# data[].attributes.attachment_link.title
Żołnierze wyklęci - Wikipedia, wolna encyklopedia

# data[].attributes.attachment_link.description
Żołnierze wyklęci, żołnierze niezłomni, polskie powojenne podziemie niepodległościowe i antykomunistyczne - antykomunistyczny, niepodległościowy ruch partyzancki, stawiający opór sowietyzacji Polski i podporządkowaniu jej ZSRR, toczący walkę ze służbami bezpieczeństwa ZSRR i podporządkowanymi im służbami w Polsce.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Płk Łukasz Ciepliński. Źródło: Wikipedia Commons
„Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji niepodległościowych, za krew przelaną w obronie ojczyzny" - napisał w lutym 2010 r. prezydent Lech Kaczyński, który podjął inicjatywę ustawodawczą w zakresie uchwalenia tego dnia pamięci.
Żołnierze Wyklęci byli żołnierzami polskiego powojennego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, którzy stawiali opór sowietyzacji Polski i podporządkowaniu jej ZSRS. Za cel stawiali sobie odzyskanie przez Polskę pełnej suwerenności państwowej. Największą zakonspirowaną organizacją niepodległościową po wojnie był Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji „Wolność i Niezawisłość" (używana była też nazwa Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość"), który powstał 2 września 1945 r. Jego pierwszym prezesem był płk Jan Rzepecki. Według szacunków w latach 1945-1946 liczebność WiN wynosiła 20-30 tys. zaprzysiężonych. Łącznie, przez ponad pięć lat działalności, funkcjonowały cztery komendy (zarządy) organizacji. Zrzeszenie stało się najważniejszym celem do zwalczenia dla komunistycznych służb bezpieczeństwa.

CZYTAJ TAKŻE

Powojenna konspiracja niepodległościowa była - aż do powstania „Solidarności" - najliczniejszą formą zorganizowanego oporu społeczeństwa polskiego wobec narzuconej władzy. Według niepewnych danych MSW z lat siedemdziesiątych w okresie 1945-1955 śmierć z bronią w ręku poniosło ok. 9 tys. członków konspiracji. Szacunki te są jednak niepełne, a opór był z pewnością liczbowo znacznie wyższy.

Walcząc z siłami nowego agresora, żołnierze niepodległościowi musieli się zmierzyć z ogromną, wymierzoną w nich propagandą Polski Ludowej, która nazywała ich „bandami reakcyjnego podziemia". Natomiast osoby działające w antykomunistycznych organizacjach i oddziałach zbrojnych, które znalazły się w kartotekach aparatu bezpieczeństwa, określono mianem „wrogów ludu".

Według niepewnych danych MSW z lat siedemdziesiątych w okresie 1945-1955 śmierć z bronią w ręku poniosło ok. 9 tys. członków konspiracji. Szacunki te są jednak niepełne, a opór był z pewnością liczbowo znacznie wyższy.

CZYTAJ TAKŻE

70 lat temu powołano Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość

Sformułowanie „Żołnierze Wyklęci" powstało w 1993 r. - po raz pierwszy użyto go w tytule wystawy „Żołnierze Wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 r.", zorganizowanej przez Ligę Republikańską na Uniwersytecie Warszawskim. Jego autorem był Leszek Żebrowski. Stanowi ono bezpośrednie odwołanie do listu otrzymanego przez wdowę po jednym z żołnierzy podziemia, w którym, zawiadamiając o wykonaniu wyroku śmierci na jej mężu, dowódca jednostki wojskowej pisze o nim: „Wieczna hańba i nienawiść naszych żołnierzy i oficerów towarzyszy mu i poza grób. Każdy, kto czuje w sobie polską krew, przeklina go - niech więc wyrzeknie się go własna jego żona i dziecko". Wyrażenie „żołnierze wyklęci" upowszechnił Jerzy Ślaski (1926-2002), publikując w 1996 r. książkę pod takim właśnie tytułem.

To pojęcie budzi pewne zastrzeżenia. „Ja pojęcia tego staram się nie używać. Jest ono mało precyzyjne, nieostre i silnie naznaczone emocjami. Osoby, które stosują określenie +żołnierze wyklęci+, odnoszą je do ludzi zaangażowanych w różne formy oporu przeciw komunizmowi w latach 1944-1956 w Polsce, w szczególności tych, którzy wzięli udział w walce zbrojnej. Nie odnosi się ono do działających po wojnie w Polsce organizacji i grup litewskich, ukraińskich czy też niemieckich" - mówił w rozmowie z PAP historyk prof. Rafał Wnuk, autor m.in. „Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego (1944-1956)".

Wyrażenie „żołnierze wyklęci" upowszechnił Jerzy Ślaski (1926-2002), publikując w 1996 r. książkę pod takim właśnie tytułem.

Przełom, jaki przyniósł rok 1989, nie od razu przyczynił się do przywrócenia społecznej pamięci o postaciach antykomunistycznego, niepodległościowego podziemia. Przez lata starania środowisk kombatanckich, organizacji patriotycznych, stowarzyszeń naukowych, przyjaciół rodziny tych, którzy byli członkami antykomunistycznego podziemia, pozostawały bez odpowiedzi.

Apele środowisk kombatanckich zaczęły zyskiwać coraz większe poparcie w drugiej połowie pierwszej dekady XXI w. Janusz Kurtyka, ówczesny prezes IPN, od końca 2005 r. nadał tym staraniom silny impuls i przyspieszenie.

19 listopada 2008 r. podczas spotkania w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, z udziałem wiceprezydenta Opola Arkadiusza Karbowiaka i pełnomocnika wojewody opolskiego ds. kombatantów i osób represjonowanych Bogdana Bocheńskiego, postanowiono w Opolu zorganizować 1 marca 2009 r. Dzień Żołnierza Antykomunistycznego. W liście do prezydenta Opola Ryszarda Zembaczyńskiego Janusz Kurtyka pisał: „Uroczystość oddania hołdu członkom zbrojnych organizacji niepodległościowych, walczących po II wojnie światowej z organami komunistycznego państwa, powinna wpisać się na stałe do kalendarza uroczystości państwowych".

28 lutego 2009 r. z inicjatywy prezesa Janusza Kurtyki i Jerzego Szmida na I Walnym Zgromadzeniu Stowarzyszenia NZS 1980 została podjęta uchwała popierająca inicjatywę Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, aby 1 marca ustanowić dniem Żołnierzy Wyklętych.

Zdecydowanego poparcia idei Dnia Pamięci udzielał prezydent Lech Kaczyński. To on ostatecznie skierował w lutym 2010 r. do Sejmu projekt ustawy w tej sprawie.

CZYTAJ TAKŻE

3 lutego 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o ustanowieniu dnia 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych. „W hołdzie Żołnierzom Wyklętym - bohaterom antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienie dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób, przeciwstawiali się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu" - głosiło uzasadnienie ustawy.

Data 1 marca nie jest przypadkowa. Tego dnia w 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, między godziną 20.00 a 20.45 strzałem w tył głowy zostali rozstrzelani przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość" - prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług", „Ludwik") i jego najbliżsi współpracownicy. Ciał zamordowanych nie wydano rodzinom. Pogrzebano je w nieznanym do dziś miejscu. Śmierć ponieśli: Łukasz Ciepliński, Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel.

W 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego unieważnił wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie z 14 października 1950 r. 3 maja 2007 r. prezydent Lech Kaczyński nadał Łukaszowi Cieplińskiemu Order Orła Białego w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej.

CZYTAJ TAKŻE

Data 1 marca 1951 r. symbolicznie zamyka dzieje konspiracji niepodległościowej, zapoczątkowanej 27 września 1939 r., w przededniu kapitulacji oblężonej przez Niemców Warszawy, kiedy to grupa oﬁcerów WP na czele z gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem zawiązała Służbę Zwycięstwu Polski (później przekształcaną kolejno w Związek Walki Zbrojnej i Armię Krajową, w 1945 r. zaś w Delegaturę Sił Zbrojnych, na bazie której w tym samym roku utworzono WiN).

Członkowie podziemia niepodległościowego działali do 1956 r.; ostatni „leśny" żołnierz ZWZ-AK, a później WiN - Józef Franczak „Lalek" - zginął w czasie obławy przeprowadzonej przez SB i MO w podlubelskim Majdanie Kozic Górnych 21 października 1963 r. Śmierć Franczaka zakończyła kartę zbrojnego oporu antykomunistycznego.

CZYTAJ TAKŻE

„Decyzja o uhonorowaniu Żołnierzy Wyklętych specjalnym dniem - 1 marca -miała kolosalne znaczenie. Społeczeństwo otrzymało jasny sygnał, że państwo polskie upomniało się o tę kategorię bohaterów - bojowników walki o niepodległość. Do tego czasu większość inicjatyw związanych z upamiętnianiem tego zjawiska wychodziła tak naprawdę od czynników społecznych, z bardzo zróżnicowaną oceną formułowaną przez różne kręgi naukowców i publicystów. Jest to moim zdaniem moment zwrotny w budowaniu świadomości historycznej o tym zjawisku" - powiedział w rozmowie z PAP dr Tomasz Łabuszewski, szef Biura Badań Historycznych IPN w Warszawie.
Anna Kruszyńska (PAP)

# data[].attributes.attachment_link.title
1 marca po raz dziesiąty obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych

# data[].attributes.attachment_link.description
„Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji niepodległościowych, za krew przelaną w obronie ojczyzny" - napisał w lutym 2010 r. prezydent Lech Kaczyński, który podjął inicjatywę ustawodawczą w zakresie uchwalenia tego dnia pamięci.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Odbijanie towarzyszy broni z obozów NKWD i ubeckich katowni. Zwycięskie starcia z wielokrotnie liczniejszymi siłami wroga. Czy wreszcie opanowywanie całych miasteczek. Oto siedem akcji żołnierzy podziemia antykomunistycznego, które powinien znać każdy z nas.
1. Rozbicie więzienia w Puławach

Akcja rozbicia sowieckiego więzienia w Puławach przypominała sceny z najlepszych filmów sensacyjnych. Dowodził nią major Marian Bernaciak ps. „Orlik", oficer Zrzeszenia WiN. 24 kwietnia 1945 r. pod bramę otoczonego murem kolczastym więzienia w Puławach podjechały dwa ciężarowe Studebackery. Wyskoczyło z nich czterech sowieckich żołnierzy eskortujących sześciu poobdzieranych i umorusanych „bandytów". Był to major „Orlik" i jego partyzanci. W tym samym czasie reszta oddziału, 34 żołnierzy, po kryjomu okrążyła budynek więzienia.

W czasie rozmowy z wartownikami pojawił się oficer NKWD, który zwietrzył podstęp i próbował sięgnąć po broń. Nie zdążył. „Orlik" położył go jednym strzałem, pozostałych rozbrojono. Polacy, nie zawracając sobie głowy ubowcami zabarykadowanymi na piętrze, po kolei uwalniali więźniów.

Podczas odwrotu kapral podchorąży Stanisław Szymański ps. „Igołka", stojąc na błotniku ciężarówki w mundurze sowieckiego majora, wrzeszczał: Tawariszczi! Poliaki naszych bijut! Uczynił tym na tyle duże zamieszanie, że kiedy na miejsce dotarła wreszcie sowiecka odsiecz, ostrzelała ona zabarykadowanych ubeków!

Sukces akcji był ogromny. Uwolniono 107 osadzonych, straty oddziału „Orlika" wyniosły dwóch zabitych i tyle samo rannych. Zginęło pięciu funkcjonariuszy komunistycznej bezpieki i dwóch milicjantów, pięciu innych było rannych.

2. Rozbicie obozu NKWD w Rembertowie

Do podobnej akcji, ale na dużo większą skalę, doszło w nocy z 20 na 21 maja 1945 r. w obozie NKWD w Rembertowie. Istniał on od jesieni 1944 r. i przetrzymywano w nim wielu żołnierzy i działaczy Polskiego Państwa Podziemnego w tym generała Emila Augusta Fieldorfa ps. „Nil". Informacja o jego pobycie w tym miejscu była prawdopodobną przyczyną ataku. Niestety, jak pisze o „Nilu" Waldemar Kowalski w książce „ Bohaterowie z dołów śmierci ":
26 marca - zesłano go w głąb Związku Sowieckiego. Istniała nadzieja odbicia więźnia, jednak przygotowania trwały zbyt długo. Nie przewidziano, że „Nil" trafi na nieludzką ziemię już niespełna trzy tygodnie po ujęciu.
Dowódcą operacji został młodziutki 21-letni oficer AK podporucznik Edward Wasilewski ps. „Wichura". Podlegało mu 44 żołnierzy. Późnym wieczorem Polacy, podzieleni na cztery grupy, uderzyli z dwóch stron, rozbijając wartownię przy jednej z bram i budynek komendantury obozu. Walka z Sowietami trwała 25 minut.

Udało się uwolnić około dwóch tysięcy więźniów przy stratach własnych wynoszących zaledwie trzech rannych żołnierzy! W strzelaninie zginęło też kilkudziesięciu enkawudzistów. W wielkiej obławie, prowadzonej ze wsparciem lotnictwa, udało się potem Sowietom złapać 210 uciekinierów, których bestialsko zamordowano.

3. Bitwa w Lesie Stockim

Walki w pobliżu wsi Las Stocki były chyba największą bitwą stoczoną po wojnie przez oddziały podziemia niepodległościowego z siłami komunistycznej bezpieki. 24 maja 1945 r. silna grupa operacyjna NKWD, UB, KBW i MO w sile około 700 ludzi i wsparta 5 pojazdami pancernymi uderzyła niespodziewanie na 170-osobowy oddział pod dowództwem wspominanego już majora Mariana Bernaciaka. Polscy partyzanci znaleźli się w potrzasku, komuniści powoli wypierali ich z zabudowań wsi, które zaczęły płonąć.

O zwycięstwie zadecydował przypadek. Oddział dowodzenia majora „Orlika" zrządzeniem losu natknął się na sztab komunistycznej grupy operacyjnej. Gdy na pytanie o hasło usłyszeli „Leningrad", zaterkotały automaty polskich partyzantów.

Komuniści zostali dosłownie rozniesieni ogniem. Reszta, pozbawiona dowództwa, potraciła głowy i poszła w rozsypkę. Niepodległościowcy polowali na nich do późnego wieczora. W wyszukiwaniu ich pomagali miejscowi chłopi. Ogółem komuniści stracili od 40 do 72 żołnierzy i 3 pojazdy pancerne przy 11 zabitych partyzantach.

4. Atak na więzienie w Kielcach

Była to najgłośniejsza tego typu operacja zbrojnego podziemia na Kielecczyźnie. Przeprowadziły ją liczące razem około 200 ludzi poakowskie oddziały partyzanckie związane z Delegaturą Sił Zbrojnych na Kraj. Dowodzili nimi kapitan Antoni Heda ps. „Szary" oraz porucznik Stefan Bembiński ps. „Harnaś".

Dzień przed akcją upozorowano atak na pobliskie miasteczko Szydłowiec. Fortel powiódł się i kiedy w kierunku Kielc podążali partyzanci, oddziały ludowego Wojska Polskiego i UB przetrząsały lasy koło Szydłowca w poszukiwaniu „reakcjonistów".

Bojownicy wjechali do Kielc tuż przed północą 4 sierpnia 1945 r. Sprawnie obstawili newralgiczne punkty miasta i zablokowali pozostałe siły komunistów. Następnie przeprowadzili udany szturm na więzienie, skąd uwolnili 354 osadzonych, wśród nich wielu oficerów polskiego podziemia. Sukces akcji był tym większy, że zginął tylko jeden partyzant i dwóch ludzi strony przeciwnej.

5. Bitwa w Miodusach Pokrzywnych

Bój stoczony między oddziałami polskiego podziemia a siłami NKWD, UB i LWP koło wsi Miodusy Pokrzywne uznawany jest za jedną z największych porażek sił komunistycznych na Podlasiu. Enkawudziści i ubowcy prowadzący działania pacyfikacyjne mieli nawet w swoich szeregach prokuratora i sędziego, aby stworzyć pozory „praworządności".

Waldemar Kowalski cytuje w „ Bohaterach z dołów śmierci " zasady postępowania komunistów wobec polskich wsi:
Postawić zasadę odpowiedzialności zbiorowej wsi za zbrodnie dokonywane na jej terenie. Na akty zbrodnicze reagować natychmiast: nakładaniem kar materialnych, konfiskowaniem dobytku; masowymi aresztami [...]; natychmiastowe na miejscu rozstrzeliwanie schwytanych z bronią w ręku, właścicieli domów, w których broń została znaleziona; w skrajnych wypadkach, przy napotkaniu na zbrojny opór wsi, spalenie wsi.
Mieszkańcy okolicznych wsi zwrócili się wówczas o pomoc do porucznika Zygmunta Błażejewicza ps. „Zygmunt" z 5 Wileńskiej Brygady. Wyekspediowany na odsiecz 1 szwadron wraz z odziałem podporucznika Władysława Łukasiuka ps. „Młot" liczył około 100 ludzi. Całością dowodził porucznik Błażejewicz. W nocy z 17 na 18 sierpnia 1945 r. siły partyzantów stanęły na kwaterach we wsi Miodusy Pokrzywne.

Rankiem przyszło ostrzeżenie, że zbliżają się żołnierze komunistycznej grupy operacyjnej. Wkrótce rozpętała się burza i część komunistycznych żołnierzy schroniła się w wielkiej stodole na skraju wsi. Doszło wtedy do gwałtownej wymiany ognia między obiema stronami.

Partyzantom udało się podpalić stodołę, co okazał się punktem zwrotnym. Komunistyczni żołnierze zaczęli się poddawać, w walce padło ich około 50, zlikwidowano również prokuratora i sędziego. Z polskiej strony zginęło 8 bojowników.

6. Zdobycie Hrubieszowa

W nocy 27 na 28 maja 1946 r. żołnierze AK-WiN razem z oddziałem Ukraińskiej Powstańczej Armii zajęli Hrubieszów. Mimo wzajemnych animozji - niektórzy z Polaków stracili bliskich w ukraińskich czystkach - połączył ich wspólny wróg. Siły sprzymierzonych liczyły po około 200 ludzi. Polakami dowodził porucznik Kazimierz Witrylak ps. „Hel", „Druk", Ukraińcami Jewhen Sztendera ps. „Prirwa".

Akcja przebiegła dosyć sprawnie, mimo że upowcom nie udało się zająć koszar NKWD i zostali zmuszeni do odwrotu. Związali jednak walką spore siły sowieckiej bezpieki. Polacy zdobyli za to gmach UB, wywołując tam prawdziwy popłoch wśród funkcjonariuszy komunistycznych służb. Rzucili się oni do panicznej ucieczki, a partyzantom udało się uwolnić 20 więźniów i przejąć kartotekę UB.

Opanowano też miejscową siedzibę PPR, gdzie również przejęto ważne dokumenty i zlikwidowano dwóch szczególnie zajadłych „partyjniaków". W boju zginęło 5 Ukraińców, a 3 zostało rannych, wśród Polaków znalazła się jedna przypadkowa ofiara. Ze strony przeciwnej zginęło 18 osób, byli również ranni.

Jako ciekawostkę należy dodać, że w czasie ataku na miasto z hrubieszowskich koszar LWP wysłano odsiecz w postaci plutonu z 5 pułku piechoty. Towarzyszył mu por. Wojciech Jaruzelski, wówczas pomocnik szefa sztabu pułku ds. rozpoznania. Oddział ten nie nawiązał jednak kontaktu ogniowego z napastnikami, mimo że przeszedł przez pozycje partyzanckiej grupy osłonowej. Być może żołnierze WiN-u po prostu nie chcieli strzelać do swoich rodaków.

7. Bitwa pod Zwoleniem

Była to jedna z ostatnich większych bitew stoczonych przez żołnierzy zbrojnego podziemia niepodległościowego z wojskami sowieckimi na terenie Polski. 15 czerwca 1946 r. oddział Związku Zbrojnej Konspiracji pod dowództwem Włodzimierza Kozłowskiego ps. „Orion" miał uderzyć na areszt UB w Kozienicach.

Aby zdobyć potrzebne do akcji pojazdy, partyzanci urządzili zasadzkę na szosie Radom-Puławy i zatrzymali tam kolumnę około 30 sowieckich ciężarówek. W trakcie gwałtownej strzelaniny zdobyto wszystkie pojazdy, a kilkunastu żołnierzy wroga poniosło śmierć.

Dawna siedziba Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Kozienicach

Na 9 „trofiejnych" pojazdach (resztę spalono) partyzanci ruszyli na Kozienice. Połowa 130-osobowego oddziału miała najpierw opanować posterunek MO i pocztę w leżącym po drodze Zwoleniu. Miało to na celu przerwanie łączności z Kozienicami.

Tymczasem pierwsza grupa pechowo natknęła się na duży oddział sowiecki kilka kilometrów za Zwoleniem. Sowieci przydusili ogniem do ziemi Polaków ewakuujących się w pośpiechu z ciężarówek i wyparli ich na skraj Puszczy Kozienickiej. Sytuacja partyzantów stawała się rozpaczliwa.

W międzyczasie nadjechała reszta grupy „Oriona" i doszło do połączenia obu oddziałów. Ich połączone siły przeszły do gwałtownego kontrataku i silnym ogniem zmusiły sowieckich żołnierzy do odwrotu. 30 z nich poległo, a dalszych kilkunastu zostało rannych. Z polskiej strony padło 7 partyzantów. Enkawudziści z zemsty spalili później w Zwoleniu i okolicznych miejscowościach prawie 30 domów i zabudowań gospodarczych.

Bibliografia:

1. Lech Kowalski, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego a Żołnierze Wyklęci, Zysk i S-ka, Poznań 2016.

2. Waldemar Kowalski, Bohaterowie z dołów śmierci, PWN, Warszawa 2016.

3. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, 5 Wileńska Brygada AK. 18 sierpnia 1945 r. Bitwa w Miodusach Pokrzywnych, Fundacja Pamiętamy, Perlejewo 2005.

4. Szymon Nowak, Bitwy Wyklętych, Fronda, Warszawa 2016.

5. Marian Raczyński, Odbicie więźniów z obozu w Rembertowie, „Rocznik Mińsko-Mazowiecki", nr 11/2003-2004.

6. Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki, Marcin Sołtysiak, Rozbicie więzienia w Kielcach w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r., Instytut Pamięci Narodowej Kielce 2009.

7. Joanna Wieliczka-Szarkowa, Bohaterskie akcje Żołnierzy Wyklętych, Wydawnictwo AA Kraków 2016.

8. Współpraca polsko- ukraińska przeciwko sowieckiemu okupantowi, „Gazeta Zamojska", 18 marca 2014 [dostęp: 1 września 2016].

# data[].attributes.attachment_link.title
Zuchwali i nieugięci. Siedem najbardziej spektakularnych akcji żołnierzy wyklętych

# data[].attributes.attachment_link.description
Odbijanie towarzyszy broni z obozów NKWD i ubeckich katowni. Zwycięskie starcia z wielokrotnie liczniejszymi siłami wroga. Czy wreszcie opanowywanie całych miasteczek. Oto siedem akcji żołnierzy podziemia antykomunistycznego, które powinien znać każdy z nas. 1. Rozbicie więzienia w Puławach Akcja rozbicia sowieckiego więzienia w Puławach przypominała sceny z najlepszych filmów sensacyjnych.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Z okazji obchodzonego 1 marca Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych Instytut Pamięci Narodowej przygotował wiele imprez w całym kraju. Celem przedsięwzięć jest uczczenie pamięci o podziemiu niepodległościowym z lat 1944-1963 oraz popularyzacja wiedzy na temat ich wysiłku w walce z sowietyzacją Polski.
W organizację obchodów święta Żołnierzy Wyklętych zaangażowały się zarówno centrala IPN, jak i wszystkie oddziały i delegatury Instytutu. Centralne obchody święta, zaplanowane na 1 marca na terenie całej Polski, poprzedzą imprezy towarzyszące, m.in. biegi ku czci polskich bohaterów, pokazy wystaw, filmów, warsztaty i gry edukacyjne, w tym odwiedziny w pierwszym w Polsce pokoju zagadek, poświęconym żołnierzom podziemia antykomunistycznego po II wojnie światowej. Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny (w niektórych przypadkach wymagana jest wcześniejsza rezerwacja).

Wybrane przedsięwzięcia przygotowane przez IPN:
Centrala IPN - Warszawa

Monodram „Inka" (reż. Milena Tejkowska) w wykonaniu Jagody Rall. Zaproszenia do zdobycia na stronie facebook.com/edu.ipn (od 20 lutego) - 28 lutego, godz. 19.00, Teatr Kamienica

Ekspozycja archiwaliów w Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Warszawie - 1 marca od godz. 9.00

Spotkanie z cyklu „Żołnierze Wyklęci i zapomniani bohaterowie" - pokaz filmu Tadeusza Pawlickiego „My, Ogniowe dzieci" o Józefie Kurasiu ps. „Ogień", jednym z najbardziej znienawidzonych przez komunistów dowódców podziemia niepodległościowego. Komentarz historyczny wygłosi dr Tomasz Łabuszewski (Oddział IPN w Warszawie) - 2 marca, godz. 17.30, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia"

Prezentacja komiksu Witolda Tkaczyka i Jacka Michalskiego „Oto jest głowa Franczaka" (wyd. Zin Zin Press) o Józefie Franczaku ps. „Lalek", ostatnim żołnierzu podziemia niepodległościowego, zamordowanym w 1963 r. Komiks jest fabularyzowaną wersją wydarzeń, opierającą się na najnowszych badaniach i najistotniejszych wątkach autentycznej historii - 3 marca, godz. 17.30, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia"

W ramach cyklu „Łączka i inne miejsca poszukiwań" spotkanie z Andrzejem Ciskiem z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Jak wygląda początek poszukiwań? Co można wyczytać z dokumentów archiwalnych? Ile godzin trzeba spędzić w archiwum, zanim rozpoczną się prace archeologiczne? Warsztaty będą okazją do poznania tajników pracy archiwisty, najciekawszych źródeł historycznych i zdobycia informacji o działaniu komunistycznego aparatu represji. Spotkanie poprowadzi red. Marcin Wikło - 6 marca, godz. 18.00, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia"

Pokaz filmu dokumentalnego IPN „Zapora" i spotkanie z Konradem Starczewskim, reżyserem. „Zapora" to film o jednym z najbardziej niezłomnych dowódców podziemia niepodległościowego, cichociemnym - mjr. Hieronimie Dekutowskim, który podobnie jak inni Żołnierze Wyklęci skazany został przez komunistów na wieczną niepamięć. Powrócił jako bohater - 7 marca, godz. 17.30, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia"

Spacer edukacyjny po Warszawie śladami miejsc zbrodni komunistycznych. Informacje i zapisy: michalina.zelazny@ipn.gov.pl - 7 marca, godz. 17.00

Wykład prof. Krzysztofa Szwagrzyka o programie badawczym IPN „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego 1944-1956" - 16 marca, godz. 13.00, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia"

Zapraszamy do pierwszego Pokoju Zagadek IPN pod nazwą „Żołnierze Wyklęci". Pokój zagadek łączy wykorzystanie artefaktów z szeregiem nowoczesnych technologii i elementów gier komputerowych. W scenografii wykorzystaliśmy m.in. oryginalne drzwi do celi z więzienia w Pułtusku, rozbitego 25 listopada 1946 r. przez oddział Stanisława Łaneckiego "Przelotnego"". Wszystkie zadania wymagają zdobycia konkretnej wiedzy na temat Żołnierzy Wyklętych, a tę zdobywa się, badając pomieszczenia pokoju zagadek i wykonując kolejne zadania. Jednorazowo w grze może uczestniczyć maksymalnie 5 osób - od 15 lutego, Centrum Edukacyjne IPN im. Janusza Kurtyki „Przystanek Historia". Wstęp bezpłatny, po wcześniejszej rezerwacji terminu. Zapisy na miejscu lub telefonicznie pod numerem: 22 576 30 04. Godziny rozpoczęcia gry: od poniedziałku do piątku - 10:00, 12:00, 14:00, 16:00, 18:00; sobota - 10:00, 12:00.

Oddział IPN w Białymstoku

Konferencja poświęcona Żołnierzom Wyklętym, współorganizowana z Urzędem Wojewódzkim w Białymstoku - 1 marca, Białystok

Miejskie uroczystości z udziałem asysty żołnierzy Wojska Polskiego - 1 marca, Białystok

Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych „Tropem Wilczym" - 26 lutego, Supraśl, Wasilkowo

Prezentacja wystawy „Żołnierze Wyklęci. Pamiętamy!" oraz inauguracyjny wykład w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych - 1 marca, Orzysz

Oddział IPN w Gdańsku

III Krajowa Defilada Pamięci Żołnierzy Niezłomnych - 26 lutego, Gdańsk, spod bazyliki św. Brygidy (po nabożeństwie)

Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych „Tropem Wilczym" - 26 lutego, Gdańsk

Akcja zapalenia zniczy na Alei Żołnierzy Wyklętych - 1 marca, Gdańsk

Uroczysty Apel Pamięci na Cmentarzu Garnizonowym - 1 marca, Gdańsk

Droga Krzyżowa w intencji Żołnierzy Niezłomnych (przemarsz spod Aresztu Śledczego na Górę Gradową) - 3 marca, Gdańsk

I Bydgoski Konkurs Wiedzy o Żołnierzach Wyklętych - 1 marca, Bydgoszcz

Oddział IPN w Katowicach Oddział IPN w Krakowie

Koncert organizowany wspólnie ze Stowarzyszeniem PASSIONART „Waszej Pamięci Żołnierze Wyklęci" - 26 lutego, Kraków, Auditorium Maximum UJ.

Promocja książki „Żołnierze Wyklęci - sądeccy bohaterowie antykomunistycznego podziemia" - Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu

„Namioty Wyklętych" - projekt edukacyjny we współpracy ze Stowarzyszeniem „Studenci dla Rzeczypospolitej" - Rynek Główny w Krakowie

Gra Miejska: Śladami Historii - Polskie Państwo Podziemne - Klucze 2017, współorganizowana przez Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Olkuszu

Oddział IPN w Lublinie

Uroczystości przy pomniku Zamordowanych na Zamku Lubelskim w latach 1944-1954 na cmentarzu przy ul. Unickiej, przy pomniku Zaporczyków na Placu Zamkowym oraz msza św. w intencji poległych, zamordowanych i zmarłych Żołnierzy Wyklętych w kościele pw. Michała Archanioła - 1 marca, Lublin

Start konkursu fotograficznego upamiętniającego miejsca i postacie związane z podziemiem niepodległościowym po II wojnie światowej na terenie dzisiejszego województwa lubelskiego - 27 lutego

Gra miejska - „Za służbę Bogu i Polsce" -28 lutego, Lublin

Koncert - poezja śpiewana - Hubert Bojarski - 28 lutego, Lublin, Sala Konferencyjna IPN

Sesja historyczna dla młodzieży oraz wystawa IPN „Zaplute karły reakcji..." - 28 lutego, Sala Błękitna Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie

Oddział IPN w Łodzi

Prezentacja wystawy „Stanisław Sojczyński "Warszyc" i Konspiracyjne Wojsko Polskie" - 1-30 marca, Łódź, Piotrków Trybunalski

Konferencja naukowa pt. „Stanisław Sojczyński "Warszyc" (1910-1947). W 70. rocznicę śmierci" - 1 marca, Łódź

Pokazy filmu Jacka Frankowskiego Inka. Są sprawy ważniejsze niż śmierć (2017), 28 lutego 2017 r., Łódź, Radomsko, 1 marca 2017 r., Łódź

Finał konkursu „Żołnierze Wyklęci obudźcie Polskę!" (patronat, opieka merytoryczna, materiały edukacyjna na nagrody), 6 marca 2017 r., Łódź

Oddział IPN w Poznaniu

I Wielkopolskie Forum Pamięci Narodowej, patronat honorowy: dr Jarosław Szarek. W programie m.in. dyskusja „Co dalej z pamięcią o Żołnierzach Wyklętych?",poświęcona kolejnemu etapowi przywracania pamięci o żołnierzach polskiego podziemia antykomunistycznego lat 1944-1963. Uczestnicy będą zastanawiać się jak dalej upamiętniać i upowszechniać wiedzę o Żołnierzach Wyklętych aby temat ten był nadal atrakcyjny dla młodzieży? Czy przejęcie organizowania obchodów święta 1 marca przez instytucje państwowe i samorządowe nie zmieni dotychczasowego spontanicznego i społecznego charakteru obchodów tego święta? Na forum swoje stoisko wystawi Narodowy Bank Polski, który z okazji Dnia 1 marca wyemitował okolicznościowe monety z Żołnierzami Wyklętymi. Zaplanowano też pokazy broni i umundurowania grup rekonstrukcyjnych - 4 marca, Centrum Edukacyjne IPN „Przystanek Historia" w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu, godz. 11.00-16.00.

Retrospektywa Festiwalu Filmów Dokumentalnych „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci" w Gdyni - 26-27 marca, Kino Rialto w Poznaniu

Oddział IPN w Rzeszowie

Uroczystości z udziałem władz lokalnych - 1 marca, Rzeszów

Pokaz multimedialny na budynku Urzędu Miasta - 1 marca, Przemyśl

Bieg „Wilczym Tropem" - 26 lutego, Leżajsk

Bieg ku pamięci Żołnierzy Wyklętych - 4 marca, Nowa Dęba

Oddział IPN w Szczecinie

Oficjalne obchody poprzedzi pokaz filmu Inka. „Są sprawy ważniejsze niż śmierć" w reż. Jacka Frankowskiego (sala konferencyjna IPN przy ul. Piotra Skargi 14, 27 lutego 2017 r., godz. 13:00) oraz prezentacja wystawy „"...Niech polska ziemia utuli ich do spokojnego snu..." Ekshumacje i identyfikacje ofiar terroru komunistycznego (sąsiedztwo Centrum Dialogu „Przełomy", pl. Solidarności 1, od 28 lutego 2017 r.).

W Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie odbędzie się premiera audiobooka „Nie było czasu na strach..." Z Janiną Wasiłojć-Smoleńską rozmawiają Marzena Kruk i Edyta Wnuk w interpretacji Anny Marii Buczek i Teresy Lipowskiej. Wydarzeniu towarzyszyć będzie premierowy pokaz filmu dokumentalnego o Janinie Wasiłojć-Smoleńskiej ps. „Jachna" oraz koncert pieśni partyzanckich.

Oddział IPN w Warszawie

Piknik edukacyjny w Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Warszawie - 1 marca od godz. 9.00

Konferencja „Niezłomni w walce o wolność ojczyzny" - 9 marca 2017, Centrum Edukacyjne IPN w Warszawie

Publikacja pakietów promocyjnych „Żołnierze Wyklęci na Kresach"

Oddział IPN we Wrocławiu

„Bieg Wilczym Tropem", Wrocław - Stadion Olimpijski - 26 lutego, Wrocław

„Bieg Niezłomnych" - 26 lutego, Jelenia Góra

Delegatura IPN w Bydgoszczy

I Bydgoski Test Wiedzy o Żołnierzach Wyklętych - 1 marca, Urząd Wojewódzki w Bydgoszczy

Przegląd filmów poświęconych podziemiu niepodległościowemu „My jesteśmy Wojsko Polskie" -28 lutego - 9 marca, Bydgoszcz, Toruń, Włocławek, Inowrocław, Grudziądz

Delegatura IPN w Kielcach

Uroczystości z udziałem władz lokalnych m.in. pod pomnikiem poświęconym żołnierzom AK, NSZ i WiN na Cmentarzu Kielce-Piaski, pod pomnikiem Armii Krajowej oraz nabożeństwo w intencji Żołnierzy Wyklętych w Bazylice Katedralnej - 1 marca, Kielce

Koncert organizowany wspólnie ze Stowarzyszeniem PASSIONART „Waszej Pamięci Żołnierze Wyklęci" - 28 lutego, Kieleckie Centrum Kultury.

Premiera filmu Konrada Łęckiego „Wyklęty" - 2 marca, Kieleckie Centrum Kultury

Ekspozycja wystawy „Niezłomna, wyklęta, przywrócona pamięci. Danuta Siedzikówna "Inka" 1928-1946" - 1-28 lutego, Centrum Edukacyjne IPN „Przystanek Historia" w Kielcach

Delegatura IPN w Olsztynie

Obchody 1 marca w Urzędzie Wojewódzkim w Olsztynie (m.in. wystawa IPN)

Audycja radiowa o Żołnierzach Wyklętych w Radiu Olsztyn (cykl „Historyczny leksykon IPN")

Delegatura IPN w Radomiu
Otwarcie wystawy „Bić się do końca. Podziemie niepodległościowe na ziemi radomskiej w latach 1945-1955". W programie prelekcja i pokaz filmu o Franciszku Jaskólskim „Zagończyku". Spotkanie połączone z prezentacją wydawnictw poświęconych konspiracji antykomunistycznej w Polsce oraz elektronicznej wersji komiksu „Amnestia" o akcji rozbicia więzienia w Radomiu we wrześniu 1945 r. - 1 marca, Publiczne Gimnazjum nr 10 w Radomiu

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
biuro udostępniana i archiwizacji dokumentów

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni hitlerowskich

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
główna komisja badania zbrodni niemieckich

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych 2017 - wydarzenia przygotowane przez IPN

# data[].attributes.attachment_link.description
Z okazji obchodzonego 1 marca Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych Instytut Pamięci Narodowej przygotował wiele imprez w całym kraju. Celem przedsięwzięć jest uczczenie pamięci o podziemiu niepodległościowym z lat 1944-1963 oraz popularyzacja wiedzy na temat ich wysiłku w walce z sowietyzacją Polski.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Walcząc z siłami nowego agresora, musieli zmierzyć się z ogromną, wymierzoną w nich propagandą Polski Ludowej, która nazywała ich „bandami reakcyjnego podziemia". Z kolei osoby działające w antykomunistycznych organizacjach i oddziałach zbrojnych, które znalazły się w kartotekach aparatu bezpieczeństwa, określono mianem „wrogów ludu". Mobilizacja i walka Żołnierzy Wyklętych była pierwszym odruchem samoobrony społeczeństwa polskiego przeciwko sowieckiej agresji i narzuconym siłą władzom komunistycznym, ale też przykładem najliczniejszej antykomunistycznej konspiracji zbrojnej w skali europejskiej, obejmującej teren całej Polski, w tym także utracone na rzecz Związku Sowieckiego Kresy Wschodnie II RP.

Uczestników ruchu partyzanckiego określa się też jako „żołnierzy drugiej konspiracji" lub „Żołnierzy Niezłomnych". Sformułowanie „Żołnierze Wyklęci" powstało w 1993 roku - po raz pierwszy użyto go w tytule wystawy „Żołnierze Wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 r.", zorganizowanej przez Ligę Republikańską na Uniwersytecie Warszawskim. Jego autorem był Leszek Żebrowski.

Liczbę członków wszystkich organizacji i grup konspiracyjnych szacuje się na 120-180 tysięcy. Większość akcji oddziałów podziemia antykomunistycznego było wymierzonych w oddziały zbrojne UB, KBW czy MO. Podziemie niepodległościowe aktywnie działało też na Kresach Wschodnich, szczególnie na ziemi grodzieńskiej, nowogródzkiej i wileńskiej. Ostatnim członkiem ruchu oporu był Józef Franczak ps. „Lalek", który zginął w obławie w Majdanie Kozic Górnych pod Piaskami (woj. lubelskie) osiemnaście lat po wojnie - 21 października 1963 roku. Żołnierzy Wyklętych dotknęły ogromne prześladowania. W walkach podziemia z władzą zginęło około 9 tys. konspiratorów. Kolejnych kilka tysięcy zostało zamordowanych na podstawie wyroków komunistycznych sądów lub zmarło w więzieniach. Wciąż są to szacunki. Wysiłek zbrojny i martyrologia drugiej konspiracji nadal wymagają badań.

Fenomen powojennej konspiracji niepodległościowej polega m.in. na tym, że była ona - aż do powstania Solidarności - najliczniejszą formą zorganizowanego oporu społeczeństwa polskiego wobec narzuconej władzy. Żołnierze Wyklęci dzięki swojej działalności przyczynili się do opóźnienia kolejnych etapów utrwalania systemu komunistycznego, pozostając dla wielu środowisk wzorem postawy obywatelskiej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych"

# data[].attributes.attachment_link.description
Walcząc z siłami nowego agresora, musieli zmierzyć się z ogromną, wymierzoną w nich propagandą Polski Ludowej, która nazywała ich „bandami reakcyjnego podziemia". Z kolei osoby działające w antykomunistycznych organizacjach i oddziałach zbrojnych, które znalazły się w kartotekach aparatu bezpieczeństwa, określono mianem „wrogów ludu".

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Uroczystości przed gmachem dawnego aresztu, obecnie siedzibą Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych. 01.03.2018. Fot. PAP/T. Gzell

„Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji niepodległościowych, za krew przelaną w obronie ojczyzny" - napisał w lutym 2010 r. prezydent Lech Kaczyński, który podjął inicjatywę ustawodawczą w zakresie uchwalenia tego dnia pamięci.

Żołnierze Wyklęci byli żołnierzami polskiego powojennego podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, którzy stawiali opór sowietyzacji Polski i podporządkowaniu jej ZSRS. Żołnierze podziemia niepodległościowego za cel stawiali sobie odzyskanie przez Polskę pełnej suwerenności państwowej. Największą zakonspirowaną organizacją niepodległościową po wojnie był Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji „Wolność i Niezawisłość" (używana była też nazwa Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość"), który powstał 2 września 1945 r. Jego pierwszym prezesem był płk Jan Rzepecki. Według szacunków w latach 1945-1946 liczebność WiN wynosiła 20-30 tys. zaprzysiężonych. Łącznie, przez ponad pięć lat działalności, funkcjonowały cztery komendy (zarządy) organizacji. Zrzeszenie stało się najważniejszym celem do zwalczenia dla komunistycznych służb bezpieczeństwa.

Powojenna konspiracja niepodległościowa była - aż do powstania „Solidarności" - najliczniejszą formą zorganizowanego oporu społeczeństwa polskiego wobec narzuconej władzy.

Według niepewnych danych MSW z lat siedemdziesiątych w okresie 1945-1955 śmierć z bronią w ręku poniosło ok. 9 tys. członków konspiracji. Szacunki te są jednak niepełne, a opór był z pewnością liczbowo znacznie wyższy.

Walcząc z siłami nowego agresora, żołnierze niepodległościowi musieli się zmierzyć z ogromną, wymierzoną w nich propagandą Polski Ludowej, która nazywała ich „bandami reakcyjnego podziemia". Natomiast osoby działające w antykomunistycznych organizacjach i oddziałach zbrojnych, które znalazły się w kartotekach aparatu bezpieczeństwa, określono mianem „wrogów ludu".

Sformułowanie „Żołnierze Wyklęci" powstało w 1993 r. - po raz pierwszy użyto go w tytule wystawy „Żołnierze Wyklęci - antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 r.", zorganizowanej przez Ligę Republikańską na Uniwersytecie Warszawskim. Jego autorem był Leszek Żebrowski. Stanowi ono bezpośrednie odwołanie do listu otrzymanego przez wdowę po jednym z żołnierzy podziemia, w którym, zawiadamiając o wykonaniu wyroku śmierci na jej mężu, dowódca jednostki wojskowej pisze o nim: „wieczna hańba i nienawiść naszych żołnierzy i oficerów towarzyszy mu i poza grób. Każdy, kto czuje w sobie polską krew, przeklina go - niech więc wyrzeknie się go własna jego żona i dziecko". Termin „żołnierze wyklęci" upowszechnił Jerzy Ślaski (1926-2002), publikując w 1996 r. książkę właśnie pod takim tytułem.

To pojęcie budzi pewne zastrzeżenia. „Ja pojęcia tego staram się nie używać. Jest ono mało precyzyjne, nieostre i silnie naznaczone emocjami. Osoby, które stosują określenie +żołnierze wyklęci+, odnoszą je do ludzi zaangażowanych w różne formy oporu przeciw komunizmowi w latach 1944-1956 w Polsce, a w szczególności tych, którzy wzięli udział w walce zbrojnej. Nie odnosi się ono do działających po wojnie w Polsce organizacji i grup litewskich, ukraińskich czy też niemieckich" - mówił w rozmowie z PAP historyk prof. Rafał Wnuk, autor m.in. „Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego (1944-1956)".

Przełom, jaki przyniósł rok 1989, nie od razu przyczynił się do przywrócenia społecznej pamięci o postaciach antykomunistycznego, niepodległościowego podziemia. Przez lata starania środowisk kombatanckich, organizacji patriotycznych, stowarzyszeń naukowych, przyjaciół rodziny tych, którzy byli członkami antykomunistycznego podziemia, pozostawały bez odpowiedzi.

Apele środowisk kombatanckich zaczęły zyskiwać coraz większe poparcie w drugiej połowie pierwszej dekady XXI w. Janusz Kurtyka, ówczesny prezes IPN, od końca 2005 r. nadał tym staraniom silny impuls i przyspieszenie.

19 listopada 2008 r. podczas spotkania w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, z udziałem wiceprezydenta Opola Arkadiusza Karbowiaka i pełnomocnika wojewody opolskiego ds. kombatantów i osób represjonowanych Bogdana Bocheńskiego, postanowiono w Opolu zorganizować 1 marca 2009 r. Dzień Żołnierza Antykomunistycznego. W liście do prezydenta Opola Ryszarda Zembaczyńskiego Janusz Kurtyka pisał: „uroczystość oddania hołdu członkom zbrojnych organizacji niepodległościowych, walczących po II wojnie światowej z organami komunistycznego państwa, powinna wpisać się na stałe do kalendarza uroczystości państwowych".

28 lutego 2009 r. z inicjatywy prezesa Janusza Kurtyki i Jerzego Szmida na I Walnym Zgromadzeniu Stowarzyszenia NZS 1980 została podjęta uchwała popierająca inicjatywę Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, aby 1 marca ustanowić dniem Żołnierzy Wyklętych.

Zdecydowanego poparcia idei Dnia Pamięci udzielał prezydent Lech Kaczyński. To on ostatecznie skierował w lutym 2010 r. do Sejmu projekt ustawy w tej sprawie.

3 lutego 2011 r. Sejm uchwalił ustawę o ustanowieniu dnia 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych. „W hołdzie Żołnierzom Wyklętym - bohaterom antykomunistycznego podziemia, którzy w obronie niepodległego bytu Państwa Polskiego, walcząc o prawo do samostanowienia i urzeczywistnienie dążeń demokratycznych społeczeństwa polskiego, z bronią w ręku, jak i w inny sposób, przeciwstawiali się sowieckiej agresji i narzuconemu siłą reżimowi komunistycznemu" - głosiło uzasadnienie ustawy.

Data 1 marca nie jest przypadkowa. Tego dnia w 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, pomiędzy godziną 20.00 a 20.45 strzałem w tył głowy zostali rozstrzelani przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość" - prezes WiN ppłk Łukasz Ciepliński („Pług", „Ludwik") i jego najbliżsi współpracownicy. Ciał zamordowanych nie wydano rodzinom. Pogrzebano je w nieznanym do dziś miejscu. Śmierć ponieśli: Łukasz Ciepliński, Adam Lazarowicz, Mieczysław Kawalec, Józef Rzepka, Franciszek Błażej, Józef Batory i Karol Chmiel.

W 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego unieważnił wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie z 14 października 1950 r. 3 maja 2007 r. prezydent Lech Kaczyński nadał Łukaszowi Cieplińskiemu Order Orła Białego w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej.

Data 1 marca 1951 r. symbolicznie zamyka dzieje konspiracji niepodległościowej, zapoczątkowanej 27 września 1939 r., w przededniu kapitulacji oblężonej przez Niemców Warszawy, kiedy to grupa oﬁcerów WP na czele z gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem zawiązała Służbę Zwycięstwu Polski (później przekształcaną kolejno w Związek Walki Zbrojnej i Armię Krajową, w 1945 r. zaś w Delegaturę Sił Zbrojnych, na bazie której w tym samym roku utworzono WiN).

Członkowie podziemia niepodległościowego działali do 1956 r.; ostatni „leśny" żołnierz ZWZ-AK, a później WiN - Józef Franczak „Lalek" - zginął w czasie obławy przeprowadzonej przez SB i MO w podlubelskim Majdanie Kozic Górnych 21 października 1963 r. Śmierć Franczaka zakończyła kartę zbrojnego oporu antykomunistycznego.

Anna Kruszyńska (PAP)

akr/ skp /

# data[].attributes.attachment_link.title
1 marca obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych

# data[].attributes.attachment_link.description
„Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji niepodległościowych, za krew przelaną w obronie ojczyzny" - napisał w lutym 2010 r. prezydent Lech Kaczyński, który podjął inicjatywę ustawodawczą w zakresie uchwalenia tego dnia pamięci.

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Żołnierze Wyklęci - Zapomniani Bohaterowie

# data[].attributes.attachment_link.title
Żołnierze Wyklęci - Zapomniani Bohaterowie

# data[].attributes.attachment_link.description
Portal poświęcony polskiemu powojennemu podziemiu niepodległościowemu i antykomunistycznemu. Stawiającemu opór sowietyzacji Polski i podporządkowaniu jej ZSRR. Toczącemu walkę ze służbami bezpieczeństwa ZSRR i podporządkowanymi im służbami w Polsce.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sylwetki - Żołnierze wyklęci - polskieradio.pl

# data[].attributes.attachment_link.description
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiele lat musiało upłynąć, aby środowiska kombatanckie, liczne organizacje patriotyczne, a przede wszystkim przyjaciele i rodziny doczekały się dnia poświęconego pamięci Żołnierzy Wyklętych.

Prezydent Lech Kaczyński korzystając ze swego konstytucyjnego uprawnienia do inicjatywy ustawodawczej, w 2010 roku złożył na ręce marszałka Sejmu projekt ustawy o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych", jako święta państwowego, które będzie obchodzone w dniu 1 marca każdego roku. Uzasadnienie dołączone do projektu ustawy głosiło, że ustanowienie święta „jest wyrazem hołdu dla żołnierzy drugiej konspiracji za świadectwo męstwa, niezłomnej postawy patriotycznej i przywiązania do tradycji patriotycznych, za krew przelaną w obronie Ojczyzny (...). Narodowy Dzień pamięci „Żołnierzy Wyklętych" to także wyraz hołdu licznym społecznościom lokalnym, których patriotyzm i stała gotowość ofiar na rzecz idei niepodległościowej pozwoliły na kontynuację oporu na długie lata". Po śmierci prezydenta Lecha Kaczyńskiego prezydent Bronisław Komorowski podtrzymał projekt. 3 lutego 2011 roku Sejm uchwalił ustawę o ustanowieniu dnia 1 marca Narodowym Dniem Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Data ta jest nieprzypadkowa - 1 marca 1951 w mokotowskim więzieniu komuniści strzałem w tył głowy zamordowali przywódców IV Zarządu Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość - Łukasza Cieplińskiego i jego towarzyszy walki. Tworzyli oni ostatnie kierownictwo ostatniej ogólnopolskiej konspiracji kontynuującej od 1945 roku dzieło Armii Krajowej. O święto Żołnierzy Wyklętych zabiegał też prezes IPN Janusz Kurtyka.

Ustanowienie w 2011 r. 1 marca Narodowym Dniem Pamięci „Żołnierzy Wyklętych" stanowi potwierdzenie przez wolną, demokratyczną Rzeczpospolitą roli, jaką odegrali oni na drodze do odzyskania przez Polskę niepodległości.

Wydobywanie na światło dzienne dotąd bezimiennych, przemilczanych, wyklętych bohaterów to zdaniem Prezydenta RP Andrzeja Dudy wielkie i ważne dokonanie. Pamięć i szacunek dla przodków są bowiem fundamentem wspólnoty narodowej.

# data[].attributes.attachment_link.title
Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Kancelaria / Żołnierze Wyklęci / Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych"

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiele lat musiało upłynąć, aby środowiska kombatanckie, liczne organizacje patriotyczne, a przede wszystkim przyjaciele i rodziny doczekały się dnia poświęconego pamięci Żołnierzy Wyklętych. Prezydent Lech Kaczyński korzystając ze swego konstytucyjnego uprawnienia do inicjatywy ustawodawczej, w 2010 roku złożył na ręce marszałka Sejmu projekt ustawy o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych", jako święta państwowego, które będzie obchodzone w dniu 1 marca każdego roku.