# data[].attributes.headline
Μακεδονική και Κριτική Σχολή

# data[].attributes.subject
Μακεδονική και Κριτική Σχολή

# data[].attributes.body
Παρουσίαση

# data[].attributes.attachment_link.title
Μακεδονική & Κρητική Σχολή

# data[].attributes.attachment_link.description
ΣΤΟΧΟΙ1.Παρουσίαση των δύο καλλιτεχνικών τεχνοτροπιών.2.Εστίαση στα κύρια χαρακτηριστικά των δύο ρευμάτων.3.Γνωριμία των δύο βασικών εκφραστών τους. Πανσέληνο...

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Δημήτριος Σιμούδης

# data[].attributes.attachment_link.description
TEXNH EKK ΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ Α) ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ Η' ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ;

# data[].attributes.headline
Θεοφάνης ο Κρης

# data[].attributes.subject
Θεοφάνης ο Κρης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
'ντοκιμαντερ'

# data[].attributes.attachment_link.title
3' ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 'Ο Θεοφάνης και η Κρητική σχολή Αγιο/φίας

# data[].attributes.attachment_link.description
ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ ΆΘΩΣ '' Ο Θεοφάνης και η Κρητική σχολή Αγιογραφίας '' ' 'ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ' ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΙΕΡΕΣ ΜΟΝΕΣ ΕΛΛΑΔΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΙΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΣ ΓΙΩΡΓΑΚΗΣ ΠΑΠΑΝΤΡΕΟΥ 666

# data[].attributes.headline
Αυτοπροσωπογραφία Μανουήλ Πανσέληνου

# data[].attributes.subject
Αυτοπροσωπογραφία Μανουήλ Πανσέληνου

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Photios Kontoglou, the greatest icon painter of modern Greece and one of her most important theologians and literary writers, died in Athens on July 13, 1965. His death, during surgery, passed almost entirely unnoticed in America, even among Greek-Americans, but he was deeply mourned throughout Greece. I was in Greece when he died and had the good fortune of seeing and talking with this great and holy man just five days before his "falling asleep." The editor of an Athenian religious monthly asked me to write an obituary . . . I have undertaken to write this brief biography. Photios Kontoglou was born on November 8, 1895, at Kydoniai (Aivali), on the west coast of Asia Minor, across from Mytilene. Kydoniai was a city consisting of about 30,000 Greeks and three persons-the district governor, the judge, and the tax collector-who were Turks. Kontoglou came from a devout family, which had its own chapel containing precious articles including a carved ancient crucifix and a large panel icon depicting Saint Paraskevi. Many of his ancestors were monks, and an uncle, Stephanos Kontoglou, was abbot of the Monastery of Saint Paraskevi near Kydoniai. Stephanos was an important influence in Photios's life. In his book Vasanta (1923), Kontoglou dedicates the chapter of translations from the Psalms of David "to the austere soul of the Hieromonk Stephanos Kontoglou, my uncle, whose virtue I perpetually have before me as a model and rule." The young Kontoglou was extremely fond of the sea, sailing, and the solitude of the deserted neighboring islets. He liked to live alone, like Robinson Crusoe. Daniel Defoe's hero fascinated Kontoglou; he mentions him in many of his writings. After graduating from the famous Academy of Gymnasium of Kydoniai, Kontoglou spent several years in Europe, especially in France, studying art and acquiring painting techniques. He lived in Paris during the First World War, where he first gained attention, winning prizes for his paintings and his writings. His first book, a novel entitled Pedro Cazas, was written and published there in 1919. After the armistice, Kontoglou returned to Kydoniai. In 1920 he wrote a remarkable prologue for the second edition of Pedro Cazas which was published in Athens in 1922. In this prologue he set forth some of the basic ideas by which he abided ever after. Persecuted by the Turks, he and his family went to Thermi, Mytilene, in 1922. Later he resided in Athens, but always lived on the outskirts, as he disliked the distractions of cities. When the Kontoglou family left Kydoniai, they took only the sacred articles mentioned above and a few Church books. These were his most cherished possessions. After his death his wife, Maria, fulfilling his wish, gave them to the Monastery of Saint Paraskevi at Nea Makri in Attica. In Athens Kontoglou soon became well-known in literary circles as a result of his highly-praised book, Pedro Cazas. His reputation as a writer grew with the appearance of two additional books: Vasanta (a Sanskrit word meaning "springtime") in 1923, and Taxidia ("Travels") in 1928, and the literary and art periodical Filikh Etairia ("Friendly Society") which he founded in 1925. Within a few years, Kontoglou had won an enviable place in the Greek world of letters, admired for his style-which is characterized by clarity, simplicity, vigor and warmth-as well as his remarkable observations and profound thoughts. As a painter, Kontoglou was slow in winning recognition. He had to overcome difficult obstacles. After leaving Europe, he became increasingly impressed by the Byzantine traditions of painting and decided to master this style of painting. But he had to become his own teacher and learn the secrets of Byzantine art. He did this by reading old manuscripts and visiting Byzantine monuments, patiently studying the works of the old masters. Further, Kontoglou had to overcome strong prejudice on the part of the public against Byzantine art. Having won their liberation from the Turks, the Greeks began to turn the West for prototypes in art, especially the adoption of European (particularly Italian Renaissance) models and techniques. According to the European view at that time, Byzantine civilization was a lower civilization, not worthy of serious study, and Byzantine art especially was lower, almost barbaric art. Kontoglou succeeded magnificently in overcoming both obstacles, but it took time. The first obstacle was by far easier to overcome. He learned his most important lessons about Byzantine art at the Holy Mountain of Athos and at Mystra. It is significant that while at Athos, he wrote several chapters, the preface and profound concluding chapter on the fine arts of his second book, Vasanta. It was also at Athos that one of his three poems in this book was inspired by a Byzantine painting in a very old chapel there. His debt to Athos in his development as an iconographer is evinced by a volume published in 1925 containing photographs of copies, executed by him, of Byzantine frescoes at Athos; and also by the illustrations in two issues of Filikh Etairia that year showing panel icons of the Monastery of Iviron rendered by him. Kontoglou visited Mystra not long after. He made copies of some of the wall paintings in the Byzantine churches at Mystra. He later worked there for a long time cleaning wall paintings in the Church of Peribleptos. Comparing Byzantine and European religious art, Kontoglou says in his book Taxidia, "In the countries of Europe there are churches with paintings that are famous for their artistic merit; yet they do not have the mystery and the power of evoking contrition (katanyxis) possessed by the icons that were done by some unlettered and simple Byzantine painters." Around 1930, Kontoglou was appointed technical supervisor at the Byzantine Museum in Athens. He possessed both great love for the works in the museum, and technical knowledge for cleaning and preserving them. In 1932, Kontoglou published a slender volume entitled Icones et Fresques d'Art Byzantine, with twenty plates of Byzantine panel icons and frescoes he copied. He continued to paint panel icons during this period. During the later thirties, Kontoglou decorated three large rooms of the City Hall of Athens with historical frescoes. This was his first large scale work as a fresco painter, and his only extensive secular one. His next major achievement as a fresco painter was the iconographic decoration of the large Church Zoodochos Peghi at Liopesi (Paiania), a town near Athens. He began the work in 1939, but could not resume it until after the Second World War. When I met Kontoglou in 1952, he showed me the beautiful Byzantine murals he had painted at Liopesi. Kontoglou wrote at least eight books between 1942 and 1945, during the war. Most are rather short. The longest and important is Mystikos Kepos ("Mystical Garden") in 1944. His chapters on Piety (Theosveia) and Saint Isaac the Syrian are masterpieces, full of deep religious feeling. He speaks of other remarkable ascetics of Syria and Mesopotamia, and stresses the virtues of faith, humility and purity. The most fruitful period for Kontoglou, as both painter and writer, was the last twenty years of his life. Assisted by several of his talented pupils, he painted numerous panel icons in churches in many parts of Greece, as well as in the United States and other countries, and many thousands of square yards of wall paintings. After the church at Liopesi, mentioned above, Kontoglou frescoed the entire interior of the Church of Saint Andrew off Patission Street at Athens. He did wall paintings for the new Metropolitan Church of Evangelismos in Rhodes and the Church of Saint George at Stemnitsa, Arcadia. Finally, he decorated with fresco icons the eastern apse, central dome, pendentives and barrel vaults below the dome, and other surfaces of the following Athenian churches: Kapnikarea, Saint George at Kypseli, Saint Haralambos in the park Pedion tou Areos, Saint Nicholas at Kato Patissia, and others. Through these works, through the training of many gifted young artists in the techniques of Byzantine iconography, and through his long, luminous and spirited defense of Byzantine art which culminated in 1961 in the monumental two-volume work entitled Ekphrasis ("Expression") in which he teaches the theory and practice of Byzantine iconography, Kontoglou succeeded in making this art prevail in Greece. His influence spread to America, where many churches have been decorated with panel icons, frescoes and mosaics by his pupils. During the same period, he wrote such edifying books as A Great Sign (1945), with accounts of many extraordinary recent miracles at Thermi, Mytilene; The Life and Conduct of Blaise Pascal(1947); The Life and Ascesis of Our Holy Father Saint Mark the Anchorite (1947, translated in The Orthodox Word, no. 1, Sept.-Oct., 1966, with illustrations by Kontoglou); Fount of Life (1951), presenting brief descriptions of the lives and selections from the teachings of some of the great Saints of the Orthodox Church; The Holy Gospel According to Matthew, Interpreted (1952); Expression (1961); and What Orthodoxy Is and What Papism Is (1964). Kontoglou also translated into Greek Leonid Ouspensky's L'Icone: Quelques Mots sur son Sens Dogmatique, and published it with a preface and notes of his own. Together with the young theologian Basil Moustakis, Kontoglou founded and edited Kivotos (1952-1955), a religious periodical concerned especially with Orthodox spirituality. Kontoglou contributed many articles to various other periodicals and encyclopedias. His articles in the Athenian daily Elephtheria are so numerous that they would fill several volumes. Many of them are among the most profound written by a Greek. Most are concerned with religious themes, such as faith and reason, religion and philosophy, religious versus secular art, Byzantine iconography and music, the lives of Martyrs and other Saints, and so on. Kontoglou won the Academy of Athens Prize for his book Ekphrasis, in 1961, and the Purfina Prize for his book Aivali; My Native Place, in 1963. The latter is the first volume of his Erga ("Works") which began to be published by Astir Publishing Company at Athens in 1962. In recognition of his great achievements as an author, the Academy of Athens, the highest cultural institution in Greece, awarded him on March 24, 1965, its Aristeion Grammaton, its highest prize in letters. Kontoglou also carried on an enormous correspondence. He once told me that he wrote about fifty letters a month, corresponding not only with Greeks, but also Americans, Finns, Frenchmen, Germans, Russians, Ugandans and others. He had countless friends and admirers throughout the world who sought his guidance on iconography, and on Orthodox doctrine and living. In Kontoglou's writings, we encounter a man who has unshakable religious faith, free from all skepticism and metaphysical anguish. We encounter a man who is steeped in the Holy Scriptures and writings of the Eastern Church Fathers, particularly the great mystics such as Saint Macarios the Egyptian, Saint John Climacos, Saint Isaac the Syrian, Saint Symeon the New Theologian, and Saint Gregory the Sinaite. We find a man who has the profoundest respect for the Sacred Tradition of Eastern Orthodoxy, including all its dogmas, canons and sacred arts (architecture, iconography, music), tolerating no deviations. Orthodoxy was for him the sacred Kivotos, the sacred Ark, and these its precious contents, which must be carefully guarded and not cast away, or exchanged for counterfeits. Kontoglou was strongly opposed to the participation of Orthodoxy in "ecumenism," seeing in such participation the dangers of compromise on matters which admit of no compromise. He was especially critical of the maneuvers of Patriarch Athenagoras, in whom he saw an apostate . . . a betrayer of Greece and Orthodoxy. In his last book, entitled Ti Einai he Orthodoxia kai ti Einai ho Papismos ("What Orthodoxy Is and What Papsim Is") Kontoglou stressed the abyss that separates Orthodoxy from Roman Catholicism, which renders utterly absurd Athenagoras's assertions that there are no real differences between the two. Kontoglou was a man of adamantine Orthodox faith and impeccable character, adorned with the virtues of great humility, long-suffering, courage, wisdom, purity, hope and love. He was a devout man, a holy man, a man of God. All that he did bears the impress of these qualities. As during his life, so at his death, it was evident that Kontoglou was free from worldly attachments, a citizen of the City of God, not of the earthly city, whose glory is temporary and whose power is doomed to pass away. He died poor, ignored by the State. His body was not accompanied to the grave by any State dignitaries, but only by friends and admirers, who loved him deeply. By Dr. Constantine Cavarnos at Pemptousia

# data[].attributes.attachment_link.title
Photis Kontoglou: The Last Anti-Classicist

# data[].attributes.attachment_link.description
The Greatest Icon Painter of 20th Century Greece Photios Kontoglou, the greatest icon painter of modern Greece and one of her most important theologians and literary writers, died in Athens on July 13, 1965. His death, during surgery, passed almost entirely unnoticed in America, even among Greek-Americans, but...

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ιερά Μονή Παντοκράτορος Μελισσοχωρίου

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα , με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία της εικόνας αυτής με λίγα λόγια έχει ως εξής: Ο Aύγαρος, βασιλιάς στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, υπέφερε από λέπρα. Έγραψε, λοιπόν στον Κύριο επιστολή, με την οποία τον παρακαλούσε να έρθει στην Έδεσσα για να τον θεραπεύσει. Την επιστολή έφερε στην Παλαιστίνη ο υπηρέτης του Ανανίας. Αυτός προσπάθησε και να ζωγραφίσει τον Κύριο, χωρίς όμως να το κατορθώσει. Ο Κύριος που αντιλήφθηκε την προσπάθεια του Ανανία, ζήτησε νερό για να νιφτεί και σκούπισε το πρόσωπό Του με ένα μανδήλιο. Η θεία μορφή του Κυρίου αποτυπώθηκε θαυματουργικά. Αυτό είναι γνωστό ως το Άγιο Μανδήλιο.

Ο Αύγαρος ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για την θεραπεία του, που έγινε με την χάρη της εικόνας και ολοκληρώθηκε αργότερα με το βάπτισμά του, ύψωσε την εικόνα του Αγίου Μανδηλίου προ της πύλης της πόλεως, αφού έγραψε στη σανίδα τη φράση "Χριστέ ο Θεός, ο εις σε ελπίζων ουκ αποτυγχάνει ποτέ". Η αχειροποίητος εικόνα του Κυρίου, μετά από αρκετούς αιώνες στην Έδεσσα, μεταφέρθηκε το 994 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη, επί αυτοκρατορίας Ρωμανού του Λεκαπηνού.

Στην περίοδο των Μακεδόνων και Κομνηνών έχουμε την αναγέννηση της ορθοδόξου αγιογραφίας. Η νίκη κατά των εικονομάχων επέφερε ουσιαστική μεταβολή στη ζωγραφική, καθώς και σε όλη τη βυζαντινή τέχνη. Τον διάκοσμο των ναών υπαγορεύουν λειτουργικοί και δογματικοί λόγοι. Μια ιεραρχική τάξις επιβάλλεται πλέον στα εικονογραφικά θέματα. Την τάξη αυτή καθορίζει η Εκκλησία, η οποία τώρα, κατ' απόφαση της Ζ' Οικουμενικής Συνόδου, αναλαμβάνει να κατευθύνει την αγιογραφία. Δημιουργούνται οι τρεις εικονογραφικοί κύκλοι: ο δογματικός, ο λειτουργικός και ο ιστορικός (εορταστικός). Τα θέματα ιστορούνται σε καθορισμένη θέση στο ναό, κάτι το οποίο θα αποβεί πλέον κανόνας στη βυζαντινή αγιογραφία.Στην περίοδο αυτή έχουμε και νέους χαρακτήρες της τέχνης. Εισέρχεται στην Από την Βασιλεύουσα η τέχνη πέρασε στον Μυστρά κατά τα τέλη του 14ου αιώνα. Εκεί
Ακόμη η παράδοση μας αναφέρει ως πρώτο αγιογράφο τον Ευαγγελιστή Λουκά. Ο Ευαγγελιστής πρώτος ζωγράφισε τρεις εικόνες- από κερί, μαστίχα και χρώματα- της Υπεραγία ς Θεοτόκου, φέρουσα στην αγκαλιά της τον Κύριο ημών Ιησούν Χριστόν, και τις πρόσφερε στην ίδια, θέλοντας να μάθει εάν είναι αρεστές σε αυτήν. Η Μητέρα του Κυρίου τις δέχτηκε και είπε: "Η χάρις του εξ εμού τεχθέντος είη δι' εμού μετ' αυτών". Από αυτές τις τρείς άγιες εικόνες, η μία βρίσκεται στην Πελοπόννησο στην Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, η οποία είναι κατασκευασμένη από κηρομαστίχη. Η δεύτερη λέγουν ότ ι είναι στη μικρή Ρωσία, σε μια πόλη που ονομάζεται Βιλίνα και η οποία δόθηκε ως δώρο των βυζαντινών αυτοκρατόρων στους Ρώσους, ώστε να έχουν τη συμμαχία τους. Η τρίτη εικόνα κατά την βεβαίωση του χρυ-σοβούλλου Ιωάννου Γρηγορίου Γκίκα Βοεβόδα, ηγεμόνα της Ουγγροβλαχίας, βρίσκεται στην Κύπρο στην Μονή του Κύκκου. Επίσης κατά την παράδοση ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγράφισε τις εικόνες των Αγίων Κορυφαίων Αποστό-λων και ορισμένες άλλες και έκτοτε διαδόθηκε στον κόσμο το καλό και ευσεβές έργο της ζωγραφικής των Αγίων Εικόνων.

Την ιστορία της Βυζαντινής Εικονογραφίας οι ιστορικοί την διαιρούν σε κάποιες περιόδους:

1) Οι πρώτοι αιώνες μέχρι την Εικονομαχία. Η περίοδος αυτή υποδιαιρείται:

Α. Στην πρωτοχριστιανική (μέχρι τους χρόνους του Μ. Κωνσταντίνου).

Β. Στην παλαιοχριστιανική 320-720 μ.Χ. (από τους χρόνους του Μ. Κωνσταντίνου μέχρι την εικονομαχία).

2) Οι χρόνοι της Εικονομαχίας (724-843 μ.Χ.).

3) Οι χρόνοι των Μακεδόνων και Κομνηνών (867-1204 μ.Χ.).

4) Η Παλαιολόγεια Αναγέννηση (1204-1453 μ.Χ.) ή Υστεροβυζαντινή περίοδος.

Στους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού, την πρωτοχριστιανική περίοδο, υπήρχε η λεγόμενη αρχαϊκή εικονογραφία, που είχε συμβολικό χαρακτήρα και είναι γνωστή ως η τέχνη των κατακομβών. Η τεχνοτροπία στις απεικονίσεις των κατακομβών είναι ελεύθερη. Άρχισε με μοτίβα, τα οποία παρέλαβε από την ειδωλολατρική τέχνη, όπως π.χ. ο Ορφέας. Ο σκοπός της τέχνης αυτής είναι καθαρά διδακτικός. Χρησιμοποιήθηκαν σύμβολα όπως η ναύς, ο ιχθύς, η ελιά, η Άγκυρα, η Άμπελος κ.α. Οι τοιχογραφίες αυτής της περιόδου είναι βασικά άτεχνες. Έχουν περισσότερο θρησκευτική παρά καλλιτεχνική σημασία.

Στην παλαιοχριστιανική περίοδο, μετά την παύση των διωγμών, άρχισαν να χρησιμοποιούν ζωγραφικές απεικονίσεις αγίων μορφών και παραστάσεις από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Στην περίοδο αυτή έχουμε τη χρήση ψηφι-δωτών - μωσαϊκών. Υπάρχουν και σημαντικές τοιχογραφίες που δουλεύονται με την τεχνική του Fresco. Σημαντικά έργα τέχνης της εποχής αυτής είναι: της Βασιλικής του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη (5ος αιώνας), του Αγίου Απολλιναρίου στη Ραβέννα, τα fresco του Castelseprio κοντά στο Μιλάνο (6ος - 7ος αι.), κ.α. Στις φορητές εικόνες έχουμε την εποχή αυτή (6ος αι.) την περί-φημη εγκαυστική τεχνική στη Μονή του Σινά.

Στους ζοφερούς χρόνους της Εικονομαχίας η καταδίκη των εικόνων και εν γένει των ανθρωπομορφικών παραστάσεων, ανέκοψε προς στιγμήν την πορεία της βυζαντινής ζωγραφικής. Ο εικονογραφικός κύκλος αντικαταστάθηκε με διακοσμητικά μοτίβα, ιδίως από το ζωικό και φυτικό κόσμο. Η Εικονομαχία δεν δημιούργησε νέα τέχνη, αλλά κυρίως επανέφερε τον πρωτοχριστιανικό διάκοσμο των ναών. Την περίοδο αυτή αναπτύσσεται κυρίως η θεολογία της εικόνας, με τον Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, τον απολογητή και υπέρμαχο των εικονοφίλων στην Α' φάση της εικονομαχίας (726-787 μ.Χ.), με την Ζ' Οικουμενική Σύνοδο στην Νίκαια (787 μ.Χ.), η οποία καταδίκασε την εικονομαχική αίρεση, και με τον Άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, τον άλλο σημαιοφόρο της Ορθοδοξίας, ο οποίος υπερασπίστηκε τις εικόνες στην Β' φάση της εικονομαχίας (813-843 μ.Χ.).

Ο σάλος της εικονομαχίας έληξε οριστικά με την ενδημούσα Σύνοδο του 843 μ.Χ. , στην Κωνσταντινούπολη, όταν βασίλευε η Αγία Θεοδώρα. Η Σύνοδος αποφάσισε την αναστήλωση των αγίων εικόνων και θέσπισε την Κυριακή της Ορθοδοξίας.

Η εποχή των Παλαιολόγων θεωρείται ο χρυσός αιώνας της αγιογραφίας. Ότι πρόσφερε η τέχνη των προηγούμενων χριστιανικών αιώνων, επανέρχεται τώρα αλλά με νέα ζωή. Η αναγέννηση των Παλαιολόγων πρέπει να θεωρηθεί ως συνέπεια φυσικής εξέλιξης των προηγούμενων χρόνων και όχι ως φαινόμενο το οποίο εμφανίσθηκε απότομα. Πρέπει να ερμηνευθεί ως αναζωογόνηση (δια των ιδεών και του όλου κλίματος των παλαιολόγειων χρόνων) της λαμπράς τέχνης των Μακεδόνων και των Κομνηνών. Ο 14ος αιώνας είναι ανθρωποκεντρικός αιώνας. Χαρακτηριστικό λοιπόν αυτής της αναγέννησης έγινε ο βαθύς ανθρωπισμός. Υπάρχει μια στροφή προς τα ανθρώπινα, η αγιογραφία γίνεται πιο αφηγηματική, η τέχνη επιδιώκει πλέον να συγκινήσει, να αγγίξει το συναίσθημα. Κυρίως ο Γάλλος μελετητής G. Millet διαίρεσε την παλαιολόγεια ζωγραφική σε δύο "Σχολές", τη "Μακεδονική" και την "Κρητική". Βεβαίως, ο όρος "Σχολές", ο οποίος έχει πλέον επικρατήσει, δεν είναι ορθός. Μάλλον πρόκειται περί δύο διαφορετικών ρευμάτων, δύο διαφορετικών τρόπων προσεγγίσεως της παλαιολόγειας αγιογραφίας.

Η Μακεδονική Σχολή γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, άνθισε κυρίως στην Μακεδονία με κέντρο την Θεσσαλονίκη και πέρασε και στη Σερβία. Η Σχολή αυτή χαρακτηρίζεται για τον ρεαλισμό και την ελευθερία της. Έχει ένταση, κίνηση και πλούσια χρωματολογία. Το πρόσωπο και τα ενδύματα είναι πλατειά φωτισμένα, γι' αυτό και την ονομάζουν "πλατειά τεχνοτροπία". Υποστηρίχθηκε η άποψη - χωρίς να είναι απόλυτο - ότι η τέχνη αυτή υπήρξε ιδιαίτερα συμπαθής στους λογίους, στις μορφωμένες τάξεις, τους αυλικούς. Κύριοι εκφραστές της υπήρξαν ο Μανουήλ Πανσέληνος (ο οποίος αγιογράφησε το παρεκκλήσι του Αγίου Ευθυμίου Θεσσαλονίκης και το ναό του Πρωτάτου), ο Μιχαήλ Αστραπάς και ο αδελφός του Ευτύχιος, που αγιογράφησαν στη Σερβία, ο Γεώργιος Καλλιέργης κ.α. Στην ίδια εποχή ανήκει και το απαράμιλλο σε τέχνη και ομορφιά μνημείο της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη.

Τέλος του ΙΣΤ' αιώνα και όλον τον ΙΖ' παρατηρείται μεγάλη ακμή των φορητών κρητικών εικόνων, με κυριότερους εκπροσώπους τους: Μιχαήλ Δαμασκηνό, Τζάνε, Λαμπάρδο, Βίκτωρα, Πουλάκη, Μόσκο κ.α., οι οποίοι, όμως, δέχονται, σε μεγάλο βαθμό, στοιχεία από την δυτική ακμάζουσα τέχνη.

εικονογραφία ο τύπος του μοναχού με το ξηρό, λόγω της αυστηρής νηστείας, πρόσωπό του, τους αμυγδαλοειδείς οφθαλμούς κ.λ.π. Έχουμε επιστροφή στην αλεξανδρινή παράδοση. Φυσιογνωμίες αγγέλων και αγίων στα ψηφιδωτά υπενθυμίζουν μορφές του ελληνιστικού κόσμού. Στάσεις και κινήσεις των εικονιζομένων γίνονται κατά τα πρότυπα της γλυπτικής της ελληνικής αρχαιότητας. Οι προφήτες έχουν τα ενδύματα, την στάση και την έκφραση των ρητόρων. Γενικά αναμειγνύονται στοιχεία αρχαία και νέα και εναρμονίζεται η παράδοση με την σύγχρονη τέχνη. Κατά την εποχή των Κομνηνών η αναγέννηση έχει πλέον εισέλθει σε περίοδο ωριμότητας . Ο Charles Delvoye ονομάζει την περίοδο αυτή ως την κλασσική εποχή του Βυζαντίου. Περίφημα έργα της περιόδου αυτής είναι: ο ναός της Αγίας Σοφίας στην Αχρίδα (1040-1045 μ.Χ.), ο ναός του Αγίου Παντελεήμονος στο Nerezi, στα Σκόπια (1164 μ.Χ.), τα υπέροχα ψηφιδωτά της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως (12ος αι.), του Οσίου Λουκά στη Λειβαδιά (11ος αι.), της Μονής Δαφνίου (11ος αι.) και πολλά άλλα. Τον 18ο και 19ο αιώνα άνθισε η λαϊκή τέχνη, με τα χαρακτηριστικά της να εκφράζουν το πνεύμα της εποχής, δηλαδή τον πόθο για απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Κυριότεροι εκφραστές είναι ο Θεόφιλος, ο Γεώργιος Μάρκου, ο Ζωγράφου κ.α. Οι μορφές εικονίζονται με απλά σχήματα, τα χρώματα είναι πιο σκοτεινά και γενικά η ποιότητα είναι υποδεέστερη των προηγούμενων αιώνων. Η βυζαντινή ζωγραφική σχεδόν εξαφανίστηκε και επικράτησε η ζωγραφική της Δύσης μέχρι το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Ο Διονύσιος ο εκ Φουρνά προσπάθησε στην εποχή του (περίπου το 1700 μ.Χ.) να επαναφέρει τη βυζαντινή τέχνη, αλλά η προσπάθειά του δεν έφερε καρπούς, διότι το ρεύμα πλέον οδηγούσε στη Δύση. Ακόμη και στο Άγιο Όρος χρησιμοποιούσαν την δυτική τεχνοτροπία. Μόλις το 1940-1950 ο πολύς Φώτης Κόντογλου μετά από υπεράνθρωπους αγώνες κατάφερε να ξαναφέρει στο φως την τέχνη της βυζαντινής αγιογραφίας και να καλλιεργήσει ένα κλίμα αναβιώσεως της ζωγραφικής παράδοσης. Κατά τους χρόνους μας η άνθιση των βυζαντινών σπουδών, οι έρευνες για την βυζαντινή τέχνη, τα συνέδρια, δημιούργησαν μια ατμόσφαιρα ευνοϊκή. Οι σύγχρονοι καλλιτέχνες κατέχοντας πλέον την απαραίτητη γνώση, μπορούν και πρέπει κατά χρέος να αποβούν οι θεματοφύλακες και να αναδειχθούν οι δημιουργικοί συνεχιστές, της μακραίωνης παράδοσης, που ονομάζεται ορθόδοξη αγιογραφία.

απέκτησε πιο στενό χαρακτήρα και έδωσε την Κρητική Σχολή. Η Σχολή αυτή παραμένει περισσότερο πιστή στον βυζα-ντινό ιδεαλισμό. Είναι τέχνη συντηρητική, με χαρακτηριστικά τις συγ-κρατημένες κινήσεις, τη λιτότητα, την ευγένεια των προσώπων και γενικά την προσήλωση στη βυζαντινή παράδοση. Το φως στη στενή τεχνοτροπία είναι λιγοστό και μοιάζει να πηγάζει από κάποιο βάθος, στοιχείο που υποβάλλει στον πιστό βαθιά κατάνυξη. Θεωρήθηκε ως η τέχνη των μοναχικών κύκλων. Η γνήσια Κρητική Σχολή διαμορφώθηκε στην Κρήτη - εξ ου και η ονομασία της - μετά το κοσμοϊστορικό γεγονός της πτώσης του Βυζαντίου, τον ΙΕ' αιώνα και στις αρχές του ΙΣΤ' αιώνα. Κυριότερος εκπρόσωπος ο Θεοφάνης ο Κρης, ο οποίος αγιογράφησε στα Μετέωρα και στο Άγιο Όρος. Γνωστός για την ιστόρηση του καθολικού της Μονής Διονυσίου είναι και ο Ζώρζης (1547 μ.Χ.). Την περίοδο αυτή αγιογραφεί και ο Φράγκος Κατελάνος με τον αδερφό του Γεώργιο, οι οποίοι όμως άρχισαν να προσλαμβάνουν ξένα και δυτικά στοιχεία.

# data[].attributes.attachment_link.title
Ιστορική Πορεία της Αγιογραφίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Η εκκλησιαστική παράδοση αναφέρει ότι η πρώτη εικόνα , με την έννοια της αναπαραστάσεως, έγινε από τον ίδιο τον Κύριο και μάλιστα αχειροποίητη. Η ιστορία της εικόνας αυτής με λίγα λόγια έχει ως εξής: Ο Aύγαρος, βασιλιάς στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, υπέφερε από λέπρα.

# data[].attributes.headline
Χριστός (πρόπλασμα Πανσέληνου)

# data[].attributes.subject
Χριστός (πρόπλασμα Πανσέληνου)

# data[].attributes.headline
Θεοφάνης ο Κρης και η Κρητική σχολή αγιογραφίας

# data[].attributes.subject
Θεοφάνης ο Κρης και η Κρητική σχολή αγιογραφίας

# data[].attributes.attachment_link.title
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ - Θεοφάνης ο Κρης

# data[].attributes.attachment_link.description
Η διαμόρφωση της Σχολής αυτής στην Κρήτη, έγινε γιατί στο νησί αυτό υπήρχε από παλιά συντηρητική βυζαντινή παράδοση. Επίσης, το γεγονός ότι σπουδαίοι λόγιοι κατέφυγαν στην Κων/πολη, συνετέλεσε στην ανάπτυξή της. Παρά όμως τη συντηρητικότητά της, το νέο πνεύμα είναι διάχυτο στα έργα της και αυτό γίνεται αντιληπτό από το γεγονός ότι επέτρεψε ορισμένα στοιχεία της Ιταλικής Αναγέννησης.

# data[].attributes.headline
Χριστός Ελκόμενος (Θεοφάνους Κρητικού)

# data[].attributes.subject
Χριστός Ελκόμενος (Θεοφάνους Κρητικού)

# data[].attributes.headline
Κρητική σχολή αγιογραφίας

# data[].attributes.subject
Κρητική σχολή αγιογραφίας

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Η Κρήτη τα χρόνια της Ενετοκρατίας μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά κέντρα της βενετσιάνικης επικράτειας. Το 1600 περίπου, μόνο στην πόλη του Ηρακλείου, που τότε είχε 20.000 κατοίκους, εργάζονταν 200 ζωγράφοι των οποίων ηφήμη εξαπλώνεται πολύ έξω από τα όρια του νησιού και φτάνουν να κοσμούν με την δουλειά τους μεγάλα μοναστικά κέντρα όχι μόνο της υπόλοιπης Ελλάδας αλλά και της ορθόδοξης ανατολής.

Στα πλαίσια αυτά διαμορφώνεται σιγά -σιγά η "Κρητική Σχολή" ζωγραφικής.

Εικόνες και εικονογραφημένα χειρόγραφα ταξιδεύουν σε ολόκληρη την βενετοκρατούμενη ανατολή και τα σημαντικά ορθόδοξα μοναστικά κέντρα. Η Κρητική Σχολή ζωγραφικής δημιουργεί σημαντικά έργα τα οποία σήμερα βρίσκονται σε μουσεία, μοναστήρια, ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές και στο σύνολο τους συγκροτούν ένα πολύ σημαντικό και ιδιαίτερο κεφάλαιο της ιστορίας της τέχνης.

Δυστυχώς μετά από δυο αιώνες ακμής ( 16ος & 17ος) με την κατάληψη του Ηρακλείου ( Candia) από τους Τούρκους διακόπτεται βίαια όλη αυτή η πνευματική ακμή της Κρητικής αναγέννησης.

Σημαντικοί εκπρόσωποι της Κρητικής Σχολής Ζωγραφικής είναι οι: Άγγελος (17ος αιώνας), Δαμασκηνός Μιχαήλ (16ος αι.), Θεοτοκόπουλος Δομήνικος (16ος αι.), Θεοφάνης ο Κρής (16ος αιώνας), Κλόντζας Γεώργιος (17ος αιώνας), Κορνάρος Ιωάννης (18ος αιώνας).

Μια αντιπροσωπευτική εικόνα της δημιουργίας της Κρητικής Σχολής ζωγραφικής μπορούμε να πάρουμε από την έκθεση της συλλογής της Αγίας Αικατερίνης η οποία στεγάζεται στο καθολικό της Μονής και στο παρακείμενο παρεκκλήσι των Αγίων Δέκα. Η συλλογή περιλαμβάνει εκτός από φορητές εικόνες, εκκλησιαστικά σκεύη και βιβλία, χειρόγραφα, ξυλόγλυπτα και γλυπτά. Τα σημαντικότερα εκθέματα της συλλογής είναι οι έξι φορητές εικόνες του Μιχαήλ Δαμασκηνού οι οποίες μεταφέρθηκαν στο Ηράκλειο τον 19ο αιώνα από την Μονή Βροντησίου. Οι εικόνες αυτές (Προσκύνηση των Μάγων, Α' Οικουμενική Σύνοδος, Θεοτόκος η Βάτος, Μη μου απτού, Μυστικός Δείπνος και Θεια Λειτουργία) εντυπωσιάζουν για το πλούτο των εικονογραφικών και συμβολικών τους συνθέσεων.

Δυστυχώς αυτή την περίοδο η έκθεση δεν είναι επισκέψιμη και ο ναός της Αγίας Αικατερίνης είναι ανοιχτός στο κοινό μόνο την ημέρα εορτασμού της.

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
διακοπές κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
αξιοθέατα κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
διαμονή στην κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ξενοδοχεία κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ξενοδοχεία χανιά

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ξενοδοχεία ηράκλειο

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ενοικιαζόμενα δωμάτια κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ξενώνες κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φαγητό στη κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
εστιτόρια κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
ταβέρνες κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
δραστηριότητες στην κρήτη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μονοπάτια κρήτης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κρητική μουσική

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
παραλιες κρητη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
φαραγγια κρητης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
μνημεία κρήτης

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
διαμονη κρητη

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
κρητική κουζίνα

# data[].attributes.attachment_link.title
Κρητική Σχολή Αγιογραφίας

# data[].attributes.attachment_link.description
Η Κρήτη τα χρόνια της Ενετοκρατίας μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά κέντρα της βενετσιάνικης επικράτειας. Το 1600 περίπου, μόνο στην πόλη του Ηρακλείου, που τότε είχε 20.000 κατοίκους, εργάζονταν 200 ζωγράφοι των οποίων ηφήμη εξαπλώνεται πολύ έξω από τα όρια του νησιού και φτάνουν να κοσμούν με την δουλειά τους μεγάλα μοναστικά κέντρα όχι μόνο της υπόλοιπης Ελλάδας αλλά και της ορθόδοξης ανατολής.

# data[].attributes.headline
Η κοίμηση της Παναγίας

# data[].attributes.subject
Η κοίμηση της Παναγίας

# data[].attributes.headline
Ο άγιος Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία

# data[].attributes.subject
Ο άγιος Λουκάς ζωγραφίζει την Παναγία

# data[].attributes.headline
Εμμανουήλ Τζάνες, Κρητική σχολή

# data[].attributes.subject
Εμμανουήλ Τζάνες, Κρητική σχολή

# data[].attributes.body
Ο Άγιος Μάρκος

# data[].attributes.headline
Εμμανουήλ Τζάνες - Αποκαθήλωση (Κρητική αγιογραφική Σχολή)

# data[].attributes.subject
Εμμανουήλ Τζάνες - Αποκαθήλωση (Κρητική αγιογραφική Σχολή)

# data[].attributes.headline
Ιστορική πορεία στην βυζαντινή αγιογραφία

# data[].attributes.subject
Ιστορική πορεία στην βυζαντινή αγιογραφία

# data[].attributes.attachment_link.title
Η βυζαντινή ορθόδοξη αγιογραφία - www.roussanou.gr

# data[].attributes.attachment_link.description
Η βυζαντινή ορθόδοξη αγιογραφία δεν είναι απλά μια "τέχνη", είναι ιερή τέχνη. Δεν είναι "ζωγραφική", είναι θεολογία. Δεν είναι "καλλιτεχνική έκφραση", είναι προσδοκία σωτηρίας. Δεν είναι "στολίδι", είναι συνάντηση με το θείο. Δεν είναι "φωτογραφία", είναι "εις Χριστόν παιδαγωγία". Δεν είναι "αντικείμενο", είναι ιερό σκεύος. Δεν είναι "υλική αξία", είναι υπέρβαση.

# data[].attributes.headline
Γέννηση Χριστού

# data[].attributes.subject
Γέννηση Χριστού

# data[].attributes.headline
Θεωρία βυζαντινής αγιογραφίας και ιστορική αναδρομή - σχόλια κατανόησης μιας θεολογικής - εθνικής έκφρασης;

# data[].attributes.subject
Θεωρία βυζαντινής αγιογραφίας και ιστορική αναδρομή - σχόλια κατανόησης μιας θεολογικής - εθνικής έκφρασης;

# data[].attributes.attachment_link.title
Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Η ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - Byzantine icons and church murals. Δημήτριος Σκουρτέλης

# data[].attributes.attachment_link.description
Δημήτρης Σκουρτέλης. Αρχείο καλλιτεχνικής δραστηριότητας

# data[].attributes.headline
Κρητική σχολή με εθνογραφικές πινελιές - τουρκοκρατία και εξέλιξη βυζαντινής αγιογραφίας

# data[].attributes.subject
Κρητική σχολή με εθνογραφικές πινελιές - τουρκοκρατία και εξέλιξη βυζαντινής αγιογραφίας

# data[].attributes.headline
Αποκαθήλωση (Θεοφάνης Κρητικός)

# data[].attributes.subject
Αποκαθήλωση (Θεοφάνης Κρητικός)

# data[].attributes.headline
Χριστός προς τον Γολγοθά (Θεοφάνη του Κρητικού)

# data[].attributes.subject
Χριστός προς τον Γολγοθά (Θεοφάνη του Κρητικού)

# data[].attributes.headline
Σταύρωση (Θεοφάνους του Κρητικού

# data[].attributes.subject
Σταύρωση (Θεοφάνους του Κρητικού

# data[].attributes.headline
Θεοφάνης Κρητικός (Λεπτομέρεια στην αποκαθήλωση)

# data[].attributes.subject
Θεοφάνης Κρητικός (Λεπτομέρεια στην αποκαθήλωση)

# data[].attributes.headline
Χριστός Αναπεσών (Μανουήλ Πανσέληνος

# data[].attributes.subject
Χριστός Αναπεσών (Μανουήλ Πανσέληνος

# data[].attributes.headline
Φιλόθεος Σκούφος - Θεία Κοινωνία

# data[].attributes.subject
Φιλόθεος Σκούφος - Θεία Κοινωνία

# data[].attributes.headline
Φιλόθεος Σκούφος - Αγιοι 40 μάρτυρες

# data[].attributes.subject
Φιλόθεος Σκούφος - Αγιοι 40 μάρτυρες

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - Θεωρία στη σύγρονη αγιογραφία

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - Θεωρία στη σύγρονη αγιογραφία

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Βούλγαρης Χρήστος

# data[].attributes.attachment_link.title
Ο Φώτης Κόντογλου και η Νεοελληνική Ζωγραφική

# data[].attributes.attachment_link.description
του Νίκου Ζία Η νεοελληνική τέχνη, χώρος μέχρι πριν δύο τρία χρόνια σχεδόν άγνωστος, αρχίζει σιγά-σιγά να γίνεται αντικείμενο μελέτης και σπουδής και ίσως δεν είναι μακριά η ημέρα που θα έχουμε μια γενική εικόνα της και θα γνωρίζουμε το έργο και τη συμβολή του κάθε καλλιτέχνη στην πορεία της.

# data[].attributes.headline
Αυτοπροσωπογραφία Φώτης Κοντογλου

# data[].attributes.subject
Αυτοπροσωπογραφία Φώτης Κοντογλου

# data[].attributes.attachment_link.keywords[]
βυζαντινό ιστορία του γένους

# data[].attributes.attachment_link.title
ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ_1.mpg

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Κόντογλου γεννήθηκε στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας το 1895. Τον επόμενο χρόνο έχασε τον πατέρα του Νικόλαο Αποστολέλη και μεγάλωσε κοντά στον αδελφό της μητέρας του, τον θείο του Στέφανο Κόντογλου, ηγούμενο του οικογενειακού τους μοναστηριού της Αγίας Παρασκευής. Με την υποστήριξη του θείου του σπούδασε ζωγραφική στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1913-1916) πριν φύγει για το Παρίσι.

# data[].attributes.headline
Φώτης κόντογλου - εργασία

# data[].attributes.subject
Φώτης κόντογλου - εργασία

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - οικογένεια

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - οικογένεια

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου Άγιοι Σαράντα μάρτυρες - λεπτομέρεια

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου Άγιοι Σαράντα μάρτυρες - λεπτομέρεια

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - Μέγας Αλέξανδρος

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - Μέγας Αλέξανδρος

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - Αθανάσιος Διάκος

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - Αθανάσιος Διάκος

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του 1

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του 1

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του - 2

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του - 2

# data[].attributes.headline
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του -3

# data[].attributes.subject
Φώτης Κόντογλου - χαρακτηριστικά αγιογραφίας του -3

# data[].attributes.headline
Μανουήλ Πανσέληνος - Εισόδια της Παναγίας - Λεπτομέρεια

# data[].attributes.subject
Μανουήλ Πανσέληνος - Εισόδια της Παναγίας - Λεπτομέρεια

# data[].attributes.attachment_link.title
"ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ..."

# data[].attributes.headline
Γέννηση Χριστού

# data[].attributes.subject
Γέννηση Χριστού

# data[].attributes.headline
Αγιος Ιωάννης Βαπτιστής

# data[].attributes.subject
Αγιος Ιωάννης Βαπτιστής

# data[].attributes.attachment_link.title
Αντρέι Ρουμπλιόφ - Βικιπαίδεια

# data[].attributes.attachment_link.description
Ο Αντρέι Ρουμπλιόφ υπήρξε ο επιφανέστερος Ρώσος αγιογράφος και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους του κόσμου. Το έργο για το οποίο αναγνωρίζεται ως ένας από τους κορυφαίους Ορθόδοξους αγιογράφους, είναι η εικόνα της Αγίας Τριάδος, η οποία είναι το αριστούργημα της ρωσικής εικονογραφικής τέχνης.

# data[].attributes.attachment_link.title
Μάθημα 17ο : Υλικό κατήχησης για όλες τις βαθμίδες της Μητροπόλεώς μας

# data[].attributes.attachment_link.description
από το Γραφείο Νεότητος της Αρχιεπισκοπής Αθηνών - θέματα - φύλλα εργασίας.