# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Na okres adolescencji przypada ten trudny moment przejściowy, w którym sprawdzone sposoby zaspokajania potrzeb i radzenia sobie w kontaktach z innymi już nie działają, a nowe jeszcze nie zostały wypracowane lub jest ich niewiele. Stąd m.in. niespójności w zachowaniu, myśleniu, reakcjach, ich gwałtowność i nieadekwatność. Młodzi ludzie sami zmieniają się wewnętrznie i zewnętrznie, ale zmieniają się też oczekiwania otoczenia wobec nich. To czas odczuwania przez nich dużej presji i swego rodzaju nadwrażliwości. Dlatego bardzo istotne są znajomość mechanizmów rozwojowych, specyfiki konfliktów i problemów towarzyszących okresowi dojrzewania oraz rozumienie przyczyn zachowań adolescentów. Pozwala to uniknąć przyjęcia postawy lekceważenia przeżywanych przez nich trudności, a tym samym sprzyja nawiązaniu kontaktu i wypracowaniu postawy rozumiejącego i wspierającego towarzyszenia im w przechodzeniu tego czasu.

W wieku 11-13 lat dzieci, wchodząc we wczesny etap okresu dojrzewania, zaczynają pełniej dostrzegać i rozumieć rzeczywistość, pozbywać się iluzji „doskonałych" dorosłych, kwestionować i podawać w wątpliwość ich sądy i zachowania. Chętnie zatem prowokują sytuacje, w których owa „doskonałość" zostaje poddana próbie - sprawdzają wiedzę rodziców i nauczycieli, testują ich wytrzymałość emocjonalną na prowokacje, weryfikują informacje uzyskane podczas dotychczasowego wychowania. Dzieje się tak dlatego, że właśnie weszli w okres przygotowania do dorosłości, towarzyszą im silne, skrajne emocje, zmieniają się ich potrzeby i oczekiwania, doświadczają wewnętrznych konfliktów, starają się na nowo określić swoją tożsamość, mają silną potrzebą przeciwstawienia się dorosłym, a nagromadzone napięcia często znajdują ujście w infantylnych zachowaniach. Dlatego skuteczne wcześniej sposoby wywierania wpływu na uczniów/wychowanków zaczynają zawodzić. Na tym etapie adolescenci potrzebują od dorosłych przede wszystkim akceptacji i poczucia bezpieczeństwa. Potrzeby te można zaspokoić przez: rozmowę z nimi, słuchanie i prawdziwe słyszenie tego, co mówią; podchodzenie do ich problemów z powagą, unikanie działań restrykcyjnych, bycie autentycznym w kontakcie, zdecydowane i konsekwentne przeciwstawianie się niedopuszczalnym zachowaniom, jasne stawianie granic, określanie reguł i wymagań, reagowanie na ich krzywdę, prawdziwe uznawanie ich autonomii i indywidualności.

W wieku 14-15 lat następuje kulminacja wczesnej fazy dojrzewania. To czas, w którym adolescenci zdecydowanie zwracają się ku grupie rówieśniczej, koncentrują się na: zdobywaniu jej akceptacji i sympatii, umiejętności nawiązywania relacji, współdziałania z innymi. Żeby uzyskać aprobatę rówieśników, mogą zachowywać się arogancko, ryzykownie, a nawet prowokująco. Autorytet dorosłych sprawdza się głównie w kontakcie indywidualnym. Wiek ten to także czas wyraźnego i demonstracyjnego skupienia na sobie, zaspokajaniu własnych potrzeb, nieliczenia się z innymi. Rozwojowy egocentryzm wieku dojrzewania konfrontowany jest z pierwszymi bolesnymi rozczarowaniami związanymi z dostrzeganiem własnej niedoskonałości. Odzwierciedlenie tych procesów widoczne jest w demonstrowaniu nieufności wobec dorosłych, podważaniu ich autorytetu, okazywaniu niezadowolenia, niechęci, manifestowaniu obojętności, krótkotrwałym zaciekawieniem czymś nowym. Młody człowiek bywa złośliwy, prześmiewczy, przesadnie krytyczny. Neguje otaczającą rzeczywistość. Boi się kompromitacji. I rzecz zrozumiała - interesuje się sprawami erotycznymi. Nastolatkowe szukają u dorosłych zrozumienia i wyrozumiałości dla przeżywanych trudności, poszanowania ich autonomii i granic, gotowości do rozmowy, wsparcia, taktownego towarzyszenia im w rozwiązywaniu konfliktów i problemów, pokazywania sposobów radzenia sobie w różnych sytuacjach, szczerego przekazywania informacji zwrotnych, dostrzegania zalet, rezygnacji z zachowań autorytarnych, rozszerzania obszaru autonomii i samostanowienia, stwarzania sytuacji, umożliwiających zdobycie własnego doświadczenia i brania odpowiedzialności za swoje czyny, okazywania zainteresowania ich sprawami.

To, co w zachowaniu dorosłych sprzyja adaptacyjnemu rozwiązaniu konfliktów okresu dojrzewania przez adolescentów to:

- wiedza na temat poszczególnych okresów rozwojowych dziecka i procesów, jakie w nim zachodzą,

- rozumienie i świadomość, że trudne traktowania zachowań i często ostre wypowiedzi uczniów/wychowanków nie są wymierzone w nauczyciela, czy wychowawcę, lecz wynikają one z momentu i sytuacji, w których dziecko się znajduje,

- otwarta, jasna, szczera komunikacja. Umiejętność wysłuchania wychowanka/ucznia, bycie z nim w autentycznym kontakcie, traktowanie go jako równoprawnego uczestnika komunikacji, rozmawiania z nim z poszanowaniem reguł dobrej i skutecznej komunikacji.

- wsparcie emocjonalne: wysłuchanie, okazanie zrozumienia, adekwatna reakcja z troską o dobry i satysfakcjonujący obie strony przebieg komunikacji,

- dostarczenie wiedzy tak, by adolescenci sami lepiej rozumieli, co się z nimi dzieje.

- uczenie umiejętności społecznych, by lepiej funkcjonowali wśród innych ludzi i rozumieli zarówno swoje, jak i czyjeś zachowania i motywacje,

- stwarzanie okazji do refleksji nad sobą, systemem wartości, światem.

Kamilla Brzozowska- Socjoterapeutka i trenerka umiejętności psychospołecznych. Absolwentka Akademii Pedagogiki Specjalnej, Szkoły Trenerów Warszatatów Umiejętności Psychospołecznych prowadzonej przez superwizorów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i Studium Pomocy Psychologicznej i Socjoterapii. Obecnie w trakcie 4- letniego Szkolenia Psychoterapeutycznego atestowanego przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne.

W poradni PrimoPsyche zajmuje się konsultacjami rodzinnymi - doradza rodzicom, którzy chcą wspierać dzieci w rozwoju. Prowadzi też konsultacjei warsztaty psychospołeczne z młodzieżą.

Redaktor portalu edurada.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
Na okres adolescencji przypada ten trudny moment przejściowy, w którym sprawdzone sposoby zaspokajania potrzeb i radzenia sobie w kontaktach z innymi już nie działają, a nowe jeszcze nie zostały wypracowane lub jest ich niewiele. Stąd m.in. niespójności w zachowaniu, myśleniu, reakcjach, ich gwałtowność i nieadekwatność.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jeszcze kilkanaście lat temu niewiele zapytanych osób umiałoby odpowiedzieć na pytanie, na czym polega psychoterapia i kiedy człowiek powinien skorzystać z tej formy pomocy.

Wydaje się jednak, że obecnie ta sytuacja się zmienia i coraz więcej osób ma świadomość, czym jest kontakt terapeutyczny - niektórzy doświadczyli go osobiście, inni wiedzą coś na ten temat z relacji bliskich albo z mediów. Istnieje jednak taka forma terapii, o której istnieniu większość z nas nie ma pojęcia: chodzi o systemową terapię rodzin. Terapeuta często nadal musi tłumaczyć zasadność takich metod pracy zaskoczonym rodzicom, którzy zgłosili na wizytę u psychologa swoje dziecko, a po jej zakończeniu usłyszeli, że na następne spotkanie dobrze byłoby przyjść całą rodziną. O co więc chodzi? Na czym polega systemowa terapia rodzin i kiedy należy ją zastosować?

Terapeuci zaczęli zauważać, że bardzo często osoba przychodząca na terapię czy, jak ma to miejsce w przypadku dzieci i stosunkowo często także adolescentów, zgłaszana do niej, ma objawy, które mogą sugerować, że jej problemy mają coś wspólnego ze środowiskiem, w jakim żyje. Mówiąc inaczej, czasem jest tak, że nawet niewielkie trudności związane ze sposobem funkcjonowania danej rodziny mogą w konsekwencji prowadzić do wyraźnych, a często nawet masywnych problemów jednego z jej członków. W takich wypadkach praca terapeutyczna jedynie z osobą identyfikowana jako pacjent nie przyniesie pełnego efektu, gdyż objawy będą nadal podtrzymywane przez określony sposób funkcjonowania tej rodziny.

Konkretne zachowania mogą bowiem odbiegać od przyjętych społecznie norm i z tego powodu działać destrukcyjnie w życiu ujawniającej je osoby, ale z drugiej strony te same zachowania w niektórych sytuacjach stają się nie tylko całkowicie zrozumiałe, ale wręcz konieczne w kontekście funkcjonowania określonej rodziny.

W psychoterapii systemowej rodzinę traktuje się jako system, dla którego znajdują zastosowanie wszystkie prawa ogólnej teorii systemów, wykorzystywanej w wielu dyscyplinach nauki. Jeśli więc w jakimkolwiek punkcie systemu pojawiają się problemy, to zakłada się, że dotyczą one całego systemu. Jeśli pragniemy zmienić jakiś element systemu, zmianie ulegną wszystkie pozostałe, itd.

Najprostszym przykładem obrazujący takie zjawisko jest sytuacja, w której jedno z dzieci sprawia duże trudności wychowawcze, np. wagaruje, jest agresywne, próbuje substancji odurzających. W takiej rodzinie uwaga wszystkich jej pozostałych członków zostaje w znacznej mierze zaprzątnięta problemami wychowanka. Większość prowadzonych rozmów w domu zaczyna stopniowo dotyczyć przede wszystkim ostatnich wyczynów podopiecznego. Rodzice zdają sobie wzajemnie relacji z tego, co powiedział wychowawca w szkole, w jakim podejrzanym miejscu dziecko było ostatnio widziane przez sąsiadkę itd. Jeśli w tej rodzinie wychowuje się więcej dzieci i na nie często rodzie delegują część odpowiedzialności za pilnowanie sprawiającego kłopoty. W konsekwencji więc cała rodzina jednoczy się wokół wspólnego problemu, co daje poczucie pewnego rodzaju bliskości, a także wzmacnia poczucie przynależności i wzajemnej zależności.

Jeśli w tej sytuacji obok dziecka bądź nastolatka w gabinecie terapeutycznym pojawią się wraz z nim wszyscy jego bliscy, to pomoc psychoterapeutyczna będzie znacznie bardziej efektywna. Prawdopodobnie w toku terapii okaże się, że jego zachowanie było niejako potrzebne tej rodzinie, by mogła ona jako określony system przetrwać kryzys. Może się na przykład okazać, że problemy dziecka maskowały występujące w tej rodzinie duże trudności z okazywaniem sobie bliskości i przywiązania. W takiej sytuacji wspólne koncentrowanie się na problemie „złego zachowania" dało możliwość prowadzenia jakichkolwiek rozmów, wymiany poglądów, okazywanie sobie troski. Jeśli popatrzymy na zachowanie dziecka z tej perspektywy, to okazało się ono niezwykle funkcjonalne: z jednej strony dało rodzinie szansę na jakąkolwiek formę bliskości, z drugiej, finalnie, przywiodło ją do gabinetu psychoterapeutycznego, w którym możliwe jest wypracowanie trwałej zmiany funkcjonowania tego systemu rodzinnego, a w konsekwencji wygaśnięcie niepotrzebnych już wówczas niepokojących zachowań dziecka .

W jaki sposób więc możliwe jest zaistnienie takiej zmiany? Jakimi metodami pracuje się w terapii systemowej rodzin?

Psychoterapeci (z rodziną bowiem na sesjach zawsze powinno pracować dwoje terapeutów) próbują określić, w jakim momencie cyklu życia rodzinnego znajduje się dana rodzina i czy przypadkiem kryzys dotykający ją nie jest czymś całkowicie prawidłowym na danym etapie jej rozwoju.

Terapeuci określają także strukturę rodziny, role - często wcale nie tak oczywiste- odgrywane w danym systemie przez poszczególnych jej członków. Wspólnie poznaje się także związki rodziców ze swoimi rodzinami pochodzenia, wzorce rodzinne wniesione przez nich do nowej rodziny i funkcjonujące w ich umysłach rodzinne mity. Często już na tym etapie rodzina zaczyna zauważać, że nękające ją problemy są spójne z doświadczeniami wcześniejszych pokoleń i w jakiś sposób przez nie warunkowane. Taka refleksja wielokrotnie wystarcza do zmiany funkcjonowania rodziny i dodatkowo silnie ją do niej motywuje.

Inną przyczyną trudności może okazać się określony, używany przez rodzinę wzorzec komunikacji, przy czym za komunikat uznaje się także objawy członka rodziny zgłaszanego do terapii oraz zachowania i nawyki wszystkich pozostałych członków rodziny. W toku terapii psychoterapeuta stara się wtedy nauczyć rodzinę innego, bardziej funkcjonalnego sposobu przekazywania sobie informacji.

Wreszcie uwaga terapeuty i rodziny skupia się także na stosowanych w rodzinnym systemie strategiach. Często bowiem to właśnie brak elastyczności w ich repertuarze jest odpowiedzialny za zaistniałe problemy. Sztywność używanych strategii przy jednoczesnej zmienienie zaistniałej w środowisku funkcjonowania rodziny, bądź też w niej samej na przykład na skutek pojawienia się lub odejścia poszczególnych członków albo wówczas, gdy wchodzi ona w inny moment cyklu rozwojowego powoduje najczęściej, że okazują się one całkowicie zawodne. Praca terapeutyczna skupia się w takim wypadku na wypracowaniu nowych, dostosowanych do zaistniałej zmiany, technik rozwiązywania problemów i układania rodzinnej codzienności.

Terapia systemowa pozwala nie tylko uporać się z nękającym rodzinę problemem, ale często jest dla jej członków bardzo ciekawym doświadczeniem, które pozwala każdemu z nich funkcjonować znacznie lepiej i czerpać z życia więcej satysfakcji. Dla rodziny terapia stanowi doświadczenie pogłębiające lub umożliwiające wzajemne zrozumienie i wzmacniające więzi w sposób niezagrażający autonomii osób ją tworzących. Często w czasie terapii rodzina po raz pierwszy zaczyna odczuwać satysfakcję z możliwości funkcjonowania właśnie w takim składzie, a poszczególne osoby tworzące ją, zaczynają w rodzinie widzieć swoją siłę a nie przeszkodę w rozwoju osobistym.

psycholog, psychoterapeuta . Tytuł magistra psychologii uzyskała na Uniwersytecie Warszawskim. Na tej samej uczelni ukończyła także studia z zakresu socjologii. Obecnie kończy pracę nad rozprawą doktorską.
W poradni PrimoPsyche prowadzi terapię indywidualną w podejściu psychodynamicznym oraz systemową terapię małżeństw, par i rodzin.

Ekspert edurady

# data[].attributes.attachment_link.description
Jeszcze kilkanaście lat temu niewiele zapytanych osób umiałoby odpowiedzieć na pytanie, na czym polega psychoterapia i kiedy człowiek powinien skorzystać z tej formy pomocy. Wydaje się jednak, że obecnie ta sytuacja się zmienia i coraz więcej osób ma świadomość, czym jest kontakt terapeutyczny - niektórzy doświadczyli go osobiście, inni wiedzą coś na ten temat z relacji bliskich albo z mediów.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Zbliża się czas egzaminów, zdawać je będą uczniowie gimnazjów ,liceów, techników, studenci. Każdy jest ważny i może mieć znaczenie dla dalszej edukacji. Dobrze zdana matura to przepustka na wymarzone studia, egzamin gimnazjalny zapewnić może naukę w dobrym liceum czy technikum. Warto więc solidnie się przygotować. Wielu uczniów zaczyna się denerwować, że czas ucieka i za co się tu zabrać w pierwszej kolejności. Nie ma cudownej recepty na efektywną naukę, która odpowiadałaby każdemu. Każdy uczeń ma swój własny styl nauki. Są jednak sprawdzone sposoby ,które pomagają w zrozumieniu i szybkim przyswajaniu materiału.

A oto kilka rad na efektywną naukę:

Planowanie

Przygotuj sobie plan nauki. Policz ile masz czasu do egzaminu-tygodni, może nawet dni. Jaki materiał musisz się nauczyć, a co powtórzyć.
Nie traktuj nauki jako zło konieczne-będzie ci wtedy trudniej. Pozytywne nastawienie to połowa sukcesu.

Miejsce do nauki

To prawda, że uczyć można się wszędzie, ale są miejsca gdzie jest łatwiej-cichy pokój, biurko ( w miarę uporządkowane), wygodny fotel. Nie ucz się na leżąc-to pozycja, która skłania do odpoczynku-szybko poczujesz znużenie, a nawet senność. Ważne jest dobre oświetlenie i żeby nie było w pokoju za ciepło-rozleniwia. Przygotuj coś do picia, najlepiej wodę mineralną i coś do przegryzienia-owoc lub kawałek czekolady. Trzeba dostarczyć mózgowi energii, no i sobie jakoś osłodzić ten trudny czas.

W nauce rób przerwy-krótki odpoczynek zwiększy efektywność pracy.

W czasie nauki możesz słuchać muzyki, ale nie każdej. Najlepiej „wspomaga" uczenie muzyka Mozarta-zmniejsza stres, dodaje pozytywnej energii, ułatwia zapamiętywanie. Nawet jeśli nie przepadasz za muzyką poważną -spróbuj-naukowo udowodniono, że wielu osobom pomaga.

Jeśli jednak czujesz zmęczenie, rozdrażnienie, zaczynasz się denerwować, to zapewne czas kończyć naukę w tym dniu. Śpij minimum 7 godzin na dobę. Nic tak skutecznie nie regeneruje sił , jak mocny, spokojny sen.

Nauka wielozmysłowa

Nauka to nie tylko bierne „zakuwanie". Uczyć mogą wszystkie twoje zmysły-notuj, rysuj, oglądaj, słuchaj, śpiewaj, stukaj, mów szeptem lub głośno, spaceruj po pokoju.

Przede wszystkim jednak skoncentruj się -powiedz sobie, że teraz czas przeznaczasz na naukę i tylko na naukę.

Z tekstu wybierz informacje najważniejsze, kluczowe, często „wytłuszczone"- powtórz je kilka razy. Ucz się ze zrozumieniem. Wyznaczaj sobie pytania do tekstu i sam na nie odpowiadaj. Wyobraź sobie to, o czym się uczysz, stwórz obraz tego o czym czytasz. Staraj się skojarzyć materiał z czymś, co już znasz. Opowiadaj tekst własnymi słowami.

Jeśli jesteś „wzrokowcem", czyli łatwiej uczysz się widząc tekst, to staraj się podkreślać na kolorowo, to co najważniejsze, rysować coś na marginesie(schemat-ilustrację), robić „ dopiski"- data , nazwa itp. ,przyklejać małe karteczki do tekstu itd.

Jeśli jesteś „słuchowcem", czyli łatwiej zapamiętujesz słuchając, to głośno powtarzaj zapamiętywany materiał, twórz rymowanki, dyskutuj z kolegami o zagadnieniach lub opowiadaj je domownikom ( rodzice na pewno chętnie posłuchają), nagrywaj sobie tekst „własnymi słowami", a potem często go odsłuchuj.

Jeśli to pomaga-ucz się chodząc po pokoju.
Zawsze ucz się przemiennie przedmiotów ścisłych i humanistycznych.

Powtórki

Każdy tekst czytaj w skupieniu-nie myśl o niczym innym.

Przeczytaj, podkreślając, to co najważniejsze. Potem czytaj to, co podkreśliłeś-cicho. Rób notatki na marginesie lub kartkach, jeśli nasunęło ci się coś ważnego związanego z tekstem. Dokładnie przeanalizuj rysunki, schematy, tabelki i to co „wytłuszczone" lub napisane kursywą-autor uznał to za istotne. Jeśli są podsumowania-czytaj je uważnie.

A teraz zaczynaj powtarzać. Materiał musi „ przejść" do pamięci długotrwałej. Wielu uczniów denerwuje się, że już po kilku godzinach od nauki danego materiału, zaczyna go zapominać. Zapamiętywanie wymaga powtórek. Generalną zasadą jest, że powtórki należy robić krótko po przyswajaniu danego materiału .Powtórki mogą mieć różną formę: np. szybkie przejrzenie notatek, czytanie tego, co zakreślone, podsumowania, opowiadania sobie, zerkając na tekst. Powtarzamy kilka razy.

Pamiętaj jeśli systematycznie uczyłeś się przez cały rok szkolny, to szybko sobie wszystko przypomnisz. Przecież to „jest" w twojej głowie.

Egzamin

Na egzaminie nie panikuj, że pustka w głowie. Uczyłeś się więc sobie przypomnisz!!! Będzie dobrze !!! Weź kilka głębokich oddechów i ... do pracy.

uważnie przeczytaj polecenia, nie komentuj ich

próbuj odpowiadać na wszystkie pytania zamknięte, jeśli nie znasz odpowiedzi-wybieraj tę, która wydaje ci się najbardziej prawdopodobna

najpierw odpowiadaj na pytania, które wydają ci się proste, potem przejdź do trudniejszych-mogą zabrać ci więcej czasu

na pytania otwarte odpowiadaj zwięźle, formułuj swoje myśli sensownie, logicznie.

uważnie zaplanuj treść wypowiedzi pisemnej

sprawdź-związek treści z tematem, ortografię (nawet dysortograficy - wy też musicie uważać!!!)

wykorzystaj cały ,przeznaczony na egzamin, czas

Pamiętaj egzamin to sprawdzian Twojej wiedzy i umiejętności ,ale nie „koniec świata"
Trzeba go zdać! Masz wiedzę, uwierz więc w siebie, dasz radę!!!

Powodzenia
Aleksandra Prabucka

# data[].attributes.attachment_link.title
CZAS EGZAMINÓW, CZYLI JAK SKUTECZNIE PRZYGOTOWAĆ SIĘ DO EGZAMINU

# data[].attributes.attachment_link.description
Zbliża się czas egzaminów, zdawać je będą uczniowie gimnazjów ,liceów, techników, studenci. Każdy jest ważny i może mieć znaczenie dla dalszej edukacji. Dobrze zdana matura to przepustka na wymarzone studia, egzamin gimnazjalny zapewnić może naukę w dobrym liceum czy technikum. Warto więc solidnie się przygotować.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Dzieci i młodzież w trudnych chwilach szczególnie potrzebują wsparcia rodziców, ponieważ zazwyczaj nie umieją jeszcze skutecznie poradzić sobie z trudną sytuacją i ze swoimi emocjami. Rodzice nie zawsze jednak wiedzą, jak takiej pomocy udzielić, a nawet mają kłopot z rozpoznaniem, kiedy dziecko jej potrzebuje.

Dorosłym czasem wydaje się, że dzieciństwo to wiek beztroski - w końcu dzieci nie mają problemów, z którymi oni sami się borykają. W rzeczywistości jednak młodzi ludzie stają w obliczu problemów, przykrości i wyzwań mniej lub bardziej typowych dla swojego wieku, z którymi sami mogą sobie nie poradzić.
Kiedy dzieje się coś poważnego
Wiele problemów dzieci i młodzieży wiąże się ze szkołą i grupą rówieśniczą. Dziecko w szkole jest obserwowane i oceniane, co może być źródłem stresu i lęku przed porażką. Czasem wystarczy przykra uwaga ze strony nauczyciela, by zachwiać samooceną dziecka. Równie ważna jest grupa rówieśnicza. Dzieci mogą doświadczać trudności w relacjach z rówieśnikami i przykrości z ich strony. Problemem budzącym silne emocje mogą być typowe między dziećmi nieporozumienia, konflikty czy złośliwości i zdarzenia poważniejsze - jak przemoc psychiczna lub fizyczna, dyskryminacja czy wykluczenie z grupy.

Dzieci i młodzież mogą też przeżywać trudne chwile związane z ich życiem osobistym i rodzinnym, np. z ciężką chorobą lub śmiercią bliskiej osoby lub zwierzęcia, rozstaniem z sympatią lub rozpadem przyjaźni, własną ciężką chorobą, poczuciem winy przeżywanym z powodu przypadkowego lub celowego działania, w którego efekcie ktoś doznał krzywdy. Trudne sytuacje mogą być jednak także bardziej zwyczajne i nie tak oczywiste. Nierzadko z perspektywy dorosłego są one łatwe do rozwiązania, podczas gdy dla dziecka stanowią poważny problem.

Trudności rodziców mogą pojawić się już na etapie rozpoznawania sytuacji, w których dziecko potrzebuje wsparcia. Objawy przeżywanych przez nie problemów, stresu, napięcia, smutku czy lęku są zwykle najłatwiejsze do zaobserwowania u młodszych dzieci, ponieważ rzadziej próbują one coś ukryć. Starsze dzieci i młodzież czasem starają się nie dać niczego po sobie poznać - z różnych powodów. Mogą czuć się winne (nawet gdy to one są poszkodowane), wstydzić się, nie chcieć martwić rodziców lub obawiać się ich reakcji.

Mimo to mogą wysyłać sygnały sugerujące, że w ich życiu dzieje się coś niepokojącego. Wśród nich warto wymienić:

fizjologiczne symptomy stresu - częste bóle o niewyjaśnionej etiologii (głowy, brzucha, mięśni), zaburzenia trawienia (biegunki, wymioty), zaburzenia łaknienia i snu, obniżenie odporności organizmu (częste infekcje), przyspieszone bicie serca, suchość w ustach, wzmożone napięcie mięśni,

zmiany zachowania - apatia, senność, wycofywanie się, milczenie, płaczliwość, lub przeciwnie - drażliwość, wybuchowość, zachowania agresywne,

spadek nastroju, smutek - np. dziecka nie bawi i nie interesuje coś, co dotąd wywoływało pozytywną reakcję,

unikanie tematów, które do tej pory były dla dziecka ważne - np. związanych ze szkołą czy rówieśnikami (tematy te mogą dotyczyć trudności dziecka),

zaniedbywanie obowiązków i dotychczasowych zainteresowań,

niechęć do spotkań z rówieśnikami,

odmowa chodzenia do szkoły,

moczenie nocne.

Co zrobić, by dziecko chciało rozmawiać?
Podczas spotkania z rodzicami pracownik poradni powinien wyjaśnić im, że jeśli chcą, aby dziecko szczerze mówiło im o swoich problemach i nie próbowało ich ukryć, powinni jasno dać mu do zrozumienia, że może i powinno tak zrobić. To, na ile chętnie dziecko otwiera się przed rodzicami, zależy nie tylko od jego charakteru (niektóre dzieci są bardziej skryte od innych), ale zwłaszcza od relacji rodzica z dzieckiem, sposobu, w jaki jest ono przez nich traktowane na co dzień. Jeśli rodzice często z nim rozmawiają, potrafią słuchać, mają dla niego czas, nie są skorzy do wyciągania pochopnych wniosków ani formułowania krytycznych ocen, a zarazem dają mu odczuć, że szanują i rozumieją jego uczucia - wówczas szansa, że dziecko zwierzy się im w trudnej chwili, jest duża. Powie ono rodzicom o swoich problemach, jeśli czuje, że naprawdę ich interesują i że spotka się ono ze zrozumieniem, życzliwością i miłością rodzica.

Czasem zdarza się, że dzieci, nim zwrócą się z jakimś problemem do rodziców, „badają grunt". Zadają pytania ogólne i pozornie niezwiązane z ich sytuacją (np. „Czy jak ktoś niechcący kogoś skrzywdzi, to jest jego wina?", „Czy jak ty byłeś w szkole, to ktoś cię kiedyś pobił?") lub przedstawiają swój problem jako dotyczący kogoś innego (np. „Wiesz, w naszej szkole jest dziewczyna, której nikt nie lubi..."). Od tego, jaka będzie odpowiedź rodzica i czy w ogóle okaże on zainteresowanie, może zależeć, czy dziecko się zwierzy. Rodzice powinni więc zachować czujność, kiedy dziecko w jakikolwiek sposób porusza tematy dotyczące problemów osób w jego wieku - nie należy go wówczas ignorować; warto pamiętać, że w pytaniu może kryć się drugie dno. Jeśli na zadane wcześniej przez dziecko pytania rodzice odpowiedzą np. „A co to znaczy "niechcący"? Jeśli komuś wyrządzamy krzywdę, to zawsze jest nasza wina!", „Mnie? Ależ skąd, wszyscy mnie szanowali, umiałem sobie radzić", „Nikt jej nie lubi? Co jest z nią nie tak?", prawdopodobieństwo, że dziecko się zwierzy, będzie niewielkie, bo już czuje się ocenione (tutaj jako winne, niezaradne i nieszanowane lub „dziwne" - skoro „coś jest z nimi nie tak").

Pracownik poradni może wyjaśnić, że w takich sytuacjach najlepiej zachować spokój (nie należy dać się ponosić emocjom, bo dziecko pomyśli, że zdenerwowało rodzica, i się wycofa). Rodzice powinni zadać dziecku pytanie, które zachęci je do szczegółowego opisu sytuacji, zanim ustosunkują się do tematu, np. „Hmm, trudno powiedzieć, bo sytuacje w życiu są bardzo różne. Możesz opowiedzieć mi o tym coś więcej?", „Czy ktoś mnie kiedyś pobił? Wiesz, w szkole mogą się nam przytrafić różne nieprzyjemne sytuacje. Czy pytasz o to w związku z czymś, co wydarzyło się w szkole?", „Dziewczyna, której nikt nie lubi? Gdyby tak faktycznie było, pewnie byłoby jej bardzo smutno, ale czy na pewno nikt jej nie lubi? Możesz opowiedzieć o niej coś więcej?".

Na podobnej zasadzie zdarza się, że dziecko zaczyna się zwierzać rodzicowi z jakiegoś problemu, by sprawdzić jego reakcję, po czym w toku rozmowy okazuje się, że chodzi o coś jeszcze. Przykładowo, dziecko może powiedzieć, że ciągle mu smutno, choć od śmierci ukochanego pieska minął już miesiąc, a gdy rodzic zacznie z nim o tym rozmawiać, dziecko otworzy się bardziej i wyzna, że jego smutek nie jest związany tylko z psem, ale też z tym, że tego dnia w szkole przyjaciel wyśmiał je przed całą klasą „bo ciągle się przejmuje jakimś głupim psem".
Wspierająca rozmowa
Warto, aby pracownik poradni zaprezentował rodzicom scenariusz przykładowej rozmowy rodzica z dzieckiem, zwracając uwagę na sposób formułowania wypowiedzi przez dorosłego, a także jego ekspresję pozawerbalną.

Jeśli to rodzic obserwuje niepokojące sygnały u dziecka, powinien sam niezwłocznie zainicjować rozmowę. Należy wybrać odpowiedni moment, nie odrywać dziecka od odrabiania lekcji czy od innego zajęcia, np. oglądania filmu; najlepiej, jeśli dziecko jest wypoczęte, najedzone i nigdzie się nie spieszy.

Zaczynając rozmowę, rodzic może upewnić się, czy dziecko ma na nią czas („Hej, masz teraz chwilkę dla mnie?"), a następnie zadać pytanie o sytuację, wychodząc od opisu konkretnych rzeczy, które zwróciły jego uwagę, np. „Zauważyłam, że ostatnio wydajesz się smutna, niewiele mówisz i trzymasz się z boku. Pomyślałam, że coś cię trapi. Powiesz mi, co to takiego?", „Ostatnio rzadko spotykasz się z Kubą i w ogóle o nim nie mówisz. Czy coś się wydarzyło?", „Ostatnio często chorujesz i często coś cię boli. Może wydarzyło się coś, co cię zdenerwowało, albo spotkała cię jakaś przykrość?".

Rodzic powinien dać dziecku czas na odpowiedź i nie naciskać. Jeśli pociecha milczy, zachęcić ją („Naprawdę chętnie cię wysłucham, jeśli masz jakiś kłopot, razem na pewno coś wymyślimy"), ale jeśli i to nie pomoże, nie nalegać, tylko wyrazić gotowość rozmowy w innym terminie („Dobrze, rozumiem, że nie chcesz teraz o tym rozmawiać, ale jeśli zmienisz zdanie, zawsze możesz do mnie przyjść. Chętnie cię wysłucham i na pewno ci pomogę. W końcu od tego są rodzice"). Jeżeli jednak mimo to dziecko nie zdecyduje się zwrócić do rodzica, powinien on ponowić próbę rozmowy, wyjaśniając, że miał nadzieję, iż dziecko samo powie mu, co się wydarzyło, ale skoro nie mówi, to się o nie martwi i bardzo chciałby wiedzieć, co je trapi.

Podczas rozmowy rodzic powinien:

oderwać się od innych zajęć i skupić swoją uwagę na dziecku,

porozmawiać z dzieckiem w zacisznym miejscu, w cztery oczy,

okazywać dziecku bezwarunkową miłość, akceptację, troskę i życzliwość,

nie okazywać przesadnych emocji (nie dramatyzować) - zachowanie emocjonalnej równowagi przez rodzica daje dziecku poczucie bezpieczeństwa; widzi ono w rodzicu kogoś, kto jest w stanie poradzić sobie z problemem i wesprzeć je,

odpowiadać na potrzeby dziecka związane z bliskością - przytulić, jeśli ono tego chce, ale nie nakłaniać go do bliskości, jeśli nie ma ochoty; w razie wątpliwości najlepiej po prostu zapytać („Czuję, że jest ci trudno, chcesz się do mnie przytulić?"),

uważać na słowa - zwłaszcza w pierwszej fazie rozmowy nie sugerować dziecku złych intencji czy winy, zwłaszcza jeśli jest ono ofiarą (warto zaznaczyć, iż często teza o tym, że ofiary przemocy prowokują sprawców, jest mitem), nie oceniać go, nie zawstydzać, nie umniejszać jego problemu i uczuć, nie traktować z góry; jeśli dziecko faktycznie postąpiło niewłaściwie lub popełniło błąd, rodzic powinien poruszyć ten temat dopiero w drugiej części rozmowy, kiedy już będzie miał pełny obraz sytuacji, nadal jednak nie należy krytykować dziecka czy krzyczeć na nie, ale konstruktywnie krytykować same jego zachowania, wyjaśnić, czemu było to niewłaściwe i jak można w podobnej sytuacji właściwie zachować się następnym razem,

w pierwszej fazie rozmowy przede wszystkim słuchać i ewentualnie dopytywać (ale nie wypytywać!) dziecko o niejasne kwestie, powstrzymując się od zadawania pytań sugerujących odpowiedź, wkładania własnych słów w usta dziecka, nadinterpretacji i wyciągania pochopnych wniosków,

upewniać się, czy dobrze zrozumiał - poprzez technikę aktywnego słuchania i stosowanie podsumowań oraz parafrazy wypowiedzi dziecka,

odzwierciedlać emocje dziecka i okazywać ich akceptację i zrozumienie,

dodać mu otuchy, opowiadając o własnych trudnościach z okresu, gdy był w jego wieku, i o tym, jak sobie z nimi poradził (również emocjonalnie),

zapewnić dziecko, że mu na nim zależy i zrobi wszystko, aby mu pomóc, że wierzy w jego możliwości (lub w dobre intencje) i że razem dadzą sobie radę, a nawet jeśli dziecko z czymś sobie nie poradzi, to i tak zawsze będzie mogło liczyć na rodzica i będzie przez niego kochane.

W tego typu sytuacjach częstym błędem rodziców jest przedwczesne ucinanie rozmowy lub ignorowanie dziecka. Rodzicom może zdawać się, że temat jest zamknięty, podczas gdy to, co usłyszeli, jest tylko czubkiem góry lodowej. Zanim dorosły zakończy rozmowę, powinien upewnić się, czy dziecko nie ma nic więcej do powiedzenia i czy faktycznie poczuło się lepiej (jeśli tego nie okazuje, prawdopodobnie temat nie został wyczerpany).

Warto uczulić rodziców na to, że już samo empatyczne i uważne wysłuchanie dziecka jest okazaniem mu wsparcia emocjonalnego, nie wolno więc tego pomijać. Dorośli często starają się skupiać na poszukiwaniu rozwiązań, chcą dziecku doradzić lub wręcz mówią mu, co ma robić - bo sądzą, że jako dorośli to wiedzą. Lepiej jednak się z tym wstrzymać - najpierw porozmawiać o tym, co dziecko czuje i myśli w związku z tą sytuacją, jak ją ocenia, co jest dla niego trudne. Dopiero później wspólnie z dzieckiem mogą poszukać rozwiązania, pamiętając, by go nadmiernie nie wyręczać. Dziecko powinno - w miarę swoich możliwości - brać udział w rozwiązywaniu problemu; dzięki temu nauczy się, jak sobie radzić i odzyska wiarę w siebie.
Co dalej?
Jeśli kłopoty dziecka dotyczą szkoły, rodzic powinien porozmawiać z wychowawcą i z nim współpracować, dziecku zaś zapewnić relaks, sprawić mu jakąś przyjemność (np. zrobić wspólnie coś fajnego), dbać o dobrą atmosferę w domu. Pomocne będzie też uczenie umiejętności przydatnych w rozwiązywaniu podobnych problemów w przyszłości, np. radzenia sobie z emocjami i stresem czy umiejętności interpersonalnych ułatwiających komunikację, radzenie sobie z zaczepkami czy rozwiązywaniem konfliktów. A jeśli kłopoty dziecka dotyczą nauki - skutecznych metod uczenia się i planowania codziennej pracy.

Jeżeli jednak starania nie przynoszą pożądanych rezultatów, rodzic powinien skontaktować się z fachowcem - pracownik poradni powinien wyjaśnić, kiedy i do jakich specjalistów warto się udać, a także gdzie ich szukać.

Dla dzieci, a nawet nastolatków w okresie buntu, wsparcie rodziców jest kluczowe, nawet jeśli dziecko tego nie okazuje. Warto zachęcić rodziców, aby byli uważni na potrzeby i zmiany zachowania swojej pociechy oraz by tak budowali z nią więź, by czuła, że może liczyć na ich wsparcie. Dzięki temu mają szansę dowiedzieć się o jej trudnościach i zacząć działać, zanim jeszcze pojawią się poważniejsze konsekwencje.
Bibliografia:
Chlebowska, Wychowanie. Najtrudniejsza ze sztuk pięknych, Gliwice 2014.

J. Elliott, M. Place, Dzieci i młodzież w kłopocie, Warszawa 2000.

A. Faber, E. Mazlish, Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, Poznań 2013.

R.W. Greene, Trudne emocje u dzieci, Warszawa 2014.

M. McKay, M. Davis, P. Fanning, Sztuka skutecznego porozumiewania się, Gdańsk 2002.

A. Stein, Dziecko z bliska idzie w świat, Warszawa 2014.

Opracowała: Magdalena Goetz, psycholożka i psychoterapeutka zajmująca się terapią młodzieży i dorosłych, prowadzi warsztaty psychoedukacyjne dla dzieci i młodzieży
oraz szkoli rady pedagogicznej

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rodzice mogą wspierać dziecko i nastolatka w trudnych chwilach? : Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna Mielec

# data[].attributes.attachment_link.description
Dzieci i młodzież w trudnych chwilach szczególnie potrzebują wsparcia rodziców, ponieważ zazwyczaj nie umieją jeszcze skutecznie poradzić sobie z trudną sytuacją i ze swoimi emocjami. Rodzice nie zawsze jednak wiedzą, jak takiej pomocy udzielić, a nawet mają kłopot z rozpoznaniem, kiedy dziecko jej potrzebuje.

# data[].attributes.body
Jak wspierać dziecko w powrocie do szkoły.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Za nami i przed nami mnóstwo wyzwań. Za nami kilkumiesięczne wyłączenie z pracy, szkoły, przedszkoli, kilkutygodniowy czas izolacji, wiele pytań i wątpliwości: co dalej będzie, ile to jeszcze potrwa? Teraz przed dziećmi, rodzicami, nauczycielami kolejne wyzwanie: wejście w nową szkolną rzeczywistość.
Różnie radzimy sobie z tym my- dorośli, różnie radzą sobie dzieci i różnie mogą reagować. Dlatego dzisiejszy artykuł postanowiłam poświęcić na to w jaki sposób możemy wspierać dzieci w czasie powrotu do szkolnej rzeczywistości i na co my- dorośli, powinniśmy zwrócić szczególną uwagę towarzysząc w tym dzieciom.
Przyznam, że po artykułach z zakresu wsparcia dzieci i nastolatków w czasie epidemii koronawirusa (znajdziecie je tutaj i tutaj) nie planowałam pisać tego tekstu. Pomyślałam, że wiele, z kwestii, które do tej pory opisywałam jest spójne. Jednak po kilku dniach w gabinecie, wysłuchaniu kilkunastu historii, także po wielu rozmowach ze znajomymi dziećmi, rodzicami, dorosłymi, zmieniłam zdanie.
Owszem, wiele z rzeczy, które tu za chwilę przeczytacie są uniwersalne, pojawiały się już na blogu, w poprzednich tekstach, jednak jest wiele obszarów tak ważnych, charakterystycznych dla obecnej sytuacji i tego, co obserwuję, że konieczne jest ich szerokie omówienie.
Poniżej znajdziecie najważniejsze (w moim odczuciu) wskazówki, które pomagają wspierać dzieci w trakcie trudnego powrotu do szkoły oraz obszary na które my- dorośli powinniśmy zwrócić uwagę towarzysząc dzieciom w powrocie (a które często wymykają nam się spod kontroli)
Pod artykułem znajdziecie także plakat psychoedukacyjny, który pojawił się na profilu facebookowym DP, będący pigułką wiedzy dotyczącej empatycznego wsparcia dzieci w powrocie do szkoły i przedszkola.
Zapraszam do lektury.

Po pierwsze: słuchaj i rozmawiaj bez oceniania.

Gdy przychodzi do nas dziecko z trudnością, problemem, refleksją mamy często tendencję do natychmiastowego poszukiwania rad i rozwiązań. Oczywiście robimy to w dobrej wierze- by pomóc. Często jednak nie o to chodzi i zatracamy najważniejszy aspekt rozmowy z dzieckiem. Dzieci przeważnie naprawdę nie potrzebują naszych rad. Potrzebują kogoś, kto poświęci czas i uwagę na wysłuchanie historii, przeżyć. Chcą wpatrzonych w nie oczu, kiwania głową, aktywnych sygnałów zainteresowania- parafrazowania „Mówisz o tym, że w szkole jest codziennie mierzona temperatura", „...zmartwiłeś się, gdy Kuba opowiedział Ci o tym jak chorował na koronawirusa". To wystarczy. Chodzi tylko i AŻ o wysłuchanie.

Kolejną kwestią jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do rozmowy. Bezpiecznej to znaczy, takiej, w której dziecko nie będzie poddawane ocenie, krytyce, usilnemu pokazywaniu naszej perspektywy. Zdarzy się, że dzieci będą różnie radzić z obecną sytuacją. Mogą opowiadać o zabawach przekraczających zasady bezpieczeństwa, o tym, co kto powiedział, czasem zniekształcać fakty. Żeby była jasność: tu nie chodzi o to, że mamy wszystko akceptować lub nie prostować faktów. Tu chodzi o nieoceniające komunikaty, które zachęcają do ponownych rozmów- w przeciwieństwie do tych z dodatkiem oceny, które zniechęcają i budują przekonanie „bez sensu opowiadać, bo pewnie mama/tata mnie skrytykują".

Przykłady:
Zamiast: „To co opowiadasz jest nierozsądne. Dzieci nie znają się na biologii, zaraz ci wytłumaczę..."
Powiedz: „Czyli mówisz, że Tomek opowiedział ci, że noszenie maseczek jest bez sensu i zastanawiasz się, czy warto je nosić. Chciałbyś usłyszeć moją perspektywę?"

Zamiast: „Wymienianie się maseczkami dla zabawy świadczy o głupocie i nieodpowiedzialności. Dobrze, że Pani Was szybko rozdzieliła."
Powiedz: „Czyli dzisiaj mieliście nową zabawę w zamienianie się maseczkami. Słyszę, że było przy tym mnóstwo śmiechu. Cieszę się, że mi o tym mówisz i dzielisz się swoim dniem. Jeżeli chcesz wyjaśnię Ci dlaczego Pani was rozdzieliła i zależy jej na tym, by nie było takich zabaw na przerwach..."

Bądź uważny na zmiany w zachowaniu dziecka. Nazwij to, co obserwujesz i okaż empatię.

Jak wspomniałam powyżej dzieci mogą różnie reagować na obecną sytuację. Mogą być bardziej zamyślone, rozkojarzone, spięte, częściej się złościć. Pamiętajmy, że najważniejsze jest to, czego nie widać. Pod tzw. „trudnym" zachowaniem, przeważnie kryje się cierpienie- myśli, emocje, doświadczenia, z którymi dziecko nie może sobie poradzić.
Jeżeli obserwujemy nowe, niepokojące zachowanie u dziecka warto nazwać to, co widzimy oraz okazać empatię i troskę. Zdarza się, że pojawia się pytanie- czy nazywać zachowanie; to, co jest „na wierzchu"? Z mojego doświadczenia wynika, że tak i często dzieci wręcz czekają, aż dorosły powie „Dostrzegam twoje wybuchy złości/ zamyślenie/niepokój. Wiem, że to skutek czegoś trudnego"

W jaki sposób mówić do dzieci, gdy dostrzegamy niepokojące zachowania?
„Widzę, że w ostatnim czasie jesteś często zamyślony. Mam wrażenie, że coś cię martwi."

„Zauważyłam, że w tym roku szkolnym trudno Ci kontrolować złość. Domyślam się, że sporo Cię przytłacza."

Zapewniaj o bezwarunkowym wsparciu. Bądź obecny.

Obecność, bezwarunkowe wsparcie i akceptacja, to często najcenniejsze, co możemy dać dziecku, kiedy przeżywa trudności. „Jestem przy Tobie" przynosi bezpieczeństwo i ukojenie. To zdanie, które warto szczególnie podkreślać, gdy dziecko decyduje, że nie jest gotowe z nami porozmawiać. Dajemy mu wówczas informację: „Jestem przy tobie nie tylko teraz, kiedy pytam, co się dzieje. Jestem przy tobie cały czas. Możesz się zwrócić do mnie wtedy, gdy będziesz gotowy i/lub wtedy, gdy będziesz potrzebował.

Przykłady komunikatów:
„Chcę, żebyś wiedział, że zawsze chcę Cię wysłuchać i wesprzeć."
„Jeżeli zechcesz opowiedzieć mi o tym, co cię przytłacza, pamiętaj, że jestem."

Otwórz się na wysłuchanie potrzeb i emocji dziecka. Pomóż nazywać uczucia i potrzeby.

Wszystkie uczucia są ważne. Wszystkie emocje są potrzebne. Wszystkie potrzeby to... potrzeby- potrzebują zaopiekowania.
Tak jak dzieci mają prawo różnie reagować, tak mają prawo różnie czuć, różnie interpretować.
Mają prawo czuć lęk związany z ryzykiem i odpowiedzialnością, mają prawo czuć złość na obostrzenia, które się pojawiły, mają prawo być zawiedzione, że to koniec nauki zdalnej, która była dla nich fajniejsza, mają prawo czuć smutek, że nie chodzą na ulubiony basen...

Podobnie z potrzebami- będą dzieci z ogromną potrzebą bezpieczeństwa, będą takie dla których nic się w tym obszarze nie zmieniło.
Można, by tutaj mnożyć przykłady, ponieważ każdy człowiek to indywidualne potrzeby i emocje.

To co najistotniejsze to AKCEPTACJA.
Bardzo ważne jest zaakceptowanie samego faktu, że dzieci mogą różnie czuć i różnie potrzebować oraz, że identyczne podejście do każdego nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem.
Odpowiednie wsparcie możemy dać wyłącznie wtedy, gdy zechcemy wsłuchać się w uczucia i potrzeby, gdy będziemy dopytywać:
„Chciałabym wiedzieć, jakie są Twoje odczucia"
„Czego potrzebujesz?"

Bardzo ważne jest również NAZYWANIE I AKCEPTOWANIE wszelkich emocji i potrzeb, z którymi przychodzą lub pokazują nam dzieci. Akceptowanie pokazuje im, że mogą doświadczać inaczej, na swój sposób i że to ok.
NAZYWANIE pomaga w porządkowaniu skomplikowanego świata przeżyć.
„Rozumiem, że czujesz złość, ponieważ..."
„To smutne, że nie chodzicie na basen..."
„Ilość nowych zasad, która się pojawiła może w nas wywoływać lęk. Chętnie wytłumaczę Ci dlaczego są one wprowadzone".

Wspieraj w poszukiwaniu sposobów radzenia sobie lub/i rozwiązywania trudności.

Nie mamy wpływu na sytuację, w której jesteśmy. Mamy jednak wpływ na to, w jaki sposób sobie z nią będziemy radzić i jak wesprzemy dzieci w funkcjonowaniu.
Na początku tekstu wspomniałam, że gdy słyszymy problem, mamy tendencję do wymyślania rozwiązań „na już", koniecznie naszych i z naszej perspektywy. Rzadko dzieci tego potrzebują. Czasem potrzebują wyłącznie wysłuchania, czasem pomysłów na rozwiązanie problemu/radzenie sobie, jednak ustalonych w atmosferze WSPÓŁPRACY. Jak rozróżnić o co chodzi? Znów z pomocą przychodzi komunikacja.

Warto zapytać: „Może wspólnie pomyślimy, w jaki sposób możemy Ci pomóc? lub dodać: „Czasami nie mamy wpływu na sytuację, z którą się mierzymy, ale możemy wymyślić sposoby na to, by było nam z nią łatwiej. Co ty na to, by zrobić burzę mózgów i zapisać pomysły na kartce?
Jeżeli dziecko zechce, koniecznie zapiszcie wszystkie wasze ustalenia. BARDZO WAŻNE, by KAŻDY pomysł dziecka traktować poważnie i z szacunkiem. Koniecznie go zapisać. Zapewniam, że najlepiej sprawdzają się pomysły z inicjatywy dzieci i, że nie ma bezsensownych pomysłów. Czasami „breloczek odstraszający zmartwienia" przypięty do spodni potrafi przynieść ogrom wsparcia.

Gdy zapiszcie wszystko zastanówcie się, które z pomysłów są możliwe do realizacji i od którego zaczynacie w pierwszej kolejności 🙂

Istotne jest także byśmy wspierali dziecko we wprowadzaniu nowych sposobów radzenia sobie i pokazywali swoją aprobatę do jego pomysłów.
Np. Naucz się na pamięć wierszyka o lęku, który wymyśliliście/ przypomnij o breloczku odstraszającym zmartwienia/ powiedz przy wyjściu pocieszające myśli itd.

Nie obarczaj nadmierną odpowiedzialnością.

To dla mnie szczególnie ważny akapit. Przyznam, że był pierwszym powodem, dla którego zaczęłam pisać ten artykuł. Celowo zostawiłam go na sam koniec, bo tyczy się nas- dorosłych.

W moim odczuciu, w obecnej sytuacji, najbardziej niepokojące jest to, jak wielka odpowiedzialność spadła na dzieci. Wielokrotnie przypominane zasady bezpieczeństwa, tłumaczone zagrożenia związane z koronawirlsem, pokazywanie jak każdy z nas odpowiada za drugą osobę. To przytłacza dorosłego, a tym bardziej dzieci.

Potrzeba ogromnej uważności na wszelkie przejawy nadmiernej odpowiedzialności u dzieci. To obszar, któremu warto poświęcić czas, wiele rozmów i wyjaśnień.

Jadnak największej uważności w powyższym obszarze potrzebujemy my- dorośli.
Nasz sposób mówienia do dzieci i o dzieciach, sposób przekazywania wiedzy, sposób wprowadzania zaleceń epidemiologicznych ma wielki wpływ na wszystkie dzieci, z którymi mamy styczność.
ODPOWIEDZIALNOŚĆ ciążąca na dzieciach, to obszar, który wymaga przemyślenia każdego naszego komunikatu.

Co mam na myśli?
„Przyszedł do klasy chłopiec z koronawirusem i teraz wszyscy są przez niego zarażeni..."
„Jeżeli ktoś z Was będzie miał koronawirusa i nie będzie uważał, by utrzymać dystans na przerwie, to nawet cała klasa może się zarazić"
„Jak nie będziesz prawidłowo nosić maseczki to możesz pozarażać inne dzieci i cała klasa znów będzie na zdalnym..."

To są komunikaty, których nie powinien słyszeć nikt. Jeżeli w szkole dojdzie do zarażenia, to będzie to przypadek, pech, niczyja wina.

Oczywiście edukacja jest ważna. Bezpieczeństwo jest ważne. Przestrzeganie reguł jest ważne i przekazywanie wiedzy dlaczego warto nosić maseczki, utrzymywać dystans, też jest ważne. Jednak opierajmy to na spokojnym, bezpiecznym, dziecięcym przekazie. Na dążeniu do bezpiecznej współpracy. Wykorzystywanie do przestrzegania obostrzeń przykładów opartych na straszeniu lub nakładaniu potencjalnej winy i odpowiedzialności jest krzywdzeniem i ciężarem nie do udźwignięcia.
To, co piszę powyżej tyczy się wyłącznie komunikacji i hipotetycznych sytuacji, w których biorą udział dzieci.

Idąc jeszcze dalej, zachęcam do zadania sobie pytania: jak nasz sposób przekazywania wiedzy, komunikowania się wpłynie na dziecko w sytuacji, gdy rzeczywiście okaże się chore?
To jest realne, to jest możliwe i to, co mówimy teraz ma ogromne znaczenie w kontekście trudnej i kryzysowej sytuacji zarażenia się któregokolwiek z dzieci.
Pamiętajmy o tym.

Podsumowując:

Wszystkim nam trudno.
Mam w sobie wiele empatii i podziwu dla dzieci, rodziców, nauczycieli i wszystkich pracowników szkół.
Wysyłam Wam ogromne porcje mocy i wsparcia.
Jest wiele sposobów na przejście z dziećmi obecnej sytuacji.
Ja zachęcam Was do tej takiej drogi, podczas której towarzyszyć Wam będzie: empatia, zrozumienie, spokój, troska, słuchanie, bliskość, współpraca i czasami odpuszczanie.

Trzymajcie się zdrowo i bezpiecznie!
Powodzenia!

<3
Jak zawsze jestem ciekawa waszych refleksji po przeczytaniu artykułu. Zostawcie po sobie ślad w komentarzu.

# data[].attributes.attachment_link.title
Szkoła w pandemii. Jak wspierać dziecko w powrocie do nowej, szkolnej rzeczywistości?

# data[].attributes.attachment_link.description
Za nami i przed nami mnóstwo wyzwań. Za nami kilkumiesięczne wyłączenie z pracy, szkoły, przedszkoli, kilkutygodniowy czas izolacji, wiele pytań i wątpliwości: co dalej będzie, inne niż zwykle wakacje- pełne obostrzeń. Teraz przed dziećmi, rodzicami, nauczycielami kolejne wyzwanie: wejście w nowąm szkolną rzeczywistość.Różnie radzimy sobie z tym my- dorośli, różnie radzą sobie dzieci i różnie mogą reagować.

# data[].attributes.headline
Powrót do szkoły w czasach pandemii  - jak się przygotować.

# data[].attributes.subject
Powrót do szkoły w czasach pandemii  - jak się przygotować.

# data[].attributes.body
Warto przeczytać!!!

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W obecnym czasie dochodzi wiele czynników, które napawają nas niepewnością. Wszystko co jest nowe nieznane wywołuje niepokój. Zmiana otoczenia, poznanie nowych ludzi. Lekki stres jest naturalną reakcją organizmu, gdyż motywuje nas do działania. Natomiast, aby oswoić niepokój dzieci i nie dać przejąć kontroli lękowi musimy z dziećmi rozmawiać o nadchodzących zmianach.

Zasada 1: Minimalizujemy stres i emocje

Dla naszych przedszkolaków pójście do szkoły jest wielkim wydarzeniem. Postarajmy się przez te ostatnie dni przed rozpoczęciem roku szkolnego zminimalizować stres. Dziecko może mieć wiele pytań, niepewności. Rozmawiajmy z dziećmi jak najczęściej o ich emocjach, pytaniach, przemyśleniach. Ważne żebyśmy zapewniali o naszym wsparciu.

„Podkreślajmy naszym dzieciom, iż niepokój, który czują jest rzeczą naturalną, że my też się boimy nowych rzeczy, bo ich nie znamy, natomiast z czasem ten lęk mija, gdy oswajamy się z sytuacją. Mówmy o tym, że to nowy etap, taka przygoda. Opowiedzmy jak chodziliśmy do szkoły, że na początku wszystko było nowe natomiast z dnia na dzień stawało się to codziennością, czymś znanym. Nie mówmy, że zawsze będzie wszystko dobrze i szkoła to zawsze super sprawa. Wtedy dziecko może czuć się zawiedzione przy pierwszych niepowodzeniach. Trzeba znaleźć równowagę między opowiadaniem o tym iż szkoła jest ciekawa, dziecko pozna nowych przyjaciół a tym, że nie wszystko będzie zawsze tak jak sobie wyobrażaliśmy" - mówi Anna Huzik, psycholog, trener umiejętności psychospołecznych.

Zasada 2: Nie straszymy

Musimy pamiętać, aby w naszych przekazach nie straszyć dziecka. Odwołajmy się do tego, że gdyby cokolwiek mu przeszkadzało, z czymś miałoby trudności może nam powiedzieć, a my mu pomożemy rozwiązać tę trudną sytuację. Nie pozwólmy, aby w obecności dziecka ktokolwiek opowiadał straszne historie ze swoich wspomnień np. o wrednej nauczycielce czy złośliwym dziecku. Taka sytuacja może przestraszyć dziecko. Jeżeli nasz pierwszoklasista zapyta się czy wszyscy będą mili, nie okłamujmy go, ale i nie straszmy. Odwołajmy się do poprzednich doświadczeń tzn. powiedzmy np. „pamiętasz jak w przedszkolu czasami kłóciłeś się z kolegą? Czasami takie sytuacje się zdążają. Powiedz mi wtedy o tym, gdybyś potrzebował pomocy, a zastanowimy się razem jak rozwiązać problem".

Zasada 3: Angażujemy dzieci we wspólne przygotowania

Żeby oswoić sytuację związaną z pójściem do pierwszej klasy warto, aby włączyć dziecko do wspólnych przygotowań. Pomóżmy posprzątać mu pokój robiąc miejsce na przybory szkolne. Zabierzmy dziecko na zakupy lub zamówmy razem rzeczy przez internet. Niech wybierze zeszyty, plecak czy inne akcesoria ze swoim ulubionym bohaterem z bajki co umili mu pobyt w szkole. Jeżeli jest to możliwe pojedźmy pod szkołę i pokażmy dziecku budynek z zewnątrz. Byłoby dobrze wejść do środka niestety zapewne przy pandemii będzie to utrudnione. Opowiedzmy dziecku jak mniej więcej będzie wyglądał rytm dnia. Uspokójmy dziecko, że dalej będzie miało czas na zabawę. Bądźmy cierpliwi przed rozpoczęciem szkoły i bardziej wyrozumiali na jej początku. Dziecko w wieku 7 lat ma dalej trudności z regulacją emocji i połączenie stresu z ekscytacją może się wiązać z niekontrolowaniem niektórych reakcji emocjonalnych. Przypatrzmy się naszym emocjom związanym z pójściem dziecka do szkoły. Nie przelewajmy naszego stresu na dzieci.

Zasada 4: Poznajmy nowe wytyczne w czasie pandemii

Jeżeli nie wiemy jeszcze jak w naszej szkole będą wyglądały wytyczne związane z czasem pandemii nie nastawiajmy dziecka, że na pewno będzie miał kolegę w ławce itp. Wiele kwestii jest jeszcze nieznanych. Jeżeli dziecko pyta, powiedzmy mu, że jeszcze dokładnie nie wiemy, jak będą wyglądały pierwsze dni w szkole natomiast, gdy tylko będziemy mieć informacje wszystko mu opowiemy. Zapewniajmy ciągle o tym, że zawsze może z nami porozmawiać, pytać. Wytłumaczmy, że teraz jest troszkę taki inny czas niż zwykle, natomiast i my i nauczyciele będziemy mu pomagać i wspierać.

Pamiętajmy pierwszy dzień szkoły, zmiana (zazwyczaj) całego otoczenia i ludzi jest dla dziecka dużym przeżyciem. To tak jakbyśmy się przenieśli do zupełnie nowej pracy, gdzie tak naprawdę nie wiemy do końca co będziemy robić. Pomyślmy jak my byśmy wtedy się czuli. Wspierajmy więc nasze dzieci, okazujmy zrozumienie ich lękom, akceptujmy emocje i rozmawiajmy.

Materiał przygotowany przez Annę Huzik, psychologa, trenerkę umiejętności psychospołecznych

Czytaj też:
Pandemia koronawirusa. Czy w szkołach od września będą wydawane obiady?

# data[].attributes.attachment_link.title
Powrót do szkoły w czasach pandemii - jak przygotować dzieci? Podpowiada psycholog

# data[].attributes.attachment_link.description
Rozpoczynający się we wrześniu rok szkolny, zbiegający się z sezonem grypowym i możliwą drugą falą zachorowań na COVID-19 to wyzwanie dla rodziców i ich pociech. Etap przejścia od przedszkolaka do pierwszoklasisty jest czasem zmian zarówno dla rodzica, jak i dziecka. W obecnej sytuacji pandemii jest to okres bardziej nieznany niż zwykle.

# data[].attributes.body
JAK PORADZIĆ SOBIE Z EGZAMINACYJNĄ PUSTKĄ W GŁOWIE?

Pustka w głowie to efekt stresu egzaminacyjnego.

Jeżeli nie możesz przypomnieć sobie odpowiedzi na jakieś pytanie, choć wiesz, że ją znasz, zostaw puste miejsce i przejdź do kolejnego pytania.

Jest szansa, że w trakcie rozwiązywania kolejnych zadań odpowiedź odnajdzie się w twojej głowie – mózg będzie jej poszukiwać, mimo że ty będziesz rozwiązywać kolejne zadanie.

Zadawaj sobie w myślach pytania pomocnicze (kto? kiedy? gdzie? jak?), pozwalające na łączenie faktów i dojście do potrzebnych informacji.

Postaraj się odprężyć. Weź kilka głębokich oddechów, rozluźnij ramiona. Zamknij na chwilę oczy, pomasuj skronie. Napnij mięśnie twarzy, a następnie je rozluźnij. Zaciśnij palce u rąk i nóg, rozluźnij je i kilkakrotnie powtórz to ćwiczenie.

Obniż rangę wydarzenia – pomyśl, że to nie egzamin, a zwykły sprawdzian.

Zastosuj autonarrację, czyli powtarzane w duchu pozytywne twierdzenia: Poradzę sobie… Z trudniejszymi rzeczami sobie radziłam/radziłem… Zdam, wiem to. Możesz też stworzyć sobie swoje hasło, które działa na ciebie kojąco lub wspierająco, typu: Spokój… Relaks…

# data[].attributes.body
* 800 702 222 - Centrum Wsparcia Fundacji Itaka, pomoc całodobowa E-mail: porady@liniawsparcia.pl

* 800 080 222 Telefon Zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Itaka - pomoc całodobowa

* 22 484 88 01 -Antydepresyjny Telefon Zaufania Fundacji Itaka czynny: poniedziałki i czwartki w godzinach 17:00 - 19:00

* 22 594 91 00 - Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji czynny w środę i czwartek w godzinach 17:00 - 19:00

ZNAJDUJESZ SIĘ W KRYZYSIE PSYCHICZNYM LUB MASZ MYŚLI SAMOBÓJCZE?
TUTAJ ZNAJDZIESZ POMOC

* 116 123 Telefon Zaufania dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym, czynny od poniedziałku do piątku w godzinach od 14:00 - 22:00

* 116 111 Telefon Zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, czynny w godzinach 12:00 - 02:00

* 800 702 222 Centrum Wsparcia Fundacji Itaka, jest całodobowe
Można także napisać tutaj:porady@liniawsparcia.pl

# data[].attributes.body
https://rodziceidzieci.com/kiedy-szukac-pomocy-psychologicznej-dla-dziecka-0

# data[].attributes.headline
Mózg TAK czyli jak dbać o równowagę psychiczną dziecka.

# data[].attributes.subject
Mózg TAK czyli jak dbać o równowagę psychiczną dziecka.