# data[].attributes.attachment_link.description
Scenariusze zajęć i dodatkowe materiały, które można wykorzystać w trakcie lekcji i w ramach zajęć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży prowadzonych poza szkołą.

# data[].attributes.body
http://otwartezasoby.pl/infografiki-o-prawie-autorskim-i-licencjach-creative-commons/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kiedy potrzebujecie szybkiej ściągawki z prawa autorskiego, pomocy na lekcji lub warsztacie, infografiki i plakaty sprawdzają się najlepiej. Dla ułatwienia zebrałem najważniejsze w jednym miejscu. Bierzcie i korzystajcie z nich wszyscy!

Schemat: Jak ustalić status prawnoautorski utworu w Polsce? (Centrum Cyfrowe, licencja CC BY)

Otwarta Nauka (eifl, Centrum Cyfrowe, Biblioteka Otwartej Nauki, licencja CC BY)

# data[].attributes.attachment_link.title
Najlepsze infografiki o prawie autorskim, licencjach Creative Commons i domenie publicznej w jednym miejscu

# data[].attributes.attachment_link.description
Kiedy potrzebujecie szybkiej ściągawki z prawa autorskiego, pomocy na lekcji lub warsztacie, infografiki i plakaty sprawdzają się najlepiej. Dla ułatwienia zebrałem najważniejsze w jednym miejscu. Bierzcie i korzystajcie z nich wszyscy! Licencje Creative Commons 4.0 - Swoboda użycia, najważniejsze

# data[].attributes.body
Oficjalna strona Creative Commons

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Podstawowym narzędziem Creative Commons są licencje prawne pozwalające zastąpić tradycyjny model „Wszystkie prawa zastrzeżone" zasadą „Pewne prawa zastrzeżone" - przy jednoczesnym poszanowaniu zasad prawa autorskiego. Licencje Creative Commons oferują różnorodny zestaw warunków licencyjnych - swobód i ograniczeń. Dzięki temu autor może samodzielnie określić zasady, na których chce dzielić się swoją twórczością z innymi. W ciągu dziesięciu lat działalności Creative Commons zbudowała silną pozycję na świecie poprzez intensywną promocję twórczości oraz tworzenie warunków legalnego dostępu do dóbr kultury.

Wszystkie licencje Creative Commons posiadają cechy wspólne (poszanowanie praw autorskich osobistych) oraz dodatkowe warunki wybrane przez licencjodawcę (czy twórcę). Warunki licencyjne są niczym klocki - zasady określone przez daną licencję są wynikiem złożenia razem dwóch lub trzech takich warunków.
Twórca korzystając z licencji zawsze zachowuje prawa autorskie, jednocześnie umożliwia innym kopiowanie i rozpowszechnianie, dodatkowo może określić czy ich wykorzystywanie może odbywać się wyłącznie w warunkach niekomercyjnych lub ograniczyć możliwości tworzenia utworów zależnych.
Twórca wybierający licencje Creative Commons musi odpowiedzieć na dwa proste pytania aby wybrać właściwe warunki licencji. Po pierwsze: czy chce umożliwiać komercyjne użycie swoich dzieł? Po drugie, czy zgadza się na tworzenie utworów zależnych od oryginału, a jeśli tak to czy chce również wymagać aby utwory zależne były dostępne na tej samej licencji? Warunek "Na tych samych warunkach" to mechaniz mający wspierać wolną kulturę i popularyzację wolnych licencji. Na podobnych zasadach działają takie licencje jak GNU General Public License, używane przez wiele projektów open source (otwartego oprogramowania).

Licencje Creative Commons nie naruszają wolności, które przyznaje prawo autorskie wszystkim użytkownikom w ramach dozwolonego użytku i prawa cytatu. Użycie licencji pozwala na jednoznaczne definowanie dodatkowych uprawnień dla użytkowników (licencjobiorców). Licencjobiorca musi zawsze dochować warunków licencji, w innym wypadku licencja automatycznie wygasa. Oznacza to konieczność poprawnego informowania o autorze i jego prawach na każdej kopii utworu oraz zakaz korzystania ze środków ograniczających dostęp do tych utworów.

Cztery podstawowe warunki licencji CC to:

Uznanie autorstwa. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne pod warunkiem, że zostanie przywołane nazwisko autora pierwowzoru.

Użycie niekomercyjne. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać objęty prawem autorskim utwór oraz opracowane na jego podstawie utwory zależne jedynie do celów niekomercyjnych.

Na tych samych warunkach. Wolno rozprowadzać utwory zależne jedynie na licencji identycznej do tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny.

Bez utworów zależnych. Wolno kopiować, rozprowadzać, przedstawiać i wykonywać utwór jedynie w jego oryginalnej postaci - tworzenie utworów zależnych nie jest dozwolone.

Licencje

Wszystkie oferowane przez Creative Commons licencje i narzędzia są darmowe.

Znak Domeny Publicznej 1.0 (Public Domain Mark 1.0) jest oznaczeniem służącym identyfikacji danego utworu jako należącego do domeny publicznej. Utwór taki można wykorzystywać, rozpowszechniać i zmieniać, nawet w celach komercyjnych, bez konieczności uzyskania zgody autora (więcej informacji tutaj). Poniższa grafika jest symbolem Znaku Domeny Publicznej 1.0.

Trzy "warstwy" licencji

Licencje Creative Commons technicznie składają się z unikalnego systemu trzech "warstw". Każda z nich rozpoczyna się od tradycyjnego narzędzia prawnego, jakim jest Tekst Prawny licencji, napisany w językiem i w formacie w jakim pracują prawnicy.

Jednak z racji na to, że większość twórców, edukatorów i naukowców nie jest równocześnie prawnikami, przygotowujemy również licencje w formie zrozumiałej dla każdego czyli jako Przystępne podsumowanie (ang. Commons Deed). Przystępne podsumowanie daje możliwość szybkiego zorientowania się licencjobiorcy i licencjodawcy w najważniejszych warunkach licencji. Można o podsumowaniu myśleć jako wstępie i interfejsie do tekstu prawnego.

Ostatnia warstwa odpowiada za ułatwianie rozpoznawanie licencji różnego rodzaju oprogramowaniu, od wyszukiwarek internetowych przez aplikacje biurowe po narzędzia do edycji muzyki mediów. Aby ułatwić tej sieci rozpoznanie czy dana treść jest dostępna na licencji Creative Commons, przygotowana została również wersja licencji czytelna dla komputerów. Jest to podsumowanie warunków licencji wpisane w format, który oprogramowanie komputerowe może zrozumieć.

Creative Commons opracowało jednolity język opisu prawnego licencji - CC Rights Expression Language (CC REL), który jest zrozumiały dla systemów komputerowych. Wyszukiwanie otwartych zasobów jest bardzo ważną funkcją z działaniach CC.

Możesz wyszukiwać treści objęte licencjami CC dostępne jest w wyszukiwarkach Google i Yahoo (w opcja zaawansowane), szukać zdjęć w serwisie Flickr, muzyki w Jamendo, różnych mediów w seriwsie Spinxpress, video w Blip.tv i Vimeo.com. Wikimedia Commons, która jest zasobem mediów dla Wikipedii również używa licencji CC.

Razem, wszystkie trzy warstwy licencji zapewniają, że korzystanie z praw i warunków w nich zawartych to nie tylko koncepcja prawna. To coś co jest zrozumiałe dla twórców, odbiorców, a nawet samej sieci internetowej.

Znak domeny publicznej

Creative Commons udostępnia również specjalne narzędzie dla oznaczania utworów będących w domenie publicznej. Znak Domeny Publicznej 1.0 jest oznaczeniem, informującym o braku ograniczeń prawa autorskiego w stosunku do oznaczonego utworu. Za jego pomocą każdy może zidentyfikować dzieło należące do domeny publicznej i niepodlegające ochronie prawnoautorskiej. Prawidłowo wykorzystany, Znak pozwala na łatwe wyszukiwanie utworu i dostarcza o nim wartościowych informacji.
Przeczytaj opis Znaku Domeny Publicznej
Znak Domeny Publicznej 1.0 różni się od pozostałych narzędzi Creative Commons. Nie jest licencją, ani innym instrumentem prawnym, nie musi być nawet czynnością dokonaną przez autora utworu. Nie towarzyszy mu żaden tekst prawny, czy umowa. Znakiem Domeny Publicznej każdy może oznaczyć jako takie dowolne dzieło znajdujące się w domenie publicznej, aby łatwiej było zidentyfikować jego status prawny. Osoba oznaczająca utwór nie przyjmuje odpowiedzialności za oznaczenie utworu zgodne ze stanem prawnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Poznaj licencje Creative Commons - Creative Commons Polska

# data[].attributes.attachment_link.description
Podstawowym narzędziem Creative Commons są licencje prawne pozwalające zastąpić tradycyjny model „Wszystkie prawa zastrzeżone" zasadą „Pewne prawa zastrzeżone" - przy jednoczesnym poszanowaniu zasad prawa autorskiego. Licencje Creative Commons oferują różnorodny zestaw warunków licencyjnych - swobód i ograniczeń. Dzięki temu autor może samodzielnie określić zasady, na których chce dzielić się swoją twórczością z innymi.

# data[].attributes.body
Pomaga zrozumieć licencje CC

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Przedstawiamy Wam specjalny, otwarty plakat Creative Commons Polska o licencjach CC, który w komiksowy sposób tłumaczy jak działa wszystkie sześć licencji. Plakat opracował dla nas grafik i plakacista Piotr Chuchla, a wszystkie części składowe jak i całość plakatu są dostępne w otwartym formacie wektorowym (SVG). Dzięki temu oraz dostępności plakatu na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa mamy nadzieję, że każdy kto zechce nie tylko wydrukuje go sobie i powiesi na ścianie, ale również zremiksuje wg. swojego pomysłu i również udostępni w sieci na licencji CC. Jeśli tak, będziemy wdzięczni za informację o remiksach na adres mailowy cc@creativecommons.pl.

Przykładowym zastosowaniem pasków, może być używanie ich w publikacjach drukowanych i PDF jako jasne graficzne wytłumaczenie warunków, na jakich dostępna jest dana publikacja.

Plakat do druku (w formacie PDF) w formatach A2 i B1.

Zestaw wektorów w formacie SVG plakat, paski licencji i komplet ikon (ZIP).

Zobacz też

Open poster about CC licenses

# data[].attributes.attachment_link.description
Przedstawiamy Wam specjalny, otwarty plakat Creative Commons Polska o licencjach CC, który w komiksowy sposób tłumaczy jak działa wszystkie sześć licencji. Plakat opracował dla nas grafik i plakacista Piotr Chuchla, a wszystkie części składowe jak i całość plakatu są dostępne w otwartym formacie wektorowym (SVG).

# data[].attributes.body
Pomaga wybrać właściwą licencję do utworu.

# data[].attributes.attachment_link.description
Organ, jednostka organizacyjna, podmiot lub osoba, która decyduje o celach przetwarzania danych osobowych (po co dane są przetwarzane) i środkach przetwarzania danych osobowych (jak dane są przetwarzane). Podmiot ten nie musi sam przetwarzać danych (nie musi być w ich fizycznym posiadaniu). Co do zasady, na administratorze danych spoczywa wiele obowiązków ustawowych związanych z przetwarzaniem danych osobowych, np.

# data[].attributes.body
strona

# data[].attributes.attachment_link.title
Prawo autorskie w czasach zmiany: mashup

# data[].attributes.attachment_link.description
W grudniu 2013r. Centrum Cyfrowe zakończyło dwuletni projekt badawczy poświęcony prawu autorskiemu oraz współczesnym formom korzystania z treści. Niniejsza prezentacja jest inspirowana wynikami tego projektu.

# data[].attributes.body
Film ilustrujące jak działa prawo autorskie, dozwolony użytek publiczny

# data[].attributes.attachment_link.title
Prawo autorskie i licencje Creative Commons

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak dziala prawo autorskie? Na co pozwala dozwolony użytek prywatny? Czym są licencje Creative Commons? Odpowiedzi na te pytania znajdziesz w trzech animacja...

# data[].attributes.body
Miasta w Internecie, projekt Cyfrowobepieczni

# data[].attributes.attachment_link.title
Cyfrowobezpieczni.pl - prawa autorskie (szkoły średnie)

# data[].attributes.body
Edukacja medialna

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
45m

Bez Internetu

Ta lekcja jest częścią tematu Prawo na poziomie szkoła ponadgimnazjalna.

wróć do spisu treści

Wiedza w pigułce ?

Każdy wytwór aktywności twórczej, niezależnie od jego wartości artystycznej, jest utworem. Utwory są chronione prawem autorskim. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych definiuje utwór jako każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Dlatego większość informacji, z których korzystamy, jest przedmiotem prawa autorskiego. Nie tylko książka, piosenka czy film, ale także e-mail do kolegi, zdjęcie zrobione komórką i komentarz na forum są utworami. Podlegają one automatycznie restrykcjom praw autorskich. Utwór nie musi być wcześniej rozpowszechniony. Zdjęcie zrobione przez ciebie jest utworem niezależnie od tego, czy je upublicznisz. Prawa chronią utwór od momentu jego powstania.

Utworem jest także konkretne wyrażenie pewnej idei. To oznacza, że prawom autorskim podlega np. konkretny rysunek kwiatka, ale już nie sama idea rysowania kwiatków.

Prawa autorskie to złożony system uprawnień, obowiązków i zezwoleń, który określa, co wolno robić z utworem, a co wymaga zgody posiadaczy praw. Część z tych praw to prawa osobiste, które są niezbywalne i wieczne (np. prawo do rozpoznania autorstwa). Autor może z nich dobrowolnie zrezygnować, ale nikt nie może od niego tych praw kupić. Inna kategoria praw autorskich to prawa majątkowe - te są ograniczone w czasie, można także je sprzedawać bądź przekazywać innym.

Początkowo prawo autorskie miało zastosowanie do książek. Z biegiem czasu powstawały nowe technologie, które dawały nowe możliwości kopiowania i dystrybucji utworów. W miarę rozwoju tych technologii rozszerzano zarówno zakres majątkowych praw autorskich, jak i czas ich trwania. W USA pierwotnie było to tylko 14 lat od pierwszej publikacji, na dodatek tylko dla utworów zgłoszonych do ochrony. Dziś w większości krajów świata, w tym w Polsce, jest to 70 lat od śmierci autora.

Podstawą formułowania prawa autorskiego w XVIII wieku w Europie było przekonanie, że autora i jego dzieło łączy nieuchwytna, ale realna więź. Ta tradycja ma swoje źródło we francuskim oświeceniu. Dlatego w Polsce mówimy o prawie autorskim. Zupełnie inna jest tradycja anglosaska, w której źródłem praw autorskich był cechowy przywilej drukarski nazywany „prawem do kopiowania". Stąd angielska nazwa „ copyright ".

Oprócz majątkowych praw autorskich przysługujących (przynajmniej początkowo) twórcy istnieją jeszcze tzw. prawa pokrewne przysługujące producentom i artystom wykonawcom. Dlatego w przypadku nagrań audio i filmowych musimy prosić o zgodę na wykorzystanie utworu więcej osób niż tylko samych twórców utworu.

wróć do spisu treści

Pomysł na lekcję ?

Prawo autorskie dotyczy wszystkich. Każdego dnia, w zwyczajnych codziennych czynnościach dotykamy aspektów związanych z prawem autorskim. Scenariusz ma na celu przybliżenie tego tematu, zastanowienie się nad tym, jak wygląda prawo autorskie. Przybliża również wydarzenia, które doprowadziły do ukształtowania się systemu prawa autorskiego w obecnej formie.

Cele operacyjne

Uczestnicy i uczestniczki:

rozumieją, że każdy jest twórcą;

wiedzą, że prawo autorskie chroni twórców, producentów, posiadaczy praw;

rozumieją, że przedmiotem praw autorskich jest twórcze wyrażanie idei;

rozumieją zmiany zachodzące w obszarze praw autorskich i ich konsekwencje dla społeczeństwa;

potrafią wymienić wydarzenia dotyczące zmian w obszarze praw autorskich.

Przebieg zajęć

Zapytaj:

Ewaluacja

Czy po przeprowadzeniu zajęć uczestnicy i uczestniczki:

wiedzą, że prawo autorskie chroni twórców, producentów, posiadaczy praw? (-> Rozważ przeprowadzenie lekcji „Prawa autora i prawa użytkowników")

rozumieją, że przedmiotem praw autorskich jest twórcze wyrażanie idei?

rozumieją zmiany zachodzące w obszarze praw autorskich i ich konsekwencje dla społeczeństwa?

potrafią wymienić wydarzenia dotyczące zmian w obszarze praw autorskich?

Opcje dodatkowe

Ćwiczenie 3 możesz rozszerzyć o przypisanie orientacyjnych dat poszczególnym wydarzeniom.

Ćwiczenie 3 możesz rozszerzyć też o pracę z tekstem. Podziel uczestników na grupy, każdej grupie rozdaj fragment tekstu Karla Fogela Zapowiedź świata post-copyright. Poproś uczestników i uczestniczki o uzupełnienie karty pracy „Historia wydarzeń - zadanie" ( ODT, DOC) o dodatkowe informacje, które znajdą w tekście Karla Fogela.

wróć do spisu treści

wróć do spisu treści

Zadania sprawdzające ?

wróć do spisu treści

Słowniczek ?

dobra osobiste

dotyczą prywatnej sfery życia. Są nimi w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, zdrowie, życie psychiczne, rodzinne i prywatne, kult pamięci osoby zmarłej oraz poczucie przynależności do określonej płci.

majątkowe prawa autorskie

prawo twórcy do korzystania z utworu i rozporządzania nim. Jest to prawo zbywalne, co oznacza, że twórca może przenieść je na inne osoby lub udzielić zezwolenia na korzystanie z utworu (za wynagrodzeniem lub bez). Trwanie majątkowych praw autorskich jest ograniczone w czasie (70 lat po śmierci autora).

utwór

każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (art. 1 p. 1 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).

rozpowszechniać

czynić coś ogólnie znanym. Decyzja o pierwszym rozpowszechnieniu utworu jest jednym z osobistych praw autora. Rozpowszechnienie utworu może polegać na udostępnieniu uwtoru w internecie, przekazaniu rękopisu wydawnictwu lub wykonaniu utworu.

integralność utworu

jedno z osobistych praw autora, nakazuje zachowanie w nienaruszonym kształcie formy i treści utworu.

Zobacz cały słowniczek.
wróć do spisu treści

Czerniawski Piotr, Lipszyc Jarosław, Wilkowski Marcin, Pierwsza pomoc w prawie autorskim, [online], [dostęp: 19.02.2013], Dostępny w Internecie: http://prawokultury.pl/publikacje/pierwsza-pomoc/.

Fogel Karl, Zapowiedź świata post-copyright [online], tłum.Klub Terapii Obywatelskiej (Łukasz Gonsior, Magdalena Kędzierska, Małgorzata Nikodem, Przemysław Pelczar, Dominik Piekarczyk, Stanisław Sadowski, Kamila Skurska, Aneta Sopata i Aleksandra Trytko)., [dostęp: 05.02.2018], Dostępny w Internecie: https://pl.wikisource.org/wiki/Zapowiedź_Świata_post-copyright.

# data[].attributes.attachment_link.description
45m Bez Internetu Ta lekcja jest częścią tematu Prawo na poziomie szkoła ponadgimnazjalna. wróć do spisu treści Każdy wytwór aktywności twórczej, niezależnie od jego wartości artystycznej, jest utworem. Utwory są chronione prawem autorskim. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych definiuje utwór jako każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

# data[].attributes.attachment_link.description
Scenariusze lekcji z zakresu prawa autorskiego i własności intelektualnej do realizacji na godzinach wychowawczych, wiedzy o społeczeństwie, wiedzy o kulturze i w ramach programów realizujących treści dotyczące edukacji medialnej.

# data[].attributes.body
dozwolony użytek publiczny

# data[].attributes.attachment_link.description
Przydziel do jednej z dwóch kategorii: Dozwolone w ramach użytku osobistego i Nie dozwolone w ramach użytku osobistego. Powodzenia!

# data[].attributes.body
Materiał do lekcji

# data[].attributes.attachment_link.description
Historia i społeczeństwo (przedmiot uzupełniający) Historia muzyki Historia sztuki Informatyka Inne Język mniejszości narodowej lub etnicznej Język obcy nowożytny Język polski Język regionalny - język kaszubski Język łaciński i kultura antyczna

# data[].attributes.body
Przyporządkowanie

# data[].attributes.body
połącz pary

# data[].attributes.attachment_link.description
Przyporządkuj odpowiednio treść licencji do ikony graficznej.

# data[].attributes.body
Materiały dla uczelni

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Krótki kurs własności intelektualnej – materiały dla uczelni.

# data[].attributes.attachment_link.title
Krótki kurs własności intelektualnej - materiały dla uczelni.

# data[].attributes.attachment_link.description
Kurs przygotowany jest tak, aby na jego podstawie w ciągu 15 godzin (6 wykładów i test kończący zajęcia) można było zrealizować podstawowe zagadnienia, znajdujące się w programach nauczania przedmiotu „Własność intelektualna" na polskich uczelniach.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Kolejna publikacja z serii „pigułka wiedzy" dotyczy dozwolonego użytku edukacyjnego - zakresu swobód w prawie autorskim szczególnie dla nas ważnego. Rozwój nowych technologii stworzył nowe możliwości nauczania i tworzenia materiałów edukacyjnych. Jednak innowacja w edukacji byłaby niemożliwa bez wykorzystywania różnego typu utworów - dlatego też przepis ten jest tak ważny.
Pobierz pigułkę wiedzy w formacie pdf.

Nauczający, aby dobrze wykonywać swoją pracę, muszą koncentrować się na nauczaniu, a nie na rozwiązywaniu wątpliwości prawnych. Dlatego tak ważne jest, aby przepisy o dozwolonym użytku edukacyjnym były precyzyjne. Aby to miało miejsce, należy:

rozszerzyć zakres podmiotów uprawnionych do korzystania z DUE (m.in. o biblioteki, muzea, archiwa, organizacje pozarządowe);

rozszerzyć cel, który pozwala powoływać się na DUE, tak aby obejmował nie tylko samą dydaktykę, ale także wszelkie działania kształcące i wychowawcze;

umożliwić dzielenie się w internecie materiałami edukacyjnymi, zawierającymi utwory chronione prawem, także poza zamkniętym gronem.

1. Dlaczego to zagadnienie jest ważne?

Rozwój nowych technologii stworzył nowe możliwości nauczania i tworzenia materiałów edukacyjnych. Dobrej jakości materiały to podstawa skutecznej edukacji - jednak często wartościowe zasoby są chronione prawem autorskim. Aby móc je wykorzystać, należy wpierw uzyskać zgodę twórcy. Dlatego, aby ułatwić w pewnych wypadkach wykorzystanie takich zasobów, wprowadzone zostały przepisy o dozwolonym użytku edukacyjnym (DUE). Dzięki DUE możliwe jest korzystanie z materiałów (lub ich fragmentów) chronionych prawem bez zgody ich autorów, np. wyświetlanie uczniom filmów czy tworzenie prezentacji multimedialnych z wykorzystaniem fragmentów filmów, utworów muzycznych, obrazów czy grafik. Konieczne jest jednak, aby użyty materiał ściśle wiązał się z tym, czego w danej chwili chcemy nauczyć innych. . Nauczyciele, powołując się na DUE, mogą prowadzić lekcje korzystając z materiałów z bardzo różnych źródeł, tym samym podnosząc walor edukacyjny zajęć i inspirując uczniów do głębszego zainteresowania danym tematem.

2. Co to jest DUE?

Dozwolony użytek edukacyjny daje różne możliwości korzystania z utworów chronionych prawem, jednak aby móc z niego skorzystać kluczowe jest kto to robi i po co. Dlatego, zanim powołamy się na DUE, warto odpowiedzieć sobie na dwa tylko pozornie łatwe pytania: w ramach jakiej instytucji działamy i jaki jest nasz cel. Przykładowo: utwory muzyczne co do zasady mogą być wykorzystywane podczas zajęć prowadzonych przez szkołę, ale nie, jeśli zajęcia te prowadzi stowarzyszenie lub fundacja, nawet jeśli odbywają się w budynku szkoły. Tak samo policjant, który przyjdzie gościnnie do szkoły opowiedzieć o przepisach drogowych, nie może zilustrować swojego wkładu fragmentem filmu chronionego prawem bez zgody jego autora. Poniżej wyjaśniamy dlaczego.

DUE to jedna z form dozwolonego użytku publicznego, opisana w artykule 27 (i 27 ¹) Prawa autorskiego. Mogą z niej korzystać tylko określone instytucje w określonym celu. Na DUE można się powoływać tylko w ramach nauczania w instytucjach oświatowych (jak szkoły czy przedszkola), na potrzeby zilustrowania danego tematu w celach dydaktycznych. W ramach tych instytucji edukatorzy mogą korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu. Mogą też zwielokrotniać (tzn. drukować, kserować) rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów. Czyli np. możliwe jest kserowanie i rozdawanie uczniom rozdziału powieści czy drukowanie wykresów, grafik, obrazków. Nie jest jednak dozwolone kserowanie i rozdawanie całych książek.

Warto też pamiętać, że w ramach DUE zdalne udostępnianie materiałów możliwe jest tylko w zamkniętym gronie. W przypadku publicznego udostępniania utworów (czyli np. online) korzystanie jest dozwolone wyłącznie dla wcześniej zidentyfikowanych osób uczących się, nauczających lub prowadzących badania naukowe. Oznacza to, że np. w ramach DUE materiały chronione mogą być wykorzystywane w kursie e-learningowym na zamkniętej platformie, a uczestniczyć w nim mogą tylko określone osoby (np. uczniowie wskazani przez nauczyciela, czy grupa studentów wskazana przez wykładowcę).

3. Diagnoza - wyzwania związane z DUE

Ograniczone grono uprawnionych instytucji - DUE implementuje unijną dyrektywę o społeczeństwie informacyjnym (tzw. dyrektywa Infosoc), ale decyzją polskiego ustawodawcy zakres jego obowiązywania został ograniczony tylko do wybranych podmiotów. W związku z tym bardzo wiele podmiotów, których działalność jest wartościowa z punktu widzenia edukacji, nie została objęta DUE. Dziś działalność dydaktyczną prowadzą bardzo różne instytucje, np. muzea czy biblioteki, ale mają utrudnione zadanie, ponieważ ustawa ich nie obejmuje. Jest to niezrozumiałe, szczególnie w czasach, gdy rośnie znaczenie m.in. edukacji pozaformalnej (jak warsztaty), często realizowanej przez bardzo różne podmioty.

Cel ograniczony do dydaktycznego - wykorzystanie chronionego utworu może mieć miejsce tylko w ramach działalności dydaktycznej. Prawo jasno nie precyzuje, co należy rozumieć przez to pojęcie. Wątpliwości może budzić np. wyświetlanie filmów czy puszczanie muzyki podczas zajęć pozalekcyjnych. Niejasność w tej kwestii wykorzystują tzw. parasole licencyjne w sytuacjach, gdy nie jest to konieczne. Czasem edukatorzy rezygnują z korzystania z pewnych materiałów z obawy przed łamaniem prawa. Ponadto, coraz szerzej działają instytucje oświatowe, które nie tylko edukują, ale też kształtują postawy i wychowują. Między tymi działaniami nie ma prostego rozróżnienia, a nauczyciele nie powinni być zmuszani do szukania go na siłę.

Ograniczone udostępnianie treści online - nauczyciele mogą prowadzić kursy e-learningowe pod warunkiem, że z materiałów będzie korzystać jedynie grupa zidentyfikowanych osób, wskazanych przed edukatora. To ogranicza m.in. ideę uczenia się przez całe życie poprzez zawężenie dostępu do potencjalnie ciekawych i wartościowych materiałów do wąskiego grona osób i uniemożliwia szerszą dyskusję, wymianę informacji czy wzajemne inspirowanie.

4. Rekomendacje

Rozszerzenie grona uprawnionych instytucji - tak, aby z DUE mogły korzystać także podmioty spoza systemu oświaty, prowadzące niekomercyjną działalność edukacyjną (jak muzea, biblioteki, archiwa czy podmioty zaangażowane w edukację pozaformalną np. organizacje pozarządowe). Lista ta nie powinna być zamknięta, a wyznacznikiem powinien być cel edukacyjny i niekomercyjny charakter działania, a nie rodzaj podmiotu, który go realizuje.

Rozszerzenie celu, który pozwala powoływać się na DUE - tak aby obejmował nie tylko samą dydaktykę, ale także wszelkie działania kształcące i wychowawcze. Nie powinno dochodzić do sytuacji gdy np. to szkoła musi zadecydować, czy wyświetlanie filmu na świetlicy jest działaniem edukacyjnym czy może już tylko wychowawczym. Cel powinien zostać ujęty w taki sposób, by nie pozostawiał wątpliwości prawnej ograniczającej kreatywność edukatorów i potencjalnie generującej zbędne koszty (wykup już wspomnianych parasoli licencyjnych w sytuacji, gdy nie jest to konieczne).

Rozszerzenie możliwości udostępniania materiałów online (e-learning)- tak, aby z materiałów zawierających chronione utwory mogły korzystać wszystkie zainteresowane podmioty, a nie jedynie wąskie grono zidentyfikowanych osób.

No comments yet.
RSS feed for comments on this post.

# data[].attributes.attachment_link.title
Dozwolony użytek edukacyjny - pigułka wiedzy #5

# data[].attributes.attachment_link.description
Kolejna publikacja z serii "pigułka wiedzy" dotyczy dozwolonego użytku edukacyjnego - zakresu swobód w prawie autorskim szczególnie dla nas ważnego. Rozwój nowych technologii stworzył nowe możliwości nauczania i tworzenia materiałów edukacyjnych. Jednak innowacja w edukacji byłaby niemożliwa bez wykorzystywania różnego typu utworów - dlatego też przepis ten jest tak ważny.

# data[].attributes.body
Kurs z materiałami