# data[].attributes.body
Het boek gaat over de 37-jarige Ellen van Bemmel. In het boek wordt het levensverhaal van Ellen op een niet-chronologische manier verteld. Ellen gaat in haar ouderlijk huis wonen terwijl ze op zwangerschapsverlof is. In dit huis komen veel nare herinneringen naar boven omdat ze een zware jeugd heeft gehad.
Ellen woonden vroeger in dit huis met haar twee broertjes en zusjes. Haar moeder Margje was in verwachting van nog een zusje die Ellen een naam mocht geven: Ida. Maar na de geboorte van Ida leek Margje helemaal door te draaien.  Ze was er van overtuigd dat Ida de duivel was en om haar gezin te redden moest ze ze vermoorden om samen te kunnen zijn in de hemel. Ellen was op dat moment niet thuis, maar toen ze er uiteindelijk arriveerde zag ze haar hele gezin met plastic zakken over hun hoofd liggen. Carlos, een van haar broertjes, was de enige overlevende. Samen verstopte ze zich in de kelder en werden later samen in een weeshuis geplaats.
Uiteindelijk werd Carlos geadopteerd waardoor ze het contact met hem verloor.

# data[].attributes.body
‘Een hart van steen’ maakt nieuwsgierig omdat het  allesbehalve chronologisch is. Het boek begint met het ongeluk van Carlos – Michiel –  in 1957 en eindigt met Ellen en Bas in de tuin, 25 jaar later, dit klinkt nog redelijk chronologisch, maar als verder wordt gekeken in het verhaal blijkt dat dit niet zo is.
Er zijn hoofdstukken die zich afspelen in het heden, vijfentwintig jaar later, hoofdstukken die zich afspelen na het familiedrama, maar ook daarvoor. Dit maakt nieuwsgierig, doordat je niet weet waar je nu ergens in de fabel bent.  Ook maakt het boek nieuwsgierig door de subtiele hints, in de vorm van vooruitverwijzingen, die er door het hele boek heen worden gegeven, om zo het familiedrama te ontrafelen, maar ook de rest van het verhaal.  Hoe de familie Van Bemmel is vermoord, weet je pas op bladzijde 210, toch wordt er op bladzijde 35 al een hint gegeven, “De politie vond Carlos en mij in de donkerste hoek van Billies oude kelder, huilend van angst. Sybille, Kester en Ida waren toen al dood.”

# data[].attributes.body
Het boek is shockerend, omdat het toch wel plotselingen wendingen heeft. Zo lees je op bladzijde 210 hoe het grootste gedeelte van de familie Van Bemmel aan zijn einde kwam. “In de keuken drong niet meteen tot me door wat er met Billie en Kester aan de hand was, met die zakken over hun hoofd. Ik dacht aan een spelletje. Toen zag ik Sophies voetjes uit een vuilniszak op het aanrecht steken.’’   Dan blijkt dat Margje haar kinderen en haar man heeft vermoord, door ze eerst een dosis slaappillen te geven, om vervolgens ze te laten stikken met plastic zakken over hun hoofden, vastgemaakt met elastiek om de hals. Dit is natuurlijk wel ineens een plotselinge wending van het verhaal.
Je wist wel dat Margje leed aan een postnatale depressie, maar het schokeert wel als je leest dat ze haar dochter van nog geen jaar oud toetakelt met een appelboor, waarbij grote blauwe plekken ontstaan. Nog een plotselinge wending is dat het karakter van Ellens vader Frits ineens omslaat. In het boek wordt hij beschreven als een hele rustige, kalme man, die erg gedreven is in zijn werk. Wat je dus niet verwacht, is dat hij het op een avond zo zat is met de afstandelijkheid van zijn vrouw, dat hij haar, op het moment dat ze de slaapkamer binnenkomt, tegen de grond aan duwt en verkracht.

# data[].attributes.body
Tot slot vind ik het boek ook geloofwaardig. Ondanks alle heftige gebeurtenissen, schets Dorrestein toch een realistisch verhaal. Niet alleen de gebeurtenissen voordat Ellen haar familie verloor, maar ook daarna blijven geloofwaardig. Je leest dat Ellen er duidelijk moeite mee heeft, ze kampt met heftige schuldgevoelens, die hallucinaties van haar broer en zus doen opdoemen. Ook wordt de adoptie van Michiel, Carlos, erg realistisch beschreven, wat het ook geloofwaardig maakt.
Maar ook de hele ‘transformatie’ van Margje is een geloofwaardig verhaal. Aangezien er in de jaren vijftig nog geen medicijn was tegen postnatale depressie, kon de vrouw geheel doordraaien, zonder dat iedereen wist wat voor een waanideeën zij had over haar familie in tegenstelling tot God en de wereld. Doordat de verhaallijn over de familie Van Bemmel zich afspeelt halverwege de twintigste eeuw wordt er, door gebrek aan medicijnen, artsenkennis, maar ook door de samenleving binnen en buiten het gezin, een geloofwaardig beeld geschetst.

# data[].attributes.body
Ik heb voor dit filmpje gekozen omdat het simpel uitlegt waar het verhaal over gaat, zonder dat het te veel op de details ingaat. Door de niet-chronologische verhaallijn is het moeilijk om het boek duidelijk samen te vatten. Ook is het een boek-trailer waardoor je achterblijft met nieuwsgierigheid naar de afloop van Carlos en Ellen.

# data[].attributes.attachment_link.description
Een werkelijk geweldige boektrailer. Boek: Een hart van steen Auteur: Renata Dorrestein

# data[].attributes.body
De thematiek van het boek vind ik lastig te bepalen, mede door de vele onderwerpen die er in voor komen. Ik denk echter dat het allemaal terugslaat op vergiffenis. Margje moordde haar gezin uit om vergiffenis te vragen aan God, haar gezin was de duivel. Ellen wilde een reden weten, waarom was haar moeder zoals ze was, waarom zij niet hetzelfde lot had getroffen als Kester en Sybille. Uiteindelijk vindt ze de antwoorden en is bereid haar moeder te vergeven. Een zekere rust landde op haar neer toen ze de term ‘kraamvrouwenpsychose’ tijdens haar artsenopleiding voorbij zag komen en haar moeder in de symptomen herkende.”Maar tot op de dag van vandaag kan ik de plotselinge, opwaartse ruk van mijn hoofd voelen, de slagen die mijn hart miste, de tellen die mijn verstand stilstond, tone onze vooruitstrevende docente de zogeheten postnatale depressie met ons behandelde, in haar ergste vorm ook bekend als kraamvrouwenpsychose.”   Ook vond ze het antwoord wat betreft haar lot; “En ineens begrijp ik het. Met een klap dringt het tot me door. ‘Ze was met gewoon vergeten,’ zeg ik hardop, verbijsterd. ‘Ze had teveel aan haar hoofd.’”
Verder heeft de oudere, hoogzwangere Ellen een vrouw in haar huis die haar helpt als zij aan het bed gebonden is, om een miskraam te voorkomen. Het klikt niet goed met Lucia, die bij Ellen onderduikt samen met haar drie kinderen. Ze verstopt zich voor haar mishandelende echtgenoot, die ze steeds vergeeft en naar wie ze steeds terugkeert, totdat ze bij Ellen terechtkomt. Ook haar broertje, Carlos, vergeeft ze jaren na zijn adoptie. Hij werd opgevoed als Michiel Kamphuis, zijn verleden werd voor hem verborgen. Door haar vergiffenis verdwijnen uiteindelijk de stemmen van Sybille en Kester uit haar hoofd, of het idee om haar ongeboren kind te vernoemen naar Ida. Tot slot vergeeft ze de vriend van de familie, met wie ze waarschijnlijk een relatie begint. “We zijn gewoon twee mensen die er samen voorzichtig het beste van proberen te maken, net als iedereen.”

# data[].attributes.body
Tot slot is het boek allesbehalve chronologisch verteld. Zoals al eerder verteld schieten de fragmenten van hot naar her en kom je er soms pas halverwege een hoofdstuk achter in welke periode het zich afspeelt. Het grootste deel van het verhaal bestaat uit het sujet omdat het gebaseerd is op een waargebeurd verhaal. Ik zou niet kunnen zeggen dat een bepaald deel van het verhaal een fabel is, omdat het allemaal geloofwaardig overkomt. Het zou kunnen dat er een aantal details niet kloppen, maar verder bestaat boek uit een sujet. Het boek begint met een flashback naar 12-jarige Ellen, maar niet gelijk over de schokkende acties van haar moeder. Dit zorgt er voor dat het verhaal langzaam op gang komt, zodat je eerst wat achtergrond informatie hebt en niet meteen in het spannendste deel wordt gezogen zonder dat je weet waar het over gaat.

Doordat het verhaal niet-chronologisch is zitten er ook een hele hoop korte flashbacks in, maar ook hele lange. Er zijn ook vooruitwijzingen in het boek te vinden, die vaak korte hints zijn naar de verdere verloop van het boek. Zo is er een enkele zin, nadat Carlos terug komt uit het ziekenhuis, vlak na zijn ongeluk; “Ze konden wel zeggen dat je broertje nog leefde, maar met eigen ogen zag je dat de oude Carlos dood was.” Dit ‘dood zijn’ verwijst bijvoorbeeld naar het gevoel dat Ellen had nadat Carlos officieel geadopteerd werd als Michiel Kamphuis. Dit maakt het dat sommige stukken moeilijker zijn om te lezen, omdat deze niet-chronologische delen nogal verwarrend kunnen zijn.

Naast vooruitwijzingen wordt er ook vaak gebruik gemaakt van terug verwijzingen, om iets onbesproken in het verleden nog eens duidelijk te maken. Ook worden halverwege hoofdstukken, die zich afspelen in het verleden, ineens fragmenten gegeven die over het heden gaan, flashforwards dus.
Ondanks dat Ellen de periode dat ze verplicht bedrust moet hebben erg lang vind, is er bij deze fragmenten toch sprake van versnelling. Dialogen tussen Lucia en Ellen worden enkel uitgebreider neergezet, de rest van de tijd wordt weggelaten. Vertragingen komen niet heel erg duidelijk naar voren, behalve bij de ruzie van Ellen en Bas, als hij haar confronteert met de nota van de reis naar Florida. Ook passages waarbij Ellen erg veel gevoelens heeft, wordt er een kleine vertraging opgebouwd, met het effect dat je de fijne kneepjes van Ellens karakter doorkrijgt.
Door dit onregelmatige ritme, wordt snelle samenhang voorkomen, wat alleen maar grotere open plekken creëert, iets wat het boek erg aantrekkelijk maakt om te lezen