# data[].attributes.headline
Mentale gezondheid van jongeren: enkele cijfers en ervaringen

# data[].attributes.subject
Mentale gezondheid van jongeren: enkele cijfers en ervaringen

# data[].attributes.body
RIVM

# data[].attributes.body
NHOB Studentenwelzijn

# data[].attributes.headline
Overbezorgd: maatschappelijke verwachtingen en mentale druk onder jongvolwassenen

# data[].attributes.subject
Overbezorgd: maatschappelijke verwachtingen en mentale druk onder jongvolwassenen

# data[].attributes.body
Essay door de Raad van Volksgezondheid en Samenleving

# data[].attributes.attachment_link.title
Essay Over bezorgd - Maatschappelijke verwachtingen en mentale druk bij jongvolwassenen

# data[].attributes.attachment_link.description
Niet alleen jongvolwassenen zelf, ook beleidsmakers, werkgevers en onderwijsinstellingen, hebben een rol om knelpunten door mentale druk onder jongvolwassenen te voorkomen. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) pleit daarom voor een maatschappelijke aanpak, door onder andere meer aandacht voor persoonsvorming en 'arbeidsmarktkunde' in het onderwijs en betere begeleiding bij het maken van studie- en beroepskeuzes.

# data[].attributes.headline
Impact leenstelsel op welbevinden studenten

# data[].attributes.subject
Impact leenstelsel op welbevinden studenten

# data[].attributes.body
Onderzoek door Motivaction

# data[].attributes.body
samenvatting in Science Guide

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuws | door Frans van Heest

| Hoe ga je om met toenemende suïciderisico's en psychische klachten bij studenten? "We moeten als hoger onderwijs een warm nest zijn voor deze jongens en meiden," zegt Kees Boele (HAN).

Hoewel er nog geen groot landelijk onderzoek is, blijkt uit onderzoeken op verschillende hogescholen en universiteiten dat het probleem van psychische klachten bij studenten aanzienlijk is. In Utrecht werd onlangs een studiemiddag georganiseerd over dit thema. Hoe ga je bijvoorbeeld om met een student die aangeeft dat hij het leven niet meer ziet zitten? Op Hogeschool Windesheim blijkt namelijk dat 1 op de 5 studenten te maken heeft met een suïciderisico. Het bindend studieadvies en het leenstelsel worden door onderzoekers van hogescholen en universiteiten tijdens de bijeenkomst veelvuldig aangewezen als oorzaken.

Hoger onderwijs moet een warm nest zijn

Voorzitter van de HAN, Kees Boele ziet dat het bij zijn collega-bestuurders een onderwerp is waar nog maar weinig aandacht voor is. Bij de buren van de Radboud universiteit werd in 2017 vastgesteld dat er een groot risico op psychische klachten heerst, iets waar Boele zich al eerder over uitliet dit jaar. Boele stelt dat het hoger onderwijs een warm nest moet zijn voor deze studenten.

De eerste spreker was Jolien Dopmeijer, docent en onderzoeker aan Hogeschool Windesheim. Dit voorjaar lanceerde zij een actieplan onder andere samen met het ISO en de LSVb tegen studiedruk. Zij deed onderzoek naar studiestress onder 3100 studenten van Windesheim. "We zagen in ons onderzoek dat meer dan de helft van onze studenten enige tot ernstige mate van somberheid en angstklachten heeft. We zien dat al bij meerdere metingen. Eén op de vier studenten geeft aan burn-outklachten te hebben. Er wordt fors risicovol gedronken. Bijna 70% ervaart vaak tot zeer vaak prestatiedruk en het suïciderisico was bij onze studenten 1 op de 5 studenten, dat is heel fors."

"Dit laatste roept veel vragen op en ik zou het graag verder willen onderzoeken waarom dat zo is. We weten wel dat suïcide één van de belangrijkste doodsoorzaken is onder studenten. De conclusie van ons onderzoek is dat studenten een hoog risico lopen op psychisch-sociale klachten en bovenmatig middelen gebruiken. En die klachten zien wij vooral ook terug bij mensen die uitvallen in het hoger onderwijs."

De redenen voor deze studiedruk zijn veelal terug te brengen op twee ontwikkelingen van de afgelopen paar jaar in het hoger onderwijs, zegt Dopmeijer. "Het leenstelsel is er gekomen en de bsa-norm is verhoogd, dat levert veel druk op. Studenten in ons onderzoek geven dit ook aan als redenen waarom zij studie- en financiële druk ervaren."

Studenten zoeken heel weinig hulp

Een ander probleem is dat studenten moeilijk hulp zoeken. "Er heerst een hulp mijdende cultuur op dit moment onder studenten. Ik heb een aantal onderzoeken in voorbereiding om te kijken hoe psychische klachten bespreekbaar kunnen worden gemaakt. Wij weten dat studenten heel weinig hulp zoeken. Er sprake is van schaamte, daardoor zit het ook zo vast."

Daarom moet vooral iet aan preventieve worden gedaan om deze studenten te helpen, zo zegt Dopmeijer. "We vinden dat er een verschuiving moet plaatsvinden naar vroegtijdig signaleren. In plaats van dat we nu opeens een blik aan studentpsychologen opentrekken. Zodat deze studenten geholpen kunnen worden. Dan ben je vooral aan de achterkant zaken aan het repareren. Het is wel belangrijk dat dit gebeurt en dat er voldoende hulpverlening is. Maar we moeten vooral zorgen dat studenten vroegtijdig zelf gaan inzien met een beetje hulp dat er iets aan de hand is."

Hans Thijssen, hoogleraar filosofie die zich in zijn onderzoek bezighoudt met het onderwerp geluk, kwam bij deze bijeenkomst cijfers toelichten van een eerder onderzoek aan de Radboud Universiteit over studiedruk onder studenten.

Dat de Radboud Universiteit onderzoek doet naar het welbevinden van studenten komt voort uit het strategisch plan van de universiteit, legt Thijssen uit. Toch kon dit onderzoek niet rekenen op een warm onthaal door rectoren van andere universiteiten. "Het strategisch plan van de Radboud Universiteit stelt dat de universiteit zich inzet voor het welzijn van de maatschappij en zich inzet voor de zoektocht naar zingeving van haar studenten. Binnen dat kader heeft de rector besloten om een onderzoek uit te zetten onder studenten. Hij werd voor gek verklaard in het College van Rectoren van andere universiteiten die zeiden: 'waar begin jij aan?' Toch heeft hij doorgezet."

Uit dat onderzoek van de Radboud Universiteit blijkt dat niet al te veel studenten zich gelukkig voelen. Volgens Thijssen zijn de cijfers, "schrikbarend en ernstiger dan ik dacht. 60% van de studenten uit het onderzoek lijdt onder prestatiedruk. En 27% geeft aan dat dit veel invloed heeft op de studie en 8% zegt heel veel. 34% van de studenten zegt dat de werkdruk een grote invloed heeft op het geluksgevoel."

Thijssen legt ook uit dat de toegenomen excellentiecultuur op universiteiten de druk op studenten heeft verhoogd. "Elke universiteit in Nederland wil excellent zijn en hebben speciale programma's daarvoor. Wat de studenten teruggaven in dit onderzoek is dat dit soort marketing hen onder druk zet. Het welbevinden van studenten verliezen universiteiten uit het oog. Men is alleen nog maar bezig met de elite-studenten. Eigenlijk hebben alle studenten behoefte aan multidisciplinaire projecten, meer begeleiding of maatschappelijk georiënteerde projecten. Universiteiten moeten niet alleen prestaties vooropstellen, maar ook het welbevinden van studenten."

Studenten hebben geleerd om hulpeloos te zijn

Carolien Gravesteijn, lector ouderschap van de Hogeschool Leiden heeft eerder al een pleidooi gehouden voor meer ouderbetrokkenheid in het hoger onderwijs. Gravestijn stelde allereerst dat de switch van het vo naar het hbo vaak een grote stap is voor studenten. "Wij krijgen in ons onderzoek vaak te horen dat studenten op de middelbare school geleerd hebben om hulpeloos te zijn. Ze komen bij ons binnen, en wij moeten het eigenlijk beetje zien op te knappen voor de studenten. Het is daarom belangrijk dat die studenten meer hun stem kunnen laten horen binnen de hogeschool." Volgens haar is het meest essentiële advies om meer te investeren in de relatie die studenten onderling hebben en tussen studenten en docenten.

Ook gaat Hogeschool Leiden handvatten bieden voor docenten om het moeilijke gesprek te voeren. "Wij gaan een gereedschapskist ontwikkelen, met verschillende effectieve manieren om het moeilijke gesprek te voeren. Stel dat een jongen aangeeft: 'ik zie het leven niet meer zitten.' Op wat voor manier kun je dan het gesprek aangaan? Ik heb met veel docenten gesproken die dit probleem nog weleens tegenkomen. Dan kun je niet van alle docenten verwachten dat ze dan weten waar ze die jongen naar kunnen doorverwijzen."

Gravesteijn geeft aan dat het ook belangrijk is om ouders te betrekken als studenten in de problemen komen. Dit contact met ouders kan al in een vroeg stadium gelegd worden. "Het valt of staat met het begin. Als de student de hogeschool binnenkomt dan kan de ouder ook geïnformeerd worden middels een website of via een ouderavond. Over wat ouderbetrokkenheid betekent in het hoger onderwijs. Als je dat goed neerzet, dan heb je al heel veel winst behaald."

Zelf kwam Gravesteijn met een tragisch voorbeeld uit haar eigen beroepspraktijk waarom het belangrijk kan zijn om goed oudercontact te hebben. "Ik heb heel lang op de Haagse Hogeschool gewerkt en daar heeft een student een einde aan zijn leven gemaakt, afschuwelijk. Daar hadden de ouders, de opleiding en de vrienden het idee: 'wij wisten wel dat het niet zo goed ging, maar dat het zo extreem was wisten we niet.'"

"Wij hebben toen een heel betekenisvolle avond georganiseerd waar iedereen bij elkaar is gekomen. Als we van elkaar geweten hadden dat dit speelde in het leven van deze jongen, wie weet - maar dat weet je natuurlijk nooit - hadden we het wel kunnen voorkomen. Dit is ook een pleidooi om er open voor te staan dat als het niet goed gaat met een student, om ook het gesprek aan te gaan met de ouders."

Er is een periodieke monitor nodig

Ook Rob Bovens, Coördinator Academische werkplaats verslaving bij Tranzo, Tilburg University en voorheen lector verslaving Windesheim ziet dat er een groot gebrek is aan systematisch onderzoek. "Het vervelende is dat wij nooit stelselmatig monitoren of er prestatiedruk is. We hebben in Nederland vanuit Trimbos Instituut een onderzoek onder scholieren. Tot en met 17 en 18-jarigen weten we alles. Vervolgens kom je op de hogeschool of de universiteit en is er opeens een black box. We weten eigenlijk niet hoe het zit met de psychische gezondheid van studenten. Er zijn zo nu en dan conceptuele onderzoeken. Maar is dit een trend, is het iets dat toeneemt of afneemt? Wat nodig is, is een periodieke monitor van studentenwelzijn en psychische gezondheid."

Ook Bovens ziet als oorzaak van de toegenomen studiedruk eerder genoemde problemen met het leenstelsel en het bsa. "Een van de zaken die er ook voor gezorgd heeft en dat weten we wel degelijk op basis van onderzoek is het bindend studieadvies, dat ligt aan de basis van de prestatiedruk, maar dus ook het leenstelsel."

Bovens die oud-lector is van Windesheim heeft daar ook ervaren hoe belangrijk het is dat er een vast aanspreekpunt is voor dit vraagstuk. "Wat belangrijk is coördinatie, er moet een trekker zijn. Ik ga nu toch even terug naar Windesheim. Dat doe ik niet om mijn vorige werkgever te kakken te zetten. Maar wat je wel ziet is dat Jorien Dopmeijer bezig is met haar promotie en een project heeft opgezet, maar het is nog niet volledig in het beleid van de hogeschool opgenomen. Wat je nu ziet is dat het weer langzamerhand aan het afkalven is."

"Dat is de belangrijkste les die ik jullie mee wil geven vanmiddag. Zorg ervoor dat het in het beleid van de hogeschool en universiteit terecht komt. Zorg er ook voor dat er iemand verantwoordelijk is voor het totaal en daar ook uren voor krijgt."

Ook richting politiek Den Haag had Bovens nog een advies. "Wat echt moet gebeuren is dat ook het Ministerie van Volksgezondheid hierbij betrokken wordt. Het wordt zo vaak gezien als iets van het ministerie van OCW. Het gaat altijd over studieprestaties, studieuitval en VWS wordt daar niet bij betrokken. Wel als het gaat om suïcide preventie, dan zijn ze wel betrokken, maar het zou nog veel meer moeten."

Moeten al die internationale studenten hier wel naartoe komen?

Marian de Groot, directeur Expertisecentrum handicap + studie ziet dat studenten met psychische problemen onvoldoende hulp krijgen vanuit het hoger onderwijs. "Wij laten zelf de module van de Nationale Studenten Enquête over studeren met een beperking analyseren. Wat je daarin ziet is dat er een toename is van studenten met psychische problematiek. Studenten met psychische problemen zijn ook het minst tevreden over wat er op de hogeschool of universiteit voor hen gebeurt. Studenten met een fysieke beperking of met dyslexie zijn relatief veel tevredener. Dat betekent dat wij als hoger onderwijs minder goed raad weten met studenten met psychische problemen."

Handicap + studie ziet wel dat de studentenbonden een belangrijke rol hebben gespeeld om dit vraagstuk op de agenda te zetten. "Vergeet niet de studentenbonden ISO en LSVb. De LSVb heeft hier al jaren achtereen onderzoek naar gedaan. Je kan best wat afdingen op de kwaliteit van hun onderzoek, maar wat ze daarmee wel boven tafel hebben gehaald is dat veel studenten problemen hebben met de prestatiedruk. Het ISO heeft er ook voor gezorgd dat op alle instellingen studentenwelzijn in de medezeggenschap geagendeerd wordt. Dat is heel knap, zij nemen dat bijzonder serieus."

Ook ziet de directeur van handicap + studie dat vooral veel internationale studenten te kampen hebben met deze problematiek en vraagt zich af of het hoger onderwijs hier geen verantwoordelijkheid voor moet nemen. "Wij horen dat veel internationale studenten lijden aan eenzaamheid. Zij weten moeilijk aansluiting te vinden met Nederlanders en de Nederlandse cultuur. Veel studenten die hier naartoe komen zeggen dat ze te maken hebben met psychische problematiek. Het is bijvoorbeeld ook niet goed geregeld met de verzekeringen voor deze groep. Ik denk dat dit iets is waar wij ook aandacht voor moeten hebben. Om die reden moet je ook nadenken of je de hele tijd nou alleen maar internationale studenten hier naartoe moet halen."

Het is aan ons zelf te wijten

De laatste spreker deze middag was Kees Boele, voorzitter van de HAN die al langer aandacht vraagt voor de prestatiedruk bij studenten. Hij gaf meteen wel aan dat het een lastig probleem is. "Wat ik zeg en wat ik bepleit is heel moeilijk in de praktijk te brengen. Ook binnen de HAN, maar ik vertel dit verhaal met een steeds groter wordend hart voor al die studenten die wij in huis hebben, die steeds meer problemen hebben. Ik vraag er ook publiekelijk aandacht voor, ook in het bestuurlijke wereldje. Maar juist daar is het heel moeilijk om het op de agenda te krijgen. Ik ga uitleggen waarom dat zo is."

"Ik denk namelijk dat een deel, misschien wel een groot deel van de problemen onder studenten te wijten is aan onszelf. En met ons bedoel ik de hogescholen, universiteiten, maar laat ik me beperken tot hogeschool. Daar ben ik zelf voorzitter van. Dat komt op de manier hoe wij dingen hebben georganiseerd en wat wij doen."

"Als ik het heel kort samenvat en ik zeg daarbij dat ik chargeer: dan hebben wij sinds een jaar of 25 van hogescholen bedrijven gemaakt. Het hoger onderwijs is een institutie, als het goed is spreek je niet over een klant maar over een student. Onderwijs moet gaan niet om productiviteit, maar om betekenis van de les. Het onderwijs is een publiek goed en niet een private investering. Dat is namelijk ook het onderliggende model bij het leenstelsel."

Ik had nog hoop met Jet Bussemaker

Dat bedrijfsmatige paradigma zit heel diep zegt Boele. "Ook in al die mooie teksten van OCW. Vorig jaar had ik bij Jet Bussemaker weer hoop, maar een jaar later heb je toch weer van die prestatieafspraken. Dat vertoog van presteren zit dus heel diep. Ik snap het ook wel, want het geeft zekerheid voor veel toezichthouders en bestuurders. Ik ben niet optimistisch dat dit paradigma ook snel zal veranderen."

Toch sluit Boele niet uit dat juist de toenemende druk onder studenten een verandering teweeg kan brengen in het vertoog over hoger onderwijs. "Maar misschien dat het welzijn van studenten wel een katalysator zou kunnen zijn om dit te veranderen. Dat merk ik ook binnen de HAN. Als je het hier over hebt, dan doet dat wel wat met je. Als je zegt dat 40% van de studenten op HAN het moeilijk heeft. Dat zijn dus 14.000 studenten bij ons, van wie je het aan de buitenkant niet ziet. Dan moet je wel een hart van steen hebben als dat je niet raakt."

Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt volgens Boele dat er thuis ook steeds minder gesproken wordt en dat studenten steeds minder vaak een veilig thuis hebben. "Als je kijkt hoeveel er gepraat wordt thuis dat keldert de afgelopen 15 jaar. Was dat eerst nog negenenhalf uur per week, dat staat nu op zes uur. Jongeren hebben dus ook geen adres meer, ze hebben thuis ook steeds minder een veilig nest. De school is in hoge mate nog een soort van nest. Dus ik denk ook dat de warme kant van school zijn, juist ook in het hoger onderwijs dat we daar meer aandacht voor moeten hebben. Wij zijn geen therapeuten dat weet ik ook wel. Maar geef die jongens en meiden het gevoel dat ze een veilige basis hebben. Daar kunt u iets aan doen, u op uw manier en ik op de mijne. Dus ga morgen even met die ene collega of student zitten en even doorvragen: 'hoe gaat het met je?' Het zijn dan soort kleine dingen."
Heb je zelf hulp nodig? Dan kan je contact opnemen met 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0900-0113 of ga naar www.113.nl

# data[].attributes.attachment_link.title
Leenstelsel en bsa leiden tot depressies bij studenten - ScienceGuide

# data[].attributes.attachment_link.description
Nieuws | door Frans van Heest | Hoe ga je om met toenemende suïciderisico's en psychische klachten bij studenten? "We moeten als hoger onderwijs een warm nest zijn voor deze jongens en meiden," zegt Kees Boele (HAN). Hoewel er nog geen groot landelijk onderzoek is, blijkt uit onderzoeken op verschillende hogescholen en universiteiten dat het probleem van psychische klachten bij studenten aanzienlijk is.

# data[].attributes.body
jaarrapport 2018

# data[].attributes.headline
OCW: Naar een inclusiever hoger onderwijs

# data[].attributes.subject
OCW: Naar een inclusiever hoger onderwijs

# data[].attributes.body
Gezamenlijke ambities van betrokken partijen op het gebied van studentenwelzijn en inclusiever hoger onderwijs.

# data[].attributes.body
campagne van ministerie van VWS om depressie onder jongeren bespreekbaar te maken

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Nieuwsbericht | 09-01-2018 | 13:00
'Hey! Het is oké, maak depressie bespreekbaar!'
Met deze nieuwe campagne wil het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) depressie bespreekbaar maken. Dat is belangrijk, want in Nederland hebben ruim 800.000 mensen een depressie. Het ministerie heeft onlangs een peiling laten doen onder risicogroepen. Daaruit blijkt dat jongeren (13-18 jaar) en jonge vrouwen (18-35 jaar) met een depressie of depressieve gevoelens wel over hun situatie willen praten. Maar de overgrote meerderheid vindt het lastig om zelf het gesprek te beginnen. Tegelijkertijd vermijden vrienden en familie het onderwerp vaak omdat ze bang zijn de ander te kwetsen. Om deze vicieuze cirkel te doorbreken start het ministerie van VWS vandaag de campagne. Op het Segbroek College in Den Haag hebben vanochtend vijftig leerlingen met staatssecretaris Paul Blokhuis de Hey-vlag gehesen. Met deze symbolische handeling laten zij zien dat depressie een serieus probleem is dat we kunnen aanpakken door er met elkaar over te praten.

"Een depressie kan ons allemaal overkomen," zegt staatssecretaris Blokhuis. "Bijvoorbeeld na het verlies van een dierbare, of denk aan een burn-out. Met hulp van familie of vrienden kun je daar misschien wel weer uitkomen. Maar vooral jongeren en jonge vrouwen hebben het gevoel er niet over te kunnen praten. Dat is ontzettend verdrietig. Want door erover te praten, kun je voorkomen dat klachten uitgroeien tot een allesoverheersend probleem. Dat kan beginnen met een simpel 'hey'. Door het bespreekbaar te maken, hebben mensen die depressief zijn niet langer het gevoel er alleen voor te staan. Dat is heel waardevol, want iedereen moet kunnen meedoen."

Ruim driekwart van de omstanders zegt depressieve signalen niet altijd aan te kaarten

Uit de peiling blijkt dat meer dan de helft van de jongeren en de jonge vrouwen het prettig vindt als iemand uit hun omgeving het gesprek begint over hun situatie. Het liefst in een fysiek één-op-één gesprek (79%). 'Hey' is voor omstanders letterlijk het begin van een gesprek. Want ook omstanders vinden het lastig om het gesprek te starten. Bijna de helft (45,6%) wacht liever af tot iemand er zelf over begint. Het risico is dat degene met depressieve signalen daardoor in een isolement komt en klachten verergeren. Slechts 24,4% van de respondenten zegt vermoedens van depressie altijd aan te kaarten bij de betreffende persoon. En dat terwijl bijna iedereen (98,6%) zegt één of meerdere signalen van depressie te herkennen. Men gaat het onderwerp vaak uit de weg om de persoon niet te willen kwetsen. Ook twijfelen veel omstanders of ze kunnen helpen en willen ze geen bemoeial zijn.

Over de campagne

Met de campagne 'Hey! Het is oké, maak depressie bespreekbaar' en Heyhelpt.nl wil het ministerie van VWS het gesprek over depressie op gang brengen. De campagne besteedt extra aandacht aan jongeren en jonge vrouwen. Maar ook voor andere mensen met een depressie of psychische aandoening is het belangrijk om hierover te praten. De komende periode vinden er onder de Hey-vlag verschillende activiteiten plaats om mensen te stimuleren met elkaar in gesprek te gaan. Zo is op woensdag 7 februari 2018 Moodcamp in Beesd. Op Moodcamp vind je onder andere de Moodcamp Obstacle Run (2 km lang met zo'n 10 hindernissen). Elke hindernis staat symbool voor een dat je kunt ervaren als je een depressie hebt.

Over de peiling

De peiling is van 22 tot en met 27 november 2017 uitgevoerd door PanelWizard in opdracht van het ministerie van VWS. Aan de peiling namen 1.513 respondenten deel waarvan 152 jongeren van 13 tot en met 18 jaar en 277 jonge vrouwen van 18 tot en met 35 jaar met (signalen van) depressie. Daarnaast namen er 1.084 respondenten vanaf 16 jaar deel die iemand kennen met (signalen van) depressie.

# data[].attributes.attachment_link.title
'Hey! Het is oké' campagne maakt depressie bespreekbaar

# data[].attributes.attachment_link.description
'Hey! Het is oké, maak depressie bespreekbaar!' Met deze nieuwe campagne wil het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) depressie bespreekbaar maken. Dat is belangrijk, want in Nederland hebben ruim 800.000 mensen een depressie. Het ministerie heeft onlangs een peiling laten doen onder risicogroepen.

# data[].attributes.headline
Huisarts ziet aantal studenten met psychische problemen stijgen: ‘De nood is hoog’

# data[].attributes.subject
Huisarts ziet aantal studenten met psychische problemen stijgen: ‘De nood is hoog’

# data[].attributes.body
uit De Volkskrant

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Aan het einde van dit studiejaar viel het Cees Jansen (64), studentenhuisarts aan de Universiteit Twente, ineens op: de toename van de aanvragen voor ziektebriefjes waarmee studenten uitstel hopen te krijgen voor examens.

Aan het einde van het jaar zit daar altijd wel een piek in. Maar dit jaar waren het er ineens wel heel erg veel, zegt Jansen. 'Ik kreeg er soms wel vier of vijf achter elkaar. Ze proberen alles erbij te halen om maar te kunnen verantwoorden dat ze hun deadline niet halen.'

Opeenstapeling

Het is een symptoom van een probleem dat Jansen, al 32 jaar huisarts waarvan negen jaar op de universiteit, ziet groeien: steeds meer studenten kampen met psychische problemen. De oorzaak is volgens hem een opeenstapeling van stressfactoren: toegenomen prestatiedruk op universiteiten, angst voor schulden, de invloed van sociale media.

Dat uit zich in vermoeidheidsklachten, angstaanvallen en concentratiestoornissen. Soms gaan die gepaard met verslavingsproblemen, zegt praktijkondersteuner Saskia Schipper, gespecialiseerd in verslavingszorg. Zij komt op haar spreekuur regelmatig studenten tegen die verslaafd zijn aan alcohol, drugs, overmatig gamen of internetporno. De nood is hoog, zegt Jansen. 'Psychologen zijn niet aan te slepen.'

Hoe groot is het probleem precies?

Jansen: 'Ik heb geen cijfers, maar ik kan uit eigen ervaring zeggen dat het probleem de laatste jaren groter is geworden. Studenten komen vaak bij mij met lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, buikpijn, eczeem of vermoeidheid. Maar als ik in mijn agenda zie dat ik vijf mensen achter elkaar heb met dat soort klachten, dan weet ik genoeg. Dat is geen toeval.'

Schipper: 'Ik kan alleen maar zeggen hoeveel mensen ik per week zie. Dat zijn er acht tot twaalf. En mijn collega hetzelfde.'

Jansen: 'Dat is sowieso het topje van de ijsberg. Wij zien alleen de studenten die hulp zoeken. Niet de mensen die op hun kamertje zitten weg te kwijnen.'

Is het studentenleven zoveel zwaarder geworden?

Jansen: 'Het is natuurlijk een probleem van de hele samenleving. Maar je ziet onder jongeren meer problemen dan vroeger. In de tijd dat ik studeerde kon je nog eeuwige student zijn. In mijn studentenhuis woonde ik naast een jongen die tien jaar psychologie studeerde. Dat kan allang niet meer. Studenten van nu moeten presteren, dat wordt ze hier met de paplepel ingegoten. Als je vertraging oploopt in je studie heeft dat onmiddellijk grote gevolgen.'

Schipper: 'Financiële problemen spelen ook een rol. Om te studeren moet je lenen. Veel studenten zijn bang om schulden op te bouwen. Om dat te voorkomen nemen ze allerlei bijbaantjes. Dat levert ook weer stress op. Tegelijkertijd proberen ze tegenover de buitenwereld het beeld op te houden dat het allemaal wel goed gaat. Om mee te tellen moet je een fantastisch Instagramaccount hebben dat laat zien wat voor geweldig leven je hebt: lekkere etentjes, leuke feestjes, mooie vakanties, verre reizen. Die druk is enorm.'

De studienormen zijn opgeschroefd. Zijn studenten ook drukker geworden?

Jansen: 'Ik vraag weleens hoe hun agenda eruit ziet. Dan hoor je dat ze overdag op de universiteit zijn. 's Avonds zitten ze bij een dispuut of doen ze bestuurswerk, want dat willen ze ook gedaan hebben. Dan moeten ze nog drie keer sporten per week. Er is geen moment rust. Zoals sporters overtraind kunnen raken, zo kunnen studenten last krijgen van een te vol hoofd.'

Schipper: 'Op een gegeven moment houdt het op. Je ziet mensen onder die druk uitvallen. Anderen vluchten in verslaving, zoals alcohol of cannabis. Dan heb je nog de prikkels van het internet. Ik kom jongens tegen die overmatig gamen of verslaafd zijn aan porno. Dat draait niet om seks, maar om de roeservaring. Even uit de werkelijkheid stappen, even geen druk meer ervaren.'

Dat studenten drinken en blowen is van alle tijden. Wat maakt dat het nu erger is?

Jansen: 'De overgang van middelbare school naar de universiteit is altijd al groot geweest. Op school zijn ze nog lekker bij pappie en mammie thuis, voor eten en drinken wordt gezorgd. Als student wordt van je verwacht dat je zelfstandig kunt functioneren. Wat ik merk aan jonge mensen is dat er minder structuur in hun opvoeding zit dan vroeger. Jongeren van nu zijn vrijer opgevoed. Ouders zijn vaak druk en met zichzelf bezig. Wat ik ook zie, is dat jongeren het minder gewend zijn om met teleurstellingen om te gaan. Van hun ouders kregen ze altijd een aai over hun bol. Dat is leuk, maar je moet in je jeugd ook leren om teleurstellingen te verwerken.'

Schipper: 'Ik hoor vaak van studenten dat ze het thuis niet gewend zijn om over dit soort zaken te praten. De vragen die jij stelt over emoties zou mijn moeder nooit vragen, zeggen ze tegen mij.'

Bij studentenverenigingen en disputen heerst een drink- en drugscultuur volgens jullie.

Schipper: 'Ik heb een jongen geholpen met een alcoholverslaving. Die nam maltbier mee naar de studentenkroeg. Dan valt het niet zo op, dacht hij. Maar dan hoor je dat het not done is om niet mee te drinken. Als iedereen dronken wordt en jij als enige nuchter blijft, kun je niet meer communiceren, dan is het niet gezellig meer. Dat is groepsdruk.'

Jansen: 'Ik vraag altijd aan studenten die in mijn praktijk komen hoeveel ze drinken. Ik kom regelmatig studenten tegen die dertig glazen of meer per week drinken.'

Schipper: 'Je ziet ook bingedrinkers: studenten die een of twee keer per week echt fors drinken: vijftien glazen of meer op een avond. Er is een grote groep die daar zonder problemen doorheen komt en op een gegeven moment wakker wordt geschud. Maar met een deel gaat het niet goed. Ik zie aan het einde van het eerste jaar altijd wel een piekje van studenten die het niet gaan redden.'

Hoe reageren studenten daar zelf op?

Jansen: 'Het fijne aan onze patiënten is dat het allemaal slimme mensen zijn. Je kunt ze gemakkelijk dingen uitleggen. Het gevaar is dat ze alles willen rationaliseren. Dat leren ze tijdens hun studie, dat ze overal een verklaring voor moeten zoeken. Het gevaar is dat ze daarin doordraven.'

Schipper: 'Onze studenten zitten vaak te veel in hun rationele brein en verwaarlozen de emotionele kant. Ze vergeten hun grenzen te bewaken. Als je voelt dat je moe bent, dat je moet eten, dat je even moet ontspannen en je negeert dat omdat je brein maar doorgaat, dan zorg je slecht voor jezelf.'

De TU Twente heeft ook veel buitenlandse studenten. Hoe gaat het daarmee?

Schipper: 'Daar zijn de problemen vaak nog groter. Daar zie je aanpassingsproblemen, moeite met cultuurverschillen, eenzaamheid. Nog los van de taal vinden Aziatische studenten het sowieso moeilijk hun gevoelens te uiten. Laatst was een buitenlandse studente helemaal van de radar verdwenen. Ze liet niets meer van zich horen op sociale media, niemand wist waar ze was, ze deed de deur niet open, alles was donker. Daar ben ik toch even gaan kijken. Ze was heel erg depressief, kon de studiedruk niet meer aan en durfde thuis niet te vertellen dat het niet lukte.'

Kan de universiteit hier iets aan doen?

Jansen: 'Het is niet zo dat er niets gebeurt. We hebben studiebegeleiders en studentenpsychologen. Maar de wachttijd daar is opgelopen tot drie maanden.'

Schipper: 'Ik denk dat er wel kansen liggen voor de universiteit om meer te doen. Je kunt gaan praten met studentenverenigingen over drankmisbruik. Je kunt alcohol duurder maken, het aanbod van andere dranken groter maken, of de schenktijden aanpassen: moet je alcohol wel de hele dag toestaan?

Overdag een schenkverbod invoeren, alcohol duurder maken: daar verander je een cultuur niet mee.

Schipper: 'Dat klopt. Het zal een hele tijd duren voordat je een cultuuromslag kunt bewerkstelligen. Twente heeft het imago van een groene en sportieve universiteit. Daar hoort een gezonde leefstijl bij.'

Jansen: 'Ik heb ervoor gepleit om een extra assistent zoals Saskia erbij te krijgen, daar is enorme behoefte aan. Maar zolang je aan de basis niets verandert, lost dat uiteindelijk niets op.'

# data[].attributes.attachment_link.title
Huisarts ziet aantal studenten met psychische problemen stijgen: 'De nood is hoog'

# data[].attributes.attachment_link.description
Aan het einde van dit studiejaar viel het Cees Jansen (64), studentenhuisarts aan de Universiteit Twente, ineens op: de toename van de aanvragen voor ziektebriefjes waarmee studenten uitstel hopen te krijgen voor examens. Aan het einde van het jaar zit daar altijd wel een piek in.

# data[].attributes.headline
Jolien Dopmeijer et al: Onderzoek studieklimaat, gezondheid en studiesucces

# data[].attributes.subject
Jolien Dopmeijer et al: Onderzoek studieklimaat, gezondheid en studiesucces

# data[].attributes.headline
Gubbels & Kappe: Stress en bevlogenheid bij studenten

# data[].attributes.subject
Gubbels & Kappe: Stress en bevlogenheid bij studenten

# data[].attributes.headline
LSBb: Van succes-student naar stress-student

# data[].attributes.subject
LSBb: Van succes-student naar stress-student

# data[].attributes.body
online gezondheidscheck en feedback in combinatie met monitoronderzoek

# data[].attributes.attachment_link.title
VERGELIJK JEZELF MET MEDESTUDENTEN: DOE DE TEST EN ONTVANG FEEDBACK! | studentengezondheidstest

# data[].attributes.attachment_link.description
Deze website is onderdeel van het Bureau studentenartsen van de universiteit van Amsterdam. Test zelf je gezondheid.

# data[].attributes.headline
Infographic Stress en bevlogenheid bij HBO studenten

# data[].attributes.subject
Infographic Stress en bevlogenheid bij HBO studenten

# data[].attributes.body
Infographic lectoraat studiesucces Inholland

# data[].attributes.body
Infographic lectoraat studiesucces Inholland

# data[].attributes.body
initiatief om mentale gezondheid bespreekbaar te maken onder studenten

# data[].attributes.attachment_link.description
Van 1 tot 10 oktober zet Vlaanderen in op meer veerkracht via tal van acties. Zo biedt het Studentengezondheidscentrum & MindMates op donderdag 5 oktober van 11u tot 13u op het Van DaleCollege gratis "verwensoep" aan voor iedereen. Wees dus van harte welkom!

# data[].attributes.body
site met informatie voor studenten over zowel studiegerelateerde als algemene gezondheidsvragen

# data[].attributes.attachment_link.description
Zoek jij een snelle maar betrouwbare bron voor gezondheidsinformatie? StudieStress.nl biedt je informatie over zowel studiegerelateerde als algemene gezondheidsvragen onder studenten: Overzichtelijke verwijzingen naar hulpverleners en andere voorzieningen.

# data[].attributes.body
site met persoonlijke verhalen van studenten over het zoeken van hulp

# data[].attributes.attachment_link.description
26 Studenten vertellen over hun psychische klachten in samenhang met hun studentenleven

# data[].attributes.body
translation and transfer of scientific knowledge to help improve the mental health of youth

# data[].attributes.attachment_link.description
What are Mental Disorders? What is Brain Injury? What is Stigma? We need to know as much about our minds as we do our bodies.site

# data[].attributes.body
booklet with abstracts

# data[].attributes.body
antwoorden op kamervragen door minister OCW Ingrid van Engelshoven

# data[].attributes.body
documentaire over prestatiedruk onder jongeren

# data[].attributes.attachment_link.title
Stress to Impress - Prestatiedruk onder jongeren

# data[].attributes.headline
Mare (Universiteit Leiden): Leukste tijd van je leven?

# data[].attributes.subject
Mare (Universiteit Leiden): Leukste tijd van je leven?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Studenten lijken steeds gevoeliger te zijn voor depressies, blijkt uit onderzoek. De studentenpsycholoog spreekt van 'een verloren generatie'. Maar erover praten blijft taboe. 'Als vrienden vragen hoe het gaat, verwachten ze "goed" als antwoord.'
'Twintig jaar geleden hadden vooral veertigers te maken met een depressie', vertelt Emile Dingjan, studentpsycholoog. 'Maar de leeftijd is aan het zakken. Er is een groot aantal mensen met depressieve klachten in de leeftijd van 20 tot 28 jaar, en dat is zorgwekkend. Ik merk dat ook bij deze generatie studenten. Ik denk zelfs dat je kunt spreken van een verloren generatie. De druk van de prestatiemaatschappij speelt een rol, en de crisis ook. Sommige studenten komen nauwelijks aan werk, terwijl zij toch behoorlijk veel op hun cv hebben staan.'

Ook studentendecaan Marcel Melchers ziet veel studenten rondlopen met psychische problemen. 'Er zijn hoge verwachtingen vanuit de maatschappij. Door sociale media lijkt het alsof iedereen een fantastisch leven heeft. Dan denk je dat het leven van anderen leuker is dan dat van jou. Er wordt ook vaak tegen studenten gezegd dat de studententijd de leukste tijd van je leven is, maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn.'

Dat jongeren meer antidepressiva gebruiken, bleek vorige week in een uitzending van Zembla. Tussen 2007 en 2015 is het gebruik van anti-depressiva onder jongeren tot 21 met veertig procent toegenomen, aldus de Stichting Farmaceutische Kengetallen. Ook bleek in 2013 uit een enquête van de Landelijke Studentenvakbond dat de helft van de 1100 ondervraagden ervaringen heeft met psychische klachten.

'Als je via een enquête meet, krijg je veel hogere schattingen dan wanneer de klachten door een klinicus worden beoordeeld', nuanceert de Leidse hoogleraar psychologie Willem van der Does. 'Maar depressie is zeker niet zeldzaam onder studenten. Je studententijd is ook een onzekere tijd, je wordt zelfstandig. Ik denk wel dat jongeren steeds meer prestatiedruk ervaren. De vraag is of je er iets aan moet doen, aangezien de meeste depressies onder jonge mensen kort duren.'

In België doen ze er wel iets aan, zegt professor Ronny Bruffaerts van de Katholieke Universiteit Leuven. 'Een derde tot een kwart van de Belgische studenten heeft psychische problemen. Eén op de vijf loopt het risico op een depressie, tegenover dertien procent van de totale bevolking. Van eerstejaarsstudenten met zelfmoordgedachten loopt driekwart in het derde jaar hier nog mee rond. Er gaan jaren overheen voor mensen op zoek gaan naar behandeling. Ze denken dat het niet nodig is. Maar als een eerstejaars vijf jaar wacht, bestaat er een kans dat zij of hij een drop-out wordt.'

Om dat te voorkomen heeft de Leuvense universiteit een buddyprogramma opgericht waarbij eerstejaarsstudenten worden gekoppeld aan een ouderejaars: MindMates.

Bruffaerts, die de studentenpopulatie nauwgezet volgt: 'Hoe meer de student zich verbonden voelt met de omgeving, hoe beter de buffer tegen depressie. Door het contact met ouderejaars leren de studenten eerder mensen kennen. Depressie leidt tot uitval omdat studenten blijven rondlopen met hun problemen. De conclusie van ons onderzoek is ook een soort opdracht aan universiteiten. De behandeling is al toegankelijk, maar ik zou graag willen dat ze het een tandje zouden bijstellen door hulp meer preventief aan te bieden.'

De Leuvense studente Tessa Ceusters (20) is een van de MindMates-buddy's. 'Psychische problemen zijn onder studenten taboe. Er wordt weinig over gepraat. Leuven is een echte studentenstad, er is altijd feest. Je móét het leuk hebben, je studententijd móét de beste tijd van je leven zijn. Als vrienden vragen hoe het gaat verwachten ze "goed" als antwoord. Als je dan psychische problemen hebt, kun je er niet echt bij een leeftijdgenoot mee terecht. Dan is het nodig dat je laagdrempelig bij iemand terechtkunt om te praten, gehoord te worden en om eens samen een activiteit te doen.'

Bruffaerts: 'MindMates is voor iedereen toegankelijk, dus ook voor studenten zonder psychische klachten. Dat vermindert het stigma dat aan depressie kleeft. Mensen zoeken zo sneller hulp, denken we.' 'Je moet het ergens kunnen bespreken, maar het is moeilijk om erover te praten als je studeert', zegt ook studentendecaan Melchers.

'Veel studenten onderkennen de problemen niet', vult psycholoog Dingjan aan. 'Maar hoe langer je wacht met behandelen, hoe moeilijker het wordt.' Daarom is het zaak 'om zo drempelverlagend mogelijk te zijn', aldus Melchers.

Wie door een depressie studievertraging oploopt, kan uitstel vragen voor opdrachten of tentamens. Het is zelfs mogelijk om een jaar extra studiefinanciering te krijgen. Maar dat gebeurt niet zomaar, waarschuwt de decaan. 'Iemand moet een verwijzing hebben van een arts of psycholoog.'

En wat nu als iemand een jaar op een barkruk heeft doorgebracht? 'Daar kijken we ook serieus naar. Ook die barkruk kan een vlucht zijn. Sommige mensen lijken een feestneus, maar zijn eigenlijk heel eenzaam.'

Drank komt het psychisch welzijn niet ten goede, zegt Bruffaerts. 'Studenten van 18 tot 22 jaar gebruiken meer alcohol. Vanaf het 23e levensjaar gaat men over het algemeen minder drinken vanwege een baan of door intieme relaties. Maar dat betekent wel dat ze enkele jaren rondlopen met die problemen.'

Dingjan: 'We maken ook een onderscheid tussen depressie die wordt veroorzaakt door cannabisgebruik en gevallen waarbij drugsgebruik geen rol speelt. Daar kom ik vrij snel achter door te vragen of de student eerder al last had van depressieve gevoelens. Dan blijkt bijvoorbeeld dat er sprake is van een ongunstige thuissituatie of de dood van een dierbare. Maar ook meer recente gebeurtenissen kunnen een rol spelen, zoals tentamens die niet naar wens zijn verlopen. Ambitieuze studenten zijn vaak meer vatbaar voor een depressie omdat ze hoge verwachtingen hebben van zichzelf of van hun studie. Je komt misschien verder, maar je wordt ook eerder teleurgesteld.'

Eenzaamheid lijkt een grote valkuil bij depressie. Een sociaal netwerk is dan ook onmisbaar, vindt Dingjan. 'Anders blijf je hangen in negatieve, sombere emoties. Dan is het heel lastig om eruit te komen. Je aan je eigen haren uit het moeras trekken gaat voor een depressie echt niet op. Houd daarom je vitaliteit in het oog. Ga iets doen, neem een bijbaan of ga sporten. Anders sluipt de motivatie uit je lichaam en ben je na een week al moe van het optillen van een krant. Geef jezelf een dagstructuur. Vaak liggen depressieve studenten 's morgens lang in hun bed, en gaan ze pas na middernacht slapen. Zet dus de wekker om acht uur en doe het wat rustiger aan, maar kom wel je bed uit.'

Zou het een goed idee zijn om een buddy-systeem als in Leuven in Leiden in te voeren?

'We zetten dat vooral in voor studenten met autisme', zegt Melchers. 'Deels omdat het aanbod aan buddy's beperkt is en deels omdat het aan financiën ontbreekt. Maar als we over genoeg mensen en geld zouden beschikken zou ik zoiets als decaan zeker zien zitten.'
Drie Leidse studenten wilden over hun depressie praten, maar alleen onder een gefingeerde naam. 'Ga vooral hulp zoeken. Anders ben je echt de sjaak.'
Overdag is lijden, dus dan sliep ik

Paul (30): 'Toen ik op mijn achttiende begon met studeren ging het eigenlijk al fout. Dingen lukten niet, en ik had het gevoel dat mijn leven uitzichtloos was. Ik heb jaren thuisgezeten. Overdag is lijden, dus dan sliep ik. 's Nachts maakte ik mezelf zo moe mogelijk, zodat ik niet na hoefde te denken over mijn situatie. Ik zocht afleiding in gamen, dan kon ik even alles vergeten. Op mijn éénentwintigste ben ik toch in therapie gegaan. Ik kreeg medicijnen. Ik ervoer geen pieken meer, maar ook geen dalen. Als je je niet constant rot voelt, kun je weer dingen doen.
'Op mijn vijfentwintigste ben ik weer begonnen aan mijn studie. Ik leerde ook om zelfstandig te worden en een ritme aan te brengen in mijn leven. Nu gaat het redelijk goed met me, ik ga naar college en ik heb een parttime baan. Maar het risico op een terugval blijft. Dat alles snel moet, legt extra druk op je, en werkt eerder averechts. Tegen de overheid zou ik willen zeggen: neem jonge mensen hun toekomst niet af door onnodige grenzen te stellen. Studenten die lijden aan een depressie moeten vooral hulp zoeken. Anders ben je echt de sjaak.'

Ik wens niemand het leven dat ik leid toe

Belle (22): 'Psychische problemen zitten bij mij in de familie. Door fysieke gezondheidsproblemen ben ik van jongs af aan van ziekenhuis naar ziekenhuis gesleept. Omdat er altijd iets met me was, werd ik gepest. Thuis had ik constant ruzie met mijn zus, mijn moeder zat aan de antidepressiva, mijn vader is weggelopen toen ik anderhalf was. Op mijn dertiende ging ik mezelf beschadigen, op mijn veertiende deed ik mijn eerste zelfmoordpoging. Ik rookte niet omdat het stoer was, maar omdat ik wist dat je er dood aan gaat. Op school lunchte in mijn eentje op de wc, zodat niemand zag dat ik alleen was. Toen ik zeventien was kreeg ik fibromyalgie, reumatiek waarbij je spieren zich niet ontspannen. Artsen weigerden me Valium (werkt zowel kalmerend als spierontspannend, red) voor te schrijven. Ze vonden dat ik te jong was om zoveel problemen te hebben.
'Depressie is een heel groot taboe, zeker in je studententijd. Je moet doorgaan, opdrachten inleveren en papers schrijven. Het zou de leukste tijd van je leven moeten zijn, maar dat is het niet. Depressie wordt gezien als zwakte, dat maakt het heel lastig om over te praten. Ik ben er pas in mijn tweede jaar achter gekomen dat er een studentenpsycholoog is. Docenten gaan je zien als een probleem omdat je deadlines mist. Iedereen gaat je trouwens zien als een probleem. Ik zou meer mentale begeleiding willen van de universiteit. Ik wens het leven dat ik leid niemand toe. Als mensen voor één dag mij zouden zijn, zouden ze me niet veroordelen. Gelukkig heb ik twee katten, zij zorgen ervoor dat ik moet blijven leven en iedere dag mijn bed uitkom. '

Je mag niet de wereld de schuld geven

Samuel (22): 'Het begon vier jaar geleden, op mijn achttiende, in de zomer voor ik naar de hogeschool zou gaan. Sinds mijn elfde lijd ik aan een angststoornis, maar daar kreeg ik toen steeds meer last van. Ook vond ik het moeilijk om me aan te passen aan mijn nieuwe omgeving. Later bleek dat ik autisme heb, maar dat wist ik toen nog niet. In hetzelfde jaar begon ik met drinken, op een gegeven moment drie flessen sterk per week. In die periode heb ik ook aan zelfbeschadiging gedaan. De effecten van de alcohol en de zelfbeschadiging versterkten elkaar: je voelt je kut omdat je het één doet en dus ga je het ander doen. Je denkt ook dat je niet beter verdient. Op een avond heb ik in een dronken bui mijn polsen doorgesneden. Ik werd wakker in het ziekenhuis. Daarna ben ik nog lang onderzocht, ik ging in behandeling bij een psychiater en kreeg medicijnen.
'Op mijn twintigste ging ik na het vwo naar de universiteit. De begeleiding is er veel beter dan op de hogeschool. Ik heb ieder blok een gesprek met mijn studiebegeleider en voel me echt een persoon, geen nummer. Er zijn studentenpsychologen en -decanen, je kunt overal terecht. Nu word ik begeleid door Stumass, een organisatie opgericht voor studenten met een autismespectrumstoornis. Daar leer ik om dingen los te laten en vertrouwen te hebben in mensen. Ik wil blijven studeren. Je mag niet de wereld de schuld geven van je depressie. Je moet bezig blijven. Anders kom je er nooit uit.'

Zie ook: Raampje in je hoofd

# data[].attributes.attachment_link.description
Studenten lijken steeds gevoeliger te zijn voor depressies, blijkt uit onderzoek. De studentenpsycholoog spreekt van 'een verloren generatie'. Maar erover praten blijft taboe. 'Als vrienden vragen hoe het gaat, verwachten ze "goed" als antwoord.' 'Twintig jaar geleden hadden vooral veertigers te maken met een depressie', vertelt Emile Dingjan, studentpsycholoog.

# data[].attributes.body
Studentengeluk op de Hogeschool Rotterdam

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
Als je het promotiemateriaal van de Hogeschool Rotterdam bekijkt, zie je foto's van frisse, lachende studenten. Uit onderzoek van Profielen blijkt dat deze plaatjes de waarheid vertellen: de gemiddelde HR-student is gelukkig en gezond. Toch is het studentenleven niet altijd even leuk: 7,1 procent van de studenten vindt zichzelf depressief. 55 studenten die de vragenlijst invulden, deden afgelopen jaar een zelfmoordpoging.

Met het overgrote deel van de HR-studenten gaat het goed. Voor 75 procent van hen is het glas halfvol: ze hebben geen studievertraging of functiebeperking en rapporteren geen depressieve klachten. Een kwart van de studenten is 'heel gelukkig', slechts 1,2 procent is 'ongelukkig'. Dat is ook niet gek want ze wonen in Nederland. Een dolgelukkig land: alleen Denen, Zwitsers, IJslanders, Noren, Finnen en Canadezen zijn volgens het World Happiness Report van 2016 gelukkiger dan wij. Kortom, het leven lacht de HR-student toe.
Als we studenten vragen waar ze gelukkig van worden, dan krijgen we de volgende antwoorden:

Al die gelukkige mensen kennen ook donkere dagen, de gemiddelde student heeft er zeven per maand. Slechts 11 procent van de studenten die de lijst heeft ingevuld, heeft nooit dagen waarop hij geen zin heeft om ook maar iets te doen. De helft van de studenten is weleens een langere periode neerslachtig. Hoe gelukkig je ook bent, er komt een moment waarop het even niet zo lekker gaat. Als de verkering uit is, als er een naaste of huisdier overlijdt of als dingen gewoon even tegenzitten. Verdriet en stress maken het leven soms lastig, maar meestal gaat het na een paar nachten goed slapen of een paar goede gesprekken met een vriend, ouder of decaan weer beter.

Als het sombere gevoel langer aanhoudt en het dagelijks leven overneemt, kan het dipje zijn uitgegroeid tot een depressie. Volgens het Trimbos-instituut krijgt ongeveer twintig procent van de mensen in zijn leven te maken met een depressie. En dat is echt wat anders dan een dipje: het is een psychische aandoening die voor een langere periode (gemiddeld drie maanden, maar soms jarenlang) alle kleur en lol uit het leven zuigt en dodelijk kan zijn.

Wat het meest opvalt, zijn de aantallen. Niet dat die getallen bijzonder zijn. Ze lopen ongeveer gelijk met de landelijke cijfers, maar als je ze terugbrengt naar klassen is het indrukwekkend. Zeven procent van de studenten vindt zichzelf depressief, dat zijn twee tot drie mensen per klas. Zes procent slikt of slikte antidepressiva. Een kwart van alle studenten heeft ooit overwogen een einde aan zijn leven te maken, een procent heeft het afgelopen jaar daadwerkelijk een poging gedaan.

In iedere klas zitten dus mensen die hebben overwogen een einde aan hun leven te maken, dat nu overwegen of juist hard tegen dat gevoel strijden.

Studievertraging

Het kan geen verrassing zijn dat studenten die geplaagd worden door sombere gevoelens het slechter doen op school. Hoe verder de vertraging oploopt, hoe naargeestiger het allemaal wordt. Studenten die een studievertraging van een halfjaar of meer hebben, rapporteren vaker depressieve klachten. De meeste studenten (69,8 procent) zijn overigens blij met hun studie, 16,6 procent van de studenten heeft minder dan een jaar studievertraging, 13,1 procent meer dan een jaar.

Verslaving

Een derde van de studenten geeft aan verslaafd te zijn. De meeste studenten zijn slechts aan één ding verslaafd, een derde aan twee dingen. Studenten die een verslaving rapporteren, hebben ook meer last van depressieve gevoelens. Gokverslaafden spannen wat dat betreft de kroon: zij hebben het heel zwaar.

Verslaafd aan:

Religieuze studenten vaker depressief

In de vragenlijst zijn we op zoek gegaan naar verklaringen voor het (on)geluk dat de invullers rapporteerden. We hebben studenten gevraagd waar hun moeder is geboren, of hun ouders nog bij elkaar zijn, of ze tevreden zijn met hun woonsituatie, hun gezin en of ze een functiebeperking hebben. Uit al die antwoorden bleek dat religie een van de meest significante voorspellers is van depressie.

Twee derde van de ondervraagde studenten is atheïst of niet gelovig. Samen met christenen zijn dit de gelukkigste mensen. Zij rapporteren de minste depressieve gevoelens, slikken het minst vaak antidepressiva en doen de minste zelfmoordpogingen. Zelfs als we de invloeden van een eventuele ongelukkige jeugd wegpoetsen, zien we dat moslims, boeddhisten, hindoestanen, joden en mensen met een 'ander geloof' vaker ongelukkig zijn.

Over de praktiserende joden die aan dit onderzoek hebben meegedaan, moeten we ons zorgen maken. Deze jongens en meisjes hebben momenteel bijzonder weinig lol in het leven.

1. Niet religieus 56,3%

2. Christen 23,3% (van wie 6,7% zichzelf als praktiserend omschrijft)

3. Moslim 7,3% (van wie 2,3% zichzelf als praktiserend omschrijft)

4. Hindoe 1,5% (van wie 0,3% zichzelf als praktiserend omschrijft)

5. Boeddhist 0,6% (van wie 0,2% zichzelf als praktiserend omschrijft)

6. Jood 0,4%(van wie 0,2% zichzelf als praktiserend omschrijft)

7. Ander geloof 2,8%

Functiebeperkingen en psychische aandoeningen

Een functiebeperking of psychische aandoening kan het studiesucces negatief beïnvloeden. 70,4 procent van de studenten heeft geen functiebeperking. De rest is als volgt verdeeld:

Een kwart van deze studenten heeft één beperking of psychische aandoening, vijf procent geeft aan van twee beperkingen last te hebben, één procent van drie en een handjevol vinkte vier of meer beperkingen/aandoeningen aan. Studenten met een functiebeperking rapporteren vaker depressieve gevoelens dan studenten zonder functiebeperking. Er zit wel een verschil tussen de verschillende beperkingen: studenten met ADHD, ADD of een autisme spectrum stoornis hebben meer depressieve gevoelens dan de rest.

1 of 2 depressieve mensen per klas

De meeste HR-studenten zijn gelukkig, zo blijkt uit ons onderzoek, maar wie worstelt met depressieve gevoelens is niet alleen. In iedere klas zitten minstens een of twee mensen die depressief zijn.

Studenten met depressieve klachten kunnen al op verschillende plekken terecht met hun sores, maar ze zijn daar nog lang niet allemaal van op de hoogte.

Slechts 11 procent van de studenten met een beperking maakt gebruik van de voorzieningen die de HR heeft (zoals PowerPlatform, extra tentamentijd, versoepeling aanwezigheidsplicht). Het grootste gedeelte (70 procent) geeft aan geen voorzieningen nodig te hebben. 13,8 procent wist niet dat er voorzieningen zijn of vindt dat de bestaande voorzieningen niet helpen. Deze groep geeft - niet verrassend - vaker aan last te hebben van depressieve gevoelens.

Van de studenten met een beperking of psychische aandoening heeft slechts 2,5 procent zich gemeld bij het PowerPlatform, het HR-platform voor studenten met een functiebeperking. Het zou goed zijn als daar verandering in kwam. Want studenten die niet geholpen worden (of zich niet geholpen voelen) zijn het somberst van iedereen.De geestelijke gezondheid van studenten zou eigenlijk net zo'n belangrijk onderdeel van het studieproces moeten worden als bijvoorbeeld studieloopbaancoaching. Want die depressieve student, dat kan iedereen zijn. Ook jij.

Zit je niet lekker in je vel? Praat met je familie of vrienden, maak gebruik van de voorzieningen van de hogeschool en/of maak een afspraak met je decaan of huisarts. Je bent niet de eerste en zeker niet de laatste met dit soort gevoelens. Er is hulp, als je daarom vraagt.

1. 7,1% vindt zichzelf depressief

2. 4,3% vindt zichzelf ongelukkig

3. 3,1% heeft afgelopen maand zelfmoord overwogen

4. 2,2% slikt antidepressiva

De decaan

Decanen spreken regelmatig studenten die vastlopen tijdens hun studie en daar zitten ook studenten tussen met depressieve klachten. Menno Siljee, voorzitter van de kerngroep Studeren met een Functiebeperking en voormalig decaan: 'We zien vaak mensen die lusteloos zijn of zo veel stress hebben dat ze weinig perspectief zien. Ze maken kleine dingen heel groot waardoor ze het overzicht verliezen. Door over deze gevoelens te praten, kunnen we vaak gemakkelijk bepalen wat er aan de hand zou kunnen zijn en passende oplossingen zoeken. Zo sturen we studenten soms op de cursus 'Omgaan met uitstelgedrag' of ontdekken we dat ze autistisch zijn of ADHD hebben en dan kunnen we daarmee verder. De meeste mensen kunnen we na een goed gesprek, of een paar goede gesprekken, opgelucht wegsturen. Die mensen zijn wel down, maar niet depressief.'

Decanen spreken ook echt depressieve studenten. Siljee: 'Deze mensen kunnen wij niet helpen, decanen zijn geen hulpverleners of gecertificeerde psychologen maar adviseurs. Studenten met depressieve klachten sturen we door naar een psycholoog die hen kan helpen bij gedragsverandering en eventueel kan doorverwijzen naar een arts of psychiater voor medicatie.'

Zelfmoord

Naast studenten die down of depressief zijn, is er ook een groep die het leven op een bepaald moment niet meer zag zitten. 318 studenten hebben aangegeven ooit een zelfmoordpoging te hebben ondernomen. 55 van hen deden dat het afgelopen jaar, 24 zagen het leven afgelopen maand niet meer zitten. De Willem de Kooning Academie heeft de meeste depressieve studenten met de meeste zelfmoordgedachten.

Hulp binnen Hogeschool Rotterdam:

- PowerPlatform (peercoaching en cursussen voor studenten met een functiebeperking): powerplatform@hr.nl.

- StuDent, praatgroep voor depressieve studenten: powerplatform@hr.nl.

- Decanaat: Ga naar intranet Hint, zoek op 'studentendecanaat'. Dan vind je de adressen per locatie.

Hulp buiten Hogeschool Rotterdam

- Huisarts

- www.zelfhulpwijzer.nl (ontwikkeld door psychologen van het Trimbos-instituut)

- www.depressievereniging.nl

- www.113online.nl (zelfmoordpreventie)

Tekst: Tosca Sel
Statistische analyse: Erik van Schooten
Illustratie: Demian Janssen

Dit onderzoek is tot stand gekomen in samenwerking met het kenniscentrum Talentontwikkeling.
Over het onderzoek
In het voorjaar van 2016 stuurde Profielen alle studenten van de HR een mail met daarin het verzoek om mee te doen aan een onderzoek naar (on)geluk. Meer dan 6.000 studenten vulden de vragenlijst in. Bedankt daarvoor, zonder jullie eerlijke antwoorden en adviezen hadden we dit artikel niet kunnen schrijven!

We hadden dit onderzoek ook niet kunnen doen zonder onderzoeklector en statisticus Erik van Schooten. Vanuit het kenniscentrum Talentonwikkeling hielp hij bij het ontwikkelen van de vragenlijst en nam hij de statistische kant van het onderzoek voor zijn rekening. Hij schrapte alle vragenlijsten die niet serieus waren ingevuld en repareerde alle foutjes en onzinantwoorden - wil degene die in 1831 geboren is zich melden? Uiteindelijk bleven er 5.787 bruikbare vragenlijsten over. Dat zijn er veel, heel veel. Zo'n groot onderzoek over dit onderwerp is er nog nooit gedaan onder studenten.

We kunnen niet uitsluiten dat mensen met depressieve klachten misschien net wat meer of minder vaak hebben gereageerd, maar de uitslagen zeggen wel iets over de HR-student.

Door antwoorden op verschillende vragen samen te voegen, kon Van Schooten berekeningen maken die wij als niet-statistici nooit voor mogelijk hadden gehouden. Zo kon hij het (on)geluk van verschillende instituten met elkaar vergelijken en ontdekte hij dat neerslachtige studenten, depressieve studenten en suïcidale studenten echt drie verschillende groepen zijn die elkaar qua antwoorden op vragen over (on)geluk niet per se overlappen.

Dit is een eerste publicatie over dit onderzoek.

# data[].attributes.attachment_link.title
Het grote HR (on)geluksonderzoek - Profielen

# data[].attributes.attachment_link.description
Als je het promotiemateriaal van de Hogeschool Rotterdam bekijkt, zie je foto's van frisse, lachende studenten. Uit onderzoek van Profielen blijkt dat deze plaatjes de waarheid vertellen: de gemiddelde HR-student is gelukkig en gezond. Toch is het studentenleven niet altijd even leuk: 7,1 procent van de studenten vindt zichzelf depressief.

# data[].attributes.headline
Trajectum: Hoe gelukkig is de student aan de HU?

# data[].attributes.subject
Trajectum: Hoe gelukkig is de student aan de HU?

# data[].attributes.attachment_link.readable_text
De uitkomst: de HU-student geeft zichzelf een 7,3. Daarbij geeft de helft zichzelf een 8 of hoger. Zo'n 10 procent beoordeelt het eigen leven met een onvoldoende. Kort-door-de-bocht-conclusie: 10 procent van de HU-studenten is ongelukkig, de helft is gelukkig. In het magazine is de uitgebreide versie van het onderzoek te lezen.

Ook blijkt daaruit dat sociale relaties het belangrijkste zijn voor een gelukkig leven. Belangrijker in elk geval dan andere factoren waarnaar werd gevraagd: geld, woonsituatie, gezondheid en opleiding. Studenten die (zeer) ontevreden zijn met hun sociale situatie geven hun leven gemiddeld een 4,6. (Zeer) tevreden studenten komen tot een 7,6. Een fors verschil.

Geluk per 'faculteit'
Andere opvallende zaken: mannen zijn significant gelukkiger dan vrouwen: een 7,5 tegenover 7. Mensen met een relatie lijken iets gelukkiger, al is er geen heel duidelijk verschil. En voor je geluk maakt het niet uit of je thuiswonend dan wel uitwonend bent.

Daarnaast lijkt het geluk redelijk gelijkmatig verspreid over de HU. Bij Journalistiek en Communicatie-opleidingen komt het gemiddelde uit op 7,2. Dat geldt ook voor opleidingen in de Gezondheidszorg, Social Work en Rechten. De technische opleidingen krikken het gemiddelde weer iets verder omhoog met een 7,4 en de economische opleidingen komen zelfs op een 7,5. De educatieve opleidingen zitten keurig op het gemiddelde van 7,3.

Landelijk geluk
Ook hielden we nog een kleine peiling naar de relatie tussen politieke voorkeur en geluk van HU-studenten. D66 komt als grootste partij naar voren, GroenLinks eindigt op een tweede plaats en VVD op de derde plaats. Dat is in lijn met de verkiezingsuitslag voor de Tweede Kamer op stembureau Padualaan, afgelopen maart. Alleen het Forum voor Democratie is aan een opmars bezig: het is nu de vierde partij onder de geënquêteerden, nog voor de Partij voor de Dieren.

Overigens houdt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) sinds 2015 een geluksmeter bij. Ook daar wordt gevraagd om het geluksgevoel in een cijfer uit te drukken. Uitkomst: gemiddeld geeft de Nederlander een 7,1. Een iets lager cijfer dus. Wel typeren minder mensen zich als 'ongelukkig': slechts 5 procent doet dat, terwijl in ons onderzoek liefst 10 procent op een onvoldoende uitkomt. Het lijkt erop dat studenten dus iets extremer scoren dan de gemiddelde Nederlander: ongelukkig zijn komt vaker voor, maar gelukkig zijn ook.

Verantwoording
Voor dit onderzoek stelden we een vragenlijst samen, die grotendeels gebaseerd is op de geluksmeter van het CBS (zie www.cbs-geluksmeter.nl). We stuurden enquêteurs op pad langs de HU-gebouwen in De Uithof, waarbij studenten de enquête direct digitaal konden invullen. Het leverde 372 deelnemers op, waarvan 55 procent vrouw, 35 procent eerstejaars en 61 procent thuiswonend.

De onderzoekers Amber Ronteltap en Jonas Moons, werkzaam bij het Lectoraat Crossmediale Communicatie in het Publieke Domein, analyseerden de gegevens. Op basis van de onderzoeksresultaten en analyses beschreven we de belangrijkste onderzoeksuitkomsten in het magazine, dat nu ook in de bakken ligt op alle locaties van Hogeschool Utrecht.

# data[].attributes.attachment_link.title
Trajectum-onderzoek: HU-student geeft een 7,3 aan zijn leven - Trajectum

# data[].attributes.attachment_link.description
Hoe gelukkig is de student aan de Hogeschool Utrecht? We stuurden onze enquêteurs op pad met een eenvoudige vragenlijst. De uitkomst: de HU-student geeft zichzelf een 7,3. Daarbij geeft de helft zichzelf een 8 of hoger. Zo'n 10 procent beoordeelt het eigen leven met een onvoldoende.

# data[].attributes.body
Een studiepil...

# data[].attributes.attachment_link.description
Study Buddy verhoogt je concentratie en is een gezonder en effectiever alternatief voor koffie/energy drinks/ritalin. Meer info op www.mijnstudybuddy.nl

# data[].attributes.body
Een samenvatting van de studiemiddag van Facta oktober 2017