người nghe cảm nhận được sự mạnh mẽ của kết nối giữa người và người.

Lợi ích của những phút chúng ta kính ngưỡng thưởng thức một điều đẹp đến thế có lẽ là rất nhiều, nhưng tôi đang say sưa nghe nhạc thì thậm chí còn nghĩ rằng "Ai quan tâm!" Tôi dù có thể không biết những gì khoa học đã tìm ra thì tôi cũng biết mình đang được trải qua một thời khắc quý giá đến như thế nào.

Nhưng, có thể những hiểu biết sâu, những diễn giải logic là cần thiết nếu chúng ta muốn mời ai đó cùng thử nghe đồng ca (thậm chí nghe Thánh ca của một tôn giáo nào đó, dù mình không đi theo tôn giáo đó).

Nên, sẵn tháng này tìm hiểu về Awe, những ngày sắp đến tôi sẽ tìm học thêm về hiện tượng này. Vì sao nhiều người lại nổi da gà khi nghe đồng ca? Vì sao những bài quốc ca, nhạc đồng ca chiến đấu, (hoặc theo sắc thái hoàn toàn khác) thiền ca... lại có sức lay động, hợp nhất con người, tác động mạnh đến thay đổi cả cảm xúc và hành vi?

Đoán trước sẽ có khám phá thú vị, bạn nhỉ?

# data[].attributes.body
“Choáng ngợp là nguyên tố nặng nhất trong bảng tuần hoàn.
Chỉ một hạt li ti của nó cũng đủ làm thời gian ngưng đọng.”
~ Diane Ackerman

Tác dụng cốt lõi của cảm xúc Choáng ngợp, Awe, là giúp ta cảm thấy được kết nối với người khác và với điều gì đó lớn hơn chính mình. Awe không làm ta cô lập hay lạc lõng; nó:

- làm mờ ranh giới giữa cái tôi và thế giới quanh ta,

- khiến ta cảm nhận cái tôi nhỏ lại,

- cho ta có cảm giác kết nối với những lực lớn lao đang vận hành trong đời này và trong vũ trụ.

Và đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Vượt lên trên kết nối, awe còn thúc đẩy ta tử tế và giàu lòng trắc ẩn hơn. Nó làm ta hạnh phúc hơn, khỏe mạnh hơn, bớt bận tâm đến vật chất. Những trải nghiệm awe đánh thức tò mò và hướng ta về điều thật sự quan trọng trong đời. Với tất cả những tác động ấy, awe có thể thay đổi ta theo những cách diệu kỳ nhất.

Khi nói về những hệ quả tiêu cực của đời sống thành thị hiện đại, ta thường nhấn mạnh vào sự rời rạc của đời sống gia đình, lối sống ít vận động, sự gia tăng của lạm dụng chất kích thích, và thói quen ăn uống kém lành mạnh, lệch lạc về dinh dưỡng. Nhưng song hành với tất cả những điều ấy còn có một tổn thất ít được gọi tên: sự mất mát của awe ở nhiều mặt khác nhau của cuộc sống.

Awe không nhất thiết phải là một cảm xúc xa xỉ. Những khoảnh khắc awe là một phần thiết yếu của một cuộc đời đáng sống. Và vượt khỏi phạm vi cá nhân, awe còn có tiềm năng chữa lành cho xã hội, như một thứ "kem dưỡng" có khả năng làm dịu đi những cô đơn, căng thẳng, nghiện ngập, sang chấn.

Khi có đủ động lực, chúng ta sẽ chú tâm hơn nhiều trong hành trình sắp đến tìm hiểu về cảm xúc này.

# data[].attributes.headline
Về Cảm xúc Awe: hiểu biết tổng quát, định nghĩa

# data[].attributes.subject
Về Cảm xúc Awe: hiểu biết tổng quát, định nghĩa

# data[].attributes.body
Awe - Choáng ngợp (hoặc còn có thể được dịch bằng một số cách khác nữa) tuy khó định nghĩa, nhưng hầu hết chúng ta đều có trực giác về nó. Khi có cảm xúc đó, chúng ta sẽ biết ngay, không thể nhầm lẫn được.

Nhưng để có thể khởi đầu hành trình học hỏi tốt hơn, chúng ta vẫn nên cố định nghĩa cho tạm gọi là rõ ràng:

Choáng ngợp là cảm xúc xảy đến khi chúng ta được đối diện với một sự rộng lớn đến nỗi khiến chúng ta sững sờ hoặc choáng váng (hay ít nhất cũng "đơ" ra một thoáng), và khi ấy tâm hồn chúng ta rộng mở, vượt thoát khỏi các biên giới trước đó.

Sự rộng lớn có thể là vật lý (như khi ta ngắm nhật thực toàn phần, ngước đầu ngắm những thân cây hồng sam - redwood - thẳng tắp cao hằng trăm mét, hoặc sững sờ chứng kiến một đỉnh núi băng rực sáng như thiên đường dưới ánh mặt trời...), cũng có thể là về mặt tinh thần, khi chúng ta sững sờ được là chứng nhân của một hành động anh hùng, hoặc nghe được sự liên kết uy nghiêm của những tiếng hát thuộc dàn đồng ca...

Khi chúng ta choáng ngợp, thường thì ta chợt thấy được vị trí của mình ở giữa một mạng lưới hay dòng chảy rộng lớn, và lòng ta mở rộng ra, đón được thêm những điều mới, lớn thêm lên.

Có sự Choáng Ngợp viết hoa của những chấn động chỉ đến vài lần trong một đời người, cũng có những khoảnh khắc choáng ngợp nhẹ nhàng hơn trong đời thường, như khi ta ngắm sự cân xứng tinh tế của một giọt sương treo đầu lá....

Cùng "cái mũ" của Awe, ta cũng tiện gom vào đây một vài trạng thái cảm xúc gần nghĩa khác để cùng nghiên cứu chúng theo nhóm, ví dụ như Wonder, Amazement... những gì khiến ta phải thốt lên "Tuyệt vời!", những giây phút thú vị cao độ.

Dù là trải nghiệm dạng nào của Awe hay những cảm xúc nào cùng nhóm với nó, chúng ta đều nhận nhiều lợi ích về sức khoẻ tinh thần và được thúc đẩy phát triển. Chúng ta sẽ cảm nhận sự chuyển dịch sâu xa của tâm hồn, thường được dẫn dắt để xem xét lại những mục tiêu, những giá trị cuộc đời, cách chúng ta chọn sống cuộc đời hữu hạn của mình.

Và, vâng, đây là nhóm cảm xúc chúng ta có thể chủ động tạo ra nhiều hơn cho mình. Tuy chưa có nhiều nghiên cứu về nó, nhưng khoa học bắt đầu tìm ra một số quy luật và phương pháp hết sức thú vị để ta có thể cùng học hỏi.

# data[].attributes.body
Awestruck: How Embracing Wonder Can Make You Happier, Healthier, and More Connected.

Awestruck là một cuốn sách hướng dẫn bạn khai thác sức mạnh đầy biến đổi của cảm xúc choáng ngợp. Bắt đầu bằng phần lý giải toàn diện về cảm xúc này, Jonah Paquette giới thiệu với chúng ta về sức mạnh của sự choáng ngợp và cách nó có thể giúp giảm bớt những khó khăn trong cuộc sống hiện đại (như căng thẳng, cảm giác cô lập xã hội, áp lực về thời gian...)

Tiếp tục với hơn 60 thực hành cụ thể, cuốn sách mang đến một lộ trình rõ ràng và dễ tiếp cận để bạn có thể đưa sự kỳ diệu trở lại trong cuộc sống hằng ngày. Awestruck chỉ cho chúng ta cách giành lại không gian cho những khoảnh khắc thiêng liêng và từ đó tìm thấy nhiều niềm vui và sự viên mãn hơn trong cuộc sống.

# data[].attributes.body
Tâm lý học rất ít nói về Awe, ít một cách đáng ngạc nhiên. Hầu như vắng bóng các công trình chuyên sâu. Các nhà nghiên cứu chủ yếu quan tâm đến việc những cảm xúc cụ thể, chẳng hạn như buồn bã hay tức giận...

Một lý do khiến các nhà tâm lý học dành quá ít sự chú ý đến cảm xúc này có thể là vì quá khó. Cho đến nay nó vẫn chưa được chứng minh là có một biểu hiện khuôn mặt đặc trưng nào (khác với cảm xúc ngạc nhiên). Nó là loại cảm xúc mạnh mẽ mà lại ẩn hơn là hiển lộ.

Awe không phải là ngạc nhiên. Nó là sững sờ, là thán phục, ngưỡng mộ đến Choáng ngợp, thậm chí có thể là Kính sợ. Chữ awesome nguyên gốc cũng chuyển tải được mức độ rộng lớn của cảm xúc này, tuy nhiên, nó đã được lạm dụng làm tiếng khen trong các trò chơi điện tử, nên ý nghĩa awesome đã có phần hơi bị tầm thường hoá. Ở đây, chúng ta bàn về cảm xúc Awe trong toàn bộ sự lớn lao của nó.

Có nhiều hiểu biết về cảm xúc này được tôn giáo, văn học và triết học mang đến. Tháng Mười này, chúng ta hãy mở rộng chính mình, học hỏi thật rộng, và tiến đến gần gũi hơn với cảm xúc tích cực có hiệu quả mở rộng tâm hồn, xoá nhoà ranh giới Cái Tôi vào loại bậc nhất này.

---

# data[].attributes.headline
Awe: The New Science of Everyday Wonder and How It Can Transform Your Life

# data[].attributes.subject
Awe: The New Science of Everyday Wonder and How It Can Transform Your Life

# data[].attributes.body
Tác giả Dacher Keltner đã tổng hợp những kết quả nghiên cứu khoa học đương đại về cảm xúc Awe, và đúc kết thành những cẩm nang thực hành giàu ví dụ đời sống. Sách dễ đọc, nhiều gợi ý thực hành ngắn.

# data[].attributes.headline
Mỗi cảm xúc tích cực thường thôi thúc những hành động đặc trưng

# data[].attributes.subject
Mỗi cảm xúc tích cực thường thôi thúc những hành động đặc trưng