# data[].attributes.body
Árið 1550 ákváðu valdahafar þjóðarinnar að taka upp lúterstrú og hverfa frá kaþólsku. Þegar Jón Arason, síðasti kaþólski biskupinn, var hálshöggvin markaði það upphaf lærdómsaldar.

Fyrsta prentsmiðjan á Íslandi var stofnuð á Hólum í Hjaltadal um 1530

Martin Lúther vildi gera messur aðgengilegri með því að þýða biblíuna á móðurmálið, þar sem hún var fyrr skrifuð á latínu. Þetta hafði gríðarlega jákvæð áhrif á þróun móðurmálsins, læsi og varðveisla tungumálsins jókst verulega.

Biblíur voru aðgengilegri vegna þess að hún var þýdd frá latínu á móðurmálið og fólk bað til guðs en ekki dýrlinga.

Mikið var um guðsótta vegna hamfara í landinu og fólk taldi að það væri guð að refsa þeim

Stóridómur var stofnaður árið 1564, fólk var refsað fyrir ýmis brot, eins og framhjáhald og ef brotin voru ítrekuð var hætta á dauðasök

Síðasti líflátsdómur stóradóms var árið 1762

Galdrafár ríkti í Evrópu á 17. öld

Hætta var á að fólk yrði brennt á báli fyrir galdra ef þeir leituðu annarra leiða en kirkjan boðaði til

Kirkjan stjórnaði því hvað var gefið út

Oddur Gottskálksson þýddi Nýja testamentið og teiknaði nákvæmt Íslandskort

Hallgrímur Pétursson var eitt mesta trúarskáld Íslendinga og er hann vel þekktur fyrir verk hans, Passíusálmana. Hann orti þá á árunum 1656-1659 en þeir komu fyrst út árið 1666.

Passíusálmarnir eru 50 talsins og fjalla um þjáningu og dauða Jesús

Árni Magnússon átti stórann hlut í því að varðveita handrit og bjarga þeim frá glötun. Árnastofnun og Arnamagnæansk er nefnd eftir honum

Stórbruni í Kaupmannahöfn átti sér stað árið 1728 og mikill hluti handritasafns Árna Magnússonar fórst í eldinum

Jón Vídalín skrifaði Vídalínspostillu sem kom út 1718-1720, hún var ein mest lesna bókin á Íslandi í um 150 ár

Ein frægasta predikunin eða húslesturinn í Vídalínspostillu kallast reiðilesturinn sem fjallar um reiði mannsins

Jón Vídalín, Guðbrandur Þorláksson og Hallgrímur Pétursson áttu einna mestan þátt í að festa lúterska siðinn á Íslandi. Þeir höfðu einnig mikil áhrif á varðveislu íslenskunnar.

Látra-Björg er ein af þremur nafngreindum konum sem varðveist hefur verið kveðskap hennar á lærdómsöld.

Fyrsta veraldlega ritið sem fékkst prentað á Hólum var lögbók Íslendinga, Jónsbók, sem var prentuð 1578.

Rímur og rímnakveðskapur var gríðarlega vinsæl kveðskapagrein. Rímurnar hjálpuðu til við varðveislu tungumálsins.

Lok lærdómsaldar miðast við fræga Heklugöngu Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar (1750) eða stofnun Hrappseyjarprentsmiðju í Hrappsey á Breiðafirði (1770)

# data[].attributes.body
Upplýsingaöldin hófst á miðri 18. öld, hún barst frá Danmörku. Tímabilið einkenndist af framförum í landbúnaði og garðrækt, hræringar í stjórnmálum, vísindum og heimspeki. Fræðslu og menningarfélög stofnuð, Frjálsræði í trúmálum og meiri athygli beint að þjóðinni og þjóðareinkennum.

Fyrsta Íslenska tímaritið var gefið út og það hét Mánaðartíðindi, Fræðslu og menningarfélög stofnuð til dæmis Hið Íslenska lærdómslistafélag, Landsuppfræðingarfélagið og Hið íslenska bókmenntafélag sem gaf út tímaritið Skírnir sem er ennþá til í dag og er eitt af elstu starfandi tímaritum á Norðurlöndum.

Frægar Persónur frá þessu tímabili

Eggert Ólafsson:

Íslenskt skáld sem samdi ljóð eins og Búnaðarbálkur sem fjallaði um að vera bjartsýn um framtíð landsins og þjóðarinnar

Jón Þorláksson:

Þýddi frægt ljóð eftir John Milton yfir í íslensku, samdi önnur ljóð sem fjalla um gæði landsins, hjónaband og fátækt

Magnús Ketilsson:

Sýslumaður í Búðardal sem samdi rit um búfræði og var sjálfur að rækta mikið og gera tilraunin um landbúnað. Hann var líka helsti forvígsmaður Hrappseyjarprentsmiðju sem gaf út fyrsta tímaritið sem var prentað á Íslandi

Magnús Stephensen:

Háyfirdómari stofnaði Landsuppfræðingarfélagið og keypti Hrappseyjarprentsmiðju.

Skúli Magnússon:

Landfógeti hóf fyrstur verksmiðjurekstur á Íslandi, er hann ásamt öðrum stofnaði Innréttingarnar árið 1752.

# data[].attributes.body
Það eru 10 hlutir sem að einkenni rómantísku stefnuna:

Hetjudýrkun

Einstaklingshyggja

Ástir og örlög fólksins

Fegurðardýrkun

Þjóðernishyggja

Náttúran er persónugerð

Heimþrá og sjálfstæðisbarátta skálda í Kaupmannahöfn

Mikið ímyndunarafl og tilfinning í fólki

Ást á náttúrunni

Skáldinu finnst hann vera snillingur

1830 var mikil áheyrsla á þekkingu og skynsemi

Á þessum tíma voru borgir komnar og fólki fannst að þurfi að bera meiri virðingu fyrir tilfinningum mannsins.

Þeim fannst að skynjun einstaklings ætti að ganga fyrir.

Þá komu skáldin sterk inn, sérstaklega ljóð skáldin. Í ljóðunum voru þessi einkenni stefnunar mjög skýr.

Þegar að rómantíska stefnan var, var mikið litið upp til skálda og þeir taldir snillingar. Menn fóru að skoða, hvað gerði þjóð að þjóð. Var það tungumálið? Skáldin skrifuðu mikið ljóð um það.

Johann Gottfried Herder var þýskur og var mikið skáld. Talið er að hann hafi fært skáldskapinn nær alþýðinni. Hann dó reyndar 1803, áður en rómantíska stefnan kom að fullu. Hann talaði um þjóðarsál, þetta höfðaði mikið til Íslendinga.

Íslendingar byrjuðu að skrifa undan áhrifum Herder, sérstaklega stúdentarnir í Kaupmannahöfn.

Tveir Danir voru áhrifavaldar ásamt Herder. Þeir hétu Henrik Steffens og Adam Oehlenscläger. Adam orti fyrstu ljóðin á Norðurlöndum sem voru þrungin þrúðlegri rómantík. Bjarni Thorarinssen heillaðist af Adam og skrifar til nemenda sinna

Rómantísku kvæðin og sögur eru undirstaða undir sjálfstæðisbaráttu Íslendinga.

# data[].attributes.body
Eins og nafnið gefur til kynna eru sögurnar mjög raunsæar. Skrifað er um lífið eins og það er. Það sem að einkennir raunsæisstefnuna er mikill áhugi á samfélaginu, hvernig lífið er í raun og veru. Skrifað er um fátæka mannin og bera saman við ríka manninn. Það er verið að vinna með status og allur texti er sannur, með engan filter. Sígild raunsæissaga er um Hans Vöggur eftir Gest Pálsson. Sagan snerist um fátækann mann sem var að bera út vatn alla daga og enginn vildi vera með honum og litu niður á hann en þegar hann deyr er hann upphafinn til skýjanna. Það var líka alsæishyggja og sögur og leikrit voru áberandi, höfundur skrifar bara um það fyrsta sem hann sér.

Raunsæisstefnan er oft talin byrja 1883 á Íslandi þegar að kom út blað sem heitir Verðandi. Það voru fjórir stúdentar sem gáfu það út:

Gestur Pálsson

Hannes Hafsteinn

Einar Kvaran

Bertel Þorleifsson

í verðanda voru þeir að skrifa um málendi líðandi stunda, málefni samfélagssins. Þeir skrifuðu um allt sem var að gerast, þeir voru pólutískir. Á þessum tíma er heimurinn að breytast, það var verkalýðsstétt og þá verður mikil stéttaskipting, annað hvort rík eða fátæk.

Georg Brandes var alltaf að tala um raunsæisstefnuna, hann flutti fyrirlestra um hvað raunsæisstefnan væri æðisleg og það ætti að hætta að vera svona væmin í rómantík. Helsta einkenni raunsæisstefnunnar er að finna til með þeim sem að búa við kröpp kjör. Það átti bara að skrifa um samtímann. Brandes sagði þessa setningu og er hún eitt frægasta setning raunsæisstefnunnar "Problemer under debat", vandamálin þarf stöðugt að ræða. Þetta var allt um jafnrétti og samskipti kynjanna.

Nokkur skáld raunsæisstefnunnar:

Gestur Pálsson: Hann setti alltaf út á yfirborðsmennsku og hræsni. Hann var góðhjartaður. Fæddur 1852 og dó 1891 aðeins þrítugur. Gestur skrifaði sem mest um minnimáttarfólk. Hann var einn af frumkvöðlum raunsæisstefnunnar, var í verðanda og var ritstjóri heimskringlunnar þegar að hann flutti til bandaríkjanna.

Þorgils Gjallandi: Heitir í rauninni Jón Stefánsson og var uppi 1851-1915. Hann var hógvær og mikill tilfinninga maður og átti marga vini sem var minnimáttar. Hann var líkt og Gestur, hann sagði fólki hvað þau væru miklar hræsnarar. Þorgils Gjallandi var merkilegastur fyrir það að skrifa um framhjáhald og kynferðislegt ofbeldi og var hann fyrstur til þess. Honum fannst hjónabönd almennt tilgangslaus þótt að hann væri giftur sjálfur og konan hans var ekki sátt með þetta.

Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum: Var merkileg því hún var með þeim fyrstu konum að skrifa. Hún var að krítísera stöðu kvenna og að þær væru ekki nógu frjálsar og voru margar hverjar fátækar. Hún var alltaf að skrifa um stöðu kvenna. Hún var gift Halldóri Guðmundssyni og það merkilega um þeirra hjónaband er að þau skiptu öllu jafnt, þau sváfu í sitthvoru herberginu og höfðu sér stofur. Hún gaf út Nokkur Smákvæði og Móðir Snillingsins og fékk verðlaun fyrir hana. Hún gaf út fyrstu ljóða bókina sína 31 árs. Hún var langt á undan hennar samtíð. Hún var ljósmóðir og lenti oft í því að sjá hvað konur hefðu það slæmt. Ólöf ólst upp við mikla fátækt en samt náði að vinna sig upp á toppinn.

Þorsteinn Erlingsson samdi fræga lagið Hlíðarendakot.

# data[].attributes.body
Einkenni nýrómantíkur:

Ljóð var algengasta listformið - formið átti að vera lýtalaust

Áhersla á ljóðmyndir, vísanir og tákn í stað þess að lýsa hlutum nákvæmlega

Áhugi á tilfinningum og horft inn á við, höfundar upphefja eigin tilfinningar. Verk þeirra fjalla gjarnan um veruleika handan þess sýnilega (draumaheim)

Lífsþreyta, bölsýni og dauðabeygur algeng

Dýrkun á ofurmenni og þrá eftir að hefja sig yfir hversdagsleikann, til dæmis með stórkostlegu listaverki

Listin fyrir listina

Þjóðfélagið var að breytast frá kyrrstæðu bændaþjóðfélagi til iðnvædds samfélags

Tímaritin Fjölnir og Verðandi voru boðberar rómantíkur og raunsæis og hægt er að segja að ljóðið og ljóðformið hafi fært Íslendingum nýrómantísku stefnuna

Nýrómantík var að hluta til úr táknsæisstefnunni sem má rekja til Frakklands

Friedrich Nietzche hafði mikil áhrif á stefnuna. Hann kom með hugmyndir um ofurmennið og lagði áherslu á hin villtu öfl í manninum

Í verkum nýrómantísku skáldanna endurspeglast einnig hugmyndir um lífsþreytu og tilgangsleysi í guðlausum heimi

Jóhann Sigurjónsson var eitt þekktasta skáld nýrómantíkur. Hann var innblásinn af hugmyndum um ofurmennið og vangaveltum um dauðann. Hann samdi leikritin Fjalla-Eyvind og Galdra-Loft

Nýrómantískur skáldskapur einkenndi miklar tilfinningar og andstæður

Skáldið Hulda orti tilfinningarík ljóð og vann ljóðasamkeppni fyrir ljóðið Hver á sér fegra föðurland. Ljóð hennar birtust fyrst árið 1901 í kvennablaðinu framsókn. Hún endurvakti þuluformið og í kjölfarið orti hún vinsælar þulur sem birtust fyrst 1905

Einar Benediktson var ritstjóri, lögfræðingur, embættis- og athafnamaður. Eitt þekktasta ljóð hans heitir Einræður Starkaðar sem kom fram í ljóðabók hans, Vogum, árið 1921

Jóhann Gunnar Sigurðsson var einn af þeim skáldum sem tóku á móti nýjum tilfinningastraumum frá Evrópu. Hann tók einnig virkan þátt í stjórnmálum en dó aðeins 24 ára

Jóhann Jónsson skrifaði ljóðið Söknuður sem margir telja vera eitt fegursta ljóð sem ort hefur verið á íslenskri tungu

Sigurður Sigurðsson var hugtekinn af frelsisþrá og voru fuglar mikið tákn hjá honum fyrir frelsið

Skáldin Davíð Stefánsson og Stefán frá Hvítadal komu fram með nýjunga í ljóðagerð. Þeir ortu meira um persónulegar upplifanir og sammannlega reynslu sem allir geta fundið sig í. Þeir notuðu mikið ljóðmyndir til að túlka tilfinningar sínar og þrár