# data[].attributes.headline
Karty pracy po polsku i ukraińsku i wiele więcej...

# data[].attributes.subject
Karty pracy po polsku i ukraińsku i wiele więcej...

# data[].attributes.headline
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie [film dla klas 0-3]

# data[].attributes.subject
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie [film dla klas 0-3]

# data[].attributes.attachment_link.title
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie (film dla dzieci)

# data[].attributes.headline
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie [publikacja dla klas 0-3]

# data[].attributes.subject
Porozmawiajmy o wojnie w Ukrainie [publikacja dla klas 0-3]

# data[].attributes.headline
Kolorowanki ze zwrotami w języku polskim i ukraińskim

# data[].attributes.subject
Kolorowanki ze zwrotami w języku polskim i ukraińskim

# data[].attributes.headline
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie? [artykuł CEO]

# data[].attributes.subject
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie? [artykuł CEO]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia!
Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania jest w tej sytuacji ważna - pomagamy wtedy nie tylko Ukrainie, ale również sobie samym. Poczucie bezradności frustruje i nie daje nam spokoju. Antidotum na bezradność jest działanie.

Poniżej podpowiadamy, co możemy zrobić w szkołach, jakie działania można podjąć z uczniami w każdym wieku, do jakich form mądrego zaangażowania i odpowiedzialnego pomagania warto zachęcać.

1. Bądź na bieżąco. Dowiedz się więcej. Zrozum sytuację

Sytuacja w Ukrainie zmienia się bardzo dynamicznie. Warto śledzić informacje docierające od naszego sąsiada oraz wiadomości dotyczące obywateli i obywatelek Ukrainy, którzy przybyli do Polski.

Korzystajmy przy tym tylko ze sprawdzonych źródeł, np. mediów, do których mamy zaufanie. Dobrą zasadą jest zawsze sprawdzenie informacji w przynajmniej dwóch źródłach - koniecznie zróbmy to przed podaniem informacji dalej w mediach społecznościowych.

Informacje i wiedza są naszą bronią, pozwalają nam zrozumieć sytuację i czynią mniej podatnymi na dezinformację.

W SZKOLE: Porozmawiajcie na lekcji o tym, co uczniowie wiedzą o wojnie w Ukrainie. Możesz też zaproponować odwróconą lekcję, przed którą uczniowie wyszukają informacje, a następnie wspólnie je przeanalizujcie i podzielcie się zdobytą wiedzą.

2. Wesprzyj organizacje, które pomagają w Ukrainie lub uchodźcom, którzy dotarli do Polski

Obecnie prowadzonych jest bardzo wiele zbiórek, których celem jest pomoc Ukrainie oraz jej obywatelkom i obywatelom. Warto pomagać, ale trzeba to robić mądrze.

Jeśli nie masz rozeznania w temacie, warto zdecydować się na udzielenie finansowego wsparcia za pośrednictwem jednej z organizacji działających w Ukrainie lub wspierających uchodźców (Polska Misja Medyczna, Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej, Polski Czerwony Krzyż, Polska Akcja Humanitarna, Fundacja Ocalenie, Caritas Polska). Zestawienie wiarygodnych zbiórek znajdziesz między innymi

Jeśli chcesz pomóc, przekazując rzeczy, zorientuj się, gdzie jest prowadzona lokalna zbiórka, co dokładnie jest potrzebne i tylko takie rzeczy przynieś na miejsce zbiórki (często rzeczy używane nie są w takich miejscach przyjmowane, sprawdź to!).

Kluczowe jest obecnie zapewnienie dachu nad głową uchodźcom z Ukrainy. Jeśli możecie sobie na to pozwolić, udostępniajcie im przestrzeń.

W SZKOLE: Zorganizujcie w szkole zbiórkę funduszy (może to być też zbiórka w postaci kiermaszu ciast lub wytworów uczniów). Wspólnie wybierzcie organizację, którą wesprzecie. Dowiedzcie się, czy w waszym regionie trwa zbiórka rzeczowa i zorganizujcie w szkole zbiórkę przedmiotów wskazanych przez organizatorów.

3. Weryfikuj informacje, nie daj się fake newsom. Myśl krytycznie i nie wpadaj w panikę

Dezinformacja i manipulacja to jedna z broni, które są wykorzystywane w tej wojnie - nie tylko przeciwko społeczeństwu ukraińskiemu, lecz także przeciwko Polsce i innym krajom Zachodu.

Niemniej ważne od wspierania Ukrainy jest rozważne działanie w Polsce. Musimy zweryfikować wszystkie informacje na temat konfliktu, które do nas docierają. Analizując informację zadaj sobie pytania:

Kto jest autorem informacji (czy to wiarygodne źródło) i jaki jest jego cel?

Jakie techniki (manipulacji) zostały wykorzystane, by przyciągnąć i utrzymać twoją uwagę?

Jak inni ludzie mogą zinterpretować tę informację?

Jakie fakty zostały pominięte?

Co stanie się jeśli przekażę informację dalej?

Jeśli nie jesteś pewien, że informacja jest prawdziwa, nie przesyłaj jej dalej. Już pierwszego dnia inwazji na stacjach benzynowych mogliśmy zobaczyć do czego prowadzi dezinformacja. Choć paliwa w Polsce nie brakuje, to wskutek paniki jego ograniczona dostępność znacząco utrudnia pomaganie uchodźcom.

W SZKOLE: Zidentyfikujcie , które pojawiły się w ostatnich dniach w obiegu. Przeanalizujcie jaką reakcję wywołały i zastanówcie się, co mogłoby temu zapobiec. Ustalcie szkolne wskazówki, jak analizować wiadomości i wywieście je w holu szkoły lub na stronie www. Zorganizujcie akcję tropienia i weryfikacji fake newsów. Przeprowadźcie wspólnie z uczniami lekcję o krytycznym myśleniu.

4. Okaż solidarność i życzliwość Ukrainkom i Ukraińcom w swoim otoczeniu

W naszym kraju, jeszcze przed obecną eskalacją konfliktu, przebywało prawdopodobnie ok. 1,5 mln Ukrainek i Ukraińców. W polskich szkołach uczy się 60 000 ukraińskich dzieci. Warto w tym trudnym dla ich kraju okresie okazać im szczególną życzliwość.

Prawdopodobnie większość z mieszkających w Polsce Ukraińców pozostawiła w swoim kraju znajomych lub rodzinę. Zapewne teraz szczególnie troszczą się o ich los i starają się pomóc. Pamiętajmy o tym, spotykając codziennie osoby z tych krajów. Zapytajmy o samopoczucie, zaoferujmy rozmowę, jeśli możemy sobie na to pozwolić to zaproponujmy pomoc.

W SZKOLE: Okażcie życzliwość i solidarność ukraińskim sąsiadom i osobom, które spotkacie w sklepie, w restauracji, w autobusie. Ustalcie na lekcji sposoby uważnego okazywania solidarności, aby nie wprawiać innych w zakłopotanie. Ukraińskich uczniów powinno się otoczyć szczególną opieką psychologa lub pedagoga. Jeśli polscy uczniowie chcą im okazać solidarność, nauczyciel powinien koniecznie sprawdzić wcześniej, jak forma wsparcia jest dla nich komfortowa. W jednej ze szkół dzieci same posprzątały klasy, by okazać solidarność z Paniami z Ukrainy, które na co dzień sprzątają cały budynek.

5. Weź udział w demonstracji pokojowej, podpisz petycję przeciw agresji Rosji na Ukrainę

W wielu miastach w Polsce odbywają się demonstracje solidarności z Ukrainą, pikiety sprzeciwu przeciw rosyjskiej agresji oraz manifestacje wzywające władze państwowe krajów UE do nałożenia sankcji.

Równolegle w internecie można podpisać wiele petycji - zarówno w języku polskim, jak i angielskim. Autorzy petycji i ich sygnatariusze wyrażają solidarność z Ukrainą, oczekują bardziej radykalnych reakcji władz państwowych, wzywają do bojkotu Rosji lub rosyjskich towarów.

W SZKOLE: Możecie przeanalizować dostępne w internecie petycje i porównać postulaty w nich zawarte. Starsi uczniowie mogą podjąć decyzję o ich podpisaniu. Ważne, by był to podpis świadomy. Możecie też przygotować własną petycję lub apel. Możecie również wziąć udział w pikiecie w Waszej miejscowości.

6. Poznaj ukraińską kulturę i społeczeństwo - przeczytaj książkę, posłuchaj muzyki, obejrzyj film

Władze na Kremlu kłamliwie przekonują, że naród ukraiński nie ma własnej kultury i nie zasługuje na własne, niepodległe państwo. To oczywiście kłamliwe manipulacje, które mają upokorzyć Ukrainki i i Ukraińców oraz uzasadnić rosyjską agresję na swojego sąsiada.

Jedną z forma oporu przeciwko tej retoryce jest poznanie ukraińskiej historii i kultury - także współczesnej. Możecie przeczytać książki ukraińskich autorów wydane w Polsce, możecie posłuchać ukraińskiej muzyki lub obejrzeć wspólnie filmy z Ukrainy.

Możecie też wykorzystać książki i filmy do tego, by lepiej zrozumieć konflikt, który trwa w Ukrainie już od 2014 roku oraz sytuację obywateli tego kraju, którzy uciekli do Polski. Dla młodszych polecamy „Teraz tu jest nasz dom" Barbary Gawryluk, a dla starszych książki Serhija Żadana „Internat" lub „Biec bez wytchnienia". Więcej rekomendacji znajdziesz wkrótce na naszym blogu.

W SZKOLE: Posłuchajcie wspólnie muzyki ukraińskiej, zdobądźcie wiedzę o ukraińskich twórcach. Przeczytajcie i przeanalizujcie jedną z lektur, napiszcie jej recenzję i wypromujcie.

7. Okaż solidarność w sposób symboliczny (flaga, przypinka, plakat)

Jeśli nie są nam dostępne inne formy zaangażowania lub pomocy warto choć symbolicznie pokazać swoją solidarność z Ukrainą i sprzeciw wobec konfliktu. Może to być własnoręcznie wykonana przypinka, broszka lub naklejka noszona na ubraniu. Można też przygotować plakat, klasową lub szkolną gazetkę ścienną.

Jeśli szkoła współpracuje lub współpracowała z placówkami z Ukrainy, warto skontaktować się z nimi, by wyrazić solidarność. Jeśli macie taką możliwość, również zaoferować pomoc.

Popularne jest też okazywanie solidarności w mediach społecznościowych - to wartościowy ruch, jeśli jest początkiem zaangażowania lub jeśli inne formy zaangażowania nie są możliwe.

W SZKOLE: Wspólnie wykonajcie plakaty lub gazetkę ścienną. Możecie też przygotować przypinki, naklejki czy wlepki. Rozdajcie je chętnym z innych klas, zachęcając do okazywania solidarności.

8. Zachęć innych do podejmowania podobnych działań

Cześć z nas w kryzysowej sytuacji znajduje w sobie siłę do zaangażowania, inni ulegają panice lub bezradności. Część osób nie chce się angażować - powinniśmy uszanować także taką reakcję.

Niektórzy jednak być może nie wiedzą, co zrobić lub wątpią w sensowność działania. Do takich osób warto dotrzeć i podpowiedzieć, co warto zrobić oraz zachęcić do działania własnym przykładem lub pokazując jego pozytywne efekty. Dobrym pomysłem jest również zaproszenie do zrobienia czegoś wspólnie, np. udziału w demonstracji czy dyskusji o przeczytanej książce ukraińskiego pisarza.

W SZKOLE: Uczniowie mogą zorganizować kampanię informacyjną o sytuacji w Ukrainie poprzez szkolne media lub w ramach szkolnej akcji wypromować odpowiedzialne zaangażowanie w pomoc Ukrainie.

Bardzo ważne jest to by nasze działania wspierające Ukrainę i jej obywateli nie zamieniły się w manifestację niechęci do zwykłych Rosjan i Rosjanek. Jest to szczególnie ważne w szkołach, w których uczą się również dzieci rosyjskie. Warto jednak pamiętać o tym zawsze - pomaganiu i solidarności nie powinna towarzyszyć niechęć do innych ani nienawistne komentarze. Warto zwracać uwagę uczniów, że polityka władz Rosji nie może być utożsamiana z poglądami wszystkich Rosjan. Przypomnijmy przy tym, że w Rosji również odbywają się protesty przeciwko inwazji na Ukrainę, Rosjanie mieszkający w Polsce uczestniczą też w pikietach przez ambasadą rosyjską i pomagają uciekinierom z Ukrainy.

Zobacz także

Po co ja tu jestem?

Tytułowe pytanie tego artykułu z jednej strony jest oczywiste, a z drugiej jednak wywołuje pewne...

# data[].attributes.attachment_link.title
Co możemy zrobić w związku z wojną w Ukrainie?

# data[].attributes.attachment_link.description
W kryzysowej sytuacji uruchamia się w nas naturalna chęć niesienia pomocy innym ludziom. Te emocje odczuwają oczywiście także dzieci i młodzież. Warto je zauważyć i docenić oraz wzmacniać naturalne odruchy wsparcia! Pomoc potrzebującym (choć kluczowa) to nie jedyna rzecz, którą możemy zrobić. Każda forma mądrego zaangażowania

# data[].attributes.headline
Strona weryfikująca informacje o Ukrainie

# data[].attributes.subject
Strona weryfikująca informacje o Ukrainie

# data[].attributes.headline
Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą

# data[].attributes.subject
Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą

# data[].attributes.attachment_link.title
Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą

# data[].attributes.attachment_link.description
Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą. 4,793 likes · 990 talking about this. wspieramy prodemokratyczne przemiany,o jakie obywatele Ukrainy walczyli oraz niesiemy pomoc represjonowanym za...

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą

# data[].attributes.attachment_link.description
W 2014 roku informowaliśmy o bezpośrednich potrzebach Majdanu, a później akcjach podejmowanych przez poszczególne organizacje. Razem wspieraliśmy media, rannych z Majdanu, rodziny ofiar rosyjskiej …

# data[].attributes.attachment_link.title
„Asiunia”, Joanna Papuzińska [AUDIOBOOK czyta Agata Kulesza]

# data[].attributes.headline
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą? [webinar]

# data[].attributes.subject
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą? [webinar]

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?

# data[].attributes.headline
Jak wspierać uczniów pochodzenia ukraińskiego i rozmawiać w szkole/placówce oświatowej o wojnie [webinar]

# data[].attributes.subject
Jak wspierać uczniów pochodzenia ukraińskiego i rozmawiać w szkole/placówce oświatowej o wojnie [webinar]

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wspierać uczniów pochodzenia ukraińskiego i rozmawiać w szkole/placówce oświatowej o wojnie?

# data[].attributes.headline
Jak krytycznie myśleć nie tylko w szkole? [teoria i ćwiczenia CEO]

# data[].attributes.subject
Jak krytycznie myśleć nie tylko w szkole? [teoria i ćwiczenia CEO]

# data[].attributes.attachment_link.description
Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO), Warszawa (Warsaw, Poland). 33,460 likes · 873 talking about this · 1,785 were here. Przy naszym wsparciu nauczycielki i nauczyciele wprowadzają do szkoły metody...

# data[].attributes.attachment_link.embed_code
Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO)

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
1 396 263 zł z 1 500 000 zł (Cel)

Wpłaciły 21 722 osoby w ciągu 4 dni.

W związku z ostatnimi wydarzeniami w Ukrainie nie możemy pozostać obojętni! 🇺🇦🇵🇱
Uruchamiamy oficjalną zbiórkę, która jest wyrazem solidarności z naszymi sąsiadami, a jednocześnie zapewni konkretną pomoc poszkodowanym na miejscu. Nie wiemy, jak sytuacja będzie rozwijać się w kolejnych dniach, ale jedno jest pewne - już teraz nasze wsparcie może zmienić los Ukraińców, którzy zostali dotknięci wrogimi działaniami Rosji.

Żeby zapewnić jak najskuteczniejszą pomoc, zebrane środki przekażemy ukraińskim organizacjom zajmującymi się pomocą humanitarną. Osoby tam pracujące wiedzą najlepiej, jakiego wsparcia Ukraińcy potrzebują w tych trudnych chwilach.
Każda złotówka to gest wsparcia i solidarności z zaatakowanymi przez Rosję. Pomóż wpłatą i udostępnij dalej, gdzie tylko się da - niech świat widzi, że jesteśmy #SolidarniZUkrainą 🇺🇦🇵🇱
Zbiórka została utworzona przez Fundację Pomagam.pl we współpracy z Fundacją "Nasz Wybór", która działa na rzecz Ukraińców w Polsce od 2014 roku. Obie organizacje będą czuwać nad podziałem środków i informować o sposobie ich wydatkowania. Wszelkie koszty związane z tą zbiórką pokrywa portal Pomagam.pl - 100% wpłaconej na zbiórkę kwoty trafia na fundusz solidarnościowy!

kontakt dla mediów: [email protected]

Jak założyć zbiórkę na Pomagam.pl

Pomagam.pl to największy i najpopularniejszy w Polsce serwis do tworzenia internetowych zbiórek pieniężnych. Dzięki Pomagam. pl w łatwy i bezpieczny sposób zbierzesz pieniądze na dowolny cel, np. pokrycie kosztów leczenia, wsparcie znajomych i rodziny w ciężkich chwilach, realizację projektów społecznych, kulturalnych i biznesowych albo spełnianie marzeń.

Krok 1:Obejrzyj krótki film poniżej, który tłumaczy, jak działa Pomagam.pl.

Krok 2: Zbiórkę na Pomagam.pl przygotowujesz i publikujesz samodzielnie. Nie przejmuj się - założenie zbiórki trwa dosłownie kilka chwil i jest prostsze, niż myślisz (zobacz krótki film poniżej).

Krok 3:Dla swojej zbiórki wybierasz adres internetowy, pod którym będzie ona dostępna dla każdego, np. pomagam.pl/nazwazbiorki. Zbieranie pieniędzy polega na zapraszaniu jak największej liczby osób do odwiedzenia tej strony. Pomagam.pl pozwala automatycznie rozesłać zaproszenia e-mailowe, udostępnić zbiórkę na Facebooku, Twitterze itd. Od razu możesz przyjmować wpłaty. Konto do wypłat wskażesz później.

Krok 4: Wszystkie osoby odwiedzające Twoją zbiórkę mogą szybko i bezpiecznie wpłacać na nią pieniądze, np. przy użyciu przelewów internetowych, kart kredytowych, tradycyjnych przelewów bankowych, a nawet na poczcie! Wpłaty księgują się natychmiast. Wszyscy widzą, jaką kwotę udało się już zebrać, i mogą zapraszać do zbiórki kolejne osoby. Dzięki Pomagam.pl udostępnianie zbiórki na Facebooku, Twitterze lub e-mailowo jest niezwykle proste. Zbiórkę odwiedzają i udostępniają kolejne osoby i tak tworzy się efekt kuli śnieżnej.

Krok 5: Pieniądze ze zbiórki możesz wypłacać na konto bankowe w każdej chwili i tak często, jak chcesz. Wypłata pieniędzy trwa na ogół 1 dzień roboczy. Wypłata nie spowoduje zmiany stanu licznika wpłat na stronie Twojej zbiórki. Możesz dalej zbierać pieniądze, a zbiórka będzie trwać aż do momentu, gdy zdecydujesz się ją zamknąć.

Opłaty:Założenie i prowadzenie zbiórki w serwisie jest darmowe, jednak od zebranej przez Ciebie kwoty potrącimy niewielki procent na pokrycie kosztów promocji serwisu i kosztów operatorów płatności (łącznie - 7,5 % od zebranej kwoty). Są to jedyne opłaty, jakie poniesiesz ! Dzięki nim Pomagam.pl jest najskuteczniejszym narzędziem do tworzenia zbiórek pieniężnych w internecie. Nigdy nie pobieramy dodatkowych lub ukrytych opłat.

Prawda, że proste? To właśnie dlatego dziesiątki tysięcy osób prowadzi już swoje zbiórki na Pomagam.pl. Nie czekaj. Dołącz do nich teraz! Aby założyć zbiórkę, kliknij tutaj lub w przycisk poniżej:

# data[].attributes.attachment_link.authors[].name
Zbierz pieniądze na dowolny cel na Pomagam.pl !

# data[].attributes.attachment_link.description
W związku z ostatnimi wydarzeniami w Ukrainie nie możemy pozostać obojętni! 🇺🇦🇵🇱 Uruchamiamy oficjalną zbiórkę, która jest wyrazem solidarności z naszymi sąsiadami, a jednocześnie zapewni konkretną pomoc poszkodowanym na miejscu. Nie wiemy, jak sytuacja będzie rozwijać się w kolejnych dniach, al ...

# data[].attributes.headline
Jak przygotować się do rozmowy w klasie o uchodźstwie i migracjach? [poradnik CEO]

# data[].attributes.subject
Jak przygotować się do rozmowy w klasie o uchodźstwie i migracjach? [poradnik CEO]

# data[].attributes.headline
Jak wspierać i (czy) rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? [artykuł]

# data[].attributes.subject
Jak wspierać i (czy) rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? [artykuł]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Tuż obok Nas, za naszą granicą, dzisiaj rano rozpoczęła się wojna.
Tuż obok nas są ludzie z Ukrainy - przyjaciele i przyjaciółki, koledzy i koleżanki dzieci ze szkoły/przedszkola, współpracownicy i współpracownice.
Tuż obok nas, czasami w towarzystwie nas obserwujemy rozpacz ludzi, których kraj rozpada się na kawałki, lęk o najbliższych, wybory: wracać, czy zostać? W nas jest mnóstwo lęku, smutku, złości, rozpaczy...
Tuż obok nas, w obliczu tych wszystkich wydarzeń są nasze dzieci. Jak je wspierać? Jak się o nie troszczyć? I (czy) rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie?

Nigdy nie przypuszczałam, że napiszę taki tekst. Przyznam, że miałam problem, jak go zatytułować. Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak troszczyć się o dzieci, kiedy w Ukrainie jest wojna? Jak radzić sobie z lękiem przed wojną?

Mam ochotę krzyczeć: to się nie dzieje.

I sama rozpadam się na kawałki, gdy kolejny raz włączam TV i widzę, że się dzieje i widzę co się dzieje.

Wiem też, jak bardzo potrzebują nas dzieci.

Wiem też, że to moment, na który (chyba) nikt nie jest przygotowany i nie zastanawiał się, jak wesprzeć dzieci i siebie.
Nigdy nie czytałam i nie posiadam książki/artykułu, na temat wspierania dzieci w obliczu wojny blisko nas, wojny w kraju ich koleżanek i kolegów.
Natomiast wiem, jak wspierać i jak rozmawiać z dziećmi, w sytuacji kryzysu, trudnych wydarzeń.
I to wszystko starałam się Wam jak najrzetelniej potrafię zebrać, dostosować do aktualnej sytuacji i tutaj zostawić.

Rozmawiaj i stwórz do tego przestrzeń.

Wiem, że dzisiaj pojawiło się mnóstwo pytań, „czy rozmawiać?" i „czy ukrywać przed dziećmi informację o wojnie w Ukrainie?".
Odpowiadając na to pytanie odniosę się do dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Odpowiedź brzmi: rozmawiać. Dzieci uczęszczają do placówek, mają kontakt z innymi dziećmi. Dzieci ze sobą rozmawiają, słuchają otaczającego świata. Dowiedzą się o wojnie, usłyszą słowo wojna.

To ważne, byśmy rozmawiali z dziećmi, pytali, czy mają pytania, zapewnili, że chcemy z nimi rozmawiać i odpowiadać na pytania.

To niezwykle ważne byśmy my - rodzice, ważni dorośli byli osobami od których dzieci będą otrzymywały informacje oraz osobami, które będą korygowały informacje zasłyszane poza domem.

Ważne, by nazwać, co się dzieje i nazwać dlaczego wokół nas- dorosłych tak często pojawia się temat wojny w Ukrainie.

Oczywiście język powinien być dostosowany do wieku dziecka i opierać się o fakty, na które dziecko jest gotowe.

„W Ukrainie rozpoczęła się wojna. To znaczy, że prezydent Rosji podjął decyzję o ataku na Ukrainę. Ludzie z Ukrainy walczą i jest to niebezpieczne. Martwimy się o nich",
„Ludzie rozmawiają o wojnie w Ukrainie, martwią się o ludzi, którzy tam mieszkają, smucą się i złoszczą, bo wojna jest zła".

„Chcę, żebyś wiedział, że chcę byś o tym ze mną rozmawiał i pytał mnie, o wszystko, o co potrzebujesz zapytać".

Nazywaj i akceptuj emocje. Wszystkie.

Boicie się? Ja się boję.

Smucicie się? Ja się smucę.

Złościcie się? Ja się złoszczę.

To zrozumiałe.
Dzieci też będą doświadczać mnóstwo emocji. To niezwykle ważne (zawsze, a teraz szczególnie), by się nimi zaopiekować i zaakceptować każdą emocję.

Zaprzeczanie, przykrywanie i udawanie, że „nic się nie dzieje", może przepełniać niepokojem, kiedy świat wokół mówi o zagrożeniu i dorośli i dzieci mają w sobie niepokój.

Często wspierające jest podzielenie się, że i my doświadczamy trudnych emocji.

„Widzę, że się boisz. Kiedy słyszymy o wojnie czujemy strach, bo nasz umysł odczytuje te słowa jako zagrożenie i wysyła nam o tym sygnał. To zrozumiałe. Też tak mam."

„Martwisz się o babcię swojej przyjaciółki. Opowiedziała Ci, że mieszka tam, gdzie jest wojna. Rozumiem to. Jestem przy Tobie."

To ważne, by dzieci mówiły o uczuciach.

Bardzo.

Bo tłumienie, chowanie to...cierpienie. To, co niewypowiedziane, chowa się „do środka". Męczy, dusi, przytłacza. Stąd tak ważne jest stworzenie przestrzeni do mówienia o uczuciach, która wejdzie do waszego codziennego schematu dnia.

I tu uwaga: nie oznacza to codziennego pytania się o wojnę. Nie, nie, nie..

Mam na myśli uważność na uczucia i otwarcie przestrzeni do rozmowy np. pytania

„Jak się czujesz?", „Jak się dziś czułaś?", „Jakie emocje cię odwiedziły?" lub kreatywne metody pokoloruj serce z emocjami - jakie dzisiaj uczucia je wypełniały (przykłady pomocy znajdziecie tu: ....)

Z drugiej strony pamiętajmy, że to my regulujemy i to my jesteśmy dorośli. Dzielenie się emocjami, pokazywanie, że doświadczanie lęku, smutku, złości jest zrozumiałe, nie oznacza, że mamy zalać dzieci naszymi emocjami i zmartwieniami.

Ważne jest tutaj uważnienie, że ma prawo być dziecku trudno i ma prawo czuć niepokój w świecie niepokoju, przy jednoczesnym zapewnieniu maksimum bezpieczeństwa i stabilności (i o tym, więcej dalej).

Bądź uważny na katastrofizację. U siebie u i dziecka. Skup się na tu i teraz.

Wokół nas jest wystarczająco dużo trudnych informacji.

Gdy czujemy lęk mamy tendencję do zniekształcania myśli i przewidywania dodatkowej katastrofy.

Ważne, by być uważnym na komunikaty, które kierujemy do dziecka i do innych wokół.

Ważne, by pytać dziecko o myśli, o to jakie zna fakty.

I jednocześnie nie kłamać.

Co mam na myśli:

Komunikaty: „Zaczyna się od Ukrainy, a potem może iść do Polski", „To tylko początek. Będzie trzecia wojna światowa" itp. One nie pomagają. Nie wiemy jak będzie. Dla dzieci, zbyt dużo to to, co jest. Nie dokładajmy.
Pytajmy dzieci: co o tym wiesz? Co myślisz? Czym się martwisz.
Dziecko: „Jasiu powiedział, że Putin zaatakuje też Polskę"

Odpowiedz: „Na ten moment Putin zaatakował Ukrainę. Nie ma żadnych informacji mówiących o tym, że chce zaatakować Polskę. Jestem przekonana, że Jasiu też takich nie posiada"

I najtrudniejsze: jednocześnie nie kłam, nie obiecuj tego, czego nie jesteś pewien. Chciałabym napisać: jesteśmy i będziemy bezpieczni. Nie wiem, czy będziemy. Dlatego nie jestem w stanie Wam tego obiecać.

Czy padnie pytanie: „Czy w Polsce będzie wojna?" Z dużym prawdopodobieństwem padnie.

Czy mamy odpowiedzieć: „może będzie"? Czy lepiej: „No gdzie, kochanie. Na pewno nie będzie"? Ani tak, ani tak.

TU i TERAZ.

To, co wiemy, dostosowane do dziecka + maksimum bezpieczeństwa.

„Na ten moment wojna jest tylko na Ukrainie. Nie ma żadnych informacji mówiących o tym, że Putin chce zaatakować Polskę. Polska ma wsparcie innych Państw, ma z nimi umowę i jeżeli ktokolwiek chciałby nas skrzywdzić inne państwa, i jest ich bardzo dużo, obiecały, że nam pomogą".

Bądź uważny na zmiany w zachowaniu dziecka.

Dzieci w różny sposób mogą przetwarzać trudne informacje. Mogą być bardziej zamyślone, rozkojarzone, spięte, częściej się złościć. Pamiętajmy, że najważniejsze jest to, czego nie widać.

Pod tzw. „trudnym" zachowaniem, przeważnie kryje się cierpienie- myśli, emocje, doświadczenia, z którymi dziecko nie może sobie poradzić. Jeżeli obserwujemy nowe, niepokojące zachowanie u dziecka warto nazwać to, co widzimy oraz okazać empatię i troskę.

Zdarza się, że pojawia się pytanie- czy nazywać zachowanie; to, co jest „na wierzchu"? Z mojego doświadczenia wynika, że tak i często dzieci wręcz czekają, aż dorosły powie „Widzę twój niepokój i strach. Wiem, że to skutek czegoś trudnego"
W jaki sposób mówić do dzieci, gdy dostrzegamy niepokojące zachowania? „Widzę, że w ostatnim czasie jesteś często zamyślony. Mam wrażenie, że coś cię martwi."

„Zauważyłam że trudno Ci kontrolować złość. Domyślam się, że sporo Cię przytłacza."

Wyłącz wiadomości w TV

Nie włączaj kanałów informacyjnych w TV przy dziecku. W aucie ustaw radio, gdzie leci wyłącznie muzyka. Rozmawianie, o tym co się dzieje nie oznacza, że mamy pokazywać dzieciom obrazy wojny.

To, co widzimy w telewizji jest często tak trudne, że sami nie mieścimy. Obrazy strzelania, bombardowania, cierpienie ludzi są dla dzieci za trudne, nie są w stanie tego przetworzyć.

Postaraj się zadbać o filtrowanie treści na YouTube i zabezpieczenie w telefonie stron informacyjnych.

I tu moja prośba do szkół i nauczycieli - zadbajcie o to samo. Nie jestem w stanie zliczyć sytuacji, w których usłyszałam, że dzieci oglądały niedozwolone treści - straszne filmy ala horror, nagrania gier dla dorosłych itp. na komputerach szkolnych. Filtr na treści erotyczne i pornograficzne to za mało.

Wprowadź ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne

Głębokie oddychanie, medytacja dla dzieci, ćwiczenia z uważności, masażyki. To wspiera.

I my i dzieci doświadczamy dodatkowych trudnych emocji. Jest i będzie w naszych ciałach sporo dodatkowego napięcia.

Im więcej napięcia, tym trudniej nam to pomieścić (dosłownie pomieścić)... w sobie.
A nie chodzi o to, by je upychać w nas- przeciwnie: ważne by je uwalniać. Stąd w obecnym czasie ważne jest zatrzymanie się, relaksowanie, wprowadzenie ćwiczeń oddechowych i uwalnianie emocji. Doskonale sprawdzą się tutaj ćwiczenia oddechowe, bajki relaksacyjne.

Poczucie bezpieczeństwa - najważniejsze jest BYCIE razem.

Zapytaj siebie: co mogę zrobić, by dać sobie i mojemu dziecku maksimum bezpieczeństwa? Jak być blisko?

Bezpieczeństwo jest przede wszystkim w domu. Poczucie bezpieczeństwa tworzymy my. To co się dzieje jest trudne, dzieci mogą spotkać się z trudnymi informacjami, ale to na ile będą się czuły bezpiecznie, zależy przede wszystkim od nas.

Każdy z nas potrzebuje bezpieczeństwa. To podstawowa potrzeba każdego człowieka. Informacje o wojnie mogą je naruszyć, stąd istotne, by troszczyć się o tę potrzebę i dać sobie bliskość.

Przytulanie,

bycie razem,

zaplanowanie więcej wspólnego czasu,

zabawa

...i zwyczajność.

To ma znaczenie.

Ogromne.

Zwyczajność

Czasami mamy poczucie, że jak się dzieje coś ważnego, trudnego, to należy coś zmieniać.

Normalność, zwyczajność, rutyna - to pomaga.

To cenne, by wdrożyć dodatkowe rytuały (np. wspomniane relaksację, czy ćwiczenia oddechowe), ale to nie oznacza, że mamy przeorganizować dzień, codziennie robić godzinne medytacje, zamiast jeździć na zajęcia z robotyki.

Przeciwnie.

Szczególnie wtedy, gdy jest trudno, potrzebujemy troszczyć się o zwyczajność, o codzienność i toczyć zwyczajne życie.

Dbaj o siebie. Napełniaj emocjonalny kubeczek.

Gdy nasz kubeczek jest pusty lub prawie pusty - nasze potrzeby nie są zaspokojone, wówczas nie mamy także zasobów, energii, jesteśmy rozregulowani emocjonalnie, jest nam trudno. Trudno nam funkcjonować, a skąd troszczyć się o kubeczki naszych dzieci.

A cały ten artykuł jest o napełnianiu dziecięcego kubeczka.

Troszcz się o siebie, proś o pomoc partnera/partnerkę, stwórz sobie przestrzeń wsparcia, stabilny, zaopiekowany rodzic to podstawa - napełniaj swój kubeczek.

Podsumowanie:

Przesyłam Wam mnóstwo wsparcia.

Czekam na wasze myśli i refleksję po przeczytaniu artykułu.

Ukraino...

...jestem z Tobą.

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak wspierać i (czy) rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? - Dziecięca psychologia

# data[].attributes.attachment_link.description
Tuż obok Nas, za naszą granicą, dzisiaj rano rozpoczęła się wojna. Tuż obok nas są ludzie z Ukrainy - przyjaciele i przyjaciółki, koledzy i koleżanki dzieci ze szkoły/przedszkola, współpracownicy i współpracownice. Tuż obok nas, czasami w towarzystwie nas obserwujemy rozpacz ludzi, których kraj rozpada się na kawałki, lęk o najbliższych, wybory: wracać, czy zostać?

# data[].attributes.headline
Porozmawiajmy o uchodźcach. Baza informacji od strony 40.

# data[].attributes.subject
Porozmawiajmy o uchodźcach. Baza informacji od strony 40.

# data[].attributes.attachment_link.title
Sztuka pomagania - animacja edukacyjna | PAH

# data[].attributes.headline
Nie tylko fake newsy. Jak rozpoznawać różne rodzaje medialnej dezinformacji? [materiały warsztatowe]

# data[].attributes.subject
Nie tylko fake newsy. Jak rozpoznawać różne rodzaje medialnej dezinformacji? [materiały warsztatowe]

# data[].attributes.attachment_link.description
Edukacja Globalna CEO, Warszawa. 5,607 likes · 326 talking about this. Strona Działu edukacji globalnej i ekologicznej Centrum Edukacji Obywatelskiej.

# data[].attributes.headline
Zbiórka Polskiej Akcji Humanitarnej na siepomaga.pl

# data[].attributes.subject
Zbiórka Polskiej Akcji Humanitarnej na siepomaga.pl

# data[].attributes.attachment_link.title
UKRAINA // Pomóżmy ludziom w strefie konfliktu

# data[].attributes.attachment_link.description
Wobec wzrostu napięcia i spodziewanej eskalacji konfliktu zbrojnego w Ukrainie rozpoczynamy zbiórkę pieniędzy na zaopatrzenie w żywność i artykuły higieniczne najbardziej zagrożonych wojną mieszkańców obwodów donieckiego i ługańskiego.

# data[].attributes.headline
"Tu jest teraz nasz dom" [scenariusz do ebooka]

# data[].attributes.subject
"Tu jest teraz nasz dom" [scenariusz do ebooka]

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? [artykuł]

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? [artykuł]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Wiadomość o inwazji na Ukrainę jest wstrząsająca. Zadajemy sobie pytanie, jak rozmawiać o tym z dziećmi. Oto kilka myśli.

Uwaga! Na końcu artykułu plakat z 12. numeru „Kosmosu dla dziewczynek" do pobrania i wydrukowania.

1. Zacznijmy rozmawiać!

To bardzo ważne, aby dzieci o tym, co się dzieje, dowiadywały się w pierwszej kolejności od nas - w bezpiecznej relacji i przestrzeni. Wiadomość o wojnie zawsze budzi strach i uruchamia lawinę lęków. Jeśli to my tę wiadomość dziecku podamy, mamy szansę zadbać o jego emocje, zaopiekować się nimi. Nie łudźmy się, że przed trudną wiedzą możemy dzieci uchronić. Można się z nią zetknąć dosłownie wszędzie - w transporcie publicznym, w szkole przez rówieśników, we wszystkich mediach, też społecznościowych. Na to nie mamy wpływu. Możemy jednak wziąć odpowiedzialność za to, jak sami dziecko przygotujemy na wieść o wojnie - podając ją w możliwie najbardziej bezpieczny, delikatny sposób.

2. Dozujmy informacje

Wojna ma najbardziej okrutne, brutalne oblicze. W najbliższym czasie prawdopodobnie będą do nas docierać drastyczne szczegóły inwazji, wstrząsające relacje i opowieści. Starajmy się nie epatować nimi dzieci. Powinny dowiedzieć się, że trwa wojna - ale w miarę możliwości zadbajmy, aby nie stykały się z tymi najbardziej koszmarnymi jej aspektami.

3. Uważajmy na obrazy

Wyobraźnia dziecka czerpie z tych zasobów, które jego umysł zdołał zgromadzić. Hasło „wojna" nie musi dla niego oznaczać płonących domów, zakrwawionych twarzy, zmasakrowanych ciał. I możemy starać się, aby takie obrazy do dzieci nie trafiły, aby nie zapisały się w ich głowach. Postarajmy się więc nie oglądać relacji wideo przy dzieciach, nie pokazujmy im dramatycznych zdjęć. Swoją potrzebę zdobywania wiedzy na temat tego, co dzieje się w Ukrainie, starajmy się zaspokajać nie w ich obecności. Zamiast obrazów dajmy dzieciom słowo. Rozmowa pozwala reagować na emocje dziecka, a słowo uruchomi w głowie dziecka dokładnie tyle, ile ono jest w stanie przyjąć. To obraz i wizja może epatować czymś, na co dziecko nie jest gotowe - dlatego nie szafujmy nimi lekko. To ważne.

4. Wyjaśniajmy w miarę możliwości, co się dzieje

Wiedza zawsze uspokaja, daje poczucie oswojenia tematu. W zależności od wieku i możliwości rozumienia sytuacji przez dziecko możesz mu opowiedzieć, jak doszło do inwazji na Ukrainę, kto rządzi Rosją i co może zrobić teraz Zachód. Opowiedz dziecku o NATO - to buduje poczucie bezpieczeństwa. „Jesteśmy w sojuszu wojskowym z największymi armiami świata. W tym sojuszu kraje umówiły się, że nie wolno zaatakować żadnego z nich, bo wtedy odpowie cały sojusz. To sprawia, że jesteśmy bezpieczni".

5. Odpowiadajmy na pytania, niekoniecznie wybiegajmy w przód

Dzieci mają różny stopień gotowości przyjęcia złych informacji i różną potrzebę zaspokajania wiedzy. Dlatego po tym, co niezbędne, czyli podaniu dziecku podstawowej informacji o wojnie - otwórzmy się na jego ciekawość. Dziecko będzie pytać o tyle, ile jest w stanie udźwignąć. Odpowiadajmy szczerze i zgodnie ze swoją wiedzą, ale też z uważnością na wrażliwość dziecka. To my znamy je najlepiej i wyczuwamy, ile będzie „już zanadto".

6. Próbujmy ukoić emocje

Najprawdopodobniej - mimo naszych starań z punktu 3 i 4 - dzieci trafią w tych dniach na przekazy, na które nie są emocjonalnie gotowe. My więc bądźmy gotowi na to, aby ukoić emocje. Jeśli widzimy, że dziecko jest rozdrażnione, zestresowane, rozbite - pamiętajmy, że zmaga się z czymś, co jest ponad jego siły pojmowania świata. Trochę tak, jakby świat z nawalanki gry komputerowej czy filmu sensacyjnego wkroczył nagle do naszych domów. Dajmy dziecku dużą dawkę wyrozumiałości, weźmy poprawkę na jego zachowanie, jeśli zrobi aferę lub eksploduje złością. Próbujmy nazywać jego uczucia i to, jak trudna jest sytuacja. Możemy powiedzieć: „Rozumiem, co przeżywasz. Widzę, że się stresujesz. To bardzo trudne, co się dzieje".

7. Przytulajmy, przytulajmy, przytulajmy

To zawsze działa.

8. Pozwólmy sobie na emocje, ale nie wpadajmy w panikę przy dziecku

To prawda, wszyscy jesteśmy zdruzgotani inwazją Putina, nie możemy sobie znaleźć miejsca, myśleć o czymś innym. Dlatego pamiętajmy o żelaznej zasadzie powtarzanej przed każdym lotem - zadbajmy najpierw o siebie. Pozwólmy sobie na płacz i złość, rozmawiajmy z bliskimi dorosłymi, szukajmy pokrzepienia i wsparcia na wszystkie sposoby, które nam pomagają. Ważne jednak, abyśmy przy dzieciach to my byli źródłem wsparcia! Gdy osuwa się dzieciom poczucie bezpieczeństwa, bo wojna wkracza do ich świata - to rodzic musi być jak skała, na której można się oprzeć. Powtarzaj w rozmowie z dzieckiem ze spokojem: „Jestem przy tobie. Zadbam o to, abyśmy byli bezpieczni. Ty się nie musisz o to martwić". To słowa jak kojący plaster. Jeśli pomoże wam wspólny płacz, dzielenie się smutkiem - zróbcie to. Ale jako rodzic nie wpadaj w histerię przy dziecku. Jeśli czujesz, że już nie możesz dłużej „się trzymać" - wyjdź i daj sobie przestrzeń na to, czego potrzebujesz. Ważne, aby nie przestraszyć dziecka własną rozsypką.

9. Walczmy z poczuciem bezradności

Przekonanie, że możemy zrobić choćby coś symbolicznego, daje ulgę. Możemy wywiesić ukraińską flagę w oknie lub pójść na demonstrację poparcia dla Ukrainy. Możesz porozmawiać z dzieckiem o tym, że przyjedzie do Polski pewnie wielu uchodźców z tego kraju i będziemy mogli wspólnie im pomóc. Jeśli Zachód nałoży dotkliwe sankcje na Rosję i odczujemy ich skutki - będziemy mogli wyjaśnić, że to pomaga napadniętemu krajowi i jest wyrazem naszej siły. Cieszmy się razem z dziećmi z wyrazów solidarności z Ukrainą, które płyną ze świata, a frustracje raczej zostawmy dla siebie. Dawajmy nadzieję. Nie poddawajmy się!

Ilustracja: Zosia Dzierżawska

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie? - Magazyn Kosmos dla dorosłych

# data[].attributes.attachment_link.description
Wiadomość o inwazji na Ukrainę jest wstrząsająca. Zadajemy sobie pytanie, jak rozmawiać o tym z dziećmi. Oto kilka myśli. Uwaga! Na końcu artykułu plakat z 12. numeru „Kosmosu dla dziewczynek" do pobrania i wydrukowania. To bardzo ważne, aby dzieci o tym, co się dzieje, dowiadywały się w pierwszej kolejności od nas - w bezpiecznej relacji i przestrzeni.

# data[].attributes.headline
"Magiczny las" Magdalena Stoch [audiobook]

# data[].attributes.subject
"Magiczny las" Magdalena Stoch [audiobook]

# data[].attributes.attachment_link.description
It looks like you were misusing this feature by going too fast. You've been temporarily blocked from using it. If you think this doesn't go against our Community Standards let us know.

# data[].attributes.headline
Jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie [artykuł psychologa CEO]

# data[].attributes.subject
Jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie [artykuł psychologa CEO]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży.
Dziecko w każdym wieku powinno mieć możliwość odbycia rozmowy

To nie jest dla nikogo łatwa sytuacja, jednak my, dorośli, mamy więcej narzędzi (poznawczych, emocjonalnych, rozmaitych rytuałów), które pomagają nam radzić sobie z napięciem czy lękiem. Dzieci i młodzież w sytuacjach trudnych, kryzysowych wymagają wsparcia i czujnej, troskliwej obserwacji. Czasem, szczególnie w stosunku do dzieci młodszych, pojawia się pokusa, aby ochronić je przed okrucieństwem tego świata, złymi wiadomościami i ....nie rozmawiać. Ta strategia okazuje się jednak mało skuteczna. Dzieci nie da się trzymać pod kloszem, nie żyją w bańce czy próżni. Nawet kiedy my staramy się być przy nich powściągliwi, unikamy słuchania dzienników informacyjnych - doskonale czytają nasze emocje - strach, niepokój, poirytowanie. Jeśli nie będziemy z nimi o tym rozmawiać, ich wyobraźnia może podsycać i „pompować" dziecięce lęki do zatrważających rozmiarów.

Warto mieć świadomość, co dzieci wiedzą i czym się interesują

Warto też uświadomić sobie, jak ograniczony mamy wpływ na to, co usłyszą dzieci poza domem czy poza szkołą. Możemy jednak mieć kontrolę nad tym, co zrobią z tymi informacjami nasi uczniowie i nasze dzieci - jeśli tylko będziemy rozmawiać! Istotne jest więc tworzenie bezpiecznej przestrzeni i takich sytuacji, w których nasze dopytywanie o to, co wiedzą dzieci, skąd czerpią informacje, będzie naturalnym wyrazem troski i zainteresowania. Sprawdzajmy zatem jak zdobywają informacje, czy aktywnie ich poszukują - również po to, aby wspólnie nauczyć się np. z jednej strony poszukiwać rzetelnych i sprawdzonych źródeł, a z drugiej rozmawiać o tym, jak ważne jest „dozowanie" sobie trudnych i przeciążających treści. Zainteresujmy się, co sądzą, jakie są ich wrażenia, przemyślenia i oceny - dzieci i młodzież, tak jak my, mają swoje zdanie, niezależnie od wieku i doświadczenia - bądźmy tego zdania ciekawi!

Rozmowę zacznijmy od pytań

Warto zaczynać wszelkie, niełatwe nawet rozmowy od pytań o samopoczucie „ Jak się czujesz? Jak się czujecie?". Podmiotowe traktowanie uczniów w sytuacji kryzysu wydaje się być kluczowe - warto więc pytać ich, czy chcą porozmawiać. Czy jest coś, co ich niepokoi, co wymaga wyjaśnienia? I nie przejmujmy się, że na wiele pytań będziemy zmuszeni odpowiedzieć „nie wiem." To jest w porządku, że dorosły szczerze przyznaje, że czegoś nie wie, nie rozumie, że trudno mu przewidzieć przyszłość. To, co jest wzmacniające w tej sytuacji, to poczucie bycia razem, przeżywania trudnych sytuacji wspólnie - to też daje siłę!

Również wspólne wykonywanie gestów solidarności czy wsparcia ma tu ogromne znaczenie.

Bądź gotowy/a na trudne komentarze

Oczywiście może zdarzyć się taka sytuacja, że na forum klasy zostaną ujawnione opinie trudne, kontrowersyjne czy przekraczające granice, na które się umówiliście. To często może się dziać w klasach starszych, jest to bowiem okres, gdy młodzi ludzie niejednokrotnie mają skrajne poglądy. Istotne jest to, by zatrzymać takie rozmowy. Mówimy „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie. Taka rozmowa może pokazać młodemu człowiekowi, że warto słuchać siebie nawzajem i że on też ma szansę być wysłuchany.

Język dostosuj do wieku rozmówcy

W przypadku młodszych dzieci należy opisywać konflikty na podstawie tego, co znają i rozumieją. „Czasami jest tak, że nie możemy się dogadać", „Niekiedy dla każdego z nas, co innego jest ważne" - takich stwierdzeń możemy używać, rozmawiając z dziećmi młodszymi. Podkreślajmy też, że właśnie dlatego w szkole uczymy się ze sobą rozmawiać i wcale nie chodzi o to, że mamy się wszyscy lubić, ale mamy się szanować. Warto jest przeprowadzać takie rozmowy w kręgu, zorganizować jakiś rytuał, pytać uczniów, jak się czują i czy chcą w ogóle o tym „gadać". Oczywiście jako nauczyciele powinnyśmy używać języka, który będzie dla nich przyjazny i zrozumiały.

Uczniowie z wyższych klas szkoły podstawowej mogą nie mieć jeszcze odpowiedniego zasobu słownictwa, żeby poruszać tematy trudnych emocji czy wojny. Ci młodzi ludzie są też najbardziej narażeni na lęk, wynikający z treści, które pojawiają się w mediach. Warto jest więc ich uświadamiać, że w porządku jest się bać i czuć niepewność.

Równocześnie niezwykle istotne jest to, żeby nie naciskać na tego typu rozmowy. Dorosły powinien pokazywać, że jest gotowy, by wysłuchać dzieci i wspólnie się z nimi zastanowić nad kwestiami, które są dla nich niewiadome. Często w tym wieku jest też tak, że dzieci jasno dają nam sygnał, ile są w stanie wziąć na siebie. Zadają pytanie, a w pewnym momencie mówią: „Już nie chcę słuchać". Warto to uszanować i dać młodemu człowiekowi taki komunikat: „Powiedz mi, kiedy będziesz chciał/chciała ze mną o tym porozmawiać".

Nie epatujmy, nie poruszajmy tematu wojny na każdej lekcji, ale umówmy się z nasza klasą na przykład na „ wspólny czas na zamartwianie się " - niech dzieci wiedzą, ile mają trwać takie rozmowy i że wracamy po nich do normalności - uczymy się, żartujemy, biegamy, zajmujemy tym, co tu i teraz.

Ważne są gesty solidarności i chęć niesienia pomocy

Nie oczekujmy od wszystkich dzieci bohaterstwa i heroizmu. Dzieci, które chcą pomagać swoim ukraińskim rówieśnikom, nie mogą zostać pozostawione same. Pomaganie jest nie tylko piękne i ważne, lecz także bardzo trudne i obciążające. Sprawdzajmy, czy nie oczekujemy od dzieci zbyt wiele lub czy one same nie nakładają na swoje barki zbyt dużego obciążenia.

Będą takie dzieci, które okażą niezadowolenie i frustrację, a rozmawianie uznają za trudne lub zbyt intensywne. Obserwujmy to i pamiętajmy, że doświadczanie trudnych sytuacji jest ok. Nie warto z nich rezygnować. Warto raczej dawać narzędzia, jak sobie z nimi radzić.

1. Rozmawiać niezależnie od wieku i uważnie słuchać

Rozmawiajmy z dzieckiem na temat wojny, unikając jednak obciążania go naszymi własnymi lękami czy frustracjami („ no...i u nas nie ma pieniędzy w bankomatach!" „benzyna jest taka droga, że nie będzie zaraz nas na nią stać"). Używajmy słów zrozumiałych dla dzieci, odwołujmy się do znanych im doświadczeń. W przypadku młodszych dzieci zwykle warto czerpać wskazówki od nich samych - sprawdźmy, co widziały i słyszały, czy to rozumieją, a następnie wspólnie zastanówcie się, jakie są najlepsze pomysły i realne sposoby na zarządzanie lub radzenie sobie emocjami/uczuciami. Jeśli nie znamy odpowiedzi na pytanie dziecka, bądźmy szczerzy i otwarci. Możemy powiedzieć: "Nie wiem, ale postaram się dowiedzieć". Uważajmy na tworzenia uprzedzeń wobec ludzi innych narodów, ras czy religii. Słuchajmy. Kiedy dorośli za dużo mówią, zamiast słuchać, nie są w stanie reagować na myśli i uczucia dzieci.

2. Szanować obawy, nie oceniać emocji

Jeśli poglądy dziecka wyraźnie różnią się od poglądów rodzica, unikajmy komentarzy typu: „Nie powinieneś się tak czuć" lub „Jesteś po prostu za mały, żeby to zrozumieć". Zamiast tego słuchajmy, spróbujmy też powtarzać własnymi słowami to, co powiedział nam młody człowiek i starajmy się zrozumieć jego punkt widzenia. Prośmy o wyjaśnienie, jednak bez oceny i z szacunkiem. Po wysłuchaniu możemy powiedzieć: „Widzimy te rzeczy inaczej. Mój pogląd jest taki...". Kiedy modelujemy szacunek dla pomysłów dzieci, uczymy szacunku do innych.

3. Działać i zachęcać do działania

Jeśli dziecko wydaje się być wyjątkowo smutne, ale nie chce rozmawiać, użyj kukiełek, odgrywaj rolę, czytaj książki o emocjach, np. „Co robią uczucia" Tiny Oziewicz czy „A królik słuchał" Cori Doerrfeld. Zachęcają one dzieci do wyrażania emocji w sposób otwarty, a także do określenia umiejętności radzenia sobie z nimi. Młodsze dzieci podczas rozmowy o trudnych emocjach mogą potrzebować więcej przytulania i kontaktu fizycznego. Można również poprosić dziecko o narysowanie obrazka lub napisanie opowiadania o tym, co myśli. Jeśli ktoś z bliskich jest bezpośrednio zaangażowany w wojnę, poproś dzieci, aby zrobiły obrazki, napisały listy, które będą mogły mu wysłać . Młodzież może chcieć prowadzić pamiętnik lub dziennik, którym mogą, ale nie muszą się dzielić. W sytuacjach trudnych wszyscy potrzebują poczucia sprawczości - to daje nadzieję. Zachęcajmy i inicjujmy działania, w których wspólnie będziemy pomagać innym. Może warto zrobić burzę mózgów z uczniami na temat tego, jak mogliby pomóc?

4. Podtrzymywać codzienną rutynę

Nie zapominajmy o normalnej rodzinnej i szkolnej rutynie, o naszych planach - starajmy się je realizować. Równocześnie, jeśli tylko się da ograniczajmy dodatkowe wyzwania czy stresy, starajmy się upraszczać życie nasze i naszych uczniów czy dzieci. Odłóżmy na bok niektóre projekty, zrezygnujmy z dodatkowych obowiązków i zadbajmy o siebie, wysypiając się, ćwicząc i dobrze się odżywiając. Dbajmy o sen! Stwarzajmy sobie i dziecku okazje do robienia przyjemnych rzeczy, takich jak uczestnictwo w zajęciach rekreacyjnych, granie w gry, spacery, wspólne czytanie itp. Miejmy nadzieję ☺ budujmy spokój i stabilność wokół nas.

5. Chronić, kontrolując przekazy, które docierają do dzieci

Oglądajmy wiadomości tylko raz dziennie i nie nalegajmy, aby dzieci je oglądały. Jeżeli zaobserwujemy, że jakieś treści je poruszyły, poświęćmy czas i wspólnie uporządkujmy myśli oraz uczucia. Bądźmy czujni w pozostawianiu dzieci z kreskówkami, grami czy innymi programami gloryfikującymi przemoc. Teraz, w sposób szczególny, mogą mieć one negatywny wpływ na poczucie bezpieczeństwa, szczególnie u najmłodszych. Uważajmy na to, co mówimy do innych osobiście lub przez telefon, kiedy wydaje nam się, że dzieci nie słuchają.

6. Nie składać obietnic bez pokrycia

Nie składajmy obietnic, których nie możemy dotrzymać. Unikajmy mówienia takich rzeczy jak: „Wszystko będzie dobrze" lub „Twojej mamie (tacie, krewnemu) nic się nie stanie". Zamiast tego, lepiej mówić: „Nie wiem, co się stanie, ale zrobię wszystko, co w mojej mocy, aby zapewnić ci bezpieczeństwo" lub „Poradzimy sobie ze wszystkim, bo zależy nam na sobie nawzajem".

7. Szukać pomocy i wsparcia

Obawy związane z separacją i wojną mogą wywoływać emocje, takie jak smutek, złość i gniew. To naturalne reakcje na brak poczucia bezpieczeństwa. Jeśli jednak reakcja dziecka jest skrajna, np. ma obsesję na punkcie broni, jest bardzo niespokojne, wycofane, wrogie lub wykazuje zaburzenia snu i odżywiania, być może trzeba będzie poszukać profesjonalnej pomocy.

8. Wykorzystać okazję do poznawania świata

Kryzys to świetna okazja dla nauczycieli, aby zrobić kilka rzeczy. Możemy ze starszymi uczniami rozmawiać o tym, co dzieje się na całym świecie, w Europie, dlaczego ma to znaczenie dla młodej osoby w Polsce. Aby być świadomym obywatelem, trzeba być zorientowanym w sytuacji globalnej. Zrozumieć, jak działa świat, jak polityka zagraniczna wpływa na nas i na nasze życie. Warto przygotować dla uczniów szkół średnich pytania dotyczące kryzysu w zniuansowanej formie, ale nie sugerujące odpowiedzi.

Wspólnie szukajmy rzetelnych źródeł informacji, by móc wypracować własne odpowiedzi na trudne pytania. Wykorzystujmy na lekcjach historie zwykłych ludzi, przyglądajmy się problemom, z jakimi się zetknęli i temu, jak starali się walczyć o wolność. Pokazujmy i wyjaśniajmy, czym różni się nacjonalizm od patriotyzmu.

Magdalena Śniegulska - absolwentka Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Doktor nauk humanistycznych w zakresie psychologii. Pracuje w Szkole Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego, na Uniwersytecie SWPS w Katedrze Psychologii Klinicznej i Zdrowia. Prowadzi zajęcia warsztatowe, seminaryjne i wykłady z zakresu psychologii rozwoju, psychologicznych podstaw edukacji, wspierania rozwoju, umiejętności rodzicielskich. Członek PTP, PTTPB. Członek-założyciel Stowarzyszenia Wspólne Podwórko. Autorka tekstów popularyzujących wiedzę psychologiczną z obszaru wychowania dzieci i problemów rozwojowych. Prowadzi terapię indywidualną i grupy terapeutyczne dla dzieci i młodzieży w podejściu poznawczo-behawioralnym.

# data[].attributes.attachment_link.title
Psycholog radzi, jak w domu i w szkole rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o wojnie w Ukrainie

# data[].attributes.attachment_link.description
Rosyjska inwazja na Ukrainę stała się faktem. W mediach pojawiają się wstrząsające obrazy budynków eksplodujących w ogniu, rannych i przerażonych ludzi szukających schronienia w metrze. Trudno to oglądać, czy słuchać stale napływających informacji, ale trudno też je ignorować. Dotyczy to zarówno nas, dorosłych, jak i

# data[].attributes.headline
Jak rozmawiać z dziećmi i uczniami na temat sytuacji w Ukrainie [rekomendacje MEiN]

# data[].attributes.subject
Jak rozmawiać z dziećmi i uczniami na temat sytuacji w Ukrainie [rekomendacje MEiN]

# data[].attributes.headline
"Calling for Peace - Wołanie o pokój” [projekt ambasadorów eTwinning]

# data[].attributes.subject
"Calling for Peace - Wołanie o pokój” [projekt ambasadorów eTwinning]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Materiały zbierają nauczyciele, członkowie grupy SuperBelfrzy RP i SIS Sekcji Informatyki Szkolnej. Kolekcja podzielona jest na działy (poszczególne kolumny można przewijać za pomocą bocznego paska), każdy dodany zasób zawiera informacje o zawartości i ewentualnie dla kogo jest przeznaczony 👩‍🏫👨‍🎓🙎‍♂️🙎‍♀️. Jeśli chcesz przesłać materiał - napisz 💌 sis@pti.org.pl. Nad kolekcją czuwają Beata Chodacka i Ala Podstolec.

# data[].attributes.attachment_link.description
Materiały zbierają nauczyciele, członkowie grupy SuperBelfrzy RP i SIS Sekcji Informatyki Szkolnej. Kolekcja podzielona jest na działy (poszczególne kolumny można przewijać za pomocą bocznego paska), każdy dodany zasób zawiera informacje o zawartości i ewentualnie dla kogo jest przeznaczony 👩‍🏫👨‍🎓🙎‍♂️🙎‍♀️. Jeśli chcesz przesłać materiał - napisz 💌 sis@pti.org.pl.

# data[].attributes.headline
"Opowieści o migracjach - pokój, sprawiedliwość i silne instytucje" [scenariusz]

# data[].attributes.subject
"Opowieści o migracjach - pokój, sprawiedliwość i silne instytucje" [scenariusz]

# data[].attributes.attachment_link.description
Od środy 2 marca przy darmowym Dziecięcym Telefonie Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12 dyżurować będzie psycholog biegle posługujący się językiem ukraińskim. Będzie też można uzyskać wsparcie w języku rosyjskim.

# data[].attributes.headline
Propozycja lekcji wychowawczej o wojnie w Ukrainie [scenariusz]

# data[].attributes.subject
Propozycja lekcji wychowawczej o wojnie w Ukrainie [scenariusz]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
WOJNA W UKRAINIE...
Nie unikajmy rozmów z dziećmi, młodzieżą na temat wojny w Ukrainie. Dzieci widzą, słyszą, czują, przeżywają, obserwują, komentują między sobą to wydarzenie. I mają do tego prawo, tak jak i my dorośli. Nie naciskajmy na rozmowę, jeśli czujemy, że młodzi nie są na to gotowi. Każdy potrzebuje czasu, aby oswoić się ze swoimi lękami oraz obecną sytuacją. Na pewno nie możemy zabronić im interesowania się wojną. Nie eskalujmy strachu, paniki, nie wyolbrzymiajmy, nie snujmy teorii spiskowych, bo nasze permanentne strachy nie pomogą ani naszym uczniom, dzieciom, nam ani narodowi ukraińskiemu. Zachowajmy spokój, ale nie udawajmy, że nic się nie dzieje, że nie mamy się też, o co martwić. Świat po tych wydarzeniach się zmieni. Wskazujmy na wartościowe postawy Polaków wobec uchodźców z Ukrainy, jak można przekuć strach na konkretne działanie. Uwrażliwiajmy młodych ludzi na dezinformacyjne posty, zdjęcia, informacje pojawiające się w mediach. Nie szerząc fake newsów, też pomagamy Ukrainie. Nie możemy też doprowadzić do tego, aby włączyły się w tej chwili stereotypy i uprzedzenia na temat Ukrainy i Rosji. Nie możemy wszystkich wrzucać do jednego worka. Pokazujmy też przykłady protestów w Rosji, które szczególnie teraz wymagają ogromnej odwagi wobec prowadzonej przez Putina polityki. Wskażmy postawy sportowców, aktorów, naukowców rosyjskich i pozostałych obywateli, którzy nie zgadzają się na wojnę w Ukrainie. Na pewno w domu, w szkole nie unikniemy pytań o wojnę; o to, czy grozi nam niebezpieczeństwo; dlaczego strzelają do ludzi; czy ktoś nas wesprze; jak możemy pomóc? Wykorzystajmy kryzys do tego, aby lepiej poznać Ukrainę: politykę, historię, gospodarkę, kulturę, obyczaje... 1. Lekcję zaczynamy od wyboru karty DIXIT, która ma nawiązywać do samopoczucia naszych uczniów, ma stać się odpowiedzią na pytanie: Jak się czują?
Wspólnie porozmawiajmy o tym samopoczuciu, wtedy wyczujemy, czy uczniowie są gotowi z nami na rozmowę o wojnie.
2. Następnie uczniowie pracują metodą stacji lub open space.
I stacja- Nazwijcie swoje emocje? Skąd się wzięły? Jak sobie z nimi radzicie?

II stacja - Co wiecie na temat wojny w Ukrainie?

III stacja - Skąd czerpiecie informacje na temat wojny w Ukrainie? Skąd wiecie, że są prawdziwe?

IV stacja - Jakie pytania, wątpliwości kołaczą wam się po głowie? O czym myślicie? Wypiszcie je?
3. Kiedy uczniowie wykonają te zadania możemy po kolei omawiać dane stacje, zwracać uwagę na to, co przykuło ich uwagę. Słuchajmy uczniów, pytajmy.
Zróbmy na początku bilans zysków i strat, jeżeli chodzi o strach: Co możemy zyskać odczuwając strach, a co możemy stracić? Jak strach wpływa na nasze działania, zachowania, postawy, interpretację rzeczywistości?

Następnie warto przyjrzeć się fake newsom. Poniżej znajdziecie gotowe do wydruku plakaty o dezinformacjach oraz podstawowe zasady obalania fake newsów, jak nie dać się zwieść fałszywym informacjom.
przewodnik po dezinformacjach

Polecam również stronę na FB "Demagog": Demagog
4. Następnie przeczytajmy uczniom bajkę filozoficzną "Ślepiec i paralityk", źródło: M. Piquemal, "Bajki filozoficzne", Muchomor 2004.
W pewnym azjatyckim mieście żyło dwóch nieszczęśników. Jeden był niewidomy, drugi miał sparaliżowane nogi. A obydwaj byli biedni. Tak biedni, że każdego dnia prosili niebiosa o odebranie im życia. Po co żyć w tak ciężkim położeniu?

Zdarzyło się jednak pewnego dnia, że ślepiec, gdy żebrał na targowisku, usłyszał krzyki paralityka. Jego błagania wzruszyły go do głębi. Oto znalazł w końcu współbrata w cierpieniu. Usiadł przy nim zatem. Porozmawiali. I kilka godzin starczyło, aby stali się przyjaciółmi.

- Ja mam moje cierpienia, a ty twoje. Połączmy je - zaproponował niewidomy- staną się wtedy mniej okropne.

- Cóż my możemy?- odpowiedział mu paralityk. - Ja nie mogę zrobić nawet jednego kroku, a ty nic nie widzisz. Czemu miałoby służyć połączenie tych dwóch nieszczęść?

- Czemu miałoby służyć?- powtórzył ślepiec. - Ależ to proste- służyłoby nam obydwóm. Przecież razem mamy wszystko, czego nam potrzeba: ja nogi, ty oczy. Ja będę cię niósł, a ty mnie poprowadzisz. Ja będę szedł za ciebie, a ty będziesz za mnie widział.

I podjęli decyzję w parę minut. I poszli, jak droga prowadzi na spotkanie nowego życia, z twarzą rozjaśnioną przepięknym uśmiechem.

Adnotacja: Siłą ludzi jest wzajemna pomoc. Czy solidarność jest tylko indywidualna? Między osobami? Czy nie powinna również łączyć narodów? W jaki sposób nasze społeczeństwo, nasz kraj zwracają na to uwagę w dzisiejszych czasach? Jak my możemy pomóc dzisiaj Ukrainie?
5. Po odczytaniu bajki porozmawiajmy o empatii: żołnierze, uchodźcy mają swoje historie, swoje twarze, życie, to nie są anonimowi ludzie. Pomyślmy o tym, co mogą czuć w obecnej sytuacji? Zróbmy z uczniami bank pomysłów na pomoc i wsparcie narodu ukraińskiego. Zacznijmy od gestów solidarności: wstążeczki przyczepionej do ubrania w kolorach flagi Ukrainy, możemy też założyć na siebie stroje w tych barwach. Zróbmy gazetkę ścienną o Ukrainie. Poprośmy uczniów, aby wyszukali organizacje, które wspierają obecnie Ukrainę i jej obywateli. Wybierzmy wspólnie jedną i przekujmy nasze lęki na działanie. A może ktoś z uczniów będzie chciał napisać artykuł, kartkę z pamiętnika czy wiersz o obecnej sytuacji. Takie działania są też terapeutyczne. Anna Konarzewska

# data[].attributes.attachment_link.title
Propozycja lekcji wychowawczej o wojnie w Ukrainie.

# data[].attributes.attachment_link.description
WOJNA W UKRAINIE... Nie unikajmy rozmów z dziećmi, młodzieżą na temat wojny w Ukrainie. Dzieci widzą, słyszą, czują, przeżywają, obserwują, komentują między sobą to wydarzenie. I mają do tego prawo, tak jak i my dorośli. Nie naciskajmy na rozmowę, jeśli czujemy, że młodzi nie są na to gotowi.

# data[].attributes.headline
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi? [artykuł ze scenariuszem lekcji wychowawczej]

# data[].attributes.subject
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi? [artykuł ze scenariuszem lekcji wychowawczej]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie w grupie?
Takie i wiele podobnych pytań rozbrzmiewa w głowach nauczycielek i nauczycieli. By mądrze wesprzeć uczniów i uczennice z Ukrainy, Rosji i Białorusi, w pierwszej kolejności spójrzmy na klasę jako całość. Wszystkie dzieci są w taki czy inny sposób dotknięte przez wojnę, stanowi ona dla nich pewną cezurę w życiu i nie pozostanie bez wpływu na ich przyszłość. Co możemy dla nich zrobić, by pomóc im przejść przez tę traumę?

Pierwszy krok - rozmowa mimo obaw

Jakkolwiek wydaje się to trudne, to . To pozwoli zabezpieczyć przestrzeń do poradzenia sobie z trudną sytuacją, do budowania poczucia bezpieczeństwa i zaufania, a w efekcie szukania konstruktywnych rozwiązań na miarę tej konkretnej grupy. Nie ma złotej recepty, każda klasa jest inna. Szczera rozmowa to możliwość zdiagnozowania, co się dzieje w grupie, co przeżywa każde z dzieci. Jak zacząć taką rozmowę podpowiada rozmowa z klasą, zatrzymanie się przy emocjach i potrzebach wszystkich uczniów i uczennic jest pierwszym krokiem scenariusz dołączony do tego tekstu.

Wiemy, że może Wam towarzyszyć kilka obaw: o relacje w klasie pomiędzy dziećmi z Polski, Ukrainy, Rosji i Białorusi, o emocje, które wywołuje stan wojny oraz ilość informacji napływających zza wschodniej granicy. Warto pamiętać, że te obawy dotyczą wszystkich podopiecznych w klasie, bez względu na narodowość. W zależności od relacji w grupie, wzajemnych sympatii i antypatii, w podsycaniu wrogości mogą brać udział również dzieci z Polski i każdego innego kraju, o ile są częścią danej klasy.

Rozmawiając z uczniami na forum nie tylko dajemy szansę każdej z osób na poradzenie sobie z tą sytuacją, lecz także budujemy pomost między kolegami i koleżankami oraz uczniami i nauczycielem. Podczas tej rozmowy warto powiedzieć, że uczniowie mają prawo odczuwać różne emocje i że mają wpływ na to, jak się będą pod ich wpływem zachowywać.

Zarówno rozmowa, jaką przeprowadzicie, jak i obserwacja klasy są potrzebne, by zobaczyć, co się dzieje między uczniami i uczennicami, czy nasze obawy mają podstawy. Wspólnota i solidarność

W sytuacji wojny, gdzie agresor jest jasno określony, bardzo łatwo jest stworzyć front przeciwko przedstawicielom danego kraju. Podział w konflikcie "my/oni" przychodzi bardzo szybko. Tylko że w naszych klasach nie ma "nas i onych", nie ruszajmy na tę wojnę. Klasa to jedna grupa połączona miejscem i czasem. Bez względu na narodowość czy przynależność etniczną jej członkowie mają swoje sympatie i antypatie. Wojna może je wyostrzyć lub wręcz przeciwnie, może wywołać wzajemną solidarność.

I to jest jedna ze wskazówek: dzieci w klasie łączy teraz doświadczanie silnych emocji, boją się, nie wiedzą co będzie dalej. Jednocześnie mają za sobą wspólne zabawy, eksperymenty, wycieczki, dyskusje, imprezy (szczególnie starsi). Mają za sobą także wcześniejsze spory, kłótnie, które musiały jakoś rozwiązać. To wszystko stanowi zasoby, do których możemy się odwołać, pracując z klasą w kolejnych dniach. Dajmy jasno znać, że mimo trudności nadal stanowimy wspólnotę i trzeba o nią dbać. Możemy zawiesić na ścianie kolaż zrobiony ze zdjęć z różnych wydarzeń z życia klasy, uczniowie i uczennice mogą w mniejszych grupach nagrać filmik opowiadający o dwóch najważniejszych wydarzeniach w życiu klasy. Wplatajmy takie zespołowe zadania w ramy realizowanych lekcji, zwracając uwagę na to, by dzieci pracowały w zmieniających się grupach.

W kontekście wojny pojawi się u wielu osób także chęć działania. Zaprośmy ich do wspólnego anagażowania się w akcję, np. zbierania pieniędzy na pomoc uciekającym z Ukrainy. Więcej na temat możliwości zaangażowania

Może się zdarzyć, że ktoś z kimś z Rosji, a może i z Ukrainy, nie będzie chciał pracować w parze czy w zespole; sprawdźmy wtedy z tymi konkretnymi osobami co się dzieje, co za tym stoi. Nie wszystkie konflikty w klasie będą związane z wojną rosyjsko-ukraińską, ale obecna sytuacja może pogłębiać stare niezałatwione spory. Potrzebna jest tu nasza uważność i okazywanie uczniom wsparcia, by mogli znaleźć wyjście z sytuacji. Wiele w tych okolicznościach zależeć będzie od tego, jaki udało się stworzyć zespół klasowy i czy są w nim dobre relacje. Indywidualne podejście

Z osobami z Ukrainy, Białorusi i Rosji porozmawiajmy także osobno na temat tego, jak się czują i czego potrzebują. Nie zgadujmy, bo sami odczuwamy silne emocje i możemy nadinterpretować sytuację. Ważne jest zauważenie tego, co się z uczniami dzieje, jednak bez wywoływania ich na forum. Jedna z nauczycielek określiła obecne zachowanie swojego wychowanka z Ukrainy "jakby chciał zniknąć pod pelerynką niewidką". Taka sytuacja może się zdarzyć zwłaszcza na początku i wynika z dezorientacji - taka osoba była częścią grupy i nagle coś mocno ją wyróżniło, nacechowało. Nie dla każdej osoby to łatwe.

Na początek wystarczy luźna zaczepka w przerwie: Olena/ Andriej widzę Cię w tych ostatnich dniach. Wyobrażam sobie, że jest Ci trudno. Martwię się o Ciebie. Jak Ty się czujesz? Później, w zależności od sytuacji, warto wrócić do rozmowy, wybierając kluczowe pytania: Jak sobie radzisz? Czego potrzebujesz? Jak mogę Ci pomóc w tej sytuacji? Czy jest coś, co mogę dla Ciebie zrobić jako wychowawczyni? Czego potrzebujesz od klasy? Czy rozmawiacie o sytuacji z kolegami i koleżankami?

Ważne, by uczeń wiedział i dostał jasny komunikat: Gdybyś chciał/a o czymś porozmawiać, zaskoczy Cię jakaś sytuacja, zadzieje się coś trudnego, przyjdź do mnie i razem znajdziemy rozwiązanie. Chcę, żebyś pamietał/a, że nikt z Was nie odpowiada za wywołanie tej wojny. Nie pozwólmy jej wkraść się do naszej klasy.

Wśród polskich uczennic i uczniów możemy mieć osoby, które naturalnie podjęły się roli swoistego przewodnika kulturowego, gdy rówieśnicy innej narodowości dołączali do grupy. Obserwując relacje w klasie możemy zauważyć, że i teraz otaczają opieką swoich kolegów i koleżanki. Zachęcajmy wszystkich w klasie, by byli uważni na swoje potrzeby, z szacunkiem podchodzili do emocji innych, dbali o siebie także na przerwach czy po lekcjach. Możemy skorzystać np. z propozycji Action For Happiness i powiesić w klasie kalendarz z zadaniami wspierającymi na danymi miesiąc. Takie podpowiedzi mogą uczniom i uczennicom pomóc we wzajemnym okazywaniu sobie wsparcia. Kalendarz na marzec jest pod hasłem "Uważany Marzec" ( strona kalendarza w j. angielskim >> ; kalendarz na marzec w j. polskim >> . Kalendarz jest na bieżąco tłumaczony na wiele języków, także na polski, ukraiński i rosyjski.

Wsparcie specjalistyczne

Zadbanie o indywidualną pomoc psychologa czy pedagoga dla uczniów i uczennic doświadczających kryzysu emocjonalnego nie jest tematem tego artykułu, ale warto pamiętać, że jest bardzo potrzebne i musi pojawić się wraz ze wsparciem, o którym tu piszemy. Prośmy specjalistów o pomoc, by samemu lub samej nie wziąć na siebie czegoś ponad nasze siły i kompetencje. Czasem to wsparcie jest potrzebne również nam - nauczycielkom i nauczycielom, bo trudno jest pomieścić tragedię wojny i emocje całej klasy. Przestrzeń do rozmowy w grupie

Mamy do czynienia z sytuacją kryzysową, dlatego szczególnie w klasie wielokulturowej zainwestujmy czas we wzmocnienie dobrych relacji pomiędzy uczniami i uczennicami. Jest to ważne dla wszystkich młodych ludzi bez względu na pochodzenie narodowe czy etniczne.

To bycie razem i rozmowa, do której przeprowadzenia zachęcamy, to krok w stronę wypracowania wspólnych sposobów na radzenie sobie z tą sytuacją. Z naszej strony będzie to sygnał, że traktujemy uczniów poważnie. Wojna nie oznacza, że nasi ukraińscy i rosyjscy uczniowie mają się nienawidzić, ale też nie zmuszajmy ich do bycia najlepszymi kolegami. Oni mają prawo do odizolowania się od siebie. Zadbajmy jednak o to, by mieli także możliwość powrotu do kontaktu. Nie separujmy ich "na siłę". Podążajmy za grupą.

Wiemy, że wiele osób z korzeniami rosyjskimi, białoruskimi, ukraińskimi, które mieszkają w Polsce, solidarnie współpracuje i wspiera się w inicjatywach oddolnych i pomocowych. Rozmawiają, organizują manifestacje, działają w wolontariacie na rzecz uchodźców i uchodźczyń ponad podziałami narodowymi. Na fotorelacjach z wydarzeń można zobaczyć stojących ze sobą ramię w ramię ze swoimi flagami ludzi z Ukrainy, Białorusi, Rosji i Polski. Warto zwracać na to uwagę naszych podopiecznych. Reagowanie na wszelkie przejawy nietolerancji, mowy nienawiści i przemocy

Jeśli w naszej klasie dojdzie do sytuacji wyśmiania, przezywania, oskarżenia czy rzucenia nienawistnego komentarza istotna jest krótka, konkretna reakcja na wszelkie atakujące zachowanie. Nie zgadzajmy się na nie. Przywołując dr Śniegulską powiedzmy: „Stop - nie ma zgody na wyrażanie takich treści" i nie wchodzimy w dyskusję. Ważne jednak, byśmy później porozmawiali z takim uczniem twarzą w twarz i spróbowali poszukać odpowiedzi na pytanie, na ile wypowiedziane słowa są rzeczywiście jego poglądami, a na ile zostały powiedziane, żeby wzbudzić pewne emocje w klasie.

Zasady dobrej komunikacji

Warunkiem przeprowadzenia dobrej rozmowy na temat konfliktu jest wprowadzenie lub przypomnienie zasad komunikacji. W poniższym scenariuszu znajduje się konkretna propozycja 6 punktów, które trzeba nazwać i spisać, by stworzyć poczucie bezpieczeństwa do zabrania głosu. Zwróćmy też uwagę na język używany zarówno przez nas, jak i dzieci czy młodzież - nie wszystkie sformułowania języka polskiego będą dla uczniów z innych krajów tak samo jasne, jak dla ich polskich kolegów. I na odwrót.

Szczególnie w sytuacji, kiedy uczniowie nie mówią swobodnie po polsku, nie bójmy się skorzystać z darmowych tłumaczy dostępnych online. Mogą nam pomóc w przeprowadzeniu i zrozumieniu się w rozmowie.

Uwaga na dezinformację i fake newsy

W czasie rozmów z uczniami bądźmy czujni na informacje, do których mogą nawiązywać dzieci. Warto weryfikować ich prawdziwość. Może powstać potrzeba rozmowy o fake newsach i o tym, skąd uczniowie czerpią informacje, bo przecież już najmłodsze dzieci z klas 1-3 szukają wiadomości w internecie, słuchają czy oglądają programy telewizyjne. Możemy zaplanować lekcje na temat propagandy, cenzury, manipulacji i tym, jak się jej opierać.

Dobrowolność uczestnictwa

Pamiętajmy, by nie zmuszać nikogo do zabierania głosu. Sam fakt, że wywołujemy rozmowę na forum może być źródłem napięcia, zwłaszcza jeśli wcześniej nie praktykowaliśmy tego z klasą. Nazwijmy więc te szczególne okoliczności. Zarządźmy sytuacją kryzysową. Ważne, by każdy wziął udział w rozmowie na miarę swojej gotowości i możliwości. Dzieci i młodzież potrzebują tu mądrego, uważnego, i odpowiedzialnego przewodnictwa dorosłych.

Planując inicjatywy wspierające Ukrainę sprawdźmy (szczególnie z młodzieżą z Rosji, Białorusi i Ukrainy) na ile uczniowie chcą się w to zaangażować. To jest ok, jeśli nie będą się chcieli włączyć. Ostrożnie też podchodźmy to publikowania ich wizerunku. Nawet jeśli nie oni, to rodzice mogą tego nie chcieć, choćby z uwagi na prowadzoną cyberwojnę.

Pierwsze rozmowy są ważne, bo będą one podstawą do dalszej pracy, ale też do stosowania poszczególnych metod i rozwijania konkretnych kompetencji. Można zaproponować klasie więcej zadań realizowanych we współpracy.

Integrujące dla uczniów będą zadania wymagające działania każdej z osób - można wykorzystać różne interaktywne formy pracy, np. metoda Jigsaw (układanki, puzzloukładanki), metoda projektu, narzędzia pracy z ciałem, kreatywne metody z wykorzystaniem plastyki, muzyki, teatru, tańca, wyjście na spacer, obejrzenie filmu, przygotowanie działania na rzecz innych. Te wszystkie podejścia będą sprzyjały rozwijaniu i pogłębianiu relacji w klasie.

Równolegle warto znaleźć czas na zajęcia o konstruktywnym rozwiązywaniu konfliktów, z radzenia sobie ze stresem czy komunikacji. Może też zaprosić całą klasę do zbadania swoich korzeni, pomóc im rozpoznawać i budować tożsamość kulturową, doceniać różnorodność. Najpierw jednak zajmijmy się normowaniem i budowaniem bezpiecznego środowiska współistnienia, a następnie współdziałania.

***

Niektórzy z nas sami stworzą świetną lekcję na podstawie ogólnych wskazówek lub własnej wiedzy, inni chcieliby mieć w rękach konkretne narzędzie, by móc podjąć się wyzwania. Poniższy scenariusz może być punktem wyjścia, by przeprowadzić klasę przez tę trudną sytuację, korzystając już z wiedzy i doświadczenia jakie mamy - zawodowo i życiowo. Modyfikujmy go zgodnie potrzebami, możliwościami własnymi oraz dzieci i młodzieży, z którą pracujemy.
POBIERZ SCENARIUSZ LEKCJI „Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?" BIBLIOGRAFIA INSPIRACJE: https://bezpiecznaszkola.men.gov.pl/wp-content/uploads/2015/10/uczniowe-z-roznych-kultur-w-szkole.pdf https://forummigracyjne.org/npub/szkola-integracji-miedzykulturowej http://www.bc.ore.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=189&from=publication http://www.bc.ore.edu.pl/Content/185/Kompasik.pdf
KOMPAS, KOMPASIK - scenariusze dotyczące praw człowieka i dziecka, prawo do bezpieczeństwa, opieki i wsparcia innego kraju
AUTORKI: Agnieszka Szczepanik, Olga Stobiecka-Rozmiarek - trenerki edukacji międzykulturowej
„Drama w edukacji o uchodźczyniach i uchodźcach", praca zbiorowa, M. Branńka, D. Cieślikowska (red.), Warszawa 2016 https://stop-klatka.org.pl/nasze-publikacje/

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak z uczniami rozmawiać o wojnie, kiedy w klasie są osoby z Ukrainy, Rosji lub Białorusi?

# data[].attributes.attachment_link.description
Jak mam rozmawiać z dziećmi o wojnie? Jak podjąć rozmowę w klasie, w której uczeń jest Rosjaninem? Jak wesprzeć kolegę z ławki, który jest z Ukrainy? Co mogę zrobić, by uczniowie w mojej klasie, bez względu na narodowość, mogli się dalej uczyć i czuć bezpiecznie

# data[].attributes.headline
Wojna w Ukrainie - gotowe ćwiczenia dla klas 4-8 [CEO]

# data[].attributes.subject
Wojna w Ukrainie - gotowe ćwiczenia dla klas 4-8 [CEO]

# data[].attributes.headline
Cykl bezpłatnych webinarów "Podstawy języka ukraińskiego dla nauczycieli z Polski"

# data[].attributes.subject
Cykl bezpłatnych webinarów "Podstawy języka ukraińskiego dla nauczycieli z Polski"

# data[].attributes.attachment_link.provider_name
Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska" - Uczymy, jak uczyć

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Szanowni Państwo,

doskonalenie nauczycieli w Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska" przez wiele, wiele lat skupiało się głównie na nauczycielach uczących języka polskiego poza granicami kraju. Wśród nich jest bardzo dużo osób z Ukrainy. To właśnie oni dominowali na naszych konferencjach, szkoleniach i warsztatach. Znamy ich osobiście. Jesteśmy na Ty z Mariną, Oleną, Olgą, Ludmiłą, Marią, Wiktorią, Natalią, Ulą, Anną, Oksaną, Julią i wieloma, wieloma innymi.

Dzisiaj te dziewczyny nadal są na Ukrainie. Walczą.

Pomóżmy im.

Każde wykupione przez Was szkolenie, każda wpłata za certyfikat przeznaczana jest na cele statutowe Stowarzyszenia "Wspólnota Polska", w tym na pomoc Polakom na Ukrainie i tym, którzy zostali ewakuowani. 5000 osób znajdzie miejsca w naszych Domach Polonii i zaprzyjaźnionych placówkach na terenie całego kraju.

Dziękujemy.

# data[].attributes.attachment_link.title
Podstawy języka ukraińskiego dla nauczycieli w Polsce | Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska"

# data[].attributes.attachment_link.description
Szanowni Państwo, doskonalenie nauczycieli w Stowarzyszeniu "Wspólnota Polska" przez wiele, wiele lat skupiało się głównie na nauczycielach uczących języka polskiego poza granicami kraju. Wśród nich jest bardzo dużo osób z Ukrainy. To właśnie oni dominowali na naszych konferencjach, szkoleniach i warsztatach. Znamy ich osobiście.

# data[].attributes.headline
Jak czytać ukraińską cyrylicę? Słowniczek przydatnych zwrotów i słów.

# data[].attributes.subject
Jak czytać ukraińską cyrylicę? Słowniczek przydatnych zwrotów i słów.

# data[].attributes.headline
Przewodnik po emocjach na (nie)zwyczajne czasy [CEO]

# data[].attributes.subject
Przewodnik po emocjach na (nie)zwyczajne czasy [CEO]

# data[].attributes.headline
"Edukacja o polityce" [Przewodnik metodyczny dla nauczycieli CEO]

# data[].attributes.subject
"Edukacja o polityce" [Przewodnik metodyczny dla nauczycieli CEO]

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Projektowanie przyszłości to również reagowanie na to, co dzieje się tu i teraz, dookoła nas, dlatego przygotowaliśmy bazę materiałów dla uczniów i nauczycieli, którzy muszą zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest pomoc dzieciom i młodzieży przybyłym z Ukrainy. Wszyscy wiemy, że musimy zapewnić im dobrą edukację. Poniższe materiały mogą stanowić dla każdego z nas punkt wyjścia do dalszego działania. Baza będzie na bieżąco aktualizowana.
Materiały Centrum Edukacji Obywatelskiej

Opisują aspekty prawne, rozwiązania organizacyjne, aspekty psychologiczne, kwestie dotyczące edukacji międzykulturowej i doświadczenia migracji. Są wśród nich analizy i badania i poradniki dotyczące m.in. nauczania języka polskiego jako obcego, nauczania międzykulturowego na innych przedmiotach jako działania wychowawczego oraz odnośniki do strony organizacji i instytucji zajmujących się tematyką.
Rozmowa z dzieckiem o wojnie
Materiał został opracowany przez Uniwersytet Dzieci, opisuje jak rozmawiać z dzieckiem o lęku w obliczu wojny.

Podręczniki i materiały edukacyjne w języku ukraińskim

# data[].attributes.attachment_link.title
Edukacja dzieci z Ukrainy w Polsce - baza przydatnych materiałów [AKTUALIZACJA] - Projektujemy Przyszłość. Edukacja.

# data[].attributes.attachment_link.description
Projektowanie przyszłości to również reagowanie na to, co dzieje się tu i teraz, dookoła nas, dlatego przygotowaliśmy bazę materiałów dla uczniów i nauczycieli, którzy muszą zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest pomoc dzieciom i młodzieży przybyłym z Ukrainy. Wszyscy wiemy, że musimy zapewnić im dobrą edukację.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
W Twojej głowie też pojawia się wiele znaków zapytania? Czujesz niepewność, a jednocześnie ogromną chęć pomagania? Zastanawiasz się, jak za chwile zmieni się Twoja codzienność, a może już teraz zmagasz się z nowymi wyzwaniami? Zależy nam, aby być dla Ciebie wsparciem. Właśnie dlatego przedstawiamy wybrane i zweryfikowane webinary, artykuły oraz materiały do pobrania, które udostępnione zostały w Kompendium zasobów nt. pomocy osobom objętym wojną w Ukrainie opublikowanym przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę.

Webinary i nagrania

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie
Forma: Webinar: 04.03.2022 r.
Rzecznik Praw Dziecka V Konferencja Szkoleniowa Rzecznika Praw Praw Dziecka dla Profesjonalistów

Temat: Podejście Skoncentrowane na rozwiązaniach w pracy z osobami z doświadczeniem uchodźstwa
Forma: Webinar: 16.03.2022 r.
Polskie Towarzystwo Terapeutów Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach oraz Polskie Forum Migracyjne

Temat: Pierwsza pomoc psychologiczna. Webinar dla osób goszczących osoby z Ukrainy
Forma: Nagranie
Camera Femina

Temat: Lęk, niepokój wywołany wojną w Ukrainie: jak sobie z nimi radzić?
Forma: Nagranie
Centrum Terapii Dialog

Temat: Interwencja kryzysowa. Jak pracować z osobą, którą dotknęła nagła tragedia
Forma: trzygodzinne szkolenie dla psychologów i terapeutów
Centrum Terapii Dialog

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie
Forma: Nagranie
Uniwersytet Otwarty Uniwersytetu Warszawskiego

Temat: Jak wspierać siebie i dzieci w sytuacji wojny w Ukrainie?
Forma: Nagranie
Fundacja Szkoła z Klasą

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi i młodzieżą o agresji zbrojnej?
Forma: Nagranie
Mindgram

Temat: Wojna w Ukrainie. Jak rozmawiać o niej z dziećmi i młodzieżą?
Forma: Nagranie
Fundacja Centrum Edukacji Obywatelskiej

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie?
Forma: Nagranie
Redakcje czasopism Psychologia w Praktyce, Głos Pedagogiczny, Charaktery oraz Małe Charaktery

Temat: Jak rozmawiać o wojnie w Ukrainie z wykorzystaniem książek
Forma: Nagranie
Przemek Staroń

Temat: Podstawy języka ukraińskiego dla nauczycieli w Polsce
Forma: Bezpłatne webinary [DLA NAUCZYCIELI]
Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska - nauka jęz. ukraińskiego

Temat: Akademia życia | Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie (radio.bialystok.pl)
Forma: Nagranie głosowe
Akademia życia

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie? - Radio Nowy Świat
Forma: Nagranie głosowe
Radio Nowy Świat

Temat: Jak rozmawiać z dzieckiem o wojnie?
Forma: Nagranie głosowe
Słonie na balkonie

Artykuły

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie i przemocy - rozmowa z W. Eichelbergerem
Miasto dzieci

Temat: Jak wspierać i (czy) rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie?
Paulina Jarecka - psycholog dziecięcy i certyfikowany psychoterapeuta poznawczo-behawioralny

Temat: Jak rozmawiać z dziećmi o wojnie w Ukrainie?
Kosmos dla dorosłych

Materiały do pobrania - dla nauczycieli

Temat: Cały świat w naszej klasie
Forma: Scenariusz zajęć międzykulturowych. Materiały opublikowane zostały w 2020 roku. Korzystając z nich, warto dopasować treść do bieżącej sytuacji.
Polskie Forum Migracyjne

Temat: Uczeń i uczennica z doświadczeniem migracyjnym w szkole
Temat: Wojna w Ukrainie. Jak o niej rozmawiać z dziećmi i młodzieżą?
Forma: Materiały o edukacji w szkole dziecka pochodzącego z kraju cudzoziemskiego: od przepisów prawnych po psychologiczne aspekty tego doświadczenia. Część opracowań została przygotowana w przeszłości. Niektóre jednak treści można dopasować do obecnej sytuacji lub fragmenty mogą posłużyć jako inspiracja do działań.
Centrum Edukacji Obywatelskiej

Temat: Przyjęcie dzieci uchodźców do Twojej szkoły
National Education Union
Forma: Materiały o edukacji w szkole dziecka pochodzącego z kraju cudzoziemskiego

Temat: Lekcje tolerancji Pakiet edukacyjny dla nauczycielek i nauczycieli
Format: Pakiet edukacyjny dla nauczycieli. Materiały opracowane zostały w 2017 roku. Korzystając z nich, warto dopasować treść do bieżącej sytuacji.
Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL

Pomoc psychologiczna dla uchodźców

Fundacja Ocalenie, pomoc psychologiczna, prawna: cpc@cpc.org.pl

Polskie Forum Migracyjne - wsparcie psychologiczne i interwencyjne: +48 669 981 038, w języku ukraińskim i rosyjski (telefon działa w poniedziałki w godz. 16-20, w środy w godz. 10-14 i w piątki w godz. 14-18).

Fundacja Nagle Sami - pomoc psychologiczna przez telefon: 800 108 108, w języku ukraińskim, rosyjskim i polskim (telefon działa w poniedziałki i wtorki w godz. 17-20).

Centrum Medyczne Damiana - bezpłatny telefon wsparcia: 22 566 22 27, w języku polskim, ukraińskim i rosyjskim (telefon działa codziennie, w godz. 8-20).

Rzecznik Praw Dziecka - 800 121 212, od 2 marca - wsparcie w języku ukraińskim i rosyjskim.

Pomoc medyczna dla uchodźców z Ukrainy

NFZ - Bezpłatna telefoniczna pomoc medyczna dla osób z Ukrainy, również w języku ukraińskim: 800 137 200

Centrum Medyczne Damiana -

Infolinia (w języku ukraińskim) pomagająca odnaleźć się w polskim systemie zdrowia - 22 566 22 20

Wizyty u specjalistów, takich jak: internista, pediatra, ortopeda i ortopeda dziecięcy, ginekolog, chirurg i chirurg dziecięcy, onkolog oraz onkolog dziecięcy (w ramach ubezpieczenia NFZ), w każdej placówce pracuje osoba ukraińskojęzyczna, która służy tłumaczeniem w czasie wizyt.

Miesięcznie 100 bezpłatnych pakietów badań „Twój raport zdrowia"

Informacja dla osób uciekających przed wojną w Ukrainie

Urząd do spraw Cudzoziemców - procedury, ośrodki recepcyjne, infolinia
Fundacja Ocalenie - ewakuacja z Ukrainy - o czym pamiętać, uciekając przed wojną

Podręcznik dla dzieci

Fundacja Wolność i Demokracja - „Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty!"

Zgłoszenia o zagubieniu dzieci na przejściach granicznych

Straż graniczna - 800 422 322, telefon interwencyjny, czynny całą dobę.

Źródło: Kompendium zasobów nt. pomocy osobom objętym wojną w Ukrainie

# data[].attributes.attachment_link.title
Wojna w Ukrainie - materiały do pobrania, artykuły, webinary

# data[].attributes.attachment_link.description
W Twojej głowie też pojawia się wiele znaków zapytania? Czujesz niepewność, a jednocześnie ogromną chęć pomagania? Zastanawiasz się, jak za chwile zmieni się Twoja codzienność, a może już teraz zmagasz się z nowymi wyzwaniami? Zależy nam, aby być dla Ciebie wsparciem.

# data[].attributes.headline
"Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty!" [Podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie]

# data[].attributes.subject
"Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty!" [Podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie]

# data[].attributes.attachment_link.title
Podręcznik „Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty!” – Fundacja Wolność i Demokracja

# data[].attributes.attachment_link.description
“Raz, dwa, trzy i po polsku mówisz Ty! Podręcznik do nauki języka polskiego dla dzieci na Ukrainie” – to nowoczesny podręcznik który został opracowany przez wykładowców i lektorów związanych z Centrum “Polonicum”. Autorkami są: Katarzyna Kołak, Małgorzata Malinowska, Anna Rabczuk, Dorota Zackiewicz.…

# data[].attributes.headline
70 darmowych książek dla dzieci w języku ukraińskim do pobrania [ebooki]

# data[].attributes.subject
70 darmowych książek dla dzieci w języku ukraińskim do pobrania [ebooki]

# data[].attributes.attachment_link.title
70 darmowych książek dla dzieci w języku ukraińskim do pobrania - Lustro Biblioteki

# data[].attributes.attachment_link.description
70 darmowych książek dla dzieci w języku ukraińskim do pobrania w PDF

# data[].attributes.headline
Jak rozpoznać fake news [krótki poradnik]

# data[].attributes.subject
Jak rozpoznać fake news [krótki poradnik]

# data[].attributes.attachment_link.title
Jak zweryfikować fake news - krótki poradnik

# data[].attributes.headline
Strona weryfikująca informacje w internecie

# data[].attributes.subject
Strona weryfikująca informacje w internecie

# data[].attributes.attachment_link.description
Fake News Polska. Plotki, manipulacje, miejskie legendy i zwykłe kłamstwa. Weryfikujemy wszystko. Prawda nigdy nie leży pośrodku.

# data[].attributes.headline
Sztuka pomagania [karty dyskusji dla dzieci 7-10 lat]

# data[].attributes.subject
Sztuka pomagania [karty dyskusji dla dzieci 7-10 lat]

# data[].attributes.headline
Sztuka pomagania [karty dyskusji - różne etapy edukacyjne]

# data[].attributes.subject
Sztuka pomagania [karty dyskusji - różne etapy edukacyjne]

# data[].attributes.headline
Granice państw [scenariusz CEO dla 7-8 klas]

# data[].attributes.subject
Granice państw [scenariusz CEO dla 7-8 klas]