# data[].attributes.body
1947an, Bigarren Mundu Gerran amaitzean, nazioarteko harremanen sistema berri bat sortu zen: GERRA HOTZA.

1991ean amaitu zen eta AEBren eta Sobiet Batasunaren eta bakoitzaren blokeen arteko antagonismoa izan zen garai horren ezaugarri nagusia. Bi horiek ziren munduko superpotentziak eta bloke bakoitzak eredu politiko eta ekonomiko bat zuten.

MENDEBALDEKO BLOKEA

Estatu Batuak ziren buru eta sistema politiko demokratiko eta ekonomiko kapitalista ziren bloke horren oinarriak.

BLOKE KOMUNISTA

SESB zen buru eta alderdi bakarreko sistema politiko ez-demokratikoa eta ekonomikoa planifikatu eta sozialista ziren oinarriak.

# data[].attributes.body
Bigarren Mundu Gerra bukatzean, bi potentzia handiak aldendu egin ziren eta gatazkak sortu ziren haien artean:

-1945. urtearen amaieran, Grezian gerra zibila lehertu zen. Monarkikoek AEBren eta Erresuma Batuaren babesa zuten eta garaipena lortu zuten.

-1946an, Churchil "burdinazko hesi" bat sortzen ari zuela salatu zuen. Horrekin adierazi nahi zuen sobietarrek gero eta eragin handiago zutela Europan.

-1947an, lehen tirabirak Iran eta Turkiako krisian sortu ziren eta Estatu Batuen eta SESBren arteko aurkakotasuna areagotu egin zuen.

Estatu Batuek iragarri zuten komunismoaren hedapentzat hartzen zutena geldiaraziko zutela. AEBko presidenteak laguntza ekonomikoak eman zituen demokrazia eta kapitalismoa ezartzen zituen herrialdeentzat eta Sobiet Batasunak uko egin zion laguntza horri. Elkarren aurkako bi bloke sortu: inperialista (Estatu Batuak) eta antiinperialista (Sobiet Batasuna).

# data[].attributes.attachment_caption
Bigarren mundu gerra eta gero bi potentzia handiek etengabe haien artean gatazkak izan.

# data[].attributes.body
1945an Grezian gerra zibila lehertu zen behin-behineko gobernuaren kanporatutako komunisten eta monarkikoen artean. Monarkikoak garaipena lortu AEBren eta Erresuma Batuaren babesarekin.

# data[].attributes.body
1946an Wiston Churchil lehen ministro britaniarrak "burdinazko hesia" sortzen ari zen. Honekin sobietarrek eragin handiagoa izaten asi zutela adierazi zuen, ondorioz, aliatuen lankidetza harremana hausten ari zen.

# data[].attributes.body
1953→ Bi superpotentzien buruzagiak aldatu eta bi buruzagiek negoziatzeko prestutasun handiagoa agertu zuten.

Tentsioa baretu egin, baina potentzien arteko elkarrizketak nazioarteko tentsio handiko aldiekin tartekatu, eta zenbaitetan norgehiagoka nuklearra lehertzeko zorian izan zen munduan.

# data[].attributes.body
Zenbait herrialde komunistetan, SEBSren esku-hartzearen aurkako matxinadak sortu. Hau izan zen garrantzitsuenetakoa.

Khrustxevekin bloke komunista ireki eta horren harira, komunismoaren aurkako mugimendu bat sortu.

1956ko urria→ manifestazioak askatasunak aldarrikatzeko.Armadak bat egin zuen manifestazioekin

Hilabete geroago, Hungariak iragarri Varsoviako Itunetik aterako zela, eta NBEri eskatu zion herrialde neutral gisa onartu zezala.

SESBk Hungaria inbaditu eta Hungariaren asmoak ezereztu

# data[].attributes.body
1956ko urria→Gamal Abdel Nasser Egiptoko presidentea Suezko kanala nazionalizatu.

-Kanala enpresa anglofrantziar batek kontrolatzen zuen, eta funtsezko komunikabidea zen nazioarteko merkataritzarako.

Erresuma Batuak, Frantziak eta Israelek elkarrekin jo zuten erasoa nazionalizazioa areagotzeko.AEBk eta SEBSk aurkako jarrera agertu eta NBEri  presio egin britaniarren eta frantziarren armadak erretira zitzan.

Europak eskualde estrategiko hartan zuen eragina amaiarazi zuten bi superpotentziek eta bere eragin-eremura bildu.

# data[].attributes.body
1.  Berlingo harresiaren eraikuntza.

Bi alemaniak eratu ostean, Berlin bi sektoretan banatuta geratu zen: Mendebaldekoa, Alemaniako Errepublika Federalari zegokiona, eta Ekialdekoa, Alemaniako Errepublika Demokratikoko hiriburu.

Mendebaldeko sektorean ekonomia askoz aberatsagoa zen eta askatasun gehiago zegoen.

Ekialdeko Alemaniako biztanle askok Mendebaldeko eremura ihes egiten zuten.

1961→Ihes horiek geldiarazteko, agintari komunistek harresi bat eraiki zuten eta harresi horrek bitan zatitu zuen hiria ia 30 urtez.

2. Kubako krisia

Kuba Estatu Batuetan aliatua zen, baina 1959an kubatar gerrilla agintera iritsi zen, Fidel Castro buru zela.

Estatu Batuek gobernu berria mehatxutzat hartu zuten uhartean zituen interesetako, eta 1961ean Kubako inbasioa sustatu zuten, erregimen castrista boteretik kentzeko.Erbesteratu kubatarrek egin zuten inbasioa, baina porrot egin zuen, eta ondorioz, Fidel Castro SEBSra hurbildu zen.

1962→ Misilen krisia lehertu.

Estatu Batuen hegazkinek sobietarren misil nuklearrak jaurtitzeko arrapalak hauteman zituzten Kuban.

AEBko presidente John F.Kennedyk Kuba itsasoz blokeatzeko agindu zuen, kanpoko hornidura falta militarrak oztopatzeko, eta SEBSri mehatxu egin zion uhartea inbadituko zuela misilak kentzen ez bazituzten.

Tentsioa areagotu egin zen ontzi estatubatuarrek uhartera hornigaiak zeramatzan konboi sobietar bati bidea itxi ziotenean eta hark gelditzeari uko egin zionean.

Azkenean Khrustxevek itsasontzi sobietarrak erretiratzeko eta misil-arrapalak desegiteko agindu zuen.

Kubako krisiaren ondoren, bi superpotentziek erabaki zuten elkarrizketa beharrezkoa zela, eta 1963an telefono gorria zeritzona ezarri zuten, bi presidenteek elkarrekin hitz egiteko linea zuzen bat.

# data[].attributes.body
1963 eta 1973 artean, bi blokeen arteko harremanen barealdia eten eta tentsio izugarria sortu.

# data[].attributes.body
1968→Alexander Dubcek Txekoslovakiako Alerdi Komunistako buruak hainbat aldaketa demokratiko egin zituen

Horrek itxaropen handia piztu zuen, ( giza aurpegiko) sozialismoa eraikitzeko aukera zegoelako.

Albania oso gogor erreprimitu zuten disdidentzia.

Abuztuan, sobietar armadak inbaditu egin zuen Txekoslovakia protesta desegiteko.

# data[].attributes.body
Israelek, 1948. urtean sortu zenetik, etengabe izan zituen gatazkak inguruko herrialde arabiarrekin, petrolio-hobiak zirela eta, garrantzi estrategiko handiko eremua izan zen.

Arabiarren eta Israelen arteko lehen gerra 1948an izan zen, arabiar herrialdeak Israelgo lurraldea inbaditzen saiatu zirenean eta geroztik gatazkak etengabeak izan dira.

1973→ Yom Kippur Gerra : Egiptok eta Siriak Israeli eraso egin eta aurreko borroketan galdutako lurrak berreskuratzen saiatu ziren.

Israelek garaitu egin zituen bi herrialdeak.

Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna ez ziren zuzenean nahasi gatazkan, baina estatubatuarrak israeli eta sobietarrek arabiarrei eman zieten babesa.

NBEri presio handia egin zioten gatazkan bitartekari izan zedin.

Gerrak epe luzera izan zituen ondorioak, petrolioa ekoizten zuten herrialde arabiarrek petrolio-salmenta blokeatu eta ekoizpena gutxitu egin zuten Mendebaldeko blokea Israelekin aliatu ez zedin eta horrek ekonomia-krisi larria eragin zuen nazioartean.

# data[].attributes.body
1954ra arte, Vietnam Indotxina kolonia frantziarreko parte izan.

Urte hartan, Frantzia erretiratu eta herrialdea bi estatutan banatuta geratu zen, 17º Iparaleloak banatzen zituela: Ipar Vietnam, Ho Chin Minh buru zuen erregimen komunistarekin; eta Hego Vietnam, Estatu Batuen aldeko erregimen dikatoriala.

Hego Vietnamen gerrilla komunista bat zegoen, Vietcong Ipar Vietnamgo erregimenak babestuta, eta mehatxu egiten zuen gobernua kargutik kendu.

Estatu Batuek, komunismoak izan zezakeen hedapenarekin beldurturik, presentzia militarra areagotu hegoaldean, eta 1964an esku-hartze armatua abiatu.

Ez zeuden nagusitasun teknologikorik, ez arma kimikoekin egindako erasoek, ez iparraldeko bonbardeaketa masiboek ez zuten lortu etsaia garaitzerik.

Gerrillari-taktikak erabiltzen zituen Vietcongek eta herriaren babesa zeukan.

1968→Vietconge erasoaldi bat jo eta agerian utzi zuen ezinezkoa  zela tropa estatubatuarrek gerra irabaztea.

Mendebalde guztian zabaldu gerraren aurkako jarrera.

1973→ Su-etenerako akordio bat lortu.

Estatu batuek beren tropak erretiratu zituen eta herrialdea berriro batzea adostu.

# data[].attributes.body
Aliatuek Bigarren Mundu Gerran lortutako garaipenak Latinoamerikarekin demokratizazio politikoa ekarri zuen.

1950eko hamarkadan beste diktadura batzuk sortu ziren, Estatu Batuek babestutako estatu-kolpeen bidez.

Komunismoa geldiaraztea zen AEBren xedea.

Politika horren adibide izan ziren Alfredo Stroessnerren kolpea Paraguain (1954), Joao Baptista Figueiredorena Brasilen (1964), Hugo Banzerrena Bolivian (1971), Augusto Pinochetena Txilen (1973) eta Jorge Rafael Videlarena Argentinan (1976).

Kasu guztietan, erregimen diktatorial horiek indarkeria, errepresioa eta giza eskubideen urraketa bilatu zituzten aurrerakoia edo besterik gabe demokrata izateko susmagarritzat jotzen ziren guztiak jazartzeko.

# data[].attributes.headline
1. Nazioarteko egoera egonkortu egin zen

# data[].attributes.subject
1. Nazioarteko egoera egonkortu egin zen

# data[].attributes.body
1970tik aurrera, gatazka larrienetako batzuk bertan behera geratu ziren (Vietnamgo Gerra) eta beste batzuk konpontzeko negoziazioak hasi ziren (arabiarren eta Israelen arteko gatazka).

Mendebaldebaldeko eta Ekialdeko Europaren arteko hurbiltze-prozesu bat hasi.

Elkar ulertzeko fase hori Europako Segurtasun eta Lankidetza Konferentzian gauzatu zen Helsinkin, 1975ean.

Bi blokeek elkarrizketa iraunkorrerako foro bat sortzeko borondatea agertu biltzar horretan.

# data[].attributes.body
AEBk eta Sobiet Batasunak nazioarteko harremanen sistema bipolar bat ezarri zuten eta halako tentsio-giro iraunkorra sortu zen.

-Armamentuen norgehiagoak bi superpotentzien suntsitzeko ahalmena areagotu zuen.

-"Brinkmanship" politika ezarri zen

-Tokian tokikon gatazkak baliatu zituzten bi potentzia handiek elkarren aurka aritzeko.

-Bi blokeek propaganda erabili zuten beren eragin-eremuak batzeko eta aurkaria gutxiesteko.

-Espioitza eta zerbitzu sekretuak garatu ziren.

# data[].attributes.body
Mendebaldeko Europako herrialde gehienek, Espainiak eta Portugalek izan ezik, sistema politiko demokratikoak ezarri zituzten eta ekonomia-eredu kapitalista edo merkatu-ekonomia. Hiru ardatz nagusi:

Truman doktrina edo euste-doktrina

Estatu Batuen ustez, egiazko arriskua zegoen komunismoa mendebaldeko europan nagusitzeko. Hori zela eta, Estatu Batuetako presidenteak programa bat jarri zuen martxan 1947ann herrialde horiei laguntza politikoa eta ekonomikoa emateko, sistema demokratikoei eta ekonomia kapitalistari eutsi ziezaieten eta sobietarren eraginari uko egin ziezaieten.

Europa Berregiteko Programa

1948an, artean nabarmenak ziren BMGren eraginak Mendebaldeko Europan. Egoera hori zela eta, AEBko gobernuak Europako ekonomia supertzeko laguntza-plan bat diseinatu zuen.

Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea

1949an, hainat herrialdek Ipar Atlantikoko ituna sinatu zuten Washingtonen. Hala, mendebaldeko munduaren aurka izan zitezkeen erasoei aurre egiteko aliantza militarra ezarri zuten. Herrialde hauek eratub zuten NATO: Belgikak, Kanadak, Danimarkak, Estatu Batuek, Frantziak, Islandiak, Italiak, Luxenburgok, Norvegiak, Herbehereek, Portugalek eta Erresuma Batuak.

# data[].attributes.body
Sobiet Batasunak erabateko nagusitasuna izan zuen Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdeetan eta SESBren satelite bihurtu zituen. Herrialde horietan herri-demokraziak zeritzen erregimen politikoak ezarri zituen. Izatez, alderdi bakarreko diktadurak ziren, ez zituzten herritarren oinarrizko eskubide eta askatasunak errespetatzen eta gogor zapaltzen zuten aurkako iritzi eta ekintza oro.

Bi erakunde:

Elkarren Laguntza Ekonomikorako Kontseilua

1949an sortu zen, herrialde kideetako ekonomiaren plangintza koordinatzeko eta elkarren artean laguntzeko sistema bat ezartzeko: SESB, Errumania, TXekoslovakia, Polonia, Bulgaria eta Hungaria

Varsoviako ituna

1955ean eratu zen, babes militarra ziurtatzeko eta NATOren sorrerari erantzuteko. SESBren eta haren mende zeuden Europako herrialdeen arteko aliantza izan zen, mendebaldetik etor zitezkeen erasoetatik babesteko.

# data[].attributes.body
1. Irango iraultza islamiarra:

Iranen Xah-ren erregimen diktatoriala zegoen agintean.

Estatu Batuen aliatua zen Iran.

1979an,iraultza islamiarraren bidez islamiar errepublika fundamentalista ezarri zuten, Khomeini aiatola buru zela. Estatu Batuek eragina galdu Ekialde Hurbileko eremu zabal batean.

2.Sobietarren inbasioa Afganistanen:

Afganistanen SEBSren aldeko erregimen bat zegoen agintean.

1979an, hainbat gerrillaren erasoak zirela eta, SEBSri laguntza eskatu zion eta sobietarrek Afganistan inbaditzeko baliatu zuten aukera.

Albania SEBSren 1989ko porrotak eta gerraren diru-kostuak ahuldu zuen Sobietar Batasuna.

3.Iraultza sandinista:

Nikaraguan, gerrilla sandinistak Managuan sartu ziren 1979an, eta Somoza familiaren diktadurari amaiera eman zioten.

Gobernu berria, ideologia sozialistikoa, politikoki herrialde komunistetara hurbildu zen.

Estatu Batuek esku hartzea erabaki zuten erregimen berria ahultzeko.

# data[].attributes.headline
3. Armamentu-norgehiagoka areagotu egin zen

# data[].attributes.subject
3. Armamentu-norgehiagoka areagotu egin zen

# data[].attributes.body
1980ko hamarkadaren hasieran, SEBSk armategi nuklearra ugaritu zuen, erdi mailako irismeneko misilak eraiki zituen, eta Ekialdeko Europako bere eragin-eremuan zabaldu zituen.

Estatu Batuetan 1980an Ronald Reagan presidenteak irabazi zituen hauteskundeak, eta erdi-mailako irismeneko ehunka misil nuklear ezarri zituen Mendebaldeko Europan.

Misil  haiek gai ziren SEBSren lurraldean bete-betean jotzeko.

Defentsa Estrategikorako Ekimena jarri zuten martxan, (Galaxietako Gerra) izenez ezagunagoa.

Ekimen horren helburua espazioko ezkutu bat sortzea zen, misil sobietarrak suntsituko lituzkeena Estatu Batuetan lehertu baino lehen.

# data[].attributes.body
1980ko hamarkadaren erdialdera, batera egokitu ziren Ronald Reagan presidente estatubatuarren politika oldartsua eta SESBren krisialdia.

Sobietarren krisi horren adierazle izan ziren honako hauek: Estatu Batuekiko harremanetan tentsio handia, Txinarekiko estsaitasuna, barne-arazo ekonomiko larriak eta SEBS osatzen zuten herrien arteko tentsio politikoak.

1985ean, Mikhail Gorvatxov buruzagi sobietarrak eskuratu zuen agintea, eta SEBSren nazioarteko politika aldatu zuen.

Hainbat erreforma ezarri zituen herrialdean, eta hurbiltze eta elkarrizketa-politika jarri zuen martxan Estatu Batuekin, armamentu.norgehiagokoa geratzeko, Sobiet Batasuneko ekonomia hondoratzen ari baitzen horren ondorioz.

1987an, Gorbatxovek eta Reaganek akordio bat sinatu zuten bi potentzien armagabetza abiatzeko.

Era berean, bloke komunistako ia herrialde guztietan malgutu egin zen Sobiet Batasunaren kontrola, eta horrek sistema demokratikoen aldeko mugimenduak sortzea ekarri zuen.

1989an, manifestazio baketsuak izan ziren Ekialdeko Europan, eta horien ondotik iraultza demokratikoak etorri ziren.

Adierazle esanguratsuenak Berlingo harresia erortzea (1989) eta Alemaniaren bateratzea (1990) izan ziren.

1989ko maiatzean, ikasle txinatarrek demokraziaren aldeko manifestazio bat egin zuten Tiananmen plazan, Beijinen.

Txinako gobernuak, Europan gertatzen ari zenaren beldur, indarkeria izugarriz erantzun.

1991n, Gorbatxovek dimisioa aurkeztu zuen, Varsoviako Ituna desegin zen eta SEBS hainbat estatutan banatu zen, eta horrela Gerra Hotza amaitu zen.

# data[].attributes.body
1947an superpotentzien artean tentsioa sortzen hasi. Lehen tirabidak Iran eta Turkiasko krisian sortu, ondorioz AEB eta SESBren arteko aurkakutasuna handitu.

AEB presidentea laguntza ekonomikoen plan bat iragarri zuen demokrazia eta kapitalismoa ezartzen zuela, baina SESB honi uko egin eta elkarren aurkako bi bloke zeudela iragarri zuen: inperialista (AEB eta Erresuma Batua)beta antiinperialista (Sobiet Batasuna)

# data[].attributes.headline
Berlingo blokeoa eta Alemaniaren zatiketa

# data[].attributes.subject
Berlingo blokeoa eta Alemaniaren zatiketa

# data[].attributes.body
Bigarren mundu gerra ondoren herrialde garaileek lau eremuetan alemania banatu zuten haien artean. Berlin ere.

1948an Londreseko konferentzian, mendebaldeko aliatuek Alemania estatu bakar batean batzea proposatu. Yaltako eta Postdamgoen akordioen auka zihoan. Ondorioz SESBa Berlin blokeatu, horrela Alemaniako mendebaldeko hirietatik barkatuta izan.

Estatu batuak aireko zubi bat izarri, baian 1949an Stalinek hau kendu.

Krisi ondorioak:

AEF Mendebaldeko blokean garatu, hor Frantzia, Erresuma Batua eta Estatu Batuen eremu okupatutak zeuden.

AED bloke komunistan eratu, SESBren zaintzapenean eta erregimen komunistarekin.

# data[].attributes.body
Bigarren Mundu Gerra eta gero, Txinako bi alderdi nagusiak (Kuomintang eta Alderdi Komunista) gerra zibilan borrokatu zuten. 1949an, Alderdi Komunistak garaitu eta Mao Zedong buruzagi Txinako Herri Errepublika sortu. SESBen laguntza izan.

# data[].attributes.body
1945qn Korea bi zatitan banatu:

Ipar Korea: erregimen komunista (Kim II Sung)

Hego korea: mendebaldeko aliatuek babestuta (Syngman Rhee)

1950an Ipar koreak Hego Korea inbaditu zuen. Borroka gogorren ostean, 1953an armistizio bat sinatu zuten, baina ez zuten bakehitzarmen ofizialik lortu. Ondorioz, Korea bi estatu bereizi gisa mantendu ziren.