# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Żonkil jest kwiatem, który zawsze kojarzony jest z nadejściem wiosny. Jego kwiaty mogą być żółte, białe lub kremowe, dzięki czemu jest niezwykle dekoracyjny. Dowiedz się, jak wygląda uprawa i pielęgnacja w ogrodzie tej wieloletniej rośliny cebulowej. Jeśli interesują cię także inspiracje na inne kwiaty wiosenne, zebraliśmy je dla ciebie w tym miejscu.
Żonkil - jego uprawa i pielęgnacja

Sadzenie żonkili i ich uprawa

Żonkile (narcissus jonqauilla) to kwiaty bardzo łatwe w uprawie, które nie mają szczególnych wymagań glebowych. Dobrze czują się na podłożu piaszczysto-gliniastym. W czasie wzrostu w okresie wiosennym potrzebuje sporo wilgoci. Żonkil nie przepada jednak za glebami ciężkimi i jałowymi, a także terenami podmokłymi. Sadzenie żonkili powinno odbywać się na lekko zakwaszonej glebie z dobrym drenażem. Żonkil preferuje miejsca słoneczne, ale toleruje również stanowisko lekko zacienione. Żonkile za to dosyć dobrze znoszą suszę. Jednak należy pamiętać, że końcem lata koniecznie trzeba zapewnić im wilgoć, ponieważ w tym okresie świeżo posadzone cebulki zaczynają się ukorzeniać.

Żonkil (narcissus jonquilla) jest jednym z najwcześniej kwitnących kwiatów. Jego kwiaty pojawiają się na przełomie marca i kwietnia i utrzymują się aż do maja. Mogą być osadzone na pędzie w ilości od 2 do 6 sztuk. Żonkile najobficiej kwitną po dwóch, trzech latach od posadzenia. Przez około pięć do ośmiu lat mogą pozostawać w jednym miejscu, ale po tym czasie powinny być wykopane. Cebulki powinny być wykopane i zaprawione środkiem przeciwgrzybiczym. Po wykopaniu cebule przesuszamy i oczyszczamy z łusek. Można je przechorowywać w piasku lub torfie. Żonkile sadzimy do gruntu na przełomie sierpnia i września. W tym czasie cebulki ukorzeniają się. Nie można tego zrobić później, gdyż żonkil nie zdąży się ukorzenić. Dobrze ukorzeniony żonkil to również gwarancja większej odporności na mróz.

Sadzenie żonkili w ogrodzie powinno odbywać się na głębokości około 6 centymetrów, a odstępy mogą wynosić około 18 centymetrów. Cebulki w okresie zimy można ochronić przed przemarznięciem kompostem korowym lub torfem.

W czasie sadzenia żonkili możemy również wykonać rozmnażanie. Zabieg ten wykonujemy przez oddzielenie od siebie cebulek przybyszowych. Ważne jest, aby cebulki łatwo odchodziły od cebuli matecznej. Jeśli mamy problem z ich oddzieleniem oznacza to, że cebulki nie są gotowe do samodzielnego wzrostu. Żonkile możemy uprawiać na rabatach z innymi roślinami cebulowymi. Sprawdź także:Które kwiaty na taras sprawdzą się najlepiej?

Żonkil (narcyz) i jego pielęgnacja

Żonkile to kwiaty wieloletnie, ale warto je co kilka lat lata wykopać i przesuszyć, aby późnym latem z powrotem posadzić do gruntu. Przełoży się to lepszy wzrost kwiatów i większą odporność na szkodniki.

Narcyz (narcissus jonquilla) po posadzeniu powinien być podlany. Gleba, w której znajdzie się narcyz, może być ściółkowana. Zabieg ten pozwoli zatrzymać wilgoć.

W okresie wiosenno-letnim warto wzmocnić rośliny nawozami mineralnymi, aby zapewnić im obfitsze kwitnienie i właściwy rozwój cebulek. W czasie zimy rośliny powinny przejść w stan spoczynku. Ograniczamy wtedy ich podlewanie.

Cebulki żonkili są przysmakiem nornic i myszy, często więc bywają przez nie podgryzane. Aby temu zapobiec, warto stosować chemiczne preparaty odstraszające te zwierzęta. Można również sadzić cebule w specjalnych koszyczkach, które dostaniemy w każdym centrum ogrodniczym. Żonkile narażone są również na atak chorób grzybowych, takich jak pleśń, zgniliznę cebul lub choroby wirusowe.

Piękne kwiaty do Twojego ogrodu

Jak wyglądają żonkile? - pochodzenie i charakterystyka oraz uprawa w doniczce

Żonkil - charakterystyka

Często wiele osób zastanawia się czy narcyz a żonkil to to samo. Żonkil (narcissus jonquilla) to jeden z bardzo wielu gatunków, który należy do rodzaju narcyz. Łacińska nazwa pochodzi od francuskiego słowa jonquille, co oznacza żółty narcyz. Często potocznie roślinę o białych kwiatach określa się narcyzem, natomiast te, które posiadają kolor żółty - żonkilami. Także warto zapamiętać, że narcyz a żonkil to ten sam kwiat. Narcyz jest nazwą botaniczną, natomiast żonkil używany jest często jako słowo potoczne.

Narcyz naturalnie rośnie w Hiszpanii i Portugalii. Żonkil dorasta do około 40 centymetrów wysokości i posiada jedne z najdłuższych łodyg kwiatowych. Jego liście są wąskie i przybierają średnio zielony kolor. Kwiaty żonkila uzyskują jednolity kolor żółci, a ich średnica dochodzi do 3 centymetrów. Płatki żonkila są szpiczaste. Przykoronek nie osiąga dużych rozmiarów.

Żonkile chętnie uprawiane są na rabatach. Często wykorzystywane są również jako kwiaty cięte, gdyż długo zachowują swoją świeżość. A może zainteresują cię takżenajpi ękniejsze kwiaty wiosenne?

Żonkil (narcyz) - uprawa w doniczce

Jak uprawiać i jak pielęgnować żonkile w doniczce, np. na balkonie? Narcyzy bardzo często uprawiane są w ogrodzie z przeznaczeniem na kwiaty cięte, ale również jako wiosenna dekoracja rabat kwiatowych. Z powodzeniem mogą być hodowane także w doniczkach. Jak wyglądają żonkile doniczkowe? Doniczkowe żonkile to przeważnie niskie odmiany. Mają mało liści i sztywną łodygę. Mogą występować w odmianach o kwiatach pojedynczych lub jako rośliny wielokwiatowe w dosyć licznej gamie kolorów.

Aby wyhodować narcyzy w domu powinniśmy zapewnić cebulkom około dwumiesięczny okres leżakowania w chłodzie i zaciemnionym miejscu. Po tym czasie powinny wytworzyć liście i pędy kwiatowe. Podłoże jakie zastosujemy do donicy powinno być przepuszczalne i żyzne. Cebulki w początkowej fazie wzrostu powinny stać w temperaturze około 10 stopni. Następnie na etapie wytwarzania pąków można je przenieść do wyższej temperatury, która nie powinna przekraczać 20 stopni. Wyższa temperatura przekłada się na szybszy wzrost i również szybką utratę kwiatów.

Narcyz powinien mieć ciągle umiarkowanie wilgotne podłoże. Duża ilość wody może powodować gnicie cebul. Raz na dwa tygodnie narcyz może być nawożony środkami wysokopotasowymi i kompostem, który zaopatrzy go w składniki odżywcze. Narcyzy doniczkowe lubią stanowisko słoneczne, ale preferują również półcień.

Kiedy kwiaty przekwitną, ucinamy ich łodygi. Liście natomiast zostawiamy, ponieważ to przez nie cebulki gromadzą siły do rozwoju w kolejnym roku. Cebulki możemy wyjąć z doniczki, kiedy wszystkie jej liście uschną. Obeschnięte cebulki mogą leżeć w suchym miejscu aż do jesieni. Wtedy możemy je ponownie wsadzić do doniczki lub do ziemi. Sprawdź także inne kwiaty doniczkowe.

Żonkil jako symbol powstania w getcie warszawskim

Żonkil stał się symbolem powstania w getcie warszawskim dzięki Markowi Edelmanowi. Otrzymywał on te kwiaty od anonimowej osoby. W każdą rocznicę powstania składał właśnie żółtą wiązankę kwiatów pod pomnikiem Bohaterów Getta.

Powstanie w getcie warszawskim rozpoczęło się w 1943 roku. Marek Edelman był jednym z ocalałych bojowników i przywódców Żydowskiej Organizacji Bojowej, któremu udało się wydostać z płonącego getta. Co roku 19 kwietnia na ulicach Warszawy pojawiają się wolontariusze, którzy rozdają przechodniom symboliczne papierowe żółte żonkile.

Płatki żonkila układają się w sześcioramienną gwiazdę, która przypomina Gwiazdę Dawida. Symbolizuje ona nadzieję i pamięć. Żółte żonkile mają łączyć i scalać narody polskie i żydowskie.

Jak widzimy żonkile nie tylko kojarzą się z nadejściem wiosny i Wielkanocy. Od wielu lat w Polsce ten kwiat, to również symbol powstania w getcie warszawskim, a międzynarodowo określany jest jako symbol nadziei. Jego piękny intensywny kolor przypomina o budzącej się do życia przyrodzie. Łatwa uprawa i pielęgnacja żonkila sprawiają, że mogą rosnąć one niemal wszędzie i cieszyć oko ciepłym, żółtym kolorem.

# data[].attributes.attachment_link.title
Żonkil (narcyz żonkil) - sadzenie, uprawa, pielęgnacja

# data[].attributes.attachment_link.description
Żonkil jest kwiatem, który zawsze kojarzony jest z nadejściem wiosny. Jego kwiaty mogą być żółte, białe lub kremowe, dzięki czemu jest niezwykle dekoracyjny. Dowiedz się, jak wygląda uprawa i pielęgnacja w ogrodzie tej wieloletniej rośliny cebulowej. Jeśli interesują cię także inspiracje na inne kwiaty wiosenne, zebraliśmy je dla ciebie w tym miejscu .

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tulipan ( Tulipa L.) - rodzaj roślin cebulowych należący do rodziny liliowatych. Zalicza się do niego ok. 120 gatunków i co najmniej 15 tysięcy kultywarów (odmian uprawnych). Odmiany uprawne są mieszańcami lub powstały na drodze mutacji. Naturalny obszar występowania tulipana to Europa Południowa, północna Afryka, Azja od Turcji, przez Iran, góry Pamir i Hindukusz, stepy Kazachstanu, po północno-wschodnie Chiny i Japonię.

Sztywna, prosta, gładka lub owłosiona i tylko u nielicznych gatunków i odmian jest rozgałęziona i wtedy roślina tworzy kilka kwiatów np. u Tulipa biflora, Tulipa tarda, Tulipa praestans czy Tulipa turkestanica. Niektóre odmiany jednopędowe mają skłonność do tzw. staśmień (fascjacji). Najczęściej są one skutkiem zbyt wysokich temperatur w ciągu lata. Łodyga miewa od 7 do 75 cm. Ze stożka wzrostu cebuli wyrasta wiosną pęd kwiatowy z osadzonymi na nim 3-5 liśćmi.

Bezogonkowe, szerokie - jajowate lub eliptyczne, albo równowąskie - lancetowate. U niektórych gatunków i odmian na blaszkach liściowych między nerwami występują ciemnopurpurowe smugi lub rysunek w postaci przerywanych, nieregularnych prostokątów. U większości gatunków jednak są szarozielone i pokryte woskowym nalotem. Liczba liści wynosi zazwyczaj 3 - 5, przy czym dolny jest zawsze największy. Niekiedy poniżej kwiatu wyrastają dodatkowe małe liście, co jest niepożądane, zwłaszcza u odmian ogrodowych, gdyż bezlistna część łodygi jest wtedy skrócona. Liście wyrastają przeważnie z cebuli, choć u pewnych gatunków i odmian wyrastają naprzemianlegle, a ich wielkość zmniejsza się wraz z wysokością pędu.

Trójdzielne i trójkomorowe torebki, w których może znajdować się ponad 100 nasion. Jeżeli ich zbiór nastąpi w fazie odpowiedniej dojrzałości to łatwo kiełkują i dają początek nowym roślinom. Jednak tulipany rozmnaża się generatywnie wyłącznie w celach hodowlanych, ponieważ odmiany ogrodowe nie powtarzają cech rośliny matecznej. Dlatego w produkcji ogrodniczej tulipany rozmnaża się tylko wegetatywnie - przez cebulki przybyszowe.

Część podziemna

Jednoroczna cebula o jajowatym kształcie. Obwód cebul u niektórych gatunków może wynosić od 3 - 4 cm, a u odmian uprawnych może dochodzić nawet do 16 cm. Cebula jest zmodyfikowanym, skróconym pędem podziemnym, składającym się z piętki i kilku mięsistych, białych łusek, które są otoczone suchą łuską okrywającą. U niektórych gatunków łuska ta jest wewnątrz owłosiona, co ma chronić cebulę przed działaniem wysokich temperatur i utratą wody. Cebule są duże, tunikowe, jednoroczne. Cebula tulipana po wydaniu kwiatu zamiera, a jej miejsce zajmuje cebula zastępcza, która wyda kwiat w roku następnym oraz kilka cebul przybyszowych o mniejszych rozmiarach, z których rośliny będą kwitnąć w dalszych latach.

Na szczycie pędu znajduje się zwykle jeden kwiat, rzadziej pęd na górze rozgałęzia się i wyrasta kilka kwiatów. Okwiat nie zróżnicowany na kielich i koronę. Składa się on z trzech wewnętrznych i trzech zewnętrznych listków okwiatu. Długość listków waha się od 1,5 do nawet kilkunastu cm. Listki są zwykle od strony wewnętrznej błyszczące, a na zewnątrz matowe. Mogą one być jednobarwne lub z rysunkiem. Często u podstawy listki mają inaczej zabarwioną plamę, inaczej zabarwione mogą też być ich brzegi, a także zewnętrzna strona (szczególnie trzech zewnętrznych listków). U odmian ogrodowych o kwiatach pojedynczych pojawiają się czasem dodatkowe listki, zwykle częściowo zielone.

Bardzo dekoracyjne są duże pręciki otaczające okazały słupek. Jest ich 6 i podobnie jak listki są one ułożone w dwóch okółkach. Na wydłużonej i trójdzielnej zalążni słupka znajduje się trójdzielne, zaokrąglone znamię, nie występuje natomiast szyjka słupka lub jest ona bardzo krótka.

Skala barw kwiatów jest bardzo bogata, są kwiaty białe, żółte, różowe, czerwone i fioletowe w najrozmaitszych odcieniach tych barw, nie ma tylko tulipanów o czysto niebieskim i czarnym okwiecie. Niektóre odmiany są wielobarwne. Niektóre kwiaty lub ich części są u niektórych odmian tulipana prawie czarne. Wynika to z tego, że w czarnych miejscach następuje mieszanie się dwóch barwników, jeden z nich absorbuje część docierających promieni świetlnych, a drugi wychwytuje pozostałe promienie, obydwa barwniki nawzajem się uzupełniają.

Kwiaty mogą być pojedyncze lub pełne, a ich kształt może się zmieniać - od kubkowatych, miseczkowatych i kielichowatych do złożonych form o skręconych lub zaokrąglonych listkach okwiatu. Pora kwitnienia: marzec - maj.

U tulipana zachodzi zjawisko termonastii. Proces ten zachodzi, gdy jest jeszcze dość chłodno i tylko bezpośrednie nasłonecznienie podnosi dość znacznie temperaturę organu. Kwiaty te w podwyższonej temperaturze otwierają się, a przy niskiej zamykają. Ma to kluczowe znaczenie w procesie zapylania, w słońcu i cieple istnieje największe prawdopodobieństwo zapylenia przez owady. Mechanizm tych ruchów polega na szybszym wzroście listków okwiatu po stronie górnej (wewnętrznej) w temperaturze wyższej co powoduje rozchylenie się kwiatu. Gdy temperatura jest niska, szybciej rośnie dolna strona listków i kwiat się stula. Ruchy te mogą być wykonywane wielokrotnie. Listki okwiatu wydłużają się u tulipana o ok. 7% podczas jednego ruchu termonastycznego, tak, że w ciągu okresu kwitnienia całkowity przyrost listków może sięgać nawet 100%.

Zaobserwowano, iż kwiaty tulipanów otwierają się, gdy temperatura wzrasta powyżej 15 °C, a zamykają się gdy spada poniżej 13 °C. Niektóre kwiaty są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury, u tulipana dostrzegalna reakcja zachodzi przy różnicy temperatur wynoszącej 0,5 °C.

Pyłek u tulipana odznacza się dużą żywotnością - zachowuje zdolność kiełkowania przez okres do 100 dni.

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne ( monocots), rząd liliowce ( Liliales), rodzina liliowate ( Liliaceae), podrodzina Lilioideae, plemię Tulipeae.

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne ( Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne ( Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe ( Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce ( Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate ( Liliaceae Juss.), podrodzina Tulipoideae Kostel., plemię Tulipeae Duby., rodzaj tulipan ( Tulipa L.).

Klasyfikacja ogrodnicza

Od dawna ogrodnicy by uzyskać nowe odmiany krzyżowali różne gatunki tulipanów. Dzisiaj nie sposób już ustalić pochodzenia tych odmian. W rzeczywistości większość uprawianych tulipanów jest mieszańcami i kultywarami i określa się je wspólną nazwą tulipan ogrodowy. Uprawiane tulipany ogrodnicy dzielą na 15 grup:

Tulipany wcześnie kwitnące:

1. tulipany pojedyncze wczesne

2. tulipany pełne wczesne

Tulipany średnio wcześnie kwitnące:

1. tulipany Mendla

2. tulipany Triumph

3. mieszańce Darwina

1. tulipany Darwina

2. tulipany liliokształtne

3. tulipany pojedyncze późne (Cottage)

4. tulipany Rembrandta

5. tulipany papuzie

6. tulipany pełne późne (piwoniowe)

Gatunki botaniczne i ich odmiany:

1. Tulipa kauffmanniana Rgl.

2. Tulipa fosteriana Hoog.

3. Tulipa greigii Rgl.

4. Inne gatunki tulipanów, ich odmiany i mieszańce.

Jest najczęściej uprawianą rośliną ozdobną na świecie. Uprawia się go głównie w gruncie i pod osłonami (szklarnie, tunele foliowe). Nadaje się na rabaty, na obwódki i na kwiat cięty (nie jest zbyt trwały), do ogródków przydomowych i na kwietniki. Tulipany z grupy Gatunki botaniczne i ich odmiany do ogródków skalnych. Najlepsze efekty daje uprawianie go w większych grupach.

O nazwie nadawanej nowej odmianie decydują hodowcy. Tulipanom nadano imiona Jurij Gagarin, kompozytorów Giuseppe Verdi i Antonio Vivaldi, piosenkarzy Diana Ross i Elvis Presley, żon prezydentów - Hillary Clinton, Bernadette Chirac, Maria Kaczyńska, czy piłkarza Ronaldo.

Wymagania. Gleba średnio zwięzła, żyzna, próchniczna, w kulturze, przepuszczalna, a jednocześnie o dużej zdolności podsiąkania, o pH 6,5-7,5. Właściwemu wzrostowi i kwitnieniu tulipanów sprzyja długa, chłodna i wilgotna jesień, krótka, śnieżna i łagodna zima oraz długa, chłodna wiosna z dużą ilością opadów. Stanowisko powinno być słoneczne.

Sposób uprawy. W okresie wegetacji tulipany wymagają starannego pielęgnowania. W czasie upałów należy je podlewać. Przekwitłe kwiaty usuwa się, ale liście i łodygę należy pozostawić aż do zaschnięcia. Cebule tulipanów wykopuje się corocznie w porze, gdy liście nadziemne zaczynają zasychać, a łuska okrywająca cebule jest już częściowo brązowa. Przez lato cebule powinno się przechowywać w pomieszczeniach z regulowaną temperaturą i wilgotnością, gdyż w tym czasie wewnątrz cebul zastępczych tworzą się zaczątki kwiatów. Cebule wysadza się do ziemi jesienią, w terminie od 15 września do 15 października; małe na głębokość 6-10 cm, duże na głębokość 11-15 cm. Do pędzenia przeznacza się tylko cebule zdrowe, o obwodzie powyżej 11 cm. Powinny być przed sadzeniem zaprawione przez moczenie w odpowiednich preparatach grzybobójczych. Nawozi się już jesienią po zasadzeniu cebul, potem wiosną przed kwitnieniem. Po wystąpieniu przymrozków zagony z wysadzonymi cebulami przykrywa się liśćmi, torfem i gałązkami świerka.

Rozmnażanie. Głównie przez cebule przybyszowe wytwarzane na macierzystej cebuli. Rozmnażanie przez nasiona możliwe jest tylko u gatunków botanicznych, uprawiane kultywary z reguły nie zachowują bowiem cech rośliny macierzystej.

Choroby i szkodniki.

fuzarioza objawiająca się żółknięciem liści i więdnięciem rośliny. Jedyny skuteczny sposób zaradzenia to zapobieganie: sadzenie tylko zdrowych cebul i zaprawianie ich przed sadzeniem.

inne choroby grzybowe (szara pleśń, penicilloza). Zwalcza się je wielokrotnym opryskiwaniem odpowiednimi środkami grzybobójczymi

liczna grupa chorób wirusowych objawiająca się nekrotycznymi i chlorotycznymi zmianami na liściach, żółknięciem liści. Brak skutecznego sposobu leczenia. Rośliny należy zniszczyć.

niszczyk zjadliwy - drobny nicień żerujący w glebie na cebulach. Objawy: liście skręcają się i są żółtozielone, kwiaty zielone i zniekształcone, cebule miękkie i gąbczaste. Szkodnik kwarantannowy, zwalczanie praktycznie niemożliwe, cebule należy zniszczyć

nornik zwyczajny i mysz zaroślowa wyjadające cebule. Należy je przed posadzeniem zaprawiać, potem zwalczać te gryzonie

Tulipany zaczęto uprawiać prawdopodobnie w Persji w X wieku n.e. Dokonywano ich selekcji i krzyżowania, do dalszej uprawy wybierając cebulki okazów najładniejszych i najbardziej dorodnych. Uprawiane były w Imperium Osmańskim, wymieniają je Omar Chajjam i Rumi. Sułtan Ahmet III miał wielki ogród, w którym uprawiano wiele gatunków tulipanów, nie tylko rodzimych dla Turcji, ale także sprowadzonych z Iranu i Azji Środkowej.

Uważa się, że do Europy Zachodniej tulipany zostały sprowadzone w 1554 roku przez Oghiera Ghiselin de Busbecq, ambasadora Imperium Osmańskiego na dworze Ferdynanda I, nie jest to jednak pewne. Wiadomo natomiast na pewno, że Charles de L'Écluse (zwany Clusjusem) w 1573 r. uprawiał je w ogrodzie botanicznym w Wiedniu, a od 1594 r. w ogrodzie botanicznym Uniwersytetu w Lejdzie w Holandii. Ten rok uważany jest za początek rozwoju przemysłu tulipanowego w Holandii. Clusjus w dużej mierze przyczynił się do rozprzestrzenienia uprawy tulipanów, on też napisał o nich pierwsze prace naukowe. W 1596 i 1598 skradziono z jego ogrodu ponad 100 cebulek tulipanów.

Pod koniec drugiej połowy XVI wieku zachodnią Europę (przede wszystkim Holandię) ogarnęło tulipanowe szaleństwo ( tulipomania). Ponieważ ich ceny gwałtownie rosły, zaczęto je skupywać w nadziei jeszcze droższego odsprzedania. W 1637 roku tulipan ' Semper Augustus' został sprzedany za astronomiczną wtedy kwotę 13 tysięcy guldenów. Niektóre z cebulek były warte kamienicy w Amsterdamie. Zakupy cebulek za tak wygórowane ceny nie opłaciły się i doprowadziły do ruiny finansowej niektórych kupców ( bańka spekulacyjna).. Od tego czasu jednak Holandia stała się światowym potentatem w uprawie tulipanów i posiada ich stałą wystawę w Keukenhof. W ogrodzie w Keukenhof kwitnie wiosną ponad 7 mln tulipanów należących do różnych gatunków i ogromnej liczby kultywarów.

Udział w kulturze

Tulipan był tematem wielu wierszy tworzonych przez perskich poetów w XIII., np. przez Saadiego z Sirazu w dziele Gulistan.

Również w cywilizacji zachodniej tulipan był inspiracją dla wielu twórców. Aleksander Dumas napisał historyczny romans pt. Czarny tulipan. W Polsce nakręcono serial telewizyjny . Ostatnio wiersze o tulipanie pisała np. Simin Behbahani (zm. w 2014 r.).

Czerwony lub żółty kolor jego kwiatów symbolizuje miłość, a czarne wnętrze korony serce zżerane namiętnością.

Czasy Imperium Osmańskiego często nazywane są epoką tulipanów. Tulipan symbolizował wówczas obfitość,wyrozumiałość i raj na ziemi. W Holandii natomiast tulipan symbolizował krótkość i przemijanie życia ludzkiego.

Znawcy roślin biblijnych twierdzą, że tulipany wymienione są w biblijnej Pieśni nad Pieśniami (2,2) i Mądrości Syracha (50,8), chociaż nie pod obecną nazwą botaniczną, lecz hebrajskim słowem nișșänîm. Słowo to oznacza miesiąc wiosenny, ale również grupę roślin o czerwonych kwiatach, które w tym miesiącu kwitną. Hebrajska nazwa pierwszego miesiąca w kalendarzu żydowskim - Nisan pochodzi właśnie od czerwonych kwiatów tych roślin: nișșänîm oznacza „kwitnący czerwono". W różnych wersjach Biblii słowo to tłumaczone jest jako lilia. W rzeczywistości w wymienionych powyżej wersetach Biblii pod słowem lilia kryją się czerwono zakwitające wiosną pospolite w Izraelu gatunki roślin o okazałych czerwonych kwiatach, m.in. dwa gatunki tulipanów: tulipan górski i Tulipa agenensis.

Linki zewnętrzne

Tulipa. The Plant List. [wykaz gatunków w obrębie rodzaju]

# data[].attributes.attachment_link.description
Tulipan ( Tulipa L.) - rodzaj roślin cebulowych należący do rodziny liliowatych. Zalicza się do niego ok. 120 gatunków i co najmniej 15 tysięcy kultywarów (odmian uprawnych). Odmiany uprawne są mieszańcami lub powstały na drodze mutacji. Naturalny obszar występowania tulipana to Europa Południowa, północna Afryka, Azja od Turcji, przez Iran, góry Pamir i Hindukusz, stepy Kazachstanu, po północno-wschodnie Chiny i Japonię.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kwiat - organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania. Stanowi fragment pędu o ograniczonym wzroście ze skupieniem liści płodnych i płonnych, służących odpowiednio, bezpośrednio i pośrednio do rozmnażania płciowego ( generatywnego). Kwiat charakterystyczny dla roślin nasiennych (czyli kwiatowych) jest organem homologicznym do kłosa zarodnionośnego (sporofilostanu) roślin ewolucyjnie starszych.

Kwiaty rozwijają się z pączków kwiatowych, zwykle jako pędy boczne w pachwinie przysadek (liści przykwiatowych, wspierających). Rzadko kwiat rozwija się na szczycie pędu (rośliny o takim usytuowaniu tych organów nazywane są haplokaulicznymi). Kwiat może być szypułkowy (umieszczony na różnej długości szypułce) lub siedzący (osadzony bezpośrednio na osi pędu). Kwiaty wyrastają zwykle w szczytowych, a więc najmłodszych częściach pędu, rzadko pojawiają się na wieloletnich fragmentach pędów (np. pniach i konarach drzew). Takie wyjątkowe usytuowanie kwiatów występuje u niektórych roślin tropikalnych i określane jest mianem kauliflorii.

Pojedynczy kwiat zbudowany jest z liści płodnych i płonnych, nie związanych bezpośrednio z rozmnażaniem. Części płodne to pręciki z woreczkami pyłkowymi (mikrosporofile - organy męskie) oraz owocolistki z zalążkami (makrosporofile - organy żeńskie). Pręciki produkujące pyłek tworzą pręcikowie. Owocolistki tworzą słupek (słupkowie).

Z liści płonnych (sterylnych) kwiatu zbudowany jest okwiat (okrywa kwiatowa), która u roślin nagonasiennych jest bardzo niepozorna, a niejednokrotnie nie występuje wcale, u roślin okrytozalążkowych zaś jest różnorodna i czasami bardzo okazała. Okwiat może być pojedynczy (listki okwiatu zebrane w jednym lub dwóch okółkach są niezróżnicowane) lub złożony i wtedy w jego skład wchodzi korona ( corolla) oraz kielich ( kalyx), u niektórych roślin pod kielichem występuje kieliszek ( epikalyx). Wszystkie elementy składowe kwiatu wyrastają z dna kwiatowego - rozszerzonej części będącej zakończeniem szypułki. W kwiatach owadopylnych występują dodatkowo gruczoły zwane miodnikami.

W przypadku roślin nagonasiennych nieosłonięte zalążki leżą na pojedynczych owocolistkach. Zaś u roślin okrytonasiennych jeden lub kilka zrośniętych owocolistków tworzy słupek, w jego dolnej części tworzącej zalążnię zamknięte są zalążki.

Ze względu na zróżnicowaną budowę i ekologię, kwiaty dzielić można ze względu na rozmaite kryteria. Do najczęściej stosowanych kryteriów podziału należy m.in. barwa okwiatu, obecność lub brak zapachu, trwałość kwiatu. W nauce stosowane są najczęściej następujące kryteria:

Podział ze względu na płeć

Kwiaty dzielą się na obupłciowe (hermafrodytyczne), w których występują jednocześnie pręciki i owocolistki oraz jednopłciowe (rozdzielnopłciowe), w których wykształciły się tylko pręciki lub tylko owocolistki. Kwiaty jednopłciowe są zatem kwiatami męskimi lub żeńskimi. Dla roślin nagonasiennych charakterystyczne są kwiaty jednopłciowe, zaś u okrytonasiennych najczęściej spotykany typem kwiatów są kwiaty obupłciowe. W przypadku roślin o kwiatach jednopłciowych na jednej roślinie mogą wykształcić się kwiaty wyłącznie jednego typu żeńskie lub męskie, są to rośliny dwupienne (np. cis, wierzba) lub też kwiaty obu płci, rośliny jednopienne (np. sosna, leszczyna, kukurydza). Dosyć często spotyka się formy mieszane. Występują także formy nijakie (bez pręcików i słupków), które służą za powabnie (kwiaty brzeżne u chabra bławatka).

Podział ze względu na specyfikę zapylania

Zdecydowanie częściej występują w przyrodzie kwiaty przystosowane do zapylania obcym pyłkiem (pochodzącym z innego kwiatu lub rośliny). Kwiaty takie nazywane są obcopylnymi (allogamicznymi). Ich przeciwieństwo, kwiaty zapylające się własnym pyłkiem, nazywane są samopylnymi (autogamicznymi). Wśród samopylnych wyróżnia się kwiaty klejstogamiczne - nigdy nie otwierające się. Wśród kwiatów obcopylnych wyróżnia się kwiaty hydrogamiczne (właściwe, czyli podwodne oraz nadwodne), kwiaty wiatropylne oraz kwiaty zapylane przez zwierzęta (zpidiogamia, w tym entomogamia, ornitogamia, teriogamia).

Podział ze względu na dostępność miodników

kwiaty z łatwo i powszechnie dostępnymi miodnikami,

kwiaty z częściowo ukrytymi miodnikami,

kwiaty z całkowicie ukrytymi miodnikami,

kwiaty bez miodników (tzw. kwiaty pyłkowe).

Podział ze względu na kształt okwiatu

kwiaty talerzykowate

kwiaty lejkowate

kwiaty dzwonkowate,

kwiaty trąbkowate,

kwiaty wargowate

kwiaty motylkowate,

kwiaty główkowate i koszyczkowate,

Budowę morfologiczną kwiatu można przedstawić wykonując narys kwiatowy, czyli rysunek schematyczny, na którym zaznaczona jest zalążnia i okółki kwiatu na przekroju poprzecznym. Stosuje się także wzory kwiatowe, czyli zapisuje budowę kwiatu za pomocą umownych liter i cyfr.

Kwiaty pełnią kluczową dla przetrwania roślin funkcję biologiczną, biorąc udział w rozmnażaniu generatywnym. W wyniku zapylenia powstaje z nich owoc, w którym znajdują się nasiona.

Osobny artykuł: Kwitnienie.

W trakcie życia roślin rozwijanie kwiatów może nastąpić wielokrotnie ( rośliny polikarpiczne) lub tylko raz ( rośliny monokarpiczne). Okres rozwoju kwiatów ( kwitnienie) i czas jego trwania jest zależny od gatunku. Za początek kwitnienia uważa się ukazanie się pierwszych pączków kwiatowych, ewentualnie otwieranie się pierwszych kwiatów. Przebieg tego procesu zależy głównie od układów świetlno-termicznych, a także warunków siedliskowych, wilgotności gleby i opadów, obecności składników mineralnych, długości i głębokości wcześniejszego okresu spoczynkowego przy czym zarówno optymalne, jak i krytyczne warunki dla tego procesu są bardzo zmienne u różnych gatunków i dla różnych jego etapów. Pierwszym etapem rozwijania się kwiatu jest wydłużanie jego szypułki. Na obfitość kwitnienia i wielkość oraz kształt kwiatów wpływ ma temperatura (w tym nocna). Otwieranie się kwiatów powiązane jest z kolei w dużym stopniu z natężeniem oświetlenia.

U wielu gatunków przez cały okres kwitnienia następują cykle otwierania i zamykania kwiatów zależne od pory dnia i nocy oraz pogody. Ruchy płatków powodowane są różnym tempem wzrostu ich brzusznej i grzbietowej strony w zależności od wahania poziomu auksyn. W zależności od gatunku zdarzają się kwiaty otwarte w ciągu dnia, zamknięte nocą lub odwrotnie. Podobnie stężenie auksyn wpływa na zmiany szybkości wzrostu łodygi powodując podnoszenie lub opuszczanie szypułek kwiatowych oraz obracanie się kwiatów za słońcem (np. u słonecznika, cykorii).

Osobny artykuł: Zapylanie.

Dojrzały kwiat cechuje: zahamowanie wzrostu szypułki, spadek zawartości wody i auksyn, wzrost intensywności oddychania. Po przeniesieniu pyłku na znamię słupka zaczyna się przekwitanie. Zwykle pierwszym jego objawem jest zamykanie się okrywy kwiatowej (np. u portulaki kwiaty zamykają się już po 4 godzinach od zapylenia). Bez zapylenia kwiaty różnych gatunków otwierają się przez różny okres, zwykle jednak dość krótko. Najczęściej długość życia pojedynczego kwiatu wynosi od kilkunastu godzin do tygodnia. Rekordowo długo (80 dni) utrzymują się kwiaty u przedstawiciela storczykowatych - Odontoglossum rossi.

Osobny artykuł: Owocowanie.

Po zapyleniu i zamknięciu korony, listki okwiatu zmieniają barwę i odpadają (działki kielicha często utrzymują się). Usychają także pręciki i szyjka słupka. Ponowny wzrost podejmuje zalążnia i ew. przyległa część dna kwiatowego. Z części kwiatu rozwijać się zaczyna owoc.

Przez wieki kwiaty pozostawały dla ludzi próżną ozdobą roślin. Dopiero w 1694 r. Rudolf Jakob Camerarius wykazał eksperymentalnie, że pręciki i słupki związane są z płcią męską i żeńską, obalając zapoczątkowaną jeszcze przez Arystotelesa teorię bezpłciowości roślin. Badacz ten wprowadził pojęcia kwiatów jedno- i dwupłciowych, ustalił znaczenie pyłku dla powstawania nasion i uznał, że zapylanie następuje za pomocą wiatru. W XVII wieku wciąż jeszcze uważano, że kwiaty to „ szata godowa rośliny, w którą stroi się na świąteczny dzień zapłodnienia". Rozwój systematyki w kolejnych dziesięcioleciach przyczynił się do poznania szczegółów morfologii i zmienności budowy kwiatów. Zróżnicowanie ich budowy stało się podstawą nowoczesnego systemu klasyfikacyjnego roślin, zapoczątkowanego w 1737 r. przez Karola Linneusza publikacją Genera Plantarum. Znaczenie kształtów i barw kwiatów oraz udział owadów w zapylaniu odkryty został w końcu XVIII wieku przez niemieckiego botanika - Chrystiana K. Sprengla. W 1790 badacz ten odkrył także znaczenia zapylania krzyżowego, przedprątność i przedsłupność. Później uznany został za ojca biologii kwiatów. W XX wieku poznany został wpływ czynników zewnętrznych na indukowanie kwitnienia (organogenezę generatywną). Jeszcze jednak w 1970 r. Anatol Listowski pisał, że „ przeżycia estetyczne, których źródłem jest kwitnienie, przesłoniły niejako badaczom czysto empiryczną analizę dynamiki tego procesu ".

Kwiaty wykorzystywane są przede wszystkim w celach ozdobnych, stanowiąc źródło wrażeń estetycznych. Szczególnie cenione są jako rośliny ozdobne gatunki o kwiatach z okwiatem okazałym pod względem wielkości i barwy, wonne, o oryginalnym kształcie okwiatu. Czasem o walorach estetycznych stanowi nie tyle kwiat co cały kwiatostan lub listki przykwiatowe (przysadka, podkwiatek). Popularnymi kwiatowymi krzewami ozdobnymi są: lilak, forsycja, głóg, róża, a roślinami zielnymi o ozdobnych kwiatach są m.in.: tulipany, mieczyki, goździki, fiołki, chryzantemy. Uprawą i produkcją kwiatów zajmuje się dział ogrodnictwa zwany kwiaciarstwem. Sztukę układania kwiatów nazywamy bukieciarstwem (florystyką), a specyficzną jej odmianę, stosowaną w krajach Dalekiego Wschodu - ikebaną. Kwiaty są częstym motywem zdobniczym i przedmiotem natchnienia artystów.

Ze względu kwiaty, które dostarczają pszczołom surowca do produkcji miodu - nektaru i pyłku uprawia się szereg gatunków roślin miododajnych.

Niektóre rośliny olejkodajne uprawiane są także ze względu na pozyskiwane olejki eteryczne właśnie z kwiatów, które są następnie surowcem w przemyśle perfumeryjnym (np. z płatków róż wytwarza się olejek różany, z koszyczków rumianku - olejek rumiankowy).

Kwiaty i kwiatostany mają mniejsze znaczenie kulinarne od innych części roślin, jednak w przypadku niektórych gatunków stanowią ważne warzywa i przyprawy. Pożywnym warzywem są np. młode kwiatostany kalafiora, brokuła i karczocha. Poza tym spożywać można m.in. kwiaty i kwiatostany dyni, bzu czarnego, piwonii drzewiastej, róż, stokrotki. Kwiatostany chmielu stanowią kluczową przyprawę w produkcji piwa. Znamiona z kwiatów szafranu należą do najdroższych przypraw i stosowane są także jako barwnik. Płatki nagietków dodawane są do paszy dla drobiu w celu nadania bardziej intensywnego zabarwienia żółtkom.

Z tym tematem związana jest kategoria: Przetwory z kwiatów.

Kwiaty i kwiatostany znajdują także zastosowanie lecznicze. Np. koszyczki rumianku i kwiaty lip stosowane są do sporządzania naparów stosowanych przy przeziębieniach, stanach zapalnych i przeciwskurczowo.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kwiat - organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania. Stanowi fragment pędu o ograniczonym wzroście ze skupieniem liści płodnych i płonnych, służących odpowiednio, bezpośrednio i pośrednio do rozmnażania płciowego ( generatywnego). Kwiat charakterystyczny dla roślin nasiennych (czyli kwiatowych) jest organem homologicznym do kłosa zarodnionośnego (sporofilostanu) roślin ewolucyjnie starszych.