# data[].attributes.body
Intelektuwalismo at Wika

"Walang mang-aalipin kung walang magpapaalipin. -  Walang mananatiling busabos kung ang mga nagtatangkang mambusabos ay ilalagay sa dapat nilang kalagayan, at ang tinatapakan ay marunong umaray at makipaglaban sa karapatan."

Ang Pilipinas ay isa sa mga bansang nakararanas ng kolonyalismo. Ang mga karatig bans anito ay nakakaranas nito ngunit sa matatag na sibilisayon kumpara sa atin kung kaya’t tayo ay nasasakop sa iba’t ibang larang sa edukasyon , kultura , wika atbp.

Ang edukasyon ang dapat magsilbing pundasyon upang mapalalim ang antas ng kamalayan ng ating kababayan  sa mga suliranin ngunit sa salitang Ingles ang binibigyang prayoridad pati sa mundo ng kalakaran. Tunay nga na mahirap alisin ang siistemang kolonyol lalo’t higit sa panahon ngayon

Kung iisipin marami tayong pamanang yaman upang upang payabungin at magkaroon ng pantay-pantay na pag-unawa kung saan ito ay hindi lamang magiging limitado sa lahat bagkus  maging pantay para sa lahat. Ang ating pagiging intelektwal ang magiging instrumento upang balikan ang kulturang kinagisnan at bigyang pansin ang pagkukulang natin rito.

# data[].attributes.body
Sa kabuuan nitong aralin ukol sa mabuti at ‘di mabuting ambag ng Kolonisasyon, maging ng Intelektwalismo at Wika, ang mga sumusunod ay ang aking napagtanto at napagnilayan.

Hindi maitatatwa ang bakas ng kolonisasyon—Kastila at Amerikano sa ating bansa na masasabi nating hindi man nakatulong sa atin ay nagkaroon ng kaunting ambag sa kung paano tayo magsisimula at makapagpapaunlad nang sa ating sarili sapagkat ito’y atin nang tinangkilik at niyakap.

Sa kabilang banda, malaki at masaklaw ang usaping Intelektwalismo lalo na sa wika, ngunit dito papasok ang silbi nating mga guro sa kung paanong magsisimula ang pagpapayabong ng wikang Filipino bilang tayo ay sakop o nasa ilalim ng Larangang Pangwika na Nagkokontrol

# data[].attributes.body
''Ang wika ay instrumento ng pag-iisip. Sa pamamagitan ng wika ay umuunlad ang kaisipan. Sa pag-unlad naman ng kaisipan ay umuunlad ang wika. Ngunit kapag ang wika ay naging sagabal sa pag-iisip, ang pag-iisip ay nababansot o nababaog at magbubunga naman ng kulturang bansot.''

-G. Renato Constantino

1. Paano naapektuhan ng kolonyal na kasaysayan ang pagbabasa/kaugalian ng mga Pilipino?

Malaki ang naging epekto sa atin ng kolonyalismo. Naging ganap ang pananakop sa lahat ng
larangan ng ating buhay—sa relihiyon, sa edukasyon, sa istruktura ng lipunan, sa ekonomiya,
sa kultura at pati na sa wika. Dahil dito, ang tatak ng ating mananakop, lalo na yaong sa mga
Amerikano, ay malalim na nakaukit sa ating mga institusyon, sa ating isip at pananaw sa
daigdig. Halos lahat ng pangyayari sa ating buhay ay nakaukit na ang iniwan ng
kolonyalismo. Halimbawa nalang ang ating alpabeto, alam nating lahat na ito’y iimpluwensya
ng mga Amerikano, Nakakalungkot lang na minsang nasabi na sa atin na halos lahat ay hiram
lang natin sa ating mananakop.

2. Ano ang ebidensya na walang tradisyong intelektuwal ang mga Pilipino?

Madalas na inuudyok ang mga Pilipino na aralin at bigyang importansya ang mga pagaaral sa
akda ng ibang bansa. At hindi binibigyang pansin ang sariling atin. Gaya ng nasabi sa akda,
marami-rami na rin sa ating mga kababayan ang nakapag-ambag ng mahahalagang
kontribusyon sa daigdig ng kaisipan.

3. Paano nasabing bigo ang sistema ng edukasyon sa paglikha ng mga intelektuwal?

Hindi binibigyang-kakayahan ng ating sistemang pang-edukasyon ang ating mga estudyante
na makita ang pagkakaiba ng malalim at mababaw na kaisipan. Mas gusto nila ang mga
pelikula o palabas sa telebisyon na simpleng mga pormula ang ginagamit sa paglutas ng mga
problemang personal. Ang mga problemang panlipunan ay di pansin o tinatratong di
importante. Tatanda sila nang hindi man lang nakikilala ang ating mga likhang intelektuwal o
ang kabuuang daigdig ng karunungan. Walang hamon para sa kanila ang misteryo at abentura
ng intelektwalisasyon sapagkat mas naaakit sila ng mga kaalwanang materyal at aliwang
hungkag. Ang ganito ay bunga ng artipisyal na kultura na epektibong kinakalat mula sa
Kanluran.

4. Ano ang epekto ng wika bilang instrumento ng pag-iisip sa paggamit ng wikang dayuhan?

Maaaring hindi umunlad ang isang pag-iisip kung sabay na ginagamit ang wika. May maiiwan
at maiiwang wika. Nahahati ang isipan ng isang indibidwal sa pagsasaulo ng dahuyang wika.
Dahil Filipino ang ating wika iniisip ng marami na hindi naman ito kailangan pang palawakin
sapagkat iyo’y madali lamang at nagagamit sa hindi pormal at casual na usapan. Ang
nangyayari mas nabibigyan ng pansin ang dayuhang wika at naiiwan ang ating wika, hindi
napag aaralan nang buo.

# data[].attributes.body
Lingid sa kaalaman ng marami na ang wikang Filipino ay isang yamang angat sa iba bagamat sinasabing walang wikang inferyor at walang wikang superyor.

Yaman ang wikang filipino sapagkat:
Ang ating wika ay may sariling sistema ng paglalapi. Kaya nitong bumuo ng mga bagong kahulugan mula sa isang payak na salita o sa salitang ugat.

Ang mga pantig, na kung pagsasama-samahin ay makabubuo pa ng mga bagong kahulugan.

Dagdag pa rito, ang ating wika partikular sa bahagi ng pananalita halimbawa, ang pangngalan ay may kakayahang maging pandiwa sa maraming pagkakataon.

Maging ang kayarian ng pangungusap sa Filipino na kahit magkabaliktad ang simuno at panag-uri ay karaniwang karaniwan pa rin ang paggamit sa mga ito.

Ilan lamang ito sa mga patunay na ang wikang Filipino ay kayang makipagsabayan sa ibang wika.

# data[].attributes.body
Isa ang Pilipinas sa mga bansang may napakayamang kultura dahil sa mga natatanging kaugalian at tradisyon mula noon hanggang ngayon. Ang Kulturang Pilipino ang sumasalamin sa nakaraan. Mula sa mga bagay na ginagamit ngayon sa pang-araw-araw hanggang sa mga bagay na dinadaan-daanan lamang, lahat ng ito ay bahagi ng mga kultura ng Pilipino.  Mayroong mahigit 130 ethnolinguistic groups sa Pilipinas at may kani-kaniyang sariling diyalekto. Kabilang na rito ang mga wikang Tagalog na bahagi ng kultura ng mga Tagalog, Ilokano, Kapampangan na bahagi ng kulturang Kapampangan, Bisaya, at Chavacano.

Hindi lang basta sinasalita ang wika dahil dito nakapaloob ang kasaysayan at Kulturang Pilipino

Ang wikang binibigkas ng isang tao ay naglalahad ng pagkakakilanlan ng kanyang pinagmulan. Ito rin ay nagsilbing daan para magkaintindihan at magkaunawaan ang mga mamamayan sa isang bansa. Ang wika ay mahalaga at kinakailangan ng isang bansa maging ng tao sapagkat ito ang ginagamit sa pakikipagkomunikasyon, pakikipag-ugnayan at pakikipag-talastasan ng bawat mamamayan.

Hindi lang basta sinasalita ang wika dahil dito nakapaloob ang kasaysayan at Kulturang Pilipino. Lubos na pinapahalagan ng mga Pilipino ang kanilang wika.

Sa pagbabago ng henerasyon, marami na rin ang nagbago sa ating kultura lalong-lalo na patungkol sa ating wika. Nagkaroon na ng mas maraming barayti ng wika at nagsisimula na ring lumikha ng mga panibagong lenggwahe

# data[].attributes.body
Sa mga huling bahagi ng artikulo ukol sa Mga Patunay na 'Moog' ng Pagka-Pilipino, na ang wikang Filipino ay siyang pangalawang wika at wikang itinuturo sa ibang bansa, tulad sa Russia, mas mapaglimi kong ang wikang Filipino ay may kakayahang maging intelektwalisado ngunit sadyang nakukulangan lamang ng pagtutuon ng pansin upang mas mapaunlad pa ang gamit nito.

# data[].attributes.body
Kinilala ng Oxford English Dictionary (OED) ang ilang Filipino terms at unique na paggamit ng mga Pinoy sa ilang common English words sa kanilang bagong isyung diksyunaryo.

Sa report ng Philippine Daily Inquirer, sinabi ng OED na sa bagong edisyon ng kanilang diksyunaryo ay may mga napasamang Filipino terms gaya na lamang ng “Presidentiable”, “barkada”, “balikbayan”, halo-halo”, “sari-sari store”, “KKB” at iba pa.

Kasama rin sa kinilala ang termino ng mga Pinoy sa mga English word na “gimmick” na madalas gamitin dito sa Pilipinas bilang termino sa night out o paglabas-labas kasama ang mga kaibigan; “carnap” na ang ibig sabihin ay nakaw na sasakyan; at “presidentiable” na binigyang kahulugan ng oxford bilang ‘indbidwal na tiyak nakakandidato sa pagka-Pangulo’.

Sa latest na edisyon ng OED, mayroong 500 bagong mga salita, 900 na “newly revised” at “updated words” at mahigit 2,400 na mga salitang nabigyan ng bagong kahulugan.

Ayon kay Danica Salazar, Filipino lexicographer na nagtatrabaho bilang Consultant editor ng EOD, sa June 2015 update ng Oxford Dictionary, mayroong 40 salita na hango sa paggamit ng mga Pinoy sa ilang salitang Ingles.

Narito ang kumpletong listahan ng mga Filipino terms at expressions at kanilang kahulugan na napasama bagong edisyon ng OED:

advanced – of a clock or watch: indicating a time ahead of the correct time

bahala na- expressing an attitude of optimistic acceptance or fatalistic resignation, esp. in acknowledging that the outcome of an uncertain or difficult situation is beyond one’s control or is preordained; ‘que sera sera’. Hence also as noun (n): an approach to life characterized by this attitude.

balikbayan- a Filipino visiting or returning to the Philippines after a period of living in another country.

balikbayan box- a carton shipped or brought to the Philippines from another country by a Filipino who has been living overseas, typically containing items such as food, clothing, toys, and household products.

baon- money, food, or other provisions taken to school, work, or on a journey.

barangay- in the Philippines: a village, suburb, or other demarcated neighborhood; a small territorial and administrative district forming the most local level of government.

barkada- a group of friends.

barong- short for barong tagalog n.

barong tagalog- a lightweight, embroidered shirt for men, worn untucked and traditionally made of piña or a similar vegetable fiber.

baro’t saya- a traditional Philippine costume for women, consisting of a collarless blouse and a long wrap-around skirt.

batchmate- a member of the same graduation class as another; a classmate. Also in extended use.

buko- the gelatinous flesh of an unripe (green-husked) coconut.

buko juice- a drink made from the clear watery liquid inside unripe coconuts; coconut water.

buko water- buko juice

carnap- to steal (a motor vehicle).

carnapper- a person who steals a motor vehicle; a car thief.

comfort room- a room in a public building or workplace furnished with amenities such as facilities for resting, personal hygiene, and storage of personal items (now rare); (later) a public toilet (now chiefly Philippine English)

despedida- more fully despedida party; a social event honoring someone who is about to depart on a journey or leave an organization; a going-away party.

dirty kitchen- a kitchen where every day cooking is done by household staff, as distinct from a kitchen that is purely for show or for special use by the owner of the house.

estafa- criminal deception, fraud; dishonest dealing.

gimmick- a night out with friends.

go down (to get off a vehicle)- to get off a vehicle

halo-halo- A dessert made of mixed fruits, sweet beans, milk, and shaved ice, typically topped with purple yam, crème caramel, and ice cream.

high blood (adjectival use)- angry, agitated.

kikay- a flirtatious girl or woman. Also: a girl or woman interested in beauty products and fashion.

kikay kit- a soft case in which a woman’s toiletries and cosmetics are stored.

KKB- ‘kaniya-kaniyang bayad,’ literally ‘each one pays their own’, used especially to indicate that the cost of a meal is to be shared. Also as adjective.

kuya- an elder brother. Also used as a respectful title or form of address for an older man.

mabuhay- an exclamation of salutation or greeting: long live! good luck (to you)! hurrah! cheers!

mani-pedi- a beauty treatment comprising both a manicure and a pedicure.

pan de sal- a yeast-raised bread roll made of flour, eggs, sugar and salt, widely consumed in the Philippines, especially for breakfast.

pasalubong- a gift or souvenir given to a friend or relative by a person who has returned from a trip or arrived for a visit.

presidentiable- a person who is a likely or confirmed candidate for president.

pulutan- food or snacks provided as an accompaniment to alcoholic drinks.

salvage- to apprehend and execute (a suspected criminal) without trial.

sari-sari store- a small neighborhood store selling a variety of goods.

sinigang- in Filipino cookery: a type of soup made with meat, shrimp, or fish and flavored with a sour ingredient such as tamarind or guava.

suki- a buyer or seller involved in an arrangement whereby a customer regularly purchases products or services from the same provider in exchange for favorable treatment. Also: the arrangement itself.

utang na loob- a sense of obligation to return a favor owed to someone. / Tara Quismundo – PDI, Dona Dominguez-Cargullo

Sanggunian: https://radyo.inquirer.net/1746/pasok-sa-oxford-dictionary-and-kkb-at-iba-pang-salita#ixzz6mLdgTyzF
Follow us: @inquirerdotnet on Twitter | inquirerdotnet on Facebook

# data[].attributes.body
Mula sa mga artikulong tinalakay ni Dok. Ever ay lubhang nakatulong ang bawat artikulo upang mas maging malinaw ang wastong paggamit ng wikang Filipino sa bawat antas lalo't higit sa tersyarya.

Bilang guro sa kolehiyo, aking natutunan na kailangang mas bigyan ng tuon ang wastong paggamit ng mga salita upang sa gayon ay hindi magkaroon ng kalituhan ang mga mag-aaral sa mga salitang dapat nilang gamitin sa kanilang pakikipag-usap sa iba at maging sa kanilang pagsulat ng mga sanaysay,teksto,pahayag at sa kahit na anong gawain na ginagamitan ng pagsulat.

Sa pangkalahatan, mababakas ang dunong ng isang tao sa kung paano siya nagsasalita, nagsusulat at maging sa kung anong paraan niya ng pagbabato ng kanyang mga punto at argumento sa isang usapin.

# data[].attributes.body
Ang reyalidad na hindi nakikita ng mga taong sarado ang isipan kung ano ba talaga ang propesyon at tungkulin ng isang titser,guro, o maestra. Itong awit ay isang kamulatan upang mabuksan ang kaisipan ng mga tao sa gampanin ng isang guro sa kanyang propesyon, sa mga mag-aaral, magulang at sa lipunan.

Sa panahon ng pandemya lubos na naapektuhan ang mga guro lalo't higit ang mga gurong nasa pribadong paaralan. Kaya napilitan silang maghanap ng mga pagkakakitaan upang malamnan ang kanilang mga tiyan.

Sa pangkalahatan, ang guro ay guro at hindi lamang ''basta'' guro.

# data[].attributes.body
Mababakas sa mga liriko ng awiting "Titser" ang mga gawaing lagpas pa sa kanyang sinumpaang tungkulin. Nariyan din na sa kakapusan ng isang guro ay naisisingit pa niyang magbenta ng iba't ibang produkto o mga paninda bilang dagdag kita.

Sa kabuuan, ang awit ay sumsalamin sa pakikibaka ng bawat isang guro upang magampanan ang kanyang hati-hating tungkulin sa kanyang sarili, pamilya, mga mag-aaral at lalong higit sa lipunan.

# data[].attributes.body
Ang WIKA ayon kay Henry Gleason ito ay binubuo ng mga tunog na pinili at iniayos sa pamaraang arbitraryo ng mga taong nabibilang sa isang kultura o lipunan

Mula sa kabuuan ng mga artikulo aking nahinuha na Wika pa rin ang pinakamahalagang sangkap sa anumang paraan ng mabisang pakikipagtalastasan at komunikasyon maging ito ay hiram na salita o hiram na wika. Ipinapaalala nito na napaka-importante sa isang bansa na magkaroon ng pambansang wika upang lubos na makilala ang yaman ng ating kultura