# data[].attributes.body
Als voorbereiding moet er een zo nauwkeurig mogelijk 3D beeld worden verkregen van het te bestralen gebied. Dit kan door middel van een CT, MRI en/of PET-scan. Op deze manier wordt de anatomie, fysiologie en biologische activiteit in het lichaam in kaart gebracht.

Om artefacten te voorkomen worden mallen gemaakt om het lichaam te fixeren. Hiervoor word een makkelijk vervormbaar materiaal gebruikt om snel een goed passende mal te maken. Hierdoor kan men er zeker van zijn dat dezelfde regio gecentreerd wordt. Door strepen op de mal of het lichaam te zetten wordt bij een volgende meting de stand van het lichaam exact gelijkgezet met de vorige behandeling.

De houding is dus een belangrijk onderdeel. Je moet bepalen of de patiënt op de rug of de buik ligt en de houding van armen, benen, enz.  Om te zorgen dat de patiënt in de goede positie blijft liggen kun je hulpmiddelen gebruiken zoals een kussen. Dit wordt vooral gedaan als het een lastige positie is voor de patiënt. VO9u�xQ:_�6

# data[].attributes.body
Planning
Voordat de bestraling begint, stelt de radiotherapeut het bestralingsplan vast.

Met behulp van de gegevens van de CT-scan wordt de optimale manier van bestralen bepaald. De radiotherapeut geeft op de beelden van de  CT-scan het doelgebied ( = bestralingsgebied) aan waar een maximaal effect bereikt moet worden. Ook worden de gebieden die ontzien moeten worden ingetekend om bijwerkingen in deze gebieden zoveel mogelijk te voorkomen.

Hierna wordt door de radiotherapeutisch laboranten het bestralingsplan gemaakt waarbij de optimale manier van bestralen bepaald wordt. Dit gebeurt door de juiste dosis en het aantal bundels te bepalen. Aan de hand hiervan kan een maximaal effect worden bereikt in het bestralingsgebied Dit is het TCP, Tumor Control Probabylity. Dit terwijl de kans op bijwerkingen zo klein mogelijk wordt gehouden en het gezonde weefsel zo min mogelijk straling krijgt. De Normal Tissue Complication Probability.

De dosis bepaal je aan de hand van de Therapeutische breedte. Deze moet zo breed mogelijk zijn. Dat wil zeggen zoveel mogelijk schade aan de tumor met zo minmogelijke schade aan de gezonde weefsels, behorend bij een bepaalde dosis.

Door meerdere bundels vanuit verschillende hoeken op de tumor te richten kan een lagere stralingsdos worden gebruikt voor de bundels en krijgt het tumorgebied de gewenste bestralingsintensiteit. Het doel hiervan is een groter bestralingseffect te bereiken en de omliggende gezonde weefsels minder te beschadigen.

Dit bestralingsplan wordt gecontroleerd en goedgekeurd door de radiotherapeut en klinisch fysicus.

# data[].attributes.headline
Follow-Up De nazorg bestaat uit bezoeken aan de specialist, de verpleegkundig specialist of de huisarts. Het eerste bezoek vindt meestal 2 tot 6 weken na de laatste bestraling plaats. Daarnaast moet je het eerste 2 jaar om de 3 maanden op controle komen. Als de bestraling 3 jaar geleden plaats heeft gevonden, vindt de controle om het half jaar plaats. Na die 5 jaar kom je jaarlijks nog op controle.  De bezoeken kunnen bestaan uit:Een gesprek over hoe het met de patient gaat.Onderzoek naar terugkeer van de ziekte, bijvoorbeeld een uitzaaiing of een nieuwe tumor. Het heeft alleen zin om de patiënt hierop te onderzoeken als de patiënt opnieuw behandeld kan worden. Het belangrijkste doel van de nazorg is om de kwaliteit van leven te verbeteren. Hoewel de nazorg niet verplicht is, is het wel fijn om te weten hoe u de bestraling heeft verdragen en of de bijwerkingen over zijn. Na de laatste bestraling ontvangt de patiënt een brief van de laborant met een aantal aanvullende adviezen om het herstel te bevorderen. Vaak krijgt de patiënt dan meteen een afspraak mee voor een controle bij de radiotherapeut. De patient wordt in het eerste jaar elke 3 maanden gecontroleerd. Later kan dit minder worden, zoals één keer in de 6 maanden of nog maar een keer per jaar.De nazorg kan ook dienen als evaluatie van de behandeling. Dit geeft de artsen inzicht in de gevolgen en effecten van de behandeling bij grote groepen patiënten. De nazorg kan ook dienen als geruststelling voor de patiënt zelf. Sommige patiënten vinden het fijn om eens of een aantal keer per jaar op controle te gaan om zo de bevestiging te hebben dat de tumor niet terug is gekomen. Andere patienten zien juist op tegen deze controles omdat ze elke keer weer in spanning worden gebracht.Het kwaliteitzorgsysteem is opgezet om het proces continue aan te sturen, zodat de zorg constant verbeterd kan worden. Revalidatie na de behandeling als onderdeel van de medische behandeling.Wanneer de patient door de ziekte of de medische behandeling beperkingen ervaart in zijn of haar functioneren, kan de patient in aanmerking komen voor een multidisciplinaire revalidatie behandeling, dit betekent dat er meerdere therapeuten betrokken zijn bij het programma dat met de patient wordt opgesteld. De case manager oncologische revalidatie en de revalidatie arts werken samen met de patient een programma uit dat bij de patient past.Revalidatie bestaat uit verschillende modules. Modules kunnen zowel individueel als in groepsverband worden gevolgd. 

# data[].attributes.subject
Follow-Up De nazorg bestaat uit bezoeken aan de specialist, de verpleegkundig specialist of de huisarts. Het eerste bezoek vindt meestal 2 tot 6 weken na de laatste bestraling plaats. Daarnaast moet je het eerste 2 jaar om de 3 maanden op controle komen. Als de bestraling 3 jaar geleden plaats heeft gevonden, vindt de controle om het half jaar plaats. Na die 5 jaar kom je jaarlijks nog op controle.  De bezoeken kunnen bestaan uit:Een gesprek over hoe het met de patient gaat.Onderzoek naar terugkeer van de ziekte, bijvoorbeeld een uitzaaiing of een nieuwe tumor. Het heeft alleen zin om de patiënt hierop te onderzoeken als de patiënt opnieuw behandeld kan worden. Het belangrijkste doel van de nazorg is om de kwaliteit van leven te verbeteren. Hoewel de nazorg niet verplicht is, is het wel fijn om te weten hoe u de bestraling heeft verdragen en of de bijwerkingen over zijn. Na de laatste bestraling ontvangt de patiënt een brief van de laborant met een aantal aanvullende adviezen om het herstel te bevorderen. Vaak krijgt de patiënt dan meteen een afspraak mee voor een controle bij de radiotherapeut. De patient wordt in het eerste jaar elke 3 maanden gecontroleerd. Later kan dit minder worden, zoals één keer in de 6 maanden of nog maar een keer per jaar.De nazorg kan ook dienen als evaluatie van de behandeling. Dit geeft de artsen inzicht in de gevolgen en effecten van de behandeling bij grote groepen patiënten. De nazorg kan ook dienen als geruststelling voor de patiënt zelf. Sommige patiënten vinden het fijn om eens of een aantal keer per jaar op controle te gaan om zo de bevestiging te hebben dat de tumor niet terug is gekomen. Andere patienten zien juist op tegen deze controles omdat ze elke keer weer in spanning worden gebracht.Het kwaliteitzorgsysteem is opgezet om het proces continue aan te sturen, zodat de zorg constant verbeterd kan worden. Revalidatie na de behandeling als onderdeel van de medische behandeling.Wanneer de patient door de ziekte of de medische behandeling beperkingen ervaart in zijn of haar functioneren, kan de patient in aanmerking komen voor een multidisciplinaire revalidatie behandeling, dit betekent dat er meerdere therapeuten betrokken zijn bij het programma dat met de patient wordt opgesteld. De case manager oncologische revalidatie en de revalidatie arts werken samen met de patient een programma uit dat bij de patient past.Revalidatie bestaat uit verschillende modules. Modules kunnen zowel individueel als in groepsverband worden gevolgd. 

# data[].attributes.body
Als voorbereiding moet er een zo nauwkeurig mogelijk 3D beeld worden verkregen van het te bestralen gebied. Dit kan door middel van een CT, MRI en/of PET-scan. Op deze manier wordt de anatomie, fysiologie en biologische activiteit in het lichaam in kaart gebracht.

Om artefacten te voorkomen worden mallen gemaakt om het lichaam te fixeren. Hierdoor kan men er zeker van zijn dat dezelfde regio gecentreerd wordt. Door strepen op de mal of het lichaam te zetten wordt bij een volgende meting de stand van het lichaam exact gelijk gezet met de vorige behandeling.

# data[].attributes.body
Bestraling (uitvoering)

Radiotherapie

Bestraling, ook wel radiotherapie genoemd, is een behandeling tegen kanker waarbij tumorcellen worden gedood met sterke radioactieve stralen. Meestal wordt bestraling uitwendig toegepast, maar er zijn ook inwendige bestralingsmethoden.

Bestraling

Radiotherapie is een veelgebruikte behandelmethode tegen kanker. Ongeveer de helft van de kankerpatiënten komt ermee in aanraking. Meestal bestaat de behandeling uit een serie bestralingen die met tussenpozen worden gegeven. Het lichaam kan dan tussendoor herstellen van de behandeling. Bestraling is ook belastend voor het lichaam. De omvang van die belasting van de bestraling hangt af van de stralingsdosis en de frequentie van de behandeling. Een goede lichamelijke en geestelijke conditie helpen bij het voorkomen van complicaties en bijwerkingen. Denk daarom na over behandelingen gericht op voeding, beweging en welzijn.

De stappen van de bestraling zelf:

o    Controleren van de positie van de patiënt

o    Instellen en bedienen van de bestralingsapparatuur (lineaire versnellers)

o    Toedienen van de juiste dosis straling op de juiste plaats

o    Controleren van de toestand van de patiënt tijdens de stralingsbehandeling

o    Signaleren van (en adequaat reageren op) voorkomende afwijkingen gedurende de bestraling

o    Toezien op de (stralings)hygiëne tijdens de behandeling

Protonentherapie

Protonentherapie is een bestralingsvorm waarbij de dosis straling nauwkeuriger kan worden toegediend, waardoor er minder straling komt in de normale weefsels. Hierdoor neemt de kans op bijwerkingen door bestraling af. De mate waarin de kans op bijwerkingen afneemt is bij iedere patiënt verschillend.

Protonentherapie in Nederland

Op dit moment is protonentherapie in Nederland nog niet beschikbaar. Diverse centra waaronder het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), de Technische Universiteit Delft, Amsterdam Proton Therapy Centre (APTC), ZuidOost Nederland ProtonenTherapie Centrum (ZON-PTC) in Maastricht.

Zij hebben van het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) toe stemming maar moeten zelf naar financiering zoeken. Naar verwachting zou Groningen de eerste patiënten kunnen gaan behandelen in 2017 en Delft een jaar later.

Wie zijn er bij de behandeling betrokken?

De radiotherapeut-oncoloog is een medisch-specialist die verantwoordelijk is voor de behandeling . Zij of hij stelt de indicatie tot bestraling vast en bepaalt tot welke dosis de verschillende organen in het lichaam mogen ontvangen. Tijdens de behandeling ziet de radiotherapeut-oncoloog toe op een goed verloop van de behandeling. Na de behandeling blijft de patiënt vaak, mede in verband met de chronische bijwerkingen, een tijd onder controle in het RIF. Tijdens en tussen de bestralingen zijn de volgende mensen aanwezig:

Radiotherapeutisch laboranten, radiotherapeut, assisterend laboranten, klinisch fysicimoulagemedewerkers (voor de maskers), verpleegkundigen, doktersassistenten, secretaressesaatschappelijk werk, diëtiste. Polikliniekassistenten zijn het eerste aanspreekpunt. Zij zijn de schakel tussen de arts en de patiënt; zij schrijven een patiënt in bij het eerste bezoek, geven hen een afsprakenkaart mee en doen zo nodig de huidverzorging.

De daadwerkelijke uitvoering van de bestraling geschiedt door de radiotherapeutisch laborant. Zij of hij heeft een de HBO-opleiding medische beeldvormende en radiotherapeutische technieken afgerond. Naast de uitvoering van de bestraling  is het ook de radiotherapeutisch laborant die de berekening van de bestralingsbehandeling uitvoert. Tijdens de bestraling heeft de patiënt dagelijks contact met de radiotherapeutisch laboranten. Uw vragen kunnen vaak door hen adequaat worden beantwoord.

Achter de schermen werken de fysici, fysisch-assistenten, versnellertechnici en ict-specialisten aan de betrouwbaarheid en veiligheid van de hoogwaardige apparatuur. Zij zijn ook betrokken bij de introductie van nieuwe bestralingstechnieken.​

Uitwendige bestraling: bestraling door de huid heen

Om een tumor te vernietigen, is een bepaalde dosis straling nodig. U krijgt die dosis meestal niet in 1 keer. Dat zou te veel schade aan de gezonde weefsels geven. Vaak krijgt u de straling in kleine porties. Hierdoor kunnen gezonde cellen zich iedere keer voor het grootste deel herstellen. Kankercellen kunnen dit minder goed en sterven geleidelijk af. Meestal duurt een bestralingsbehandeling 3 tot 7 weken.

Per keer een kleine dosis straling geven heet gefractioneerde bestraling. De bestraling duurt een paar minuten per keer.

Het verschilt hoe vaak iemand in totaal wordt bestraald. En hoeveel keer per week. Meestal is dit iedere werkdag, 5 keer per week. Heel soms is het mogelijk dat u 2 keer per dag wordt bestraald. Het is belangrijk om de serie bestralingen zo veel mogelijk volgens plan te geven, dus zonder onderbrekingen.

De bestralingsarts bepaalt aan het begin van de behandeling hoeveel bestralingen u krijgt. De duur van de behandeling zegt niet per se iets over de ernst van de ziekte.

Bestralingstechnieken

De arts wil de tumor zo goed mogelijk bestralen en gezonde organen zoveel mogelijk sparen. Daarvoor is de keuze voor de soort straling belangrijk. Maar ook welke techniek de arts gebruikt:

·         conformele bestraling: de arts richt van verschillende kanten een bestralingsbundel op de tumor. De stralingsbundel heeft dezelfde vorm als de tumor. Zo krijgt de tumor een hoge dosis straling en het weefsel om de tumor heen een lagere dosis.

·         IMRT: de arts kan binnen elke bestralingsbundel de dosis straling wisselen. Zo kan binnen het te bestralen gebied de dosis nog beter bepaald worden. De afkorting IMRT staat voor Intensiteit geModuleerde RadioTherapie.

·         IGRT is beeldgestuurde bestraling: voor de bestraling kan de arts een afbeelding maken van de precieze plek van de tumor. Dit kan bijvoorbeeld iedere dag. Hij kan dan de bestralingbundels aanpassen om het te bestralen gebied zo klein mogelijk houden. Voor IGRT brengt de arts vaak kleine gouden staafjes of goudmarkers aan in de tumor. De tumor is dan beter zichtbaar op de foto’s.
IGRT staat voor Image Guided Radiation Therapy.

·         RTRT is een speciale vorm van beeldgestuurde bestraling: soms beweegt een tumor mee met bijvoorbeeld de ademhaling. Met RTRT kan de arts die beweging met de bestralingsbundel volgen. RTRT staat voor Realtime Tumor Tracking Radiation Therapy.

·         adaptieve bestraling: de arts maakt dagelijks foto’s waarmee hij het bestralingsplan per dag aanpast. Soms verandert een orgaan van vorm. Bijvoorbeeld de urineblaas doordat er meer of minder urine in zit. Met deze bestralingstechniek kan de arts per dag de bestraling aanpassen bij de vorm en grootte van het orgaan op die dag.

·         VMAT: tijdens de bestraling draait de bestralingsbundel om de patiënt heen. De bundel verandert tegelijkertijd van vorm. Op deze manier kan de tumor heel precies worden bestraald. VMAT staat voor Volumetric Modulated Arc Technique

·         stereotactische bestraling: bij deze techniek draaien meerdere bundels om de patiënt heen. Daarmee kan de arts het te bestralen gebied nog nauwkeuriger bestralen met een heel hoge dosis straling. Deze bestraling kan alleen als het te bestralen gebied klein is.

·         IORT: bestraling tijdens een operatie. Hierbij kan de arts eenmalig een hoge dosis straling geven en gezonde organen buiten de bestralingsbundels houden. IORT staat voor Intra Operatieve RadioTherapie

Inwendige bestraling: u wordt van binnenuit bestraald

Bij inwendige bestraling plaatst de bestralingsarts radioactief materiaal in uw lichaam: dichtbij of in de tumor. Inwendige bestraling is alleen mogelijk als de tumor op een plaats zit die vrij gemakkelijk is te bereiken. Bijvoorbeeld bij:

·         baarmoederhalskanker

·         baarmoederkanker

·         blaaskanker

·         prostaatkanker

·         slokdarmkanker

·         bepaalde tumoren in het hoofd-halsgebied

·         heel soms bij sommige kindertumoren

Een voordeel van inwendige bestraling is dat de arts een hoge dosis straling kan geven op een klein gebied. Dit geeft minder risico op schade aan het gezonde weefsel eromheen dan bij uitwendige bestraling.

De arts adviseert soms inwendige bestraling in combinatie met uitwendige bestraling. Maar er zijn ook patiënten die alleen inwendige bestraling krijgen.

U kunt inwendige bestraling krijgen via een radioactieve bron:

·         die tijdelijk in uw lichaam zit: met een afterloading apparaat

·         die in uw lichaam blijft zitten: permanente implantatie

Een ander woord voor inwendige bestraling is brachytherapie. Brachy is Grieks voor dichtbij.

Een ander woord voor bestraling is radiotherapie.

Duur van de behandeling

Hoe lang de bestraling duurt met een afterloading apparaat verschilt: van ongeveer 10 minuten tot een paar dagen.

Bij inwendige bestraling met permanente implantatie blijft het materiaal in het lichaam achter gedurende de rest van het leven. De sterkte van de radioactieve straling neemt wel geleidelijk af. En is na een paar dagen niets meer te meten.

jPtTZa{��=P

# data[].attributes.body
De behandeling op de afdeling Radiotherapie begint met een intakegesprek. Er mag een vertrouwd persoon meegenomen worden. Dit gesprek wordt gevoerd met de radiotherapeut (bestralingsarts). De radiotherapeut bespreekt hoe de bestralingsbehandeling verloopt, mogelijke bijwerkingen en hoe hiermee omgegaan kan worden. Er vindt ook lichamelijk onderzoek plaats. Vragen die door de radiotherapeut gesteld kunnen worden zijn:

·       Waar kreeg u last van?

·       Wanneer ging u voor het eerst naar de dokter?

·       Wat zijn op dit moment uw klachten?

·       Welke medicatie gebruikt u/voor welke medicatie bent u overgevoelig?

Je kunt hier ook terecht voor eventuele vragen.

# data[].attributes.body
werkcollege 1