# data[].attributes.body
24.07.1991 – Singer zmarł w Surfside na Florydzie i został pochowany w New Jersey
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
1978, Sztokholm – Singer otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury.
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
1935 – emigracja do Nowego Jorku

W Ameryce powstały największe dzieła Singera, tam poznał swoją żonę Almę Haimann, podjął pracę w żydowskim dzienniku "Forwerts" jako dziennikarz, korektor i tłumacz. Już nigdy nie chciał wrócić do Polski, którą nazywał "cmentarzem żydowskiego narodu".

Chętnie uczestniczył w pracach translatorskich swoich utworów. Redagował i zmieniał obszerne fragmenty, dopisywał lub wyrzucał opisy i dialogi w tekstach angielskich. Dbał o to, aby teksty były zrozumiałe dla anglojęzycznego odbiorcy.
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
1923 – powrót do Warszawy

Chociaż początkowy plan podjęcia studiów w seminarium rabinackim nie powiódł się, Singer zdecydował się zamieszkać w Warszawie. Objął posadę korektora w żydowskim tygodniku "Literarisze bleter", którego redaktorem był jego brat. Pisał bezlitosne recenzje książek, tłumaczył na jidysz "Czarodziejską górę" Manna.

Zadebiutował w 1925 r. krótkim opowiadaniem „Na starość” o swoim rodzinnym Biłgoraju.
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
Biłgoraj (1917) - Nieskażone cywilizacją miasto zamieszkałe w jednej trzeciej przez pobożną ludność żydowską, stało się prototypem sztetla, echem przeszłości. Tutaj Isaac uczył się języka polskiego, by czytać w oryginale Mickiewicza i Słowackiego. Nigdy jednak nie posługiwał się polszczyzną biegle. Próbował tworzyć po hebrajsku, jednak język ten ograniczał go, ponieważ był językiem religijnych ksiąg, a nie codzienności. Uczył także hebrajskiego jako nauczyciel. Pozostał przy jidysz, w którym mówił i myślał.
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
1908 – przeprowadzka do Warszawy. Tam jako kilkuletni chłopiec uczęszczał do chederu, a jego ojciec objął funkcję rabina. Krochmalna 10 to najważniejszy adres w życiu i twórczości noblisty. Często stawał na balkonie swojego mieszkania i obserwował mieszkańców dzielnicy

„Krochmalna wydawała mi się węższa i jeszcze biedniejsza niż kiedyś. Rozpoznawałem każdy budynek, każde podwórko. Nozdrza wypełniły mi zapachy, których pamięć była ukryta w najgłębszych zakamarkach mojej duszy.”
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
1907 – przeprowadzka Singera do Radzymina - jego ojciec został kierownikiem miejscowej jesziwy (ponad 40% ludności ówczesnego Radzymina stanowiła ludność żydowska)
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
21.11.1902, Leoncin – tego dnia urodził się Isaac Singer (jako Icchok Zynger). Jego dom był niezwykle religijny, ojciec był rabinem, co wpłynęło znacząco na jego dalsze życie.
Jakub Głowacki

# data[].attributes.body
Tadeusz Konwicki - wraz z przeniesieniem redakcji ,,Odrodzenia'', z którą współpracował Konwicki również on przeprowadza się do Warszawy i podejmuje studia na UW. Pierwsze wydania Konwickiego posiadają socrealistyczny charakter, z którego w późniejszej twórczości Konwicki zrezygnował. Duża część twórczości dotyka zagadnienia opuszczenia małych ojczyzn i bezradności w dążeniach do odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Bohaterowie Konwickiego często pochodzą z Kresów. Zmagają się również z traumami, które zestawić można z wspomnieniami Konwickiego o tragizmie wojny. (Aleksandra Rajzer)

# data[].attributes.body
Tadeusz Konwicki - w 1946 roku w Krakowie ma miejsce debiut literacki Konwickiego. Reportaż wraz z samodzielnie wykonanymi ilustracjami ukazuje się jako dodatek literacki do Dziennika Polskiego. Kolejne jego publikacje związane są w większości z tematyką wojenną (zajmował się również korektą i recenzją). W Krakowie Konwicki podejmuje studia filologiczne na UJ.
(Aleksandra Rajzer)

# data[].attributes.body
Tadeusz Konwicki - w 1945 roku, po zakończeniu II WŚ, w której Konwicki walczył jako członek VIII Oszmiańskiej Brygady AK, przekracza granice i zatrzymuje się w Gliwicach, gdzie pracuje jako urzędnik.
(Aleksandra Rajzer)

# data[].attributes.body
Tadeusz Konwicki - urodzony 22 czerwca 1926 roku w Nowej Wilejce, czyli w jednej z dzielnic Wilna. W młodości mieszkał w Kolonii Wileńskiej, wówczas wsi, a obecnie jednej z części miasta. Również w Wilnie kształcił się w gimnazjum im. Króla Zygmunta Augusta.
(Aleksandra Rajzer)

# data[].attributes.location_name
Muzeum Treblinka. Niemiecki nazistowski obóz zagłady i obóz pracy (1941-1944), Wólka Okrąglik

# data[].attributes.headline
Muzeum Treblinka. Niemiecki nazistowski obóz zagłady i obóz pracy (1941-1944), Wólka Okrąglik

# data[].attributes.subject
Muzeum Treblinka. Niemiecki nazistowski obóz zagłady i obóz pracy (1941-1944), Wólka Okrąglik

# data[].attributes.body
Pomimo wielu propozycji zorganizowania ucieczki Lidia pozostaje w getcie wraz z resztą społeczności Żydowskiej. Przeczuwa, że umrze, lecz wiara bahaicka dodaje jej odwagi. Ostatecznie zostaje schwytana do masowego transportu ludności, który dociera do obozu w Treblince. Latem 1942 zostaje zabita. Cała jej rodzina ze względu na pochodzenie doświadczyła Holokaustu.

Życie Lidii Zamenhof zostało praktycznie zapomniane. Wenda Heller upamiętniła je w książce ,,Lidia. Życie Lidii Zamenhof'' - obecnie jedynej tak obszernej, lecz nadal nie obejmującej całego życiorysu esperantystki publikacji.

[Paulina Seneszyn]

# data[].attributes.body
W grudniu 1938 Lidia Zamenhof musi powrócić do Polski ze względu na decyzje Urzędu Imigracyjnego. Kontynuuje swoje działania związane z nauczaniem esperanto, krzewieniem bahaizmu, a także jako tłumaczka i pisarka przekłada z języka polskiego na esprenato polską literaturę, m.in. ,,Quo vadis'' Sienkiewicza czy nowele Prusa. Nadal pisze dla esperantyckich dzienników, np. ,,Literatura Mondo'' (tutaj głównie na temat polskiej literatury).

W 1939 zostaje aresztowana przez niemieckich okupantów pod zarzutem szerzenia w USA anty-nazistowskiej propagandy. Po kilku miesiącach zwalniają ją z aresztu i powraca do domu, który mieści się teraz w obrębie warszawskiego getta.

[Paulina Seneszyn]

# data[].attributes.body
Pod koniec 1937 Lidia Zamenhof wyjeżdża do Stanów Zjednoczonych, by na prośbę Strażnika Wiary Bahai uczyć tam esperanto i zasad bahaizmu.

# data[].attributes.body
W 1925 roku Lidia Zamenhof podczas Światowego Kongresu Esperanto w Genewie zostaje zapoznana z zasadami bahaizmu (przez Marthę Root i Alberta Muhlschlegela). Rok później deklaruje się jako wyznawczyni tej religii. Wierzy, że esperanto może stanowić język pomocniczy tego międzynarodowego wyznania.

[Paulina Seneszyn]

# data[].attributes.body
29 stycznia 1904 roku rodzi się najmłodsza córka Ludwika Zamenhofa, lekarza i twórcy esperanto - Lidia. Wraz z bratem Adamem i siostrą Zofią stanowią pierwsze pokolenie esperantystów uczonych tego języka od dziecka. W przyszłości bez względu na wykonywany zawód zostaną propagatorami języka międzynarodowego.

[Paulina Seneszyn]

# data[].attributes.location_name
Ohio University Press, Park Place, Athens, Ohio, Stany Zjednoczone

# data[].attributes.headline
Ohio University Press, Park Place, Athens, Ohio, Stany Zjednoczone

# data[].attributes.subject
Ohio University Press, Park Place, Athens, Ohio, Stany Zjednoczone

# data[].attributes.body
ANDRZEJ BUSZA
W tym miejscy wydał swój pierwszy tomik poetycki w języku angielskim, "Astrologer in the Underground"
Anna Brodzicka

# data[].attributes.body
ANDRZEJ BUSZA
Od 1965 roku zamieszkał na stałe w Vancouver. Uzyskał stopień doktora na University Of British Columbia. Na tej uczelni był również profesorem literatury angielskiej.
Jego poezja ewoluowała w kierunku języka angielskiego (przedtem jedynie artykuły naukowe pisał w tym języku).
Anna Brodzicka

# data[].attributes.body
ANDRZEJ BUSZA
Do Londynu dotarł w roku 1947.
W 1958 roku opublikowano jego oficjalny debiut poetycki na łamach londyńskiego "Merkuriusza Polskiego" w języku polskim.
Obronił tam również swoją pracę magisterską.
Anna Brodzicka

# data[].attributes.body
ANDRZEJ BUSZA
Ewakuował się wraz z rodziną z powodu wojny w 1939 roku.
Anna Brodzicka

# data[].attributes.body
ANDRZEJ BUSZA
Urodził się w roku 1938 w Krakowie.
Anna Brodzicka

# data[].attributes.body
Ossendowski wrócił do Polski w 1922 roku, osiedlając się w Warszawie. Pracował jako wykładowca tematyki politologicznej.
Ponownie kontynuował pisanie po polsku, po raz pierwszy publikując tłumaczenie swojego bestselleru pod tytułem "Zwierzęta, Ludzie, Bogowie" w 1923 r. Jego kolejnym wielkim dziełem była polemiczna fabularyzowana biografia "Lenin" z 1930 r. W sumie opublikował ponad 70 książki w czasie międzywojennym, wszystkie napisane w języku polskim.
W czasie II wojny światowej przeszedł na katolicyzm i został członkiem partizanów Stronnictwa Narodowego. 3 stycznia 1945 zmarł śmiercią naturalną.
Po wojnie jego dzieła zostały zakazane i skonfiskowane przez rząd socjalistyczny.

# data[].attributes.body
W 1921 Ossendowski przybył do Nowego Jorku. Nie są znane szczegóły jego podróży z Mongolii do Japonii, a później do USA.
Tutaj opublikował swoją pierwszą i jedyną powieść w języku angielskim: „Beasts, Men and Gods", w której opisuje prawdopodobnie fabularyzowany opis swojej ucieczki przez Mongolię. Książka ta stała się jego największym sukcesem, tłumaczona na różne języki.

# data[].attributes.attachment_caption
"Krwawy baron" Roman von Ungern-Sternberg 

# data[].attributes.body
Jego droga ucieczki wiodła przez Mongolię i Chiny (mówił w obu językach). W stolicy Mongolii (wtedy zwanej Urga, dzisiejsze Ułan Bator) spotkał barona Romana von Ungern-Sternberga, bałtycko-niemieckiego szlachcica, który koronował się na Chana Mongolii i uważał się za reinkarnację tybetańskiego boga wojny Beg-Tze.
Został oficerem w armii barona, później jego osobistym doradcą finansowym i politycznym, a wreszcie naczelnym dyplomatą. Wtedy został wysłany na misję do Japonii, z której już nie wrócił do Mongolii.

# data[].attributes.body
Podczas rosyjskiej wojny domowej Ossendowski stanął po stronie Białych pod dowództwem admirała Kolczaka, a centrum operacji znajdowało się w Omsku na Syberii. Znowu został zmuszony do przerwania kariery literackiej, chociaż kontynuował swoją pracę jako propagandysta, fałszując dokumenty Sissona, w których twierdził, że Lenin był niemieckim agentem.
Po śmierci Kołczaka w 1920 był odpowiedzialny za zorganizowanie ucieczki miejscowej Polonii przed bolszewikami przez Azję.

# data[].attributes.body
Nie mogąc kontynuować pracy jako chemik, zaczął aktywnie pisać, tym razem po rosyjsku. Rozsławiła go powieść „V Ludskoj Pyli” z 1911 r. o jego przeżyciach w więzieniu.
Jego kolejne prace to książki przygodowe i science-fiction:
-Bryg „Užaz” (Bryg „Terror”) w 1913 r.
-Graduščaja bor'ba (Nadchodząca walka) w 1914 r.
-Ženščiny vosstavše i pobedžënnye (Kobiety utworzone i pokonane) w 1915 r.
W czasie wojny pracował jako propagandysta, pisząc artykuły o niemieckim i austriackim szpiegostwie i zbrodniach wojennych, a nawet powieść „Mirniye Zavojevateli” pod pseudonimem Mark Czertwan.

# data[].attributes.body
Dokładne okoliczności jego powrotu do Rosji nie są znane, tyle że nową karierę rozpoczął w Instytucie Technicznym Uniwersytetu Tomskiego na Syberii, gdzie prowadził wykłady.
Po wybuchu wojny rosyjsko-japońskiej przeniósł się do Harbinu w Mandżurii jako część polonijnej społeczności. Tutaj opublikował swoją pierwszą pełną powieść w języku polskim „Noc” w 1905 roku. Wszedł także do Komitetu Rewolucyjnego, a później protestował przeciwko uciskowi Królestwa Kongresowego. Został następnie osadzony w obozie pracy, gdzie czekał na wykonanie wyroku śmierci. W 1907 został ułaskawiony, otrzymując tzw. „wilczy bilet”, co uniemożliwiało mu opuszczenie Rosji i ponowne podjęcie pracy na polu akademickim. Dzięki swoim związkom mógł wrócić do Petersburga w 1908 roku.

# data[].attributes.location_name
Sorbonne Université, Rue de l'École de Médecine, Paris, Frankreich

# data[].attributes.headline
Sorbonne Université, Rue de l'École de Médecine, Paris, Frankreich

# data[].attributes.subject
Sorbonne Université, Rue de l'École de Médecine, Paris, Frankreich

# data[].attributes.body
Od 1899 do 1901 Ossendowski studiował w Paryżu u prof. Marii Curie-Skłodowskiej i Marcelina Berthelota.

# data[].attributes.body
W 1895 Ossendowski kończy VI. liceum w Petersburgu w języku rosyjskim (po uprzednim uczęszczaniu do liceum w Kamieńcu Podolskim). Zapisał się do instytutu matematyczno-fizycznego w Petersburgu, gdzie studiował chemię. Jako asystent polskiego botanika Aleksandra Zalewskiego mógł podróżować do odległych zakątków Imperium Rosyjskiego. Jeszcze pracował jako sekretarz na statkach linii Odessa-Władywostok, co pozwoliło mu odwiedzić Azję Wschodnią. Opublikował raporty ze swoich podróży w języku polskim i rosyjskim. Za polską publikację „Chmura nad Gangesem” otrzymał nagrodę Petersburskiego Towarzystwa Literackiego.
Po udziale w antycarskich studenckich protestach w 1899 został zmuszony do opuszczenia Rosji.

# data[].attributes.body
27 maja 1876 r. urodził się Ferdynand Antoni Ossendowski jako syn Marcina Ossendowskiego, lekarza guberni pskowskiej, i nauczycielki muzyki Wiktorii z Bortkiewiczów. Ze swojej strony ojcowskiej był pochodzenia tatarskiego i członkiem szlacheckiego herbu Lis.
Ze względu na pozycję akademicką rodziców, jego rodzina często przenosiła się z miasta do miasta, nawet z terenów polskojęzycznych na rosyjskojęzyczne. W ten sposób wychowywał się dwujęzycznie, ucząc się zarówno polskiego, jak i rosyjskiego.

# data[].attributes.body
Po zakończeniu wojny miejsce zamieszkania Przybyszewskiego ciągle się zmieniało. Początkowo po powrocie do Polski, zamieszkał w Poznaniu, został współpracownikiem czasopisma "Zdrój" oraz zajmował się tłumaczeniem pruskich dokumentów pocztowych. Następnie przeniósł się do Gdańska, tam zaangażowany był w tworzenie polskiego gimnazjum. Próbował osiedlić się w Toruniu, Zakopanym i Bydgoszczy. Od 1924 roku mieszkał w Zamku Królewskim w Warszawie pracując w kancelarii cywilnej prezydenta RP. Z powodu problemów finansowych w 1927 przeprowadził się do dworku w Jarontach niedaleko rodzinnej miejscowości, gdzie zmarł tego samego roku.

# data[].attributes.body
W 1947 roku Borwicz osiadł we Francji, w Paryżu, gdzie rozpoczął współpracę z kilkoma czasopismami m.in. „L’Arche”, „Les Nouveaux cahiers”, „Evidences”, „Kultura”, „Zeszyty Historyczne” czy „Esprit”, do których pisał zarówno w jezyku polskim jak i francuskim. Działał również przy instytucjach badawcych Comité d`Histoire de la ll Guerre Mondiale oraz w Centre National de Recherches Scienifiques. Współpracował również z sekcją w języku jidysz w Radio France Internationale.
Do końca życia tworzył, pisał w językach polskim, jidysz i francuskim w swoich tekstach (pracach naukowych, artykułam, audycjach, prozie i poezji skupiając się na martyrologii Żydów podczas II wojny światowej.
W 1953 roku obronił tytuł doktora na paryskiej Sorbonie.
Zmarł w 1987 roku w Nicei, natomiast pochowany został w Galilei.

Adrianna Woźniak

# data[].attributes.body
Po odwyku odbytym w 1905 roku Przybyszewski z żoną wyprowadzili się do Monachium. W czasie wojny obudziły się u pisarza uczucia patriotyczne czego efektem była broszura propagandowa wydana w po niemiecku i po polsku w 1916 roku.

# data[].attributes.body
W 1899 roku Przybyszewski pojechał do Lwowa odwiedzić Jana Kasprowicza, którego żona- Jadwiga, tak zafascynowała się Przybyszewskim, że porzuciła rodzinę i razem z nim wróciła do Warszawy. W tym czasie pisarz często wyjeżdżał do Rosji, gdzie cieszył się dużą popularnością. Para pobrała się dopiero w 1905 roku.

# data[].attributes.body
W latach 1945-1947 Borwicz powrócił do Krakowa i przejął kierownictwo nad Wojewódzką Żydowską Komisją Historyczną. Zasługą Borwicza było odnalezienie na terenie dawnego getta warszawskiego archiwum Ringelbluma, czyli zbioru około 28 tysięcy dokumentów świadczących o zagładzie Żydów w getcie. Efektem odnalezienia zbiorów była wydana w 1947 roku książka, do której wstęp napisała Zofia Naukowska. pt. "Organizowanie wściekłości".
W tym czasie ukończył również studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Adrianna Woźniak

# data[].attributes.body
Od 1893 do 1897 roku Przybyszewski mieszkał na zmianę w Niemczech i w Norwegii skąd pochodziła jego żona Dagny Juel. Związek ten niósł ze sobą dużo kontrowersji związanych głównie z romansem między Juel i nowerskim malarzem Munchem. Po tym jak Juel porzuciła Przybyszewskiego, małżonkowie wrócili do siebie zaledwie rok później w 1901 roku, w tym samym roku kobieta została zatrzelona.

# data[].attributes.location_name
Lwów Główny, Dvirtseva Square, Lviv, Lviv Oblast, Ukraine

# data[].attributes.body
W 1942 roku w związku ze swoją działalnością polityczną był aresztowany we Lwowie i osadzony w obozie janowskim we Lwowie, skąd pomogli mu uciec towarzysze z PPS.  W tym samym roku, na jego prośbę uratowano również z obozu dwunastoletnią Jankę Hescheles, która wyróżniła się w obozie swoim talentem literackim. Po ucieczce przejął dowództwo (od 1943 roku do końca okupacji) nad oddziałamki bojowymi PPS w powiatach miechowskim i pińczowskim. Posługiwał się pseudonimem "Zygmunt".
W 1947 roku na podstawie swoich doświadczeń obozowych wydał książkę-świadectwo pt. "Uniwersytet zbirów", w której w formie opowiadania historycznego przedstawia momenty grozy i strachu w obozie, w którym wedlug szacunków mogło zginąć ok 200 000 Żydów.

Adrianna Woźniak

# data[].attributes.body
Borwicz dołączył w 1933 roku do Komitetu Centralnego Poalej - Syjon w Krakowie i w ramach członkostwa zostal delegowany do Kongresu Syjonistycznego w Genewie. Był również członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej.

Adrianna Woźniak

# data[].attributes.body
Michał Borwicz urodził się w 1911 roku w Krakowie w rodzinie żydowskiej.
Ukończył studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Debiutował w 1934 roku w krakowskim "Nowym Dzienniku" pod własnym nazwiskiem. Współpracował z "Sygnałami", redagował również "Albo, Albo" w latach 1937-1938.

Adrianna Woźniak

# data[].attributes.body
W 1889 roku Przybyszewski rozpoczął w  Berlinie studia architektoniczne a rok później medyczne. Nie udało mu się ich jednak ukończyć- za kontakty z ruchem robotniczym (od 1892 pełnił rolę redaktora w polskim tygodniku "Gazeta Robotnicza") został aresztowany, a w rezultacie ostatecznie wydalony z uczelni w 1893. Był jednym z twórców berlińskiej bohemy, często nazywany "genialnym Polakiem". W czasie swojego pobytu w Berlinie publikował eseje oraz opowiadania w języku niemieckim.

# data[].attributes.body
Stanisław Przybyszewski urodził się 7 maja 1868 roku. Był polskim poetą, pisarzem, dramaturgiem i nowelistą tworzącym w okresie Młodej Polski. Na przełomie wieków odgrywał znaczącą rolę w świecie literackim, tworzył w języku polskim i niemieckim.
Sonia Puz

# data[].attributes.body
Po ucieczce Henryka Walezego 18 czerwca 1574 roku Kochanowski osiedlił się na stałe w Czarnolesie. Żywot Jana Kochanowskiego w Czarnolesie zakłóciły nieszczęścia rodzinne. W 1577 zmarł starszy brat, Kasper; w 1579 córka poety, trzydziestomiesięczna Urszula a później (przed 1583 rokiem) Hanna.

Julia Pietruszka

# data[].attributes.body
W Padwie wybrał wydział humanistyczny (universitas artistorium), odrzucając prawo i medycynę. Nie zdobywał stopni naukowych, skoncentrował się na poszerzaniu własnych horyzontów i pogłębianiu erudycji, świadom wymagań, jakie epoka stawiała twórcom literatury, dążąc do zrealizowania wzoru poetae docti.
- w czasie studiów padewskich Kochanowski opanował też język włoski i poznał liryki Petrarki. Hołd, jaki oddał poezjom pisanym na cześć Laury w dwóch łacińskich epigramatach, uzmysławia, jak bardzo cenił on rozwój literatur narodowych.

Opracowanie: Julia Pietruszka

# data[].attributes.body
- W latach 1551–1552 przebywał w Królewcu. Jedynymi świadectwami pobytu w Królewcu są dwa wpisy w egzemplarzu Tragedii Seneki Młodszego, z których jeden to wierszowana łacińska dedykacja dla Stanisława Grzepskiego. Jest to także pierwsza zachowana próba poetycka Kochanowskiego.

Opracowanie: Julia Pietruszka

# data[].attributes.body
- Możliwe, że do Wrocławia przyjeżdżał na któryś z uniwersytetów niemieckich (Lipsk lub Wittenberga)

Opracowanie: Julia Pietruszka

# data[].attributes.body
- Polski poeta dwujęzyczny - tworzył w języku polskim i łacińskim
- Jan Kochanowski urodził się w Sycynie pod Radomiem około roku 1530.
- Polski poeta epoki renesansu, tłumacz, poeta nadworny Stefana Batorego, sekretarz królewski Zygmunta Augusta.
- Zanim Jan Kochanowski trafił na uniwersytet (Akademia Krakowska - Wydział Artium), z pewnością opanował podstawy gramatyki łacińskiej oraz posiadł umiejętność czytania i pisania.
- W krakowskiej Akademii, która wówczas miała już za sobą lata świetności, Kochanowski pogłębił znajomość języka i kultury łacińskiej – uczestniczył w wykładach poświęconych traktatom Cycerona, poznał dzieła Wergiliusza i Horacego, zyskał dostęp do nowości wydawniczych z zakresu poezji nowołacińskiej, rozbudził w sobie chęć dalszego studiowania.
- Przypuszczalnie w czerwcu 1549 poeta opuścił Uniwersytet krakowski i udał się być może do Wrocławia, gdzie przebywał do końca 1549.

- W języku łacińskim stworzył ody (wydane w zbiorze Lyricolum libellus), liczne elegie (Elegiarum libri duo i Elegiarum libri IV – zbiory obejmujące kilkadziesiąt utworów), 123 epigramaty(wydane pod tytułem Foricoenia); jest także autorem panegiryczno-dworskiej sielanki (Dryas Zamchana polonice et latine. Pan Zamchanus latine), łacińskiego epilogu do Odprawy posłów greckich pt. Oprheus Sarmaticus oraz satyry politycznej Gallo crocitanti A’MOIBE’.

Opracowanie: Julia Pietruszka

# data[].attributes.body
W 1993 r. poeta definitywnie przeprowadził się do Polski, gdzie jako miejsce pobytu wybrał Kraków, jak twierdził „najbardziej zbliżony do Wilna”; zamieszkał na Stradomiu, w domu przy ul. Wojciecha Bogusławskiego 6, w którym mieszkał do końca życia i w którym zmarł.
Beata Głąb

# data[].attributes.body
Podjął pracę w Paryżu, jako attaché kulturalny. W 1951 poprosił o azyl polityczny we Francji, kiedy w trakcie pobytu w Paryżu zdecydował się pojechać do redaktora "Kultury", Jerzego Giedroycia, prosząc o ukrycie, i zabezpieczenie jego rzeczy do czasu, gdy otrzyma azyl polityczny.
Beata Głąb

# data[].attributes.body
W styczniu 1945 roku zamieszkał w Krakowie.
Beata Głąb

# data[].attributes.body
14 czerwca 1940 ZSRR wkroczyło na teren Litwy i rozpoczęła się sowiecka okupacja. Poetą bardzo wstrząsnęły te wydarzenia, co miało odzwierciedlenie w jego poezji. Opuścił Wilno i przeniósł się do okupowanej przez Niemców Warszawy, gdzie pracował jako woźny w Bibliotece Uniwersyteckiej.
Beata Głąb

# data[].attributes.body
Miłosz studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, najpierw polonistykę na Wydziale Humanistycznym, po krótkim czasie przeniósł się na Wydział Nauk Społecznych, by studiować prawo.

# data[].attributes.body
Czesław Miłosz był synem Aleksandra Miłosza i Weroniki Miłoszowej z Kunatów. Urodził się w Szetejniach, dziedzicznym majątku matki położonym nad Niewiażą, w powiecie kowieńskim guberni kowieńskiej Imperium Rosyjskiego.
Beata Głąb

# data[].attributes.body
Zmarł 4 lipca 2000, w wieku 81 lat, na skutek wylewu krwi do mózgu. Został pochowany na neapolitańskim cmentarzu Poggio Reale.

W 1998 powstał film dokumentalny o Gustawie Herlingu-Grudzińskim zatytułowany Rozważania o cnotach, a we wrześniu 2009 w Jercewie odsłonięto pomnik pisarza.

Największe dzieła:

Żywi i umarli

Inny świat

Skrzydła ołtarza

Drugie przyjście

Książę niezłomny

Najkrótszy przewodnik po sobie samym

Dziennik pisany nocą

_______________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
W październiku 1989 wszedł w skład Rady Honorowej Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej. W 1990 został laureatem literackiej Nagrody Polskiego PEN Clubu im. J. Parandowskiego, w 2000 odebrał w Krakowie doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Postanowieniem Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego z 5 czerwca 1998 został odznaczony Orderem Orła Białego w uznaniu znamienitych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej.

# data[].attributes.body
Po śmierci swojej pierwszej żony przeniósł się znów do Włoch, a dokładnie do Neapolu., gdzie poślubił Lidię Croce.  W latach 1952- 1955 współpracował z Radiem Wolna Europa, był także członkiem Stowarzyszenie Pisarzy Polskich. W późniejszym okresie współpracował z Komitetem Obrony Robotników i Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)

________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
Po wojnie został emigrantem politycznym, wędrującym po Europie Zachodnie (Rzym, London, Monachium. Wraz z żoną Krystyną (z domu Stojanowską) przeniósł się z Włoch do Londynu, gdzie był publicystą londyńskiego tygodnika „Wiadomości”. Współtworzył i redagował miesięcznik „Kultura”. Był także członkiem Instytutu Literackiego. W 1952 jego żona Krystyna popełniła samobójstwo.

_______________
Paulina Gajda

# data[].attributes.location_name
Cmentarz Żydowski Kirkut, Kielecka, Bodzentyn

# data[].attributes.headline
Cmentarz Żydowski Kirkut, Kielecka, Bodzentyn

# data[].attributes.subject
Cmentarz Żydowski Kirkut, Kielecka, Bodzentyn

# data[].attributes.body
To tutaj zostaje pochowana matka Gustawa, która umiera w 1932r. na tyfus. Ojciec umiera dziesięć lat później, dokładnie w 1943r.

# data[].attributes.body
Skazany na pięć lat pobytu w obozach, został osadzony w łagrze w Jercewie. Wyszedł stamtąd w 1942r. po dramatycznej głodówce, którą wyegzekwował na obozowych władzach realizację postanowień układu Sikorski-Majski. Dramatyczne przeżycie z tego okresu znalazły swoje odzwierciedlenie w najsłynniejszej książce Herlinga- Grudzińskiego - ,,Inny świat”.  ZSRR opuścił wraz z Armią Andersa, walczył pod Monte Cassino, za co został odznaczony Orderem Virtutti Militari.
_________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
Przystąpił do działalności konspiracyjnej współtworząc w 1939r. Polską Ludową Akcję Niepodległościową (PLAN), był jej szefem przez dwa miesiące. Wyjechał do Lwowa, a następnie do Grodna, gdzie znalazł pracę w teatrze kukiełkowym. W 1940r. został aresztowany za próby przedostania się na Litwę, skazano go na pięć lat pobytu w obozach.

________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
Od 1929 roku Gustaw uczęszczał do Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Kielcach (od 1934 Państwowym Gimnazjum i Liceum im. S. Żeromskiego, a obecnie Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego). To tu przyszły pisarz i publicysta zafascynował się literaturą i pisarstwem, czego owocem było współredagowanie szkolnego pisma „Młodzi Idą” oraz opublikowanie w nim artykułu na temat literatury współczesnej. Przez dwa lata studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Współpracował w tym okresie z czasopismami "Ateneum", "Pion", był redaktorem "Orki na Ugorze".

________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
W 1919 rodzice pisarza mieszkali w Kielcach, jednakże sporo czasu spędzali też w pobliskich Skrzelczycach w gm. Pierzchnica, gdzie mieścił się duży folwark, którego byli właścicielami.

,,Kiedy się urodziłem, ojciec mój był właścicielem niewielkiego majątku w Skrzelczycach w okolicach Buska, który zawsze potem, w następnych już latach mojego dzieciństwa był przedmiotem opowiadań... o ich jakiejś niezwykłej obfitości. Wszystko tam było jakoby wielkie, ogromne, niezwykłe. Grzyby, przez które nie można było przejść czy przeskoczyć, ryby kilkukilowe. To była legenda, często się o tym mówiło, o tych skrzelczyckich obfitościach i o niezwykłym zupełnie bogactwie tego mająteczku.”

W rzeczywistości jednak wkrótce po narodzinach Gustawa Herlinga-Grudzińskiego ojciec sprzedał majątek i kupił młyn w Suchedinowie, gdzie istotnie wychowywał się przyszły pisarz.

________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
Gustaw Herling- Grudziński to jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej literatury na emigracji. Urodził się 20.05.1919r. jako Gecel Herling w spolonizowanej, ale wyznającej judaizm rodzinie. Mimo korzeni judaistycznych nigdy nie eksponował swojej żydowskości, co nawet niektórzy mieli mu za złe. Grudziński szanował judaizm i żydowskość, zdecydowanie piętnował antysemityzm, ale wybrał polskość – polską literaturę, polską kulturę i historię.

________________
Paulina Gajda

# data[].attributes.body
The Aim of Aims by Stefan Themerson
[...] Thus
when all is said and done
one finds that no poetic rhymes
and no politic aims
are more important
than decency of means.
Because when all is said and done
decency of means
is
the aim of aims.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
(Plock, Poland 1910-London 1988)
Stefan Themerson
writer, film maker, publisher, poet

(Warsaw 1907-London 1988) Franciszka Themerson
artist, film maker, illustrator, theatre designer, book designer

This website is about two people and a publishing company

Much of their life together was spent in creative collaborations from their work in Warsaw film avant-garde of the 1930s and in books for children, to the Gaberbocchus Press which they ran in London from 1948 to 1979.

# data[].attributes.attachment_link.description
(Plock, Poland 1910-London 1988) Stefan Themerson writer, film maker, publisher, poet (Warsaw 1907-London 1988) Franciszka Themerson artist, film maker, illustrator, theatre designer, book designer This website is about two people and a publishing company Much of their life together was spent in creative collaborations from their work in Warsaw film avant-garde of the 1930s and in books for children, to the Gaberbocchus Press which they ran in London from 1948 to 1979.

# data[].attributes.body
Zyskał światowe uznanie jako autor powieści, opowiadań i esejów, mieszających groteskę z filozofią, swobodnie przekraczających granice gatunków (np. powieści kryminalnej w Tomie Harrisie). Proza Themersona tłumaczona była na osiem języków i doczekała się licznych wydań na całym świecie. Inne utwory: Historia Felka Strąka, Jacuś w zaczarowanym mieście, Pan Tom buduje dom, Euklides był osłem itd. Ilustracje do jego książek wykonała jego żona, Franciszka. Dla małżeństwa tekst i ilustracje były jednością.

Efektem twórczości poetyckiej Themersona są wiersze Dno nieba, Jestem czasownikiem czyli zobaczyć świat inaczej czy Collected Poems.

Autor także monografii malarzy emigracyjnych m.in.: Jankel Adler an Artist See from One of many Possible Angles.

Jego teksty ukazywały się także w polskich periodykach np. „Odra”, „Twórczość” czy „Literatura”.

Zmarł 6 września 1988 roku w Londynie.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
W 1949 w opowiadaniu Bayamus and The Theatre of Semantic Poetry zawarł jedyną w swoim rodzaju teorię poezji semantycznej. Jest ona wynikiem eksperymentów z nielinearnym zapisem graficznym, prowadzącej do zastępowania słów ich definicjami.

Rozprawa o poezji semantycznej po raz pierwszy została wydana w języku angielskim – On Semantic Poetry w Londynie w 1975. Wydane przez Gaberbocchus Press.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
W 1940 Franciszka przedostała się do Anglii, Stefan dołączył do niej dwa lata później. Rozłąka została udokumentowana w książce Niewysłane listy. Listy, dzienniki, rysunki, dokumenty. 1940-1942.

Zaraz po przeprowadzce napisał swoją pierwszą powieść – Wykład profesora Mmaa. Opublikowana w 1953 roku, przedmowę do niej napisał Bertrand Russel.

Pisał po angielsku i po polsku. Utworzy na język polski tłumaczyły inne osoby, tłumaczeniami na angielski zajmował się sam.

W latach 1943–1946 współpracował z londyńskim miesięcznikiem „Nowa Polska”, zrealizował też z żoną dwa kolejne filmy (w tym sensacyjny, eksperymentalny film propagandowy Calling Mr Smith). W 1948 założył wraz żoną wydawnictwo Gaberbocchus Press, mające na celu wydawanie tzw. bestlookerów – książek o oryginalnej szacie graficznej; stał na jego czele do 1979.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
W 1937 wyjechał wraz z Franciszką do Paryża. 3 września 1939 Themersonowie zgłosili się na ochotników do armii polskiej we Francji.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
Stefan Themerson po zdaniu matury przeniósł się do Warszawy. Przez rok studiował fizykę na UW, potem rzucił ją dla architektury.

W 1929 roku poznał Franciszkę Weinles, a dwa lata później zostali małżeństwem.

Był zainteresowany filmem i fotografią. Z filmowej pasji (we współpracy z żoną) narodziły się: Apteka, Europa czy Przygoda człowieka poczciwego.

Jego zainteresowanie poezją i pisarstwem pojawiło się przed wojną. Publikował między innymi popularne, wierszowane opowieści dla dzieci np. Narodziny liter, Nasi ojcowie pracują, Przygody Marcelianka Majster Klepki.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
Stefan Themerson razem z rodzicami przebywał na terenie Rosji w czasie I wojny światowej.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
To tutaj 25 stycznia 1910 roku urodził się Stefan Themerson. W latach 1914-1918 przebywał razem z rodzicami w Rosji, a po powrocie tutaj do Polski uczęszczał do Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Płocku. W 1928 roku zdał maturę.

[Paulina Jodłoś]

# data[].attributes.body
Eva Hoffman pracowała w redakcji "New York Timesa" jako edytorka i krytyk literacki w latach 1979-1990. Ten czas zaowocował również jej pierwszą książką Lost in translation: A life in a New Language. Utwór odniósł międzynarodowy sukces. Autorka swoją książkę traktuje jako pewien rodzaj terapii (talking cure), w której poprzez snucie opowieści o swoich doświadczeniach chce zmierzyć się ze swoją przeszłością, zrozumieć swoje uczucia z nią związane. Spoczywał bowiem na niej ciężar traumy związanej z eksterminacją Żydów oraz szok emigracyjny związany z wyobcowaniem i brakiem zakorzenienia. Z tym wiąże się również jej kolejna książka After Such Knowledge. A meditation on the Aftermath of the Holocaust. Jej twórczość opiera się również na translacji traumy rodziców na kolejne pokolenia.

Aleksandra Warias

# data[].attributes.location_name
Harvard College London Ltd, Harold Road, Londyn, Wielka Brytania

# data[].attributes.headline
Harvard College London Ltd, Harold Road, Londyn, Wielka Brytania

# data[].attributes.subject
Harvard College London Ltd, Harold Road, Londyn, Wielka Brytania

# data[].attributes.body
Eva Hoffman nie spełniła swojego marzenia o karierze muzycznej. Zyskała jednak tytuł filologa oraz doktorat z literatury angielskiej i amerykańskiej na Uniwersytecie Harvarda. Studiowała wcześniej literaturę na Rice University i krótko kształciła się w Yale School of Music. W książce Exit into History: A Journey Through the New Eastern Europe Eva Hoffman zmierzyła się z bolesną przeszłością. Obserwujemy jej przemianę z Ewy Wydry w Evę Hoffman.

Aleksandra Warias

# data[].attributes.body
Eva Hoffman od 1993 r. mieszka w Londynie. Jej geograficzne położenie znajduje się na przecięciu kultur. Z tym zagadnieniem powiązana jest jej najnowsza powieść Appassionata, która opowiada o pianistce zawieszonej w miejscu przecinania się kultur, języków i wspólnot. Porusza problem zawieszenia w ciągłym przemieszczeniu.

Aleksandra Warias

# data[].attributes.body
Tutaj korzenie miała rodzina Evy Hoffman.

Aleksandra Warias

# data[].attributes.body
Eva Hoffman - Ewa Wydra (ur. 1 lipca 1945 w Krakowie)
Polsko-amerykańska pisarka i historyczka żydowskiego pochodzenia. Urodziła się w Krakowie jako Ewa Wydra w pokoleniu ocalałych z Holocaustu. W Krakowie uczęszczała do szkoły podstawowej. Była związana również ze szkołą muzyczną, w której się kształciła. Jej największym marzeniem było to, aby w przyszłości zostać zawodowym muzykiem. Duże znaczenie na tym etapie jej życia miał również występ Artura Rubinsteina w Filharmonii krakowskiej. Był to jeden z czynników, który uformował jej wrażliwość i sposób patrzenia na życie. Umiłowała język, literaturę oraz muzykę. Już od młodych lat cechowała się umiejętnością doceniania piękna chwili i bolesnego odczuwania straty, która wynikała z konieczności emigracji. Podczas jednej z ostatnich podróży krakowskim tramwajem powiedziała do swojej młodszej siostry takie słowa: "Patrz, zapamiętaj. Już nigdy więcej możesz tego nie zobaczyć". Kraków pozostał dla niej na zawsze "Miastem sekretów", które znalazło specjalne miejsce w jej sercu oraz pamięci. W 1959 roku wraz z rodziną wyemigrowała do Kanady i następnie do Stanów Zjednoczonych.
Aleksandra Warias

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- śmierć
W 1921 roku w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, Rittner wyjechał do znanego alpejskiego uzdrowiska Bad Gastein, gdzie zmarł 19 kwietnia 1921 roku w wieku zaledwie 48 lat. Tam też został pochowany.
Z małżeństwa z Zofią Szwejkowską, nie pozostawił żadnego potomstwa.
Po śmierci Rittnera podjęto w Warszawie zbiorowe wydanie Dzieł pisarza pod redakcją Zdzisława Dębickiego, które ukazały się w 1930 roku.

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- po wojnie
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Tadeusz Rittner, który od zawsze uważał się za Polaka, oficjalnie wybrał obywatelstwo polskie i wrócił do kraju. W tym okresie pogorszeniu uległ stan jego zdrowia.

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- okres wojny
Po wybuchu I wojny światowej Tadeusz Rittner nawiązał współpracę z wiedeńskim komisariatem Naczelnego Komitetu Narodowego oraz Wiedeńskim Kurierem Polskim. Pracował w utworzonym pod przewodnictwem ministra Leona Bilińskiego komitecie pomocy dla uchodźców z Galicji, a od jesieni 1915 roku został współkierownikiem polskiego zespołu teatralnego. To właśnie w tym teatrze Rittner zadebiutował jako reżyser- pierwszą wyreżyserowaną sztuką był ,,Śnieg".
W grudniu 1918 roku został odznaczony Orderem Żelaznej Korony III kl. i przeniesiony na emeryturę w randze rzeczywistego radcy sekcyjnego.

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- podróż do Polski
15 maja 1904 roku Tadeusz Rittner po raz pierwszy przyjechał do Warszawy na warszawską premierę dramatu pt. ,,Maszyna" , za który otrzymał On I nagrodę na Łódzkim Konkursie Dramatycznym im. Henryka Sienkiewicza.
W 1904 roku rozpoczął współpracę z ,,Kurierem Warszawskim", a w 1906 roku z warszawskim tygodnikiem ,,Świat".
Rittner wielokrotnie podróżował do Polski, jednak na co dzień mieszkał w Wiedniu. W swoim dorobku posiada wiele dzieł napisanych w języku polskim m.in. cztery zbiory nowel: Przebudzenie (1905), Nowele (1907), W obcym mieście (1912) oraz Powrót (1915). Największym osiągnięciem literackim Rittnera były jednak jego dramaty. Napisał ich kilkanaście, przeważnie w dwu wersjach językowych (czasem pisał najpierw po polsku, czasem po niemiecku). Do najważniejszych należą: W małym domku - premiera polska 1904, premiera niemiecka 1908, Głupi Jakub - polska 1910, niemiecka w nieco innej wersji 1910; Don Juan - niemiecka 1909, polska 1913; Lato - polska i niemiecka 1913; Człowiek z budki suflera - polska i niemiecka 1913; Wilki w nocy -polska i niemiecka 1916; Dzieci ziemi - niemiecka 1915, polska 1922.

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- premiera teatralna
16 maja 1902 roku we Lwowie odbyła się w obecności samego Tadeusza Rittnera jego pierwsza premiera teatralna jednoaktówki pt. ,,Sąsiadka"

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- podróże
Po ślubie Tadeusz Rittner wraz ze swoją żoną Zofią Szwejkowską odbyli podróż do Włoch (do Włoch, Rittner  będzie podróżował wielokrotnie, a szczególnie do Wenecji, która wywarła na nim ogromne wrażenie)

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- małżeństwo
18 października 1898 roku Tadeusz Rittner ożenił się z
początkującą malarką Zofią Szwejkowską.

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner- przeprowadzka
W 1884 roku Tadeusz Rittner wraz z rodzicami przenieśli się do Wiednia w związku z pracą ojca w Ministerstwie Oświaty.
W wieku jedenastu lat rozpoczął On naukę w Theresianum, czyli elitarnym gimnazjum z internatem.
W 1892 roku Rittner zdał maturę i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Wiedeńskim. Dwa lata później w roku 1894 zadebiutował jako pisarz w konkursie organizowanym przez krakowskie czasopismo „Czas”. Otrzymał wówczas nagrodę za opowiadanie Lulu, które podpisał pseudonimem Tomasz Czaszka.
W styczniu 1897 rozpoczął pracę urzędniczą w Namiestnictwie Dolnej Austrii, a w grudniu uzyskał stopień doktora prawa.
Od 1898 do 1918 roku pracował w Ministerstwie Oświaty.
Od 1897 roku Rittner pod pseudonimem Tomasz Czaszka zamieszczał swoje korespondencje zatytułowane ,,Z Wiednia" w krakowskim czasopiśmie pt. ,,Życie" oraz rozpoczął współpracę z niemieckim dziennikiem ,,Fremdenblatt"

[Mateusz Gawłowicz]

# data[].attributes.body
Tadeusz Rittner przyszedł na świat 31 maja 1873 roku we Lwowie. Był synem Edwarda Rittnera i Heleny z Tarnawskich. Jego rodzina była pochodzenia austriackiego, jednak w pokoleniu ojca była już całkowicie spolonizowana. Jego ojciec był profesorem prawa kościelnego, rektorem Uniwersytetu Lwowskiego, członkiem Rady Szkolnej Krajowej i ministrem oświaty w Wiedniu.
Mimo iż rdzennym językiem Rittnera był język polski, dzięki nauce, doskonale opanował także język niemiecki, co pozwoliło mu na zostanie pisarzem dwujęzycznym.

[Mateusz Gawłowicz, JPwKS]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Gdy osoba Proniewskiej stawała się rozpoznawalna, w prasie zaczęły pojawiać się sensacyjne publikacje na jej temat [w dużej mierze były to zniekształcone informacje o jej życiu].

W „Dzienniku Warszawskim” pewien korespondent donosił, iż „żyje prawie w ubóstwie, z pracy rąk, otoczona najpospolitszymi ludźmi, którzy ani pojąć, ani ocenić jej nie umieją, a stara matka napędza ją do pracy, nazywając dziwaczką, marzycielką, że młoda poetka najczęściej skrycie, nocami, przy świetle, wylewa na papier wezbrane swe uczucia, które przy ludziach tłumić jest przymuszoną”...

Proniewską te słowa bardzo dotknęły, odpowiedziała na nie między innymi wierszem:

Wdzięczne jest serce – lecz mocno boli,
Bo nie ma prawdy w litości ludzi,
Bo w tym zakątku na świętej Żmudzi
Matka nie życzy dziecku niedoli...
Są i tu serca, co czuć umieją,
Zdolne ocenić dar przyrodzenia,
Bo prawdę czują i rozumieją
Żywiej i tkliwiej, niż świat ocenia.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Szersza grupa odbiorców poznała Proniewską w 1856 roku, kiedy to ukazały się publikacje korespondentów wileńskich „Gazety Warszawskiej”. Jeden z korespondentów — Wacław Przybylski napisał do Gazety:

[…] znaczna część Korony wyobraża sobie Litwę jako kraj nawpół dziki, przeto każdy, by najmniejszy objaw życia u nas wewnętrznego, powinien być dla was nowością. [...] nam zaś pozostaje z pokorą przyjąć zarzut, i pracą, pewno przy trudniejszych obwarunkowaniach dowieść, że i u nas są ludzie, że i u nas nie brak pierwiastków życiowych; – właśnie i teraz krążą u nas po rękach pierwsze próbki poetyczne p. Karoliny Proniewskiej; wiele w nich prawdziwego natchnienia i ciepłego uczucia.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Jak już wspominaliśmy kobieta nie tylko była poetką ale również tłumaczką. Proniewska, znając biegle język litewski, przetłumaczyła w 1856 roku fragment "Witoloraudy" Józefa Ignacego Kraszewskiego [jest to jej najbardizej znany przekład]. Jednak według Zygmunta Stoberskiego -  Proniewska przełożyła wiele więcej utworów z języka polskiego na język litewski. Nie wiadomo jednak czy zostały one wysłane do druku, jeśli zaś je wydrukowano to możliwe, że uległy spaleniu wraz z innymi papierami – zgodnie z ostatnią wolą poetki.

Jeśli chodzi o tworzenie poezji, to w języku litewskim poetka napisała niewiele wierszy [były one bardziej przeznaczone do szuflady niż pod publikację].  Co więcej przedwczesna śmierć przerwała jej poetycką twórczość...

Należy mieć na uwadze to, że litewski język literacki w owym czasie dopiero się kształtował, nie był dostatecznie bogaty, by wytworzyć bardziej zróżnicowane środki wyrazu. Szkołą dla większości litewskich pisarzy XIX wieku  była polska literatura romantyczna.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Jak widzieli Proniewską inni? Przykładowo, Teodor Tripplin wspomniał w Dzienniku podróży po Litwie i Żmudzi odbytej w 1856 roku, że:

„Się zjawiła na horyzoncie Żmudzkim w Telszach młoda wieszczka, wszyscy tylko o niej rozmawiają”.

Prace i twórczość Proniewskiej były znane na Żmudzi dzięki odpisom - jej utwory jeszcze przed ukazaniem się druku, krążyły po Żmudzi w odpisach, deklamowano je na wieczorkach literackich i spotkaniach towarzyskich [znane były też jej improwizacje].  Dzięki temu artystka zyskała sławę natchnionej poetki.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Od dzieciństwa zdradzała zdolności poetyckie. W piórze była samoukiem, tworzyć zaczęła już w wieku siedmiu lat.

„Od lat dziecinnych miała w duszy przeczucie jakiegoś nieszczęścia – zauważa Rymkiewicz na podstawie ocalałych fragmentów ze spalonych rękopisów poetki – każda jej myśl, każde uczucie były napiętnowane cichym smutkiem”.

Nie wiadomo jak by się jej losy jako pisarki, gdyby nie nagła śmierć ojca. Matka, przygnieciona nadmiarem codziennych trosk, nie mogła się zająć sierotą. Siedmioletnia Karolina, błąkając się samotnie po gaikach otaczających ich dom, przesiadując nad brzegiem strumienia i wsłuchując się w jego szmer, układała wiersze i rzewne piosenki.

[Karolina Malec, Język Polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Proniewska mieszkając w znacznym oddaleniu od ówczesnych ośrodków życia literackiego, uświadamiała swój prowincjonalizm, niedostatek edukacji literackiej, dlatego też, jakby nie czując się godną miana poetki:

„Za cóż mnie darzysz tak chlubnem imieniem."
"Nie świeci dla mnie ten promień uroczy.”

Ona szukała niejako słów usprawiedliwienia za śmiałość zajmowania się tak wysoką materią jak poezja:

Do Szlachcica z ustronia.

Zdala od pięknej Kowieńskiej doliny,
W ubogim domku, wśród miłej rodziny,
Z ojczystych pieśni i drogich pamiątek,
Natchnienie zdobi mój cichy zakątek.

Nie wznoszę pieśni aż w świątynią sztuki,
Bo więcej trzeba światła i nauki –
Świętem uczuciem tylko serce poję,
Wdzięcznemi łzami płyną myśli moje.
[...]

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
Utwory Proniewskiej o pewnej już wartości literackiej pochodzą z lat 1848–1849, najlepsze zaś jej wiersze powstały w latach pięćdziesiątych [dała w nich wyraz głębokiej religijności, przeżyciom natury osobistej (nieszczęśliwa miłość) oraz wrażliwości na piękno natury Żmudzi].

Proniewską przyćmiła postać Antoniego Baranowskiego — jej serdecznego przyjaciela, który stał się znanym poetą i językoznawcą litewskim.

Proniewska po przeczytaniu młodzieńczych utworów poetyckich Baranowskiego zachęciła młodego poetę, który dotychczas tworzył po polsku, by zaczął pisać po litewsku i kontynuował spisywanie litewskich pieśni ludowych.

Chociaż na tle życia literacko-kulturowego połowy XIX wieku wyraźnie zarysowała się postać Karoliny Proniewskiej [była swoistym fenomenem pewnych zjawisk kulturowych swych czasów], to przez większość historyków literatury litewskiej, Proniewska jest bardziej ceniona z uwagi na wpływ, jaki wywarła na osobowość Baranowskiego, niż ze względu na jej własną twórczość literacką.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.attachment_caption
Kapliczka upamiętniająca Proniewską (cmentarz w Ucianie).

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
W 1858 Proniewska przenosi się wraz z matką do Uciany — miasta położonego w północno-wschodniej Litwie.

Podobnie jak wielu romantycznych poetów, Proniewska zamarła rok później w Ucianie, po ciężkiej chorobie [26 maja 1859 rok]. Miała zaledwie 31 lat.

Na miejscowym cmentarzu znajduje się kapliczka upamiętniająca Proniewską.

Los zaszczycił ją czymś, co w połowie XIX wieku nieczęsto stawało się udziałem litewskich poetów, mianowicie – doczekała się ona dwóch książkowych wydań swojej twórczości oraz kilku publikacji w ówczesnej prasie.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.headline
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.subject
Karolina Proniewska — polsko litewska twórczyni

# data[].attributes.body
To właśnie tutaj, w majątku Padurbin pod Telszami, 18 stycznia 1828 roku na świat przychodzi Karolina Anna Proniewska [lit. Karolina Praniauskaitė], jako najmłodsze dziecko Teofila Proniewskiego, asesora sądu powiatowego w Telszach i Eleonory z Dobszewiczów.

Proniewska pisała wiersze po polsku oraz tłumaczyła polską poezję na język litewski. Warto podkreślić fakt, że jest ona uważana za pierwszą poetkę litewską.

[Karolina Malec, Język polski w komunikacji społecznej]

# data[].attributes.body
Kilka słów na temat twórczości Debory Vogel
Vogel lubiła obracać się wśród ludzi. Czerpała radość z nauczania. Ciągle jednak doświadczała osamotnienia. Smuciła ją krytyka, pragnęła zaistnieć w kręgach tzw. jidyszystów. W listach do Schulza skarżyła się na poczucie niewykorzystania swoich możliwości, poczucie niespełnienia.
Pisała, że "podstawowym faktem życia jest samotność każdej rzeczy, opuszczenie każdej istoty".
W całej twórczości Vogel dominuje poczucie nieodwracalnej, niemożliwej do odnalezienia straty. Nie jest to tylko doświadczenie pisarki, a wplecione w losy społeczności, a więc uniwersalne.
Kiełbowicz

# data[].attributes.body
Ważnym momentem w życiu Vogel były narodziny synka, Aszera Józefa, zwanego przez nią pieszczotliwie Asiem. Macierzyństwo wprawiło ją w stan ożywienia, rozkwitu uczuć, ale i też oderwało ją od pracy twórczej. Pisała do przyjaciela:
"Jestem jeszcze zbyt mało kontemplatywnie nastawiona, jak się zdaje, i nie piszę jeszcze wierszy. To ciekawe obserwować, ile potrzeba kontemplacji na wiersz, a my nie wiemy, jak docenić ten nastrój, dopóki nie znajdziemy się w stanie "entuzjazmu".
Patrycja Kiełbowicz

# data[].attributes.body
W 1935 roku ukazał się kolejny tomik poezji Debory Vogel - "Akacjes blien", natomiast jego autorskie tłumaczenie "Akacje kwitną" opublikowano w 1936 roku. Pod koniec lat 30. XX wieku fascynacja Schulzem przerodziła się w prawdziwe uczucie. B. Schulz był zazdrosny o Vogel i trudno było mu się pogodzić z jej nowym związkiem.

Chciałabym przytoczyć fragment wiersza "Serca złamane już na zawsze", który wpasowuje się w historię miłosną pisarki.

"I nagle staje się oczywistym, że do życia potrzebne jest szczęście. Równocześnie okazuje się, że pełno jest ludzi o "złamanych sercach"."
"Banalne serca, strzałami przecięte, serca z bladoróżowych murów Utrilla i wszystkich tylnych murów miasta należą widocznie w równej mierze do życia jak chodzenie, szczęście i liście z chromu marki "Pelikan" w miesiącu październiku i listopadzie."
Akacje kwitną - D. Vogel
Kiełbowicz

# data[].attributes.body
Vogel poślubiła inżyniera budownictwa Szulima Barenblutha. Zdaniem niektórych: "Małżeństwo z inżynierem było oczywiste, bo jej podejście do twórczości było inżynieryjne i mechaniczne, a ona sama była męczennicą własnych idei.". Na początku lat 30. XX wieku zostały wydane dwa tomiki wierszy D. Vogel: "Tog figurn" - 1930; "Manekinen" - 1934.
Nieszczęśliwa miłość oraz tęsknota za ukochanym sprawiły, że na wierszach pisarki położył się cień smutku. Zwykle ich finalne linijki kończą się cichym, bolesnym westchnieniem "i niech już wszystko będzie, jak już jest".
P. Kiełbowicz

# data[].attributes.body
W 1929 roku w Zakopanem Debora poznała Brunona Schulza. Zostali przyjaciółmi, dobrze się dogadywali, co zaowocowało powstaniem polskich korespondencji literackich. Spotykali się na spacerach, gdzie często toczyli dyskusje. Więcej z ich życia dowiadujemy się od wspominanej już wcześniej, Racheli Auerbach, która zdradziła, że planowali małżeństwo, ale matka Debory była temu przeciwna.

# data[].attributes.body
Debora Vogel przebywała również w Paryżu i Berlinie. Pobyt w tych miastach miał ogromny wpływ na pierwsze próby literackie pisarki i fascynację poezją kubistyczną. Zainspirowała się artystyczną i awanturniczą atmosferą, która dążyła do wyzwolenia z szarej beznadziejności.
PK