# data[].attributes.body
In december 2021 is er een nieuwe podcast gelanceerd -> GroepsGedoe van Lucy Reijnen.

Na de kerstvakantie rommelt altijd in de klas. Belangrijk om weer even aandacht te hebben voor het groepsproces. In de eerste aflevering is er aandacht voor de groepsdynamiek. Je hoort naast Marcel van Herpen, Dirk de Wachter en Freek de Jonge ook collega’s uit het werkveld en leerlingen. Binnenkort verschijnt de aflevering ‘Erbij horen’.

# data[].attributes.attachment_link.description
Listen to this episode from GroepsGedoe on Spotify. Werken met groepen blijft een uitdaging. Deze aflevering gaat over nieuwe groepen en hoe je het beste zo'n nieuwe groep kunt begeleiden. Een nieuwe groep is spannend voor leerlingen maar ook voor docenten.

# data[].attributes.body
Na de meivakantie is het ook belangrijk om weer in te zetten op het groepsproces. Hiervoor kun je kijken naar de zilveren weken. De kracht van de herhaling. Een proces moet je onderhouden.

In de laatste weken van het schooljaar is het samen afsluiten ook een belangrijk ritueel. In het laatste blok van het schooljaar is het ook een mooie gelegenheid om terug en vooruit te kijken.

# data[].attributes.body
In het schooljaar zijn er een aantal cruciale momenten waarin je in kunt zetten op effectieve strategieën voor het vormen van een positief groepsklimaat.
Deze cruciale momenten worden in de vakliteratuur ook wel beschreven als gouden, zilveren en bronzen weken. Als mentor en/of docent heb je een belangrijke rol.

Kennis van groepsdynamica is essentieel voor docenten. Lees hieronder meer over dit belangrijke proces. Een proces wat in elke groep ontstaat, dus ook in je eigen team :-).

# data[].attributes.body
Na de kerstvakantie kan met name de fase van storming weer zorgen voor onrust in de groep: je bent dan met de klas in de Zilveren Weken beland. Dit is een goed moment om weer extra aandacht te besteden aan de sfeer in de klas.

# data[].attributes.attachment_link.description
Cedin is een organisatie van bevlogen professionals met hart voor onderwijs en zorg. We adviseren scholen die de kwaliteit van hun onderwijs willen verbeteren.

# data[].attributes.body
De eerste weken aan het begin van het schooljaar worden de Gouden Weken genoemd. Deze weken zijn bij uitstek geschikt om een fundament neer te zetten voor een goede groepsvorming en fijne sfeer. Leerlingen verkennen elkaar, de leraar en de regels.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De gouden weken 2.0

Koop 25 voor € 22,20 en bespaar 10%

Totaal vernieuwde uitgave: De Gouden Weken 2.0.

Een goed begin is het halve werk! De eerste 4 weken van het schooljaar zijn De Gouden Weken. Deze periode is heel geschikt om te bouwen aan het groepsgevoel en aan een goede sfeer in de groep. Hier heb je later in het schooljaar veel profijt van. Dit boek laat zien hoe het werkt en dát het werkt.

Al bekend met De Gouden Weken?
Lees dan 'Nieuw in deze 2.0 uitgave' onderaan de uitgebreide beschrijving.

Omschrijving

Specificaties

Reviews 6

De Gouden Weken, de eerste weken van het schooljaar, zijn bij uitstek geschikt om te werken aan een goede groepsvorming. Tijdens deze weken smeed en kneed je het goud dat je in handen hebt, de interactie tussen jou en je leerlingen, voor een fijne sfeer in de groep. Dit zorgt voor een stevig fundament, een heel schooljaar lang. Dit boek laat zien hoe het werkt en waarom het werkt. Het geeft handzame en overzichtelijke instrumenten om de groepsvorming en het oudercontact goed te laten verlopen.

Groepsvormende activiteiten

Bij De Gouden Weken staan groepsvormende activiteiten en oudercontact centraal. Er wordt gewerkt met de volgende ingrediënten:

1. Zelf geformuleerde, positieve groepsregels
Klassen zonder regels en routines zijn niet goed te managen (Marzano, 2007). Kinderen hebben houvast nodig om productief te werken. Zelf geformuleerde regels werken positief op de groepsverantwoordelijkheid, het wederzijds respect, de samenwerking, de besluitvorming en het aanpakken van problemen binnen de groep (Gieles, 1997).

2. Energizers
Energizers zijn vaak ludieke activiteiten met een speels karakter waarbij je energie in de groep losmaakt. Binnen De Gouden Weken vindt de inzet van energizers bewust plaats en niet alleen om nieuwe energie te creëren na lang stilzitten. Wil een energizer zinvol zijn, dan wordt het leerdoel vooraf/achteraf benoemd en wordt er met de klas op gereflecteerd.

3. Coöperatieve werkvormen
Dit zijn leervormen waarbij samenwerking centraal staat. Het leuke is dat coöperatieve werkvormen voor een didactisch doel ingezet kunnen worden en tegelijkertijd kunnen bijdragen aan de groepsvorming, een pedagogisch doel.

4. Voorbeeldgedrag leraar
Een heel belangrijk ingrediënt. Het blijkt dat de leraar echt het verschil maakt en veel meer invloed heeft dan de lesmethode of de achtergrond van de school (Marzano, 2010).

5. Omgekeerde oudergesprekken
Het creëren van ouderbetrokkenheid is even belangrijk als de inzet op leerlingactiviteiten. Daarom worden ouders aan het begin van het schooljaar uitgenodigd voor een gesprek. Naast het creëren van ouderbetrokkenheid krijg je op deze manier informatie over je leerlingen die goed van pas kan komen in de pedagogische benadering.

Inhoud De Gouden Weken 2.0

In het 1e theoretische gedeelte wordt op een heldere manier beschreven hoe je deze weken succesvol vormgeeft. In het 2e praktische gedeelte Doen! worden oefeningen, werkvormen en voorbeeld weekroosters gegeven. In een (los bijgeleverd) overzichtelijk stappenplan staat de theorie, met alle do's and don'ts, handig bij elkaar.

Nieuw in deze 2.0 uitgave

Om aan te sluiten bij de ontwikkelingen in het onderwijs en op basis van feedback van leerkrachten die met De Gouden Weken werken is een 2.0 versie verschenen. Het aantal pagina's is ruim verdubbeld tot 180 met een duidelijk onderscheiden theoretisch - en praktijkgedeelte. Ook nieuw bij de 2.0 versie is een overzichtelijk stappenplan met alle do's and dont's op een rijtje.

- Een (los bijgeleverd) overzichtelijk stappenplan.
- Het verschil in groepsvorming tussen kleuters en oudere kinderen.
- Lessuggesties voor het opstellen en bespreken van groepsregels.
- Meer werkvormen voor kleuters en het voortgezet onderwijs.
- Aandacht voor een veilige en verantwoorde inzet van energizers.
- Meer en uitgebreider beschreven energizers.
- Beschrijvingen van apps en digitale tools.
- Het voeren van een effectief nagesprek.
- Vier voorbeeld weekroosters.

Bekijk de video

Poster De Gouden Weken 2.0

Bestel direct de leuke poster mee van De Gouden Weken, om op school op te hangen in de tijd van 'De Gouden Weken'.

Boaz Bijleveld

Boaz Bijleveld heeft ruime ervaring in het begeleiden van leerlingen, leerkrachten en ouders bij het stimuleren van een positieve groepsvorming. Hij wordt zowel preventief als curatief ingezet. Hij verzorgt trainingen en cursussen, variërend van weerbaarheidstrainingen met leerlingen tot teamcursussen over oplossingsgericht werken en groepsvorming met leerkrachten of ouders.

Gerelateerde documenten:
Inhoudsopgave Voorbeeldpagina's Extra kaartjes en afbeeldingen

Gerelateerde trainingen:
Boaz Bijleveld

Product Naam

De gouden weken 2.0

Art.nr.

58680

ISBN nummer

9789492990198

Uitvoering

Softcover met 180 pagina's.

Auteur

Boaz Bijleveld

# data[].attributes.attachment_link.description
Totaal vernieuwde uitgave: De Gouden Weken 2.0. Een goed begin is het halve werk! De eerste 4 weken van het schooljaar zijn De Gouden Weken. Deze periode is heel geschikt om te bouwen aan het groepsgevoel en aan een goede sfeer in de groep. Hier heb je later in het schooljaar veel profijt van.

# data[].attributes.body
Evolutionair is het heel handig om mensen in hokjes te plaatsen. Iemand van een andere stam zou je immers dood kunnen maken. En op deze manier houden je hersenen het overzichtelijk. Maar we delen zoveel meer dan we denken. Een mooie video om eens met je leerlingen te bekijken.

# data[].attributes.body
Stiekem zijn alle tussenliggende weken bronzen weken. Het onderhouden van de ritmes, routines en afspraken is van groot belang. Pedagogiek en didactiek gaan hand in hand, dus zet vooral in op effectieve werkvormen waar leerlingen samenwerken.

# data[].attributes.body
Een groepsproces waarop géén bewuste invloed door een leraar wordt uitgeoefend, doorloopt een aantal fases. Dit patroon start grofweg elke keer opnieuw na een langere vakantie, zoals de zomervakantie en de kerstvakantie. De precieze duur kan per fase verschillen. De volgende fases volgen elkaar chronologisch op:

1. Forming
In deze fase komt de klas voor het eerst (weer) bij elkaar – ‘Wat is mijn relatie tot de rest van mijn klasgenoten?’

2. Storming
Posities in de klas worden ingenomen. Tumultueuze fase.

3. Norming
Normen worden bepaald – ‘Hoe gaan we met elkaar om?’

4. Performing
Bij een positieve groepsvorming zijn de leerlingen in deze fase productief. Mogelijk wordt deze fase niet bereikt wanneer de groep niet (goed) is begeleid. In dat geval stokt het proces.

5. Reforming (evaluatie)
Fase waarin duidelijk wordt dat het einde van de groepssamenstelling nadert.

# data[].attributes.body
Blik terug en kijk vooruit
Wat vonden kinderen fijn in de groep de eerste helft van het schooljaar? Wat vonden ze moeilijk met elkaar? Wat willen ze graag anders de komende periode?

Herhaal de klassenregels
Herhaal de klassenregels die je begin van het jaar met elkaar had afgesproken. Zijn er regels die niet meer nodig zijn of die jullie juist willen toevoegen?

Aandacht voor het wij-gevoel
Blijf leerlingen aanspreken op de gezamenlijke verantwoordelijkheid: wij zijn een groep, wij helpen elkaar, wij zorgen voor elkaar. Denk ook activiteiten die dit wij-gevoel versterken.

Blijf praten met ouders
Samenwerking met ouders is een continu proces. Neem ouders ook mee de Zilveren Weken in en biedt ook hen ruimte om terug te blikken en vooruit te kijken in het belang van het groepsproces.

# data[].attributes.body
Heb je de fasen in groepsvorming bij Algemeen al gelezen? Dat is belangrijke basiskennis.

Juist in de eerste zes weken van het schooljaar is de invloed van de leraar op de groep van groot belang. Besteed daarom veel aandacht aan een positieve relatie met leerlingen. Deze tien tips uit het boek ‘De Gouden Weken 2.0’ helpen je daarmee op weg.

1. Geef meer complimenten dan negatieve kritiek

2. Gebruik coöperatieve werkvormen

3. Ken je leerlingen: naam, gezinssituatie, hobby’s, talenten, etc.

4. Laat de leerlingen jou kennen

5. Doe iedere dag een groepsvormende activiteit

6. Maak samen groepsregels: hoe willen we dit jaar dat we in de groep met elkaar omgaan?

7. Geef complimenten klassikaal en bestraf één-op-één

8. Maak aan het begin van het jaar persoonlijk (positief) contact met alle ouders

9. Bespreek regelmatig het doel van schoolregels en klassenregels

10. Geef je collega een goede overdracht voor de eerste dag van het nieuwe schooljaar

# data[].attributes.body
Als leraar stuur je het groepsproces door op het volgende te letten:

Wees je bewust van de genoemde fases in groepsvorming.

Wees je bewust van jouw rol. Een leraar is onderdeel van de groep en heeft hierin de leidersrol.

Speel constant in op wat je ziet.

Benader je groep positief.

# data[].attributes.body
Als er (na de lockdown weer) onderwijs in het klaslokaal gegeven wordt, bekijk de klas dan weer goed en ga na in welke fase de groep zit. Kijk wat er nodig is en pas hier de lessen op aan, kies energizers en samenwerkingsopdrachten die bij de fase passen.

# data[].attributes.body
Voor groepsvormende activiteiten.

Klascement is ook een fijne site. Hiervoor moet je wel even een gratis account aanmaken. In de link word je naar de goede URL geleid.

# data[].attributes.body
Haal de norming-fase naar voren in de tijd. Draai dus actief de volgorde van storming en norming om. Door eerst bewust de norm samen met de klas vast te stellen, zal de storming-fase milder zijn. Het effect: minder probleemgedrag.

Voorbeelden van praktische sturingstips per fase vind je hieronder:

# data[].attributes.body
https://www.lessonup.com/nl/lesson/h8X2tJZpjeCm7fihQ

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nu iedereen weer los is gekomen en er bijgepraat is, is het tijd terug te blikken op het eerste kwartaal van dit schooljaar. Dit gaan we doen met dezelfde interviewtechniek!

Vraag de leerlingen voor zichzelf op te schrijven wat voor hen het beste schoolmoment van het vorige jaar was. Het gaat om positieve gebeurtenissen of activiteiten die in de klas zijn gebeurd: Succesmomenten! Het kan van alles zijn. Wanneer voelde je je fijn in de klas, hadden jullie echt lol in de klas, of bereikten jullie iets heel gaafs met z'n allen?

Let op: het gaat om gebeurtenissen binnen het klaslokaal: want juist díe dingen gaan over de groepsdynamiek. (De intocht van Sinterklaas op het plein kan natuurlijk enorm gezellig zijn geweest, maar dat is niet per sé een succesverhaal van jullie klas, of leerlingen!)

# data[].attributes.attachment_link.description
Na de kerstvakantie is het uitgelezen moment om met je klas een frisse start te maken. Niet voor niets staan de eerste twee weken van het nieuwe jaar bekend als de 'Zilveren Weken'. Het is tijd om je groepsdynamiek weer even onder de loep te nemen. Hoe gaat het met iedereen?

# data[].attributes.headline
Een goede verbinding met ouders/verzorgers

# data[].attributes.subject
Een goede verbinding met ouders/verzorgers

# data[].attributes.body
Het artikel gaat in op PO, maar is zeer vergelijkbaar met VO.

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Bij educatief partnerschap werken school en ouders goed samen zodat de leerling zich optimaal kan ontwikkelen. Dit vraagt om specifieke competenties van leraren. Om leraren daarbij te ondersteunen onderzocht Fontys Hogeschool Pedagogiek niet alleen wat nodig is, maar ook verschillende manieren om educatief partnerschap vorm te geven. Bijvoorbeeld door te investeren in informeel contact en ouders te begeleiden bij het thuisleren. Lees meer over de aanbevelingen en tips voor een goede samenwerking met ouders.

In het schooljaar 2016-2017 interviewde Fontys Hogeschool Pedagogiek 55 leraren van reguliere basisscholen, stimuleringsscholen en scholen voor speciaal onderwijs over hun samenwerking met ouders (vooral van zorgleerlingen). De focus lag op het contact tussen ouders en leraren en het bevorderen van onderwijsondersteunend gedrag van ouders. De belangrijkste bevindingen zijn:

Belang van informeel contact

Uit het onderzoek blijkt dat leraren het belangrijk vinden om een vertrouwensrelatie met ouders op te bouwen. Zij zien hierin een taak voor zichzelf en zijn bereikbaar en beschikbaar. Leraren erkennen het belang van informeel contact, maar het is niet op alle scholen gebruikelijk dat ouders en leraren elkaar op de speelplaats of in de klas ontmoeten.

Verwachtingen uitspreken

Het is niet gangbaar dat leraren en ouders naar elkaar toe verwachtingen uitspreken en doelen, werkwijze en rolverdeling met elkaar bespreken. Meestal maken zij geen concrete afspraken over wie wat doet. Leraren die dit wel doen, nemen meer regie in de samenwerking, bijvoorbeeld bij het creëren van een gedeelde verantwoordelijkheid met instanties als jeugdhulp en gezondheidszorg.

Ondersteuning bij thuisleren

Scholen verschillen in hoe zij ouders begeleiden bij het thuisleren. Reguliere basisscholen geven vooral informatie over huiswerktaken. Leraren van s(b)o-scholen bespreken vaker specifieke taken die ouders thuis met hun kinderen kunnen doen. Zij gaan na wat goed past bij wat de ouder wil en kan, en vooral wat bij het kind past.
Voor leraren van stimuleringsscholen is het gebruikelijk om ouders te ondersteunen bij het thuisleren. De focus ligt op wat ouders kunnen bijdragen en wat leerlingen nodig hebben. Leraren helpen ouders door ze tips te geven en informatie mee naar huis te geven. Bijvoorbeeld door het voordoen van de manier van cijferen of delen. Zo leren ouders hun kind goed te begeleiden bij huiswerktaken.

Afstemmen van zorg

Op de stimuleringsscholen en s(b)o-scholen van het onderzoek benutten leraren de expertise van ouders en de mogelijkheden voor afstemming van zorg. Zij vragen hoe de leerling het thuis doet of hoe ouders thuis met een probleem omgaan. Op reguliere scholen betrekken leraren ouders onvoldoende bij beslissingen in het zorgproces. Leraren richten zich vooral op het informeren van ouders.

Inspiratie halen uit samenwerken in lastige situaties

De geïnterviewde leraren blijken in lastige situaties een proactieve en sensitieve houding te hebben. Juist dan handelen leraren vanuit partnerschap en tonen ze inlevingsvermogen. Ze stellen heldere grenzen met het oog op het welzijn van de leerling, terwijl ze tegelijkertijd de vertrouwensrelatie met ouders beschermen.

Succesfactoren voor educatief partnerschap

Wil je als leraar werken aan educatief partnerschap met ouders? Dan gaat het vooral om vertrouwen en wederzijds begrip creëren. Eerlijkheid, oprechte belangstelling en alledaagse gesprekken zijn hierbij de sleutelwoorden. Wees positief en ga uit van groei. Uit het rapport komen deze praktische tips:

Besteed tijd aan informeel contact. Als leraar kun je op allerlei momenten benutten: ga op huisbezoek of organiseer laagdrempelige activiteiten waar leraren en ouders elkaar kunnen ontmoeten, zoals een kerstmarkt of een inloopochtend.

Neem ouders mee in beslissingen over zorg. Samen verantwoordelijkheid nemen voor zorgleerlingen vraagt - zeker sinds de wet op Passend onderwijs - om andere competenties. De vele deelnemers in de besluitvorming rond een leerling vereist duidelijkheid in het proces. Maak helder wie waarover de regie heeft.

Stem wederzijdse verwachtingen af. Een belangrijke voorwaarde voor sterke ouderbetrokkenheid is dat je als leraar een balans vindt in de ambities van beide partijen. Dat is een continu proces. Luisteren naar ouders en rekening houden met het acceptatieproces als hun kind zorg nodig heeft is belangrijk.

Ontwikkel cultuursensitieve gespreksvaardigheden. Een goed gesprek voeren met ouders kun je leren. Verdiep je in de verschillende sociaal-culturele achtergrond van ouders en houd rekening met ieders 'eigenheid'. Echte samenwerking kenmerkt zich door acceptatie van en respect voor verschillen. Het gaat niet alleen om culturele verschillen, maar ook om verschillen in leefstijl of sociale achtergrond. Wees je ervan bewust dat verschillende disciplines en verschillende culturen ieder hun eigen jargon en taalgebruik hebben en dat luisteren dikwijls belangrijker is dan praten.

Begeleid ouders bij hun ouderrol thuis en bevorder onderwijsondersteunend gedrag. Overleg regelmatig met ouders hoe zij hun kinderen kunnen ondersteunen. Geef ouders bijvoorbeeld concrete taken om samen te doen met hun kind. Houd er wel rekening mee dat ouders verschillen in wat zij kunnen en welke behoefte ze hebben aan ondersteuning.

Ondersteun taalontwikkeling van anderstalige of laaggeletterde ouders. Je kunt de taalontwikkeling van anderstalige ouders of laaggeletterde ouders bijvoorbeeld ondersteunen door te verwijzen naar oudercursussen voor laaggeletterden of door ze te helpen aan een taalmaatje.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
Zo werk je goed samen met ouders in het basisonderwijs

# data[].attributes.attachment_link.description
Educatief partnerschap betekent dat ouders en leraren samenwerken zodat een leerling zich goed kan ontwikkelen. Lees de achtergrond en praktische tips.

# data[].attributes.body
1. Sta op de eerste dag in de deuropening en begroet iedereen. Geef de leerlingen een hand en maak oogcontact.

2. Maak jouw voornemen voor het jaar duidelijk. Bijvoorbeeld: ‘Mijn voornemen is dat wij de leukste klas van de school worden.’

3. Laat de leerlingen hierna opschrijven hoe zij een leuke klas voor zich zien. Maak hiervan een top vijf en bespreek dit klassikaal. Willen de leerlingen ook dat de klas zo met elkaar omgaat? De uitkomst vormt de basis voor de omgang met elkaar.

4. Doe spelletjes om elkaar beter te leren kennen. Zie voor voorbeelden Handboek positieve groepsvorming

(Bakker-de Jong & Mijland, 2009).

# data[].attributes.body
Een spinner met interactieve vragen bij slide 2!

# data[].attributes.attachment_link.description
Dit jaar wil ik... Een interactieve en dynamische manier om de voornemens voor het nieuwe jaar, van jou, de leerlingen én de klas, te bespreken!

# data[].attributes.body
https://www.lessonup.com/en/lesson/J8PEHHNELgCD6rf6i

# data[].attributes.attachment_link.title
Een nieuw jaar! Back to school - Quiz - PO

# data[].attributes.attachment_link.description
Een 'back to school' quiz voor het VO om het nieuwe schooljaar in te luiden.

# data[].attributes.body
Zoals hierboven staat uitgelegd, stuur je zodanig dat niet de storming fase op de tweede plek komt maar de norming fase.

1. Blijf letten op een respectvolle omgang met elkaar. Noem leerlingen bij hun naam en laat je interesse van tijd tot tijd blijken. Het is van belang dat iedereen elkaar steeds beter leert kennen.

2. Laat de klas gezamenlijk besluiten nemen. Dit bevordert samenwerking.

3. Benadruk in deze fase de overeenkomsten, niet de verschillen tussen de leerlingen. Zie hiervoor de voorbeeldoefening.

# data[].attributes.attachment_link.title
Zilveren Weken - Stichting School & Veiligheid

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Geplaatst op 30 november 2021

17 coöperatieve werkvormen

Bij coöperatief leren zijn er veel verschillende werkvormen die de leerkracht in kan inzetten. Dit artikel doet een greep uit deze werkvormen en behandeld er 17 één voor één. Per werkvorm wordt aangeven voor welke groepen hij geschikt is en welke samenwerkingsvaardigheden aan de orde komen. Ook staat er een indicatie van de tijdsduur. Onderaan het artikel vind je een handige tabel, waarin alles overzichtelijk is samengevat.

Kijk voor meer werkvormen het artikel coöperatieve leerstrategieën. Er is ook een boek over cooperatieve leerstrategieën beschikbaar.

1. Denken - Delen - Uitwisselen

De leerkracht geeft een opdracht of stelt een vraag. De leerlingen krijgen een á twee minuten om over het antwoord na te denken. Daarna overleggen ze in tweetallen. Tenslotte worden de antwoorden klassikaal uitgewisseld. Het is een handige werkvorm om voorkennis te activeren of om te oriënteren op een opdracht. Maar de leerkracht kan deze vorm ook bij zelfstandige verwerking inzetten. Ook voor reflectie of terugblik is hij geschikt. Deze werkvorm is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: luisteren en informatie uitwisselen. De tijdsduur is ongeveer vijf minuten.

2. Flitsen

De leerkracht leert de kinderen een bepaalde vaardigheid, bijvoorbeeld de tafel van 6. Dan deelt hij flitskaarten uit, waarbij aan de ene kant de som staat en aan de andere kant het antwoord. Het is het handigst als elke leerling een eigen setje maakt. De kinderen gaan in tweetallen zitten. De één leest de tafelsom voor, de ander noemt het antwoord. Als het goed is, krijgt hij het kaartje. Als het antwoord fout is, dan gaat het kaartje onderop de stapel. Dit gaat net zo lang door tot de leerling de hele stapel heeft. Daarna wisselen de kinderen van rol. Aan het einde bespreekt de leerkracht klassikaal na hoe het ging. Deze werkvorm kan ingezet worden als zelfstandige verwerking. Hij is erg handig bij het automatiseren van rekenen, spelling, topografie en jaartallen. Deze werkvorm is geschikt voor groep 3 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: hulp geven/vragen en wachten op elkaar. De tijdsduur is ongeveer tien tot vijftien minuten.

3. Om-de-beurt

De kinderen zitten in tweetallen. De leerkracht stelt een vraag waarbij meerdere, korte antwoorden mogelijk zijn. Een voorbeeldvraag is: Welke landen in Europa ken je? De kinderen geven om de beurt een antwoord. Dat kan mondeling, maar ook op een gezamenlijk blaadje. Daarna volgt een klassikale afronding, waarbij enkele leerlingen hun antwoorden noemen. Deze werkvorm kan tijdens diverse momenten van de les ingezet worden. Hij is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: luisteren, evenredig deelnemen. De tijdsduur is ongeveer vijf tot tien minuten.

4. Dobbelen

In de klas wordt een tekst gelezen en nabesproken. Daarna gaan de kinderen in groepjes zitten. Elk groepje heeft één of twee dobbelstenen, waarop bijvoorbeeld staat: 'wie, wat, waar, wanneer, hoe, waarom,'. Op de andere dobbelsteen kunnen werkwoordsvervoegingen staan, zoals: 'is, kan, doet, wil, heeft, zal'. Met de twee woorden die gegooid worden, maakt een van de leerlingen een vraag, die de groepsgenoten vervolgens beantwoorden. Daarna mag de volgende leerling gooien. Tenslotte volgt de klassikale nabespreking. Deze werkvorm is geschikt als zelfstandige verwerking bij tekstbegrip van taal en zaakvakken. Hij is geschikt voor groep 4 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: luisteren, op elkaar wachten. De tijdsduur is in totaal ongeveer vijftien tot dertig minuten.

5. Duo's

De leerkracht stelt heterogene duo's samen en legt de opdracht uit. De leerlingen maken om de beurt een som, waarbij zij hardop denken. Als de ene leerling een som maakt, dan observeert de ander en geeft hij hulp als dat nodig is. De leerkracht bespreekt dit klassikaal na. Deze werkvorm kan ingezet worden bij begeleide inoefening of zelfstandige verwerking. Hij is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: overleggen, aanmoedigen, hulp geven/vragen en op elkaar wachten. De tijdsduur is in totaal ongeveer tien tot vijftien minuten.

6. Imiteer

De leerkracht maakt heterogene groepjes van vier leerlingen. Die gaan in tweetallen tegenover elkaar zitten. Ze maken van karton (of mappen) een wandje, zodat ze niet kunnen zien wat de ander achter de wand doet. Één tweetal maakt een ontwerp, op papier of van blokken. Als dat klaar is, moet het andere tweetal dit ontwerp namaken. Ze mogen niet kijken, maar alleen vragen stellen. Als de tweede groep klaar is met imiteren, dan vergelijken de kinderen het resultaat. Ze bespreken na wat wel goed ging en -als de ontwerpen verschillen- wat een volgende keer beter kan. Deze werkvorm is geschikt als zelfstandige verwerking en het stimuleert de taal- en denkontwikkeling. Hij is geschikt voor groep 1 en 2. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen zijn: luisteren en aanwijzingen geven. De tijdsduur is in totaal ongeveer tien tot vijftien minuten.

7. Interviews

De leerkracht vertelt over welk onderwerp de kinderen elkaar gaan interviewen en maakt tweetallen. De leerlingen bedenken welke vragen zij willen stellen en schrijven ze op. Daarna interviewen de leerlingen elkaar, waarbij ze ook goed doorvragen. Tenslotte volgt de klassikale nabespreking. Deze werkvorm is geschikt om informatie, meningen en oplossingsstrategieën uit te wisselen. Interviewen stimuleert het creatief denken en het tekstbegrip. De leerkracht kan deze werkvorm inzetten als oriëntatie of om de voorkennis te activeren, maar ook als zelfstandige verwerking of reflectieopdracht. Deze werkvorm is geschikt voor groep 5 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: vragen stellen, luisteren en samenvatten wat de ander heeft verteld. De tijdsduur is ongeveer vijftien minuten.

8. Woordenweb

Elk groepje krijgt een vel papier, met een cirkel in het midden. In die cirkel staat het onderwerp. De leerlingen schrijven/tekenen om de beurt iets over het onderwerp. Elk groepslid heeft een eigen kleur pen, zodat de leerkracht achteraf kan zien wat de inbreng van iedere leerling was. Als dat klaar is, geven de leerlingen met pijlen de relaties tussen de begrippen/tekeningen weer. Bij de pijlen mag ook iets geschreven worden. De leerkracht hangt alle woordenwebben op en uit elk groepje mag een leerling hun woordenweb toelichten. Het woordenweb kan op diverse momenten van de les ingezet worden, maar is vooral effectief bij het activeren van de voorkennis. Deze werkvorm is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren, overleggen en besluiten nemen. De tijdsduur is ongeveer vijftien minuten.

9. Brainstorm

Bij het brainstormen geeft de leerkracht een opdracht aan de groepjes. Een voorbeeld is: Bedenk in drie minuten zoveel mogelijk dingen die je kunt maken van crêpepapier. Ze verzinnen dan in snel tempo ideeën. De leerlingen borduren voort op de ideeën van de andere groepsleden. Elke inbreng is waardevol, ook gekke ideeën. Een van de kinderen is schrijver. Daarna is de klassikale nabespreking van de resultaten. De brainstorm is bruikbaar als oriëntatie of om de voorkennis te activeren. Hij nodigt uit tot creatief denken. Deze werkvorm is geschikt voor groep 3 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en elkaar de kans geven om inbreng te hebben. De tijdsduur is ongeveer tien minuten.

10. Genummerde hoofden

Alle kinderen in het groepje krijgen een nummer. De leerkracht geeft een opdracht, waar aan het eind iedereen een antwoord op moet weten. Elke leerling denkt voor zichzelf hierover na en schrijft het antwoord op. Daarna vertellen ze om de beurt hun antwoord aan de andere groepsleden. Ze overleggen wat het juiste antwoord is, dit moet elke leerling aan het einde weten. Tenslotte noemt de leerkracht een nummer. In elk groepje heeft het kind met dat nummer de taak om aan de klas te vertellen wat hun groepsantwoord is. Deze werkvorm kan op verschillende momenten van de les ingezet worden. Hij is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: overleggen en overeenstemming bereiken. De tijdsduur is ongeveer 5 minuten.

11. Legpuzzel

De leerkracht verdeelt de leerstof in gelijke delen. De leerlingen zitten in heterogene stamgroepen. De leerkracht vertelt wat de uitkomst van het groepswerk is, bijvoorbeeld een presentatie, werkstuk of toets. Daarna krijgt elk groepslid een nummer. Vervolgens gaan alle nummers 1 bij elkaar zitten. En de nummers 2, 3 en 4 ook. Dit heten de expertgroepjes. De nummers 1 krijgen een onderdeel van de lesstof, en de andere groepjes ook. Zij verdiepen zich in de tekst en bedenken hoe ze de informatie kunnen vertellen aan hun stamgroepje. Daarna gaat iedereen terug naar zijn stamgroepje. Daar vertellen de kinderen om de beurt wat ze geleerd hebben. De leerlingen voegen alle informatie samen en maken er bijvoorbeeld een presentatie of werkstuk van. Tenslotte evalueert de leerkracht met de leerlingen het groepsresultaat. De legpuzzel is een vorm van zelfstandige verwerking. Deze werkvorm is erg geschikt voor zaakvakken. Hij is in te zetten van groep 4 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: overleggen, luisteren en uitleg geven. De tijdsduur is één of meer lessen.

12. Placemat

Elk groepje van vier leerlingen krijgt een vel papier, met in het midden een rechthoek. Vanuit de hoeken van de rechthoek trekken de kinderen lijnen naar de hoeken van het papier. Op die manier ontstaan er nog vier vakken, voor elk groepslid een.. De leerkracht geeft een opdracht en elke leerling schrijft in zijn eigen vak zijn ideeën en antwoorden op. Daarna gaan de leerlingen overleggen en formuleren ze een gemeenschappelijk antwoord. Dat schrijven ze op in de gemeenschappelijke rechthoek. Daarop volgt de klassikale uitwisseling. De placemat is een vorm van zelfstandige verwerking. Deze werkwijze van de placemat werkvorm is in te zetten van groep 3 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren, overleggen en overeenstemming bereiken. De tijdsduur is tien tot vijftien minuten.

13. Puzzels

Elk groepje van vier leerlingen krijgt een envelop met kaartjes. Op die kaartjes staan stukjes tekst of (bij jonge kinderen) plaatjes. De kinderen lezen hun kaartjes voor aan de andere groepsleden. De anderen moeten goed luisteren, ze mogen de kaartjes niet zien. In het geval van plaatjes, vertellen de leerlingen wat er op de plaatjes te zien is. Als iedereen geweest is, dan pas gaan kinderen de kaartjes in de goede volgorde leggen. Elke leerling moet aan het einde het verhaal kunnen vertellen. Bij de klassikale nabespreking wijst de leerkracht één leerling per groep aan die het verhaal navertelt of samenvat. De puzzel is een vorm van zelfstandige verwerking. Deze werkvorm is in te zetten van groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en hulp geven/vragen. De tijdsduur is tien tot vijftien minuten.

14. Rotonde

De leerkracht geeft elk groepje een opdracht, bijvoorbeeld: Noem een woord dat rijmt op... De leerlingen geven om de beurt een antwoord, dit kan zowel mondeling als schriftelijk. Bij de klassikale nabespreking vraagt de leerkracht naar de groepsresultaten. De rotonde kan op diverse momenten van de les ingezet worden. Hij is vooral geschikt voor open vragen met korte antwoorden. Deze werkvorm is in te zetten van groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en evenredig deelnemen. De tijdsduur is vijf tot tien minuten.

15. Binnencirkel - buitencirkel

De leerlingen vormen twee cirkels. De leerkracht stelt een open vraag, bijvoorbeeld: welke historische persoon vind jij een held, en waarom? De kinderen in de buitencirkel geven antwoord, de kinderen in de binnencirkel luisteren. Daarna geven de kinderen van de binnencirkel hun antwoord. Vervolgens draait de buitencirkel vijf plaatsen door. Dan stelt de leerkracht een nieuwe vraag en geven weer de kinderen in de buitencirkel eerst antwoord. Daarna geven de kinderen van de binnencirkel hun antwoord. Deze werkvorm kan ingezet worden bij begeleide inoefening of als zelfstandige verwerking. Hij is in te zetten van groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en evenredig deelnemen. De tijdsduur is tien tot vijftien minuten.

16. Hoeken

De leerkracht geeft toelichting bij de hoeken. In de hoeken hangen bijvoorbeeld papieren met stellingen. De leerlingen lopen naar de hoek waar zij het mee eens zijn. Daar overleggen ze in duo's waarom ze voor die hoek gekozen hebben. Vervolgens steken de kinderen over naar de tegenovergestelde hoek en vormen een duo met iemand uit die hoek. De een is dan dus voor de stelling, de ander is er tegen. Ze beargumenteren hun keuze en onthouden wat de ander vertelt. Tenslotte gaat iedereen terug naar zijn eigen hoek en vertelt de redenen waarom andere kinderen voor een andere hoek hebben gekozen. Bij de klassikale nabespreking vraagt de leerkracht aan kinderen waarom hun partner voor een andere hoek heeft gekozen. De hoeken zijn een vorm van zelfstandige verwerking. Deze werkvorm is in te zetten van groep 3 tot en met 8. Hij is ook voor jongere kinderen te gebruiken, maar dan is het beter om voor onderwerpen of materialen te kiezen. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en samenvatten. De tijdsduur is tien tot vijftien minuten.

17. Wandel - Wissel uit

Alle leerlingen verspreiden zich onafhankelijk van elkaar in het lokaal. Als de leerkracht 'Sta stil!' roept, dan stopt iedereen. Elke leerling vormt een duo met degene die het dichtst bij staat. De leerkracht stelt een vraag of geeft een opdracht. De duo's wisselen hun antwoorden uit. Deze werkvorm lijkt erg op de binnen- en buitencirkel. Hij kan ingezet worden bij begeleide inoefening, zelfstandige verwerking of als reflectieopdracht. Deze werkvorm is geschikt voor groep 1 tot en met 8. De samenwerkingsvaardigheden die aan bod komen, zijn: luisteren en informatie uitwisselen. De tijdsduur is ongeveer vijf minuten.

Handig overzicht van alle werkvormen

Boek over coöperatief leren

Coöperatieve werkvormen voor elke groep en ieder vak

Coöperatieve leerstrategieën Handboek coöperatief leren

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Gerelateerd

[extra-breed-algemeen-kolom2]

# data[].attributes.attachment_link.description
Bij coöperatief leren zijn er 17 werkvormen die de leerkracht kan inzetten. In dit artikel worden 17 coöperatieve werkvormen behandeld. Het zijn werkvormen met actieve deelname.

# data[].attributes.body
1. Het proces van het uitvechten van de posities in de groep zal milder plaatsvinden in het begeleide groepsproces, waarbij je storming en norming omdraait.

2. Als de hiërarchische strijd uit de hand loopt spreek je de leerlingen aan op de omgangsnormen die in de forming-fase zijn bedacht. Omdat zij deze zelf hebben opgesteld zijn de leerlingen hier gevoelig voor.

3. Geef positieve feedback bij goed gedrag.

# data[].attributes.body
De kans is groot dat door juiste begeleiding een positieve werksfeer is ontstaan. Toch blijft het groepsproces kwetsbaar. Blijf vooral goed observeren wat er gebeurt op groepsniveau en speel hierop in.

# data[].attributes.body
Wanneer de groepsvorming prettig is verlopen voor de leerlingen kan het uit elkaar gaan lastig zijn. Een uitstapje of etentje is daarom in deze fase een goede afsluiting van het samenzijn.

# data[].attributes.body
Grip op de Groep extra oefeningen

# data[].attributes.body
Juist in de eerste zes weken van het schooljaar is de invloed van de leraar op de groep van groot belang. Besteed daarom veel aandacht aan een positieve relatie met leerlingen. Deze tien tips uit het boek ‘De Gouden Weken 2.0’ helpen je daarmee op weg.

1. Geef meer complimenten dan negatieve kritiek

2. Gebruik coöperatieve werkvormen

3. Ken je leerlingen: naam, gezinssituatie, hobby’s, talenten, etc.

4. Laat de leerlingen jou kennen

5. Doe iedere dag een groepsvormende activiteit

6. Maak samen groepsregels: hoe willen we dit jaar dat we in de groep met elkaar omgaan?

7. Geef complimenten klassikaal en bestraf een-op-een

8. Maak aan het begin van het jaar persoonlijk contact met alle ouders

9. Bespreek regelmatig het doel van schoolregels en klassenregels

10. Geef je collega een goede overdracht voor de eerste dag van het nieuwe schooljaar

# data[].attributes.body
Met de Kletskaartjes over Pesten kun je gedurende het hele jaar het onderwerp ‘pesten’ met de leerlingen bespreken. Bijvoorbeeld in de Gouden of Zilveren weken. Na een vakantie moeten leerlingen weer wennen aan elkaar.

# data[].attributes.body
De ouders zijn verantwoordelijk voor hun kind. Het is daarom belangrijk om goed contact te onderhouden met hen als leraar. Laat op de ouderavonden blijken dat je aan de kant staat van hen en het kind. De ouders moeten weten en voelen dat gezamenlijk met de school wordt opgetrokken voor een veilig klimaat.

# data[].attributes.body
Zet groepsdynamica op de agenda. Door aandacht voor dit thema ontstaat een veiligere sfeer waardoor minder pestgedrag kan ontstaan en beter gepresteerd wordt.

Laat de eerste kennismaking met klassen altijd gebeuren door de leerkracht. Dit is de persoon die een stabiele basis biedt aan de leerlingen.

Organiseer gemeenschappelijke (informele) activiteiten voor de leerlingen (sportmiddagen, gezamenlijke maaltijden, open podia).

# data[].attributes.body
Bron:
https://www.schoolenveiligheid.nl/

# data[].attributes.body
https://www.leraar24.nl/70125/de-gouden-weken-voor-een-goed-begin-van-het-schooljaar/

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Het proces van groepsvorming begint na een vakantie weer helemaal opnieuw: de leerlingen verkennen elkaar, de leraar en de regels. Daarom is dit een belangrijke tijd om een goed pedagogisch klimaat in de klas te creëren. Daar heb je de rest van het jaar plezier van. Kijk hoe basisschool De Meulebeek de Gouden Weken gebruikt om een goede basis voor een fijne sfeer te leggen.

De beginweken van het schooljaar zijn goud waard om een basis te leggen voor een fijne sfeer in de klas. Als leraar speel je een essentiële rol bij de groepsvorming in deze eerste, belangrijke weken. Daar heb je de rest van het schooljaar profijt van. Jeanne van Maarseveen van basisschool De Meulebeek laat in deze video zien hoe en waarom zij aandacht schenkt aan de Gouden Weken.

Vijf fasen van goede groepsvorming

Groepsvorming bestaat uit vijf fasen die een groep in ongeveer zes weken doorloopt. Na deze weken zijn de rollen, normen en waarden grotendeels bepaald voor de rest van het jaar. Boaz Bijleveld beschrijft in zijn boek 'De Gouden Weken 2.0' hoe dat werkt en waarom. Na elke zomervakantie, bij elke nieuwe leraar, vindt er weer een nieuwe groepsvorming plaats. Ook gaandeweg het schooljaar kan er een nieuw groepsvormingsproces ontstaan, als er bijvoorbeeld nieuwe leerling komen. De fasen zijn:

Forming: oriënteren
Leerlingen leren elkaar kennen, de groep zoekt naar veiligheid en structuur.

Storming: presenteren
De verhouding tussen leerlingen wordt duidelijker, wie is er een leider, wie een volger?

Norming: normeren
De regels, waarden en normen van de groep worden bepaald. Iedereen krijgt een eigen taak in de samenwerking.

Performing: presteren
De groep wordt een team en is klaar voor samenwerking. Er zijn ongeschreven regels waar iedereen zich aan houdt.

Reforming: evalueren
Het einde van het jaar of periode is in zicht. Dit afscheid geeft weer een nieuwe groepsdynamiek, denk bijvoorbeeld aan het afscheid in groep 8.

Tien tips voor de Gouden Weken

Juist in de eerste zes weken van het schooljaar is de invloed van de leraar op de groep van groot belang. Besteed daarom veel aandacht aan een positieve relatie met leerlingen. Deze tien tips uit het boek 'De Gouden Weken 2.0' helpen je daarmee op weg.

1. Geef meer complimenten dan negatieve kritiek

2. Gebruik coöperatieve werkvormen

3. Ken je leerlingen: naam, gezinssituatie, hobby's, talenten, etc.

4. Laat de leerlingen jou kennen

5. Doe iedere dag een groepsvormende activiteit

6. Maak samen groepsregels: hoe willen we dit jaar dat we in de groep met elkaar omgaan?

7. Geef complimenten klassikaal en bestraf een-op-een

8. Maak aan het begin van het jaar persoonlijk contact met alle ouders

9. Bespreek regelmatig het doel van schoolregels en klassenregels

10. Geef je collega een goede overdracht voor de eerste dag van het nieuwe schooljaar

Drama als groepsvormende activiteit

Op basisschool Rehobothschool in Kampen leert de leraar de leerlingen en zichzelf met een theaterblik te kijken naar het groepsproces. Dit stimuleert niet alleen de creativiteit van kinderen maar leert ze ook op speelse wijze dat er meerdere manieren zijn om ergens op te reageren. Ze leren improviseren en situaties vanuit verschillende rollen (schrijver, regisseur, speler en toeschouwer) te bekijken. Deze activiteit, waarbij ook de leraar een actieve rol speelt, heeft een positief effect op de groepsvorming.

Meer weten?

# data[].attributes.attachment_link.title
De Gouden Weken voor een goed begin van het schooljaar - Leraar24

# data[].attributes.attachment_link.description
Het nieuwe schooljaar is begonnen. Tijd voor een frisse start, want in de Gouden Weken kun je de basis leggen voor een fijne sfeer in de klas.

# data[].attributes.body
https://www.youtube.com/results?search_query=zilveren+weken